Przedmiotem niniej szego wynalazku jest spiosób ciagly odlewu metalowych blo¬ ków, zwlaszcza z zelaza zlewnegp i stali, w wirujacych formach pkokilach) ustawio¬ nych •pionowo, W ten sposób mozna otrzy¬ mywac bloki pelne i wydrazone.Bloki pelne odlewano dotychczas w for¬ mach (kokillachj nieruchomych, jednak ta¬ kie bloki posiadaja liczne wady, a miano¬ wicie zuzel i inne zanieczyszczenia sa roz¬ lozone w calym Moku, który zawiera o- prócz teigo jame odlewnicza oraz gazy, co zmniejsza znacznie wartosc bloku. Czesc takiego bloku jest nieuzyteczna, a spowo¬ dowana tern strata materjalu podraza wy¬ rób.Otóz projektowano juz równiez odle¬ wanie tego rodzaju bloków w formach (ko- kitach), które wprawiano w obrót albo po wlaniu metalu, albo jeszcze przedtem.Wedlug powyzszego sposobu forme lub kokile wypelniano czesciowo roztopio¬ nym metalem, a nastepnie wprawiano w obrót, podczas któmego dalej wlewano me¬ tal, az do calkowitego jej wypelnienia. Te¬ go rodzaju formy zaopatrywana fuz w po¬ krywe i nasade t rozszerzafacym sie ka górze otworem. Powyzszy sposób, wedlug którego czesc metalu wffewa sie juet do nie¬ ruchomej formy (kokilij, jposiada ten bra*k, ze na obwodzie bloku tworzy sie obrzeze lub obsada, skutkiem czego wyrób nfe na¬ daje sie przewaznie do dalszej .obróbki.Skoro teraz, po wprawieniu fonnry fkokili)w ruch obrotowy, wlewa sie dalej metal, wówczas powstaja przytem równiez wady w gotowym p^diukpi|j poniewaz pracuje sie z tak4 sama szybkoscia obrotowa kokili.Wlany do formy (kokili) metal, który np. stanowi stal, posiada temperature 1600°, wchodzi w zetkniecie z nieco juz ochlo¬ dzonym metalem, uprzednio wlanym do nieruchomej formy (kokili), a nastepnie równiez z forma (kokila), okreslona przy rozgrzaniu jako zimna w stosunku do tem¬ peratury samegjo metalu. Metal cieplejszy nie wiaze sie przytem debrze z zimniej - szym metalem. Powstaja tak zwane spoje¬ nia wadliwe, które, jak wykazalo doswiad¬ czenie, powoduje tworzenie sie pekniec i lusek w gotowym wyrobie* Dzieki powyz¬ szym zas peknieciom i luskom wyrób nie nadaje sie do dalszej obróbki, zwlaszcza wtedy, gdy przez dalsza obróbke maja z niego byc wykonane przedmioty drazone, np. zapomoca walcowania.Wedlug inneglo sposobu forma (koki¬ la) podczas nalewania pewnej ilosci meta¬ lu obraca sie powoli, a po ukonczonem wlewaniu wprawia sie ja w szybki ruch obrotowy. Równiez'przy uzyciu tego spo¬ sobu, w którym zatem zmiana szybkosci nastepuje po nalaniu pewnej ilosci meta¬ lu, niezbednej dla odlewanego przedmiotu, tworza sie z wyzej podanych przyczyn wa¬ dy w odlewie.Otóz w mysl niniejszego wynalazku w ten sposób unika sie powyzszych wad i o- trzymuje sie wolny od skaz odlew, ze szybkosc obrotowa formy (kokili) wzrasta stopniowo i równomiernie podczas wyle¬ wania metalu do kokili, az ta ostatnia osia¬ gnie najwyzszy stopien iswej szybkosci ob¬ rotowej, która jednak jest tak ograniczo¬ na, ze nie dochodzi do utworzenia wydra¬ zonego bloku. Omawiane wyzej szybkosci i zmiana, wzglednie ich wzrastania nie za¬ leza od ilosci i rodzaju odlewanego meta¬ lu. Dzieki niniejszemu sposobowi wywoluje sie gwaltowny ruch metalu, zgeszczajacego sie pod wplywem sily odsrodkowej. Wy¬ dzielaja sie przytem zawarte w plynnym metalu szkodliwe dlia niego, gatunkowo lzejisze, niemetaliczne i gazowe skladniki, wzglednie zostaja one doprowadzone do miejsca, skad mozna je latwo usunac. Ga¬ tunkowo lzejsze, niemetaliczne i gazowe zanieczyszczenia plynnego metalu groma¬ dza sie w srodku pod wplywem sily od¬ srodkowej, skutkiem czego mqga one ujsc, a pozostale zanieczyszczenia wyplywaja stopniowo, wraz ze strumieniem plynnego metalu, do tak zwanego nadlewku.Odlewanie odbywa sie w ten sposób, ze do kokili obracajacej sie z poczatku powoli wlewa sie metal nieprzerwanym strumie¬ niem, przyczem szybkosc obrotowa kokili wzrasta stopniowo do pewnego maksymum, zaleznego oczywiscie od rozmiarów odle¬ wanego bloku. Wierzcholek paraboloidy powstajacej w plynnym metalu pod dziala¬ niem sily odsrodkowej podnosi sie coraz wyzej w miare doplywu metalu tak, ze blok staje sie stopniowo pelnym od dolu do góry. Wreszcie wierzcholek paraboloidy wychodzi zupelnie z bloku i przenosi sie do nadlewku, a wraz z nim wszystkie za¬ nieczyszczenia zawarte w metalu. Na ry¬ sunku przedstawiono przyklad wykonania kokili nadajacej sile ido odlewania bloków opisanym sposobem. Kokila a posiada po¬ krywe b z rurowa nasada c. Linje przery¬ wane wskazuja, ze czesc odlewu, zawiera¬ jaca zanieczyszczenia, wchodzi stopniowo do rurowej nasady, przyczem nastepuje zmniejszenie parabolicznego wydrazenia.Jak widac na rysunku przekrój wydra¬ zenia nasady zweza sie ku górze. Dzieki temu nasada powyzsza rózni sie od zna¬ nych nasad przy odlewach odrzutowych, które rozszerzaja sie ku górze. Gdy nasa¬ da jest rozszerzona, wówczas metal po wplynieciu do nasady zostaje z niej wy¬ rzucony. Zapobiega sie temu przez zweze¬ nie nasady, a czesc metalu, zawierajaca zanieczyszczenia, moze wejsc stopniowo — 2 —do nasady, jak to przedstawiono przery- wanemi linjami. Wystepuje przytem, jak j.uz zaznaczono, zmniejszenie parabolicz¬ nego wydrazenia, skutkiem zwezenia nasa¬ dy. Na zadanie mjozna równiez stopniowo przejsc z duzej srednicy formy (kokili) do malej srednicy nasady.W przeciwienstwie do znanych nasad form odlewniczych nasada c wykonana jest z tego samego metalu, co kokila. Nasa¬ de mozna irówniiez wykonac, jak zwykle do¬ tychczas, z ogniotrwalego materjalu izola¬ cyjnego.Przy odlewaniu bloków wydrazonych postepowanie jest nieco odmienne.Próbowano juz w ten sposób wyrabiac wydrazone bloki zapomoca odlewania od¬ rzutowego, ze metal wlewano do pionowto ustawianej obracajacej sie formy (kokili), poczem fbrme doprowadzano do polozenia poziomego i dalej obracano. Sposób ten jednak nie znalazl w praktyce zastosowa¬ nia skutkiem zawiktanego, a dzieki temu i drogiego napedzania oraz skutkiem wyso¬ kich kosztów zalozenia. Przy zastosowaniu powyzszego sposobu nie mozna bylo wy¬ konywac takich bloków wydrazonych ze stali lub z zelaza zlewnego, które nadawa¬ lyby sie do dalszej obróbki.Proponowano dalej odlewanie wydra¬ zonych przedmiotów i bloków w piono¬ wych wirujacych formach (kokilach). Cho¬ ciaz w tym przypadku aparatura jest znacznie prostsza, to jednak przy uzyciu znanych form nie udalo sie otrzymac wy¬ robów, nadajacych sie do praktycznego zu¬ zytkowania.Nie zwrócono dotychczas uwagi na fakt, ze podczas nalewania nalezy uczynic za¬ dosc pewnym zalozeniom, aby otrzymac dobry wyrób, który i przy dalszej obróbce nie wykazuje braków.Wedlug jednego ze sposobów plynny metal wlewano do pionowo ustawionej wi¬ rujacej formy (kokili), przyczem plostepor warno tak, ze w celu wytworzenia bloków pelinych forme wprawiano w powolny ruch obrotowy, podczas gdy w ceilu wytworze¬ nia bloków wydrazonych — wprawiono ja w szybki ruch obrotowy. W obu zatem przy¬ padkach szybkosc obrotowa formy nie zmieniala sie podczas odlewania.Otóz doswiadczenie wykazalo, ze nie mozna otrzymac dobrego bloku wydrazo¬ nego, jezeli podczas odlewania szybkosc obrotowa kokili pozostaje niezmieniona, poniewaz albo szybkosc obrotowa kokili jest zbyt duza na poczatku odlewania albo tez jest zbyt mala przy koncu odlewania.Metal, wplywajacy do formy (kokili) przez lej, wchodzi w zetkniecie z forma (kokila), stosunkowo zimna w -porównaniu do tem¬ peratury metalu, która przy stali wynosi okolo 1600°, podnosi sie szybko na scianie skutkiem sily odsrodkowej, tak ze wyzsze, stosunkowo cienkie warstwy ochladzaja sie. Naplywajacy mettal, 'który piodnosi sie znowu nad powyzszemi warstwami, wiaze sie niedostatecznie z metalem zimniej szym.Powstaja tak zwane spojenia na zimno, których wynikiem, jak wykazalo doswiad¬ czenie, jest tworzenie sie pekniec i lusek, dzieki którym wyrób nie nadaje sie do dal¬ szej obróbki. Zwraca to zwlaszcza uwage przy wywalcbwaniu tego wyrobu na cien¬ kie wydrazone przedmioty.Wedlug innego sposobu forme (kokile) wprawia siie w powolny obrót podczas na¬ lewania pewnej ilosci metalu, a po wypel¬ nieniu wprawia sie ja w szybki ruch obro¬ towy. Równiez i przy zastosowaniu tego sposobu, w którym zatem zmiana sizybko- sci nastepuje po nalaniu pewnej ilosci me¬ talu, niezbednej db odlewania przedmiotu, tworza sie z podanych juz przyczyn wady w odlewie .skutkiem utworzenia sie nadle- wów w zewnetrznej skorupie.W mysl niniejszego wynalazku unika sie braków znanych sposobów, oraz otrzy¬ muje sile wolny od wad wyrób przy nie- przerwanem nalewaniu metalu do piono¬ wej wirujacej formy (kokili), przyczem — 3 —szybkosc obrotowa stopniowto i równomier¬ nie wzrasta podczas nalewania metalu, a po uskutecznionem nalaniu jest najwiek¬ sza, jednak zwiekszenie szybkosci zalezy od ilosci i rodzaju odlewanego metalu, W ten sposób zapobiega sie zetknieciu metalu, gromadzacego sie na wewnetrznej sdamce formy (kokili) w zbyt cienkiej warstwie, z scianka formy (kokili) oraz zbyt wczesne¬ mu jego skrzepnieciu.Otrzymuje eie wiec wyrób, który po¬ siada zupelnie zwarta wioLna od wad i rów¬ nomierna budowe, dzieki czemu nadaje sie on bardzo dobrze do dalsze) obróbki i do wyrobu przedmiotów k najwyzsze) jakosci, np, do wyrobu rur zaposnoca walcowania.Miarkowanie szybkosci obrotowej kokili podczas odlewanriia oimazLcwia równiez o trzymanie takiej grubosci scianek wydra¬ zonego Wtoku, zeby gatunkowo lzejsze za¬ nieczyszczenia, jak zuzel i gazy, nie zaskle¬ pialy sie i nie zatrzymywaly cie w zbyt szybko krzepnacym metalu, lecz mialy czas przebic sie przez gatunkowo ciezszy metal na wewnetrzna scianke wydrazonego bloku. Oprócz tego krzepniecie masy me¬ talowej , postepujace od zewnetrznej do wewnetrznej scianki, wspomaga przebija¬ nie sie zanieczyszczen do wewnetrznej po¬ wierzchni blloku przez jeszcze plynny me¬ tal Doswiadczenie wykazalo, ze wydziela¬ nie sie gazów z metalu odbywa sie szybciej i dokladniej, gdy kokila jest ustawiona pionowo, anizeli wtedy, gdy polozenie ko¬ kili jest poziome, gdyz wtedy róznica cie¬ zarów gatunkowych metalu i zanieczy¬ szczen nie dziala tak wydatnie. Bloki odla¬ ne opisanym sposobem maja strukture zu¬ pelnie zwarta.Gdy zanieczyszczenia juz sie wydzieli¬ ly i metal stezal do pewnego stopnia, moz¬ na zastosowac chlodzenie bloku, wprowa¬ dzajac do wewnatrz tegoz plynny lub gazowy srodek chlodzacy. W ten sposób przyspiesza sie krzepniecie bloku takf ze mozna go wczesniej wyjac z kokili i uzyc tej ostatniej do nastepnego odlewu* PL