****1 I Twórcawynalazku Uprawniony z patentu: Alagi Allami Tangazdasag,Alag, MTA TermeszettudomanyiKutato Laboratoriumai, Budapeszt (Wegry) Sposób zwiekszania trwalosci i wodoszczelnosci obiektów podziemnych oraz otaczajacego je gruntu Przedmiotem wynalazku jest sposób zwiekszania trwalosci i wodoszczelnosci obiektów podziemnych, zwlaszcza kanalów i rurociagów, oraz otaczajacego je gruntu przy zastosowaniu monomerów lub polimerów, typu aminoplastów, albo przy zastoswaniu roztworu szkla wodnego zawierajacego tego rodzaju monomery lub oligomery.Pojecia „obiekt podziemny" i „grunt" uzywane sa tu w najszerszym znaczeniu slowa i dlatego pod nimi obok kanalów i rurociagów ruzumie sie rózne zbiorniki retencyjne, tunele, sztuczne wkleslosci oraz takze otaczajace je szczeliny w gruncie i pekniecia skal.Wiadomo, ze wodoszczelnosc przewazajacej czesci konstrukcji podziemnych, w pierwszym rzedzie kanalów, rurociagów i zbiorników, przewaznie jest niezadowalajaca. Tewady po wiekszej czesci sprowadzaja sie do bledów w procesie wytwarzania oraz miejsc styku (miejsc polaczen), poza tym do pekniec spowodowanych przez zuzycie oraz innych pogorszen sie stanu obiektu. Poza tym wiadomo, ze naprawa konstrukcji i obiektów podziemnych, a w pierwszym rzedzie podzielonych sieci kanalów i rurociagów, wymaga nakladu czasu, robocizny i materialu, a w wielu przypadkach nie daje pozadanego wyniku.W wegierskim opisie patentowym nr 153975 podany jest prosty i szybki sposób zwiekszania trwalosci i wodoszczelnosci obiektów budowlanych i podziemnych, elementów budynków, skal i gruntu. Zgodnie z tym sposobem do przeznaczonego do poprawy obiektu albo nan, lub do jego otoczenia wprowadza sie szklo wodne albo srodek zawierajacy szklo wodne i tam dziala sie fluorowodorem, czterofluorkiem krzemu i/albo wodorofluorkiem krzemu. Szklo wodne przy zetknieciu z gazowym fluorkiem zeluje szybko i uszczelnia wszystkie wkleslosci, szczeliny i peknie¬ cia. Przy stosowaniu sposobu do zwiekszania wodoszczelnosci konstrukcji lub obiektów znajduja¬ cych sie w ziemi, np. kanalów lub zbiorników, wynika dalsza korzysc polegajaca na tym, ze równiez przesiakajace przez pekniecia i szczeliny szklo wodne zestala sie i przez to wzmacnia osadzenie obiektu oraz poprawia trwalosc otaczajacego gruntu.2 147 254 Pomimo licznych korzysci sposób ten nie znalazl zastosowania w praktyce. Szerokiemu zastosowaniu tego sposobu stoi na przeszkodzie fakt, ze uzywane do traktowania gazy, a mianowi¬ cie fluorowodór i czterofluorek krzemu, sa niezwykle trujace, a zastosowanie ichjest niemozwliwe takze ze wzgledu na ochrone srodowiska. Niedogodnoscia sposobu tegojest takze to, ze powstajacy zel krzemionkowy nie jest elastyczny i nie bylby w stanie sprostac ruchom traktowanego obiektu wzglednie gruntu. Zel krzemionkowy przez dzialanie wody pecznieje niewystarczajaco i dlatego nie jest w stanie zatkac tworzacych sie przez przesuniecia obok korków z zelu nowych pekniec.Znane jest równiez stosowanie jako substancji zelotwórczej, zamiast szkla wodnego róznych organicznych polimerów, a w pierwszym rzedzie polimerów kwasu akrylowego i amidu kwasu akrylowego, które ewentualnie zawieraja obojetne, ziarniste, stale wypelniacze. Utworzone w ten sposób zele sa odpowiednio elastyczne i pod dzialaniem wody dobrze pecznieja, ale ich niedogod¬ nosc polega na tym, ze wiekszosc dajacych sie stosowac polimerów jest wzglednie miekka i dlatego nie wytrzymuja silniejszego obciazenia. Polimery sa poza tym drogie i trudnodostepne, a technolo¬ gia w niektórych przypadkach wymaga specjalnych wyposazen i wyszkolonego personelu.Teniedogodnosci usunieto w ten sposób, ze stosuje sie szklo wodne w mieszaninie z róznymi zelotwórczymi, rozpuszczalnymi w wodzie, organicznymi polimerami i substancjami sieciujacymi przestrzennie. Otrzymane w ten sposób zele laczac w sobie wszystkie dobre wlasciwosci czysto organicznych i czysto nieorganicznych zeli. Jednakze przy zastosowaniu sposobu na duza skale okazalo sie, ze dajace sie stosowac polimery tworzace hydrozele, na skutek swego wysokiego przecietnego ciezaru czasteczkowego, juz w malych ilosciach silnie podnosza lepkosc szkla wod¬ nego. Z tego wzgledu obróbka mieszaniny polimer-szklo wodne, nanoszenie jej,dozowanie i usuwanie madmiaru masy stwarzaja liczne problemy technologiczne. Poza tym do roztworu szkla wodnego zupelnie nie mozna wmieszac wymaganej ilosci polimeru, poniewaz powstaje mieszanina o tak wysokiej lepkosci, ze nie mozna jej naniesc na przeznaczona do traktowania powierzchnie stojacymi do dyspozycji urzadzeniami mechanicznymi.Doswiadczalnie stwierdzono, ze wszystkie te trudnosci mozna przezwyciezyc, jezeli wyjdzie sie ze specjalnych monomerów lub oligomerów wzglednie zawierajacych te monomery lub oligomery mieszanin szkla wodnego dzieki czemu jednoczesnie z traktowaniem obiektu lub gruntu z mono¬ merów lub oligomerów powstaje polimer tworzacy hydrozel.Stwierdzono dalej, ze do tego celu nadaja sie monomery wzglednie oligomery o wzorach ogólnych I i II, w których R oznacza atom wodoru, grupe -CH2OH albo grupe o wzorze ogólnym -CH2SO3M, przy czym M oznacza jednowartosciowy kation, na przyklad kation sodowy, pota¬ sowy lub amonowy, R1 oznacza atom wodoru lub grupe -CH2OH, n oznacza liczbe cala 1-10, m oznacza liczbe cala 0-10, p liczbe cala 1-10, zas r oznacza liczbe cala 0-5, z tymi ograniczeniami, ze w zwiazkach o wzorach ogólnych I i II liczba grup -CH2OH jest wieksza co najmniej o jeden niz liczba grup -CH2SO3M, ze wartosc n jest co najmniej tak duza jak wartosc m, i ze wartosc p jest co najmniej dwa razy wieksza od wartosci r.Zwiazki o wzorach ogólnych I i II stosuje sie wedlug wynalazkujako takie albo w mieszaninie z monomerami lub oligomerami tradycyjnych aminoplastów. W drugim przypadku ilosc monome¬ rów lub oligomerów tradycyjnych aminoplastów w mieszaninie wynosi najwyzej 70% wagowych.Ze zwiazków o wzorach ogólnych I i II oraz z mieszanin przygotowanych z nich i z monome¬ rów lub oligomerów tradycyjnych aminoplastów przez dzialanie kwasowymi substancjami pow¬ staje elastyczny, odpowiednio peczniejacy z woda zel, który doskonale nadaje sie do umacniania gruntu i do wykluczenia wody.Stwierdzono równiez, ze jezeli zwiazki o wzorach ogólnych I wzglednie II albo ich mieszaniny z monomerami wzglednie oligomerami tradycyjnych aminoplastów7, zawierajace co najmniej 30% wagowych zwiazków o wzorach ogólnch I i/albo II, domiesza sie w ilosci co najmniej 1% wagowy do szkla wodnego, z otrzymanej mieszaniny przez dzialanie kwasowymi substancjami powstaje zel, którego trwalosc, elastycznosc i chlonnosc wody sa znacznie lepsze niz w przypadku zelu utworzo¬ nego z samego szkla wodnego.Istota wynalazku polega na tym, ze jako substancje tworzace zel stosuje sie: a) jeden albo kilka zwiazków o wzorach ogólnych I i/lub II, w których R oznacza atom wodoru, grupe -CH2OH albo grupe o wzorze ogólnym -CH2SO3M, przy czym M oznacza jedno-147 254 3 wartosciowy kation, Ri oznacza atom wodoru albo grupe -CH2OH, n oznacza liczbe cala 1-10. m oznacza liczbe cala 0-10, p oznacza liczbe cala 1-10, zas r oznacza liczbe cala 0-5, z ograniczeniami, ze w zwiazkach o wzorach ogólnych 1 i 2 liczba grup -CH2OH jest wieksza co najmniej o jeden niz liczba grup -CH2SO3M, ze wartosc n jest co najmniej tak duza jak wartosc m, i ze wartosc p jest przynajmniej dwa razy wieksza od wartosci r, albo b) mieszanine zawierajaca w ilosci co najmniej 30% wagowych zwiazkowo wzorach ogólnych I i/albo II oraz oprócz tego monomery i/albo oligomeryjednego albo kilku tradycyjnych aminopla- stów, albo c) mieszanine zlozona z wodnego roztworu szkla wodnego i co najmniej 1% wagowego substancji albo mieszanin substancji wymienionych w punktach a) i b) kontaktuje sie z kwasowymi substancjami na przeznaczonym do traktowania obiekcie albo w nim, albo w jego otoczeniu.Zwiazki o wzorach ogólnych I i II sa znane albo wytwarza sieje znanym sposobem; wytwarza¬ nie ich jest obszernie podane w przykladach wykonania. Czesc tych zwiazków obecnie znajduje zastosowanie jako plastyfikator betonu (Zement—Kalk—Gips 21, 415-419 /1968/ i 22, 297-305 /1969/). Ogólnie wiadomo, ze przedmieszki betonu sa ukladami o odczynie silnie alkalicznym, dlatego specjalista na podstawie doswiadczen nabytych z plastyfikatorami betonu w zadnym razie nie mógl wnioskowac, jakie wlasciwosci moglyby wykazywac ewentualnie zele, które powstaja ze zwiazków o wzorach ogólnych I i II przez dzialanie kwasowymi substancjami.W opisie oraz w zastrzezeniach pod pojeciem „szklo wodne" rozumie sie krzemiany metali alkalicznych i krzemian amonu. Jako szklo wodne najkorzystniej stosuje sie krzemian sodu.Zawartoscsuchej substancji wodnego roztworu szkla wodnego powinna wynosic przewaznie okolo 35% wagowych.Pod okresleniem „kwasowe substancje" rozumie sie kwasy albo sole hydrolizujace z odczynem kwasowym, na przyklad chlorek amonu. Odpowiednimi kwasami sa przykladowo kwasy mine¬ ralne, jak kwas fosforowy albo kwas szesciofluorokrzemowy, a odpowiednimi solami hydrolizuja- cymi z odczynem kwasowym sa przykladowo chlorek amonu albo szesciofluorokrzemian amonu, korzystnie w postaci wodnych roztworów. Przez odpowiedni dobór rodzaju i ilosci kwasowej substancji czas tworzenia sie zelu (czas zelowania^mozna wedlug uznania regulowac w obrebie szerokiego zakresu, przykladowo w temperaturze pokojowej na ogól miedzy 10 minut i 10 godzin.Strumienie materialów kontaktuje sie ze soba w dowolnej kolejnosci. Przykladowo na prze¬ znaczony do traktowania obiekt albo do niego, albo do jego otoczenia najpierw wprowadza sie roztwór oligomerów albo monomerów, który ewentualnie zawiera takze szklo wodne, a nastepnie podaje sie roztwór kwasowej substancji. Kwasowa substancje, jezeli to jest mozliwe, np. gdy jako kwasowa substancje stosuje sie kwas szesciofluorokrzemowy, "kontaktuje sie w postaci gazowej z pozostalymi skladnikami ukladu zelotwórczego. Mozna oczywiscie postepowac takze odwrotnie, to znaczy na miesjce traktowania nanosi sie najpierw roztwór kwasowej substancji, a nastepnie kieruje strumien materialu zawierajacy oligomery albo monomery i ewentualnie szklo wodne. To rozwiazanie jest jednak mniej korzystne niz pierwsze. W razie potrzeby traktowanie powtarza sie raz albo kilkakrotnie.Kwasowa substancje stosuje sie korzystnie w nadmiarze w stosunku do ilosci wymaganej do zzelowania monomeru lub oligomeru ewentualnie zawierajacego takze szklo wodne. Gdy trzeba brac pod uwage aspekty ochrony srodowiska, mozna nadmiar kwasowej substancji na miejscu w prosty sposób zobojetniac przez skierowanie na miejsce traktowania substancji o odczynie alkali¬ cznym. Jako substancje o odczynie alkalicznym szczególnie korzystnie stosuje sie roztwór szkla wodnego, który moze zawierac ewentualnie takze zelotwórcze, rozpuszczalne w wodzie, organi¬ czne polimery, oligomery wzglednie monoemry.Poza tym mozna stosowac takze mleko wapienne, rozcienczony roztwór sody itd. Korzystne jest laczenie tego traktowania koncowego z badaniem traktowanego obiektu na wodoszczelnosc.Sposób wedlug wynalazku korzystnie laczy sie z rozwiazaniami wedlug wyzej przytoczonych opisów patentowych. Wedlug bardzo korzystnej postaci wykonania.najpierw w sposób opisany w wegierskim opisie patentowym nr 153 975 na miejscu traktowania z roztworu szkla wodnego i gazowego fluorku tworzy sie zel krzemianowy, a nastepnie w drugim etapie stosuje sie sposób wedlug wynalazku.Jezeli sposobem wedlug wynalazku nalezy w calosci zatkac szczeliny albo wkleslosci o duzej objetosci, wówczas szczeline albo wkleslosc najpierw wypelnia sie nie wplywajacymi na reakcje4 147 254 tworzenia zelu, ziarnistymi, stalymi substancjami, przykladowo perlitem, piaskiem kwarcowym lub popiolem. Ziarniste substancje mozna domieszac takze do strumienia materialu zawierajacego wode.W celu zwiekszenia jeszcze elastycznosci i odksztalcalnosci zelu mozna zelotwórczy uklad laczyc takze z lateksem, do tego na przezanczony do traktowania obiekt albo do niego, albo dojego otoczenia wprowadza sie lateks naturalnego lub syntetycznego kauczuku i/albo lateks innego odpornego na wode i chemikalia polimeru, na przyklad lateks homo i kopolimeru na bazie akrylanu i uretanu, pozwala mu tam samorzutnie koagulowac albo koaguluje go kwasowa sub¬ stancja i dopiero potem prowadzi sposób wedlug wynalazku. Ale mozna równiez lateks domiesz¬ kowac do roztworu oligomerów albo polimerów, a mianowicie stosujac na jedna czesc wagowa suchej substancji tego roztworu ilosc lateksu odpowiadajaca 0,005 - i czesci wagowej, korzystnie 0,05-0,2 czesci wagowej suchej substancji. Nastepnie te mieszanine kontaktuje sie z kwasowa substancja. Wreszcie lateks mozna wprowadzic takze na zakonczenie traktowania wedlug wyna¬ lazku; w tym przypadku tworzy on nie tylko dodatkowa warstwe wodoszczelna, lecz sluzy takze do zobojetnienia nie przereagowanej substancji kwasowej.Ponizsze przyklady objasniaja blizej sposób wedlug wynalazku, jednak nie ograniczaja go.Przyklad I. W warunkach laboratoryjnych w temperaturze 80-100°C z 1 mola melaminy i 3 moli formaldehydu wytwarza sie najpierw trójmetylolomelamine. Przy intensywnym mieszaniu zadaje sieja w malych porcjach 1 molem wodorosiarczynu sodu, który reaguje z grupa metylolowa.Nastepnie do roztworu dodaje sie jeszcze 0,5 mola mocznika i 1,5 mola formaldehydu. Reakcje kondensacji kontynuuje sie tak dlugo, az lepkosc roztworu wyniesie okolo 100 mPa • s. Roztwór ten mozna skladowac przez dluzszy czas, np. kilka tygodni, bez wystepowania w nim zmian.Jezeli przez dodatek kwasu fosforowego obnizy sie wartosc pH roztworu na ponizej 3, wówczas proces kondensacji przebiega szybciej i w ciagu 1-2 godzin powstaje przezroczysty, nie ulegajacy synerezie (synereza: starzenie zelu z ubytkiem wody i skurczem objetosciowym), elasty¬ czny hydrozel, który nie rozpuszcza sie ani w wodzie ani w rozpuszczalnikach organicznych i doskonale nadaje sie do zwiekszania trwalosci gruntu i wodoszczelnosci.Jezeli postepuje sie w opisany sposób z ta róznica, ze opuszcza sie reakcje z wodorosiarczynem sodu, wówczas otrzymuje sie metny, rodzaju mleka roztwór, który przy dodaniu kwasu fosforo¬ wego szybko zeluje. Utworzony zel silnie ulega synerezie i dlatego jest nieodpowiedni do zamknie¬ cia przeplywu wody.Przyklad II. Na rysunku 1 pokazanyjest przeznaczony do naprawy odcinek kanalu, lezacy miedzy dwoma eksploatowanymi szybami 2 i 3. Uprzednio oczyszczony odcinek kanalu zamyka sie zamkami rurowymi 1 i nastepnie napelnia z pojemnika 4 szyb 2 roztworem oligomerów przygoto¬ wanym wedlug pierwszego ustepu przykladu I. Cisnienie, które porzebnejest, aby roztwór wniknal w nieszczelnosci 5, pekniecia, szczeliny, wkleslosci, zle zamykajace polaczenia rur, porowate sciany rur itd., wytwarza sie* przez ustawienie wysokosci „m" slupa cieczy znajdujacego sie w szybie.Wysokosc „m", zaleznie od rozmiaru szkód, wynosi korzystnie 1-2 m;jezeli potrzeba, roztwór musi byc uzupelniony. Gdy w szybie lustro cieczy nie obniza sie wiecej albo obniza sie jeszcze tylko bardzo powoli (co ma miejsce na ogól po 20-60 minutach, w zaleznosci od szkód), roztwór z odcinka kanalu pompuje sie mozliwie bardzo szybko (w ciagu 5-10 minut) przez szyb 2 z powrotem do pojemnika 4.Potem w sposób pokazany na rysunku 2 odcinek kanalu napelnia sie kwasowym roztworem z pojemnika 6 przez szyb 2. Kwasowy roztwór jest mieszanina zlozona z 10% kwasu szesciofluoro- krzemowego i 30% kwasu fosforowego w stosunku 1:1. Kwasowym roztworem napelnia sie odcinek kanalu mozliwie jak najszybciej, w ciagu 5-10 minut. W ten sposób powinno uzyskac sie to, ze z roztworu wtloczonego w miejsca uszkodzenjak najmniej wraca do kanalu. Wysokosc napel¬ nienia „m" kwasowym roztworem ustawia sie korzystnie o 0,5-1,0 m wyzej niz wysokosc napelnie¬ nia „m" roztworem oligomerów. Równiez tu, jezeli potrzeba, wysokosc napelnienia jest utrzymy¬ wana przez uzupelnianie.Gdy lustro cieczy w szybie nie opada wiecej (na ogól po 20-60 minutach), roztwór kwasowy przepompowuje sie przez szyb 2 z powrotem do pojemnika 6. Tak zakonczona jest naprawa odcinka kanalu. Gdy lustro kwasowego roztworu nie opada w ciagu 15 minut albo opada tylko w147254 5 takim stopniu, jaki dopuszczalny jest wedlug przepisów wodoszczelnosci, wówczas wodoszczel¬ nosc kanalu jest zadowalajaca. Zatem jednoczesnie z naprawa mozna wykonac takze badanie na szczelnosc i przez to zbyteczna jest po naprawie stosowana zwykle próba szczelnosci z woda albo powietrzem. Po usunieciu rurowych zamków mozna odcinek kanalu oddac do eskploatacji.Wycisniety wzglednie przesiakajacy podczas naprawy przez nieszczelne miejsca, zle polacze¬ nia rur, szczeliny i zyly przesaczalne kanalu roztwór zeluje oraz zestala sie i towrzy w otaczajacym gruncie wodoszczelna warstwe 5. Przez naprawe zostaly nie tylko wszystkie przesiakalne szczeliny kanalu calkowicie uszczelnione, lecz takze zostal umocniony i uszczelniony na wode otaczajacy grunt. Przez to zdecydowanie poprawia sie równiez warunki osadzenia rurociagu. Odpowiednie osadzenie jest bardzo wazne dla okresu trwania i trwalosci ksztaltu sieci kanalów.Do transportu roztworu oligomerów, napelniania kanalu i wypompowywania stosuje sie korzystnie uzywane do opózniania wykopów drenazowych, wyposazone w rure ssaca i pompe pojazdy mechaniczne o pojemnosci tankowania 3,5-10 m3.Do transportu kwasowego roztworu, napelniania kanalu i wypompowywania stosuje sie urzadzenia odporne na korozje, a mianowicie pojemniki z tworzywa sztucznego, pompy odporne na korozje itd.Pierwszy etap naprawy kanalu, napelnienie roztworem oligomerów zamknietego odcinka kanalu, sluzy jednoczesnie do okreslania uszkodzonych miejsc. Dotychczas uszkodzone miejsca poszukiwano za pomoca próby cisnieniowej z woda. Przy tym przez uszkodzone miejsca znaczna ilosc wody dostawala sie do gruntu, tam mogla ona podmyc kanal, powodowac nierównomierne osiadanie i tak prowadzic do dalszych szkód. Wypelniajacy kanal, zgodny z wynalazkiem roztwór oligomerów, na skutek swej wyzszej lepkosci oraz innego charakteru nie prowadzi do wymywania gruntu.Tomozna wykazac obliczeniowo, gdy po napelnieniu kanalu roztworem oligomerów przeli¬ czy sie zmierzona eksfiltracje. Przeliczenie nie powinno tu byc szczególowo omawiane; uwzgled¬ niono lepkosc roztwpru, wysokosc cisnienia „m", ciezar wlasciwy roztworu oligomerów itd. Mozna obliczyc, ze przy zwyklej próbie cisnieniowej z woda w takich samych warunkach udaje sie do gruntu okolo 10-16 razy tyle wody co roztworu oligomerów.Dalsza korzysc sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze mozna traktowacjednoczesnie trzy albo wiecej odcinków razem z przynaleznymi do tego odgalezieniami domowymi, sluzami, doplywami rynien dachowych itd., poniewaz sposobem wedlug wynalazku naprawia sieje takze jednoczesnie z naprawa kanalu. W zaleznosci od uzytego wyposazenia, bedacej do dyspozycji ilosci roztworu oraz wymiarów wewnetrznych przeznaczonego do naprawy kanalu mozna naraz obra¬ biac kazdorazowo odcinki o dlugosci 30-100 m. Przy odpowiedniej organizacji i praktycznej wprawie oraz zastosowaniu przemyslowych metod w ciagu 8-godzinnej zmiany mozna naprawic kolejno 2-3 tego rodzaju odcinki. Przykladowo roztwór z pierwszego odcinka naprawianego mozna pompowac do uprzednio zamknietego drugiego odcinka, a stamtad do trzeciego odcinka.Sposób wedlug wynalazku w przypadku napraw kanalów wykazuje jeszcze dalsze korzysci.Caly technologiczny przebieg naprawy mozna zmechanizowac stosunkowo malymi kosztami i wyposazeniem. Naklad na zywa robocizne jest nadzwyczaj maly, a predkosc, z jaka posuwa sie naprawa, jest bardzo duza. Prace tylko nieznacznie utrudniaja ruch, poniewaz nie trzeba zrywac nawierzchni drogowej. Sposób jest bezpieczny odnosnie wybuchu oraz palnosci, a poza tym nie pogarsza wlasciwosci hydraulicznych kanalu. Naprawiony kanal nie wymaga specjalnych kosztów utrzymania. Sposób wedlug wynalazku nadaje sie takze do naprawy kanalów lezacych ponizej lustra wody gruntowej. W tych przypadkach wysokosc cisnienia „m" oblicza sie od lustra wody gruntowej.Ze wzgledu na to, ze sposób wedlug wynalazku prowadzi sie z roztworami, to znaczy cieczami, niepotrzebne jest stosowane dawniej szukanie uszkodzen, które na ogóljest uciazliwe oraz wymaga nakladu czasu, robocizny i kosztów. Roztwory same „znajduja" uszkodzone miejsca i uszczelniaja je.Sposób odpowiedni jest równiez do naprawy pojedynczych bledów, np. wadliwych polaczen rur. W tym przypadku nie napelnia sie calego odcinka kanalu, lecz za pomoca znanych urzadzen tylko pozadane miejsce zalewa sie roztworem. W takich przypadkach na czas trwania naprawy na ogól nie trzeba kanalu wylaczac z eksploatacji, poniewaz zastosowana konstrukcja wykazuje rure przeplywowa, przez która moga dalej plynac scieki.6 147 254 Równiez przy naprawach z napelnianiem kanalu mozna go utrzymac w eskploatacji podczas naprawy, gdyz przykladowo mozna scieki wypompowac z szybu przed wylaczonym odcinkiem.Mozliwe jest takze takie postepowanie, ze w majacym byc napelnionym odcinku miedzy obydwa zamki rurowe umieszcza sie zabierajacy w przyblizeniu polowe przekroju poprzecznego kanalu elastyczny przewód rurowy, przez który moga plynac scieki. Jednak w wiekszosci przypadków nie potrzeba zadnego z tych obu rozwiazan, poniewaz naprawa trwa tylko tak krótko, ze zwiazane z zamknieciem odcinka kanalu spietrzenie wody nie nastrecza zadnych trudnosci.Jezeli ma byc naprawiany odcinek kanalu, w którym znajduje sie kilka szybów, iw celu zmniejszenia wymaganej ilosci roztworu jeden ze srodkowych szybów nie zostaje napelniony i ten odnosny szyb po stronie doplywu i odplywu zaopatruje siew zamki rurowe, miedzy którymi uklada sie przepustowa rure.Technologiapolegajaca na stosowaniu dwu roztworów wykazuje dalsza korzysc polegajaca na tym, ze z ewentualnie obecnych, jednak nie znanych wiazan zaden gaz nie moze uchodzic do otoczenia.Przyklad III. Postepuje sie w sposób opisany w przykladzie II z ta róznica, ze zamiast czystego roztworu oligomerów stosuje sie przygotowana w stosunku wagowym 9:1 mieszanine zlozona z roztworu sodowego szkla wodnego o stezeniu 35-38°Be i 20% wagowo roztworu Melment L-20 (producent: Siiddeutsche Kalstickostoffwerke AG, Trostberg, RFN). Uzyskane wyniki sa podobne, jak w przykladzie II.Jezeli do szkla wodnego nie doda sie roztworu Melment L-20 (roztworu oligomerów), to wodoszczelnosc naprawionego odcinka kanalu jest wyraznie mniejsza. W szybie wypelnionym woda lustro wody opada o okolo 10 mm/minute, natomiast przy zastosowaiu roztworu szkla wodnego i roztworu oligomerów predkosc opadania lustra wody wynosi okolo 01, mm/minute albo jeszcze mniej.Zastrzezenie patentowe Sposób zwiekszania trwalosci i wodoszczelnosci obiektów podziemnych oraz otaczajacego je gruntu, przez wytworzenie w tych obiektach i w ich otoczeniu zelu, znamienny tym, ze w obiekcie podziemnym i/lub w jego otoczeniu kontaktuje sie z substancjami kwasowymi jeden albo kilka tworzacych zel zwiazków o wzorach ogólnych I i/lub II, które to zwiazki kontaktuje sie z substancjami kwasowymi same lub w mieszaninie z co najwyzej 70% wagowymi znanego aminop- lastu, ewentualnie w danym przypadku w mieszaninie z co najwyzej 99% wagowymi roztworu szkla wodnego, przy czym w zwiazkach o ogólnych wzorach I i/lub II R oznacza atom wodoru, grupe -CH2OH albo grupe o wzorze ogólnym -CH2SO3M, gdzie M oznaczajednowartosciowy kation, R1 oznacza atom wodoru albo grupe -CH2OH, n oznacza liczbe calkowita 1-10, m oznacza liczbe calkowita 0-10, p oznacza liczbe calkowita 1-10, zas r oznacza liczbe calkowita 0-5, z ogranicze¬ niami, ze w zwiazkach o wzorach ogólnych (I) i (II) liczba grup -CH2OH jest wieksza co najmniej o jeden niz liczba grup -CH2SO3M, ze wartosc njest co najmniej tak duzajak wartosc m, i ze wartosc p jest co najmniej dwa razy wieksza od wartosci r.147 254 Fig.1147254 I O I cc z «!=o I z CL I rsi X U er / \ c£ 2 U—2 w / u—z I z oT I rsi X o I o I—l J rsi X O I o: z /-\ I Z CE I I O Z O (/) I rsi X O I -Z cc o -t- X o I cc o. ~1 co O I X o I o—z I z cc I rsi X o Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 400 zl PL