Wynalazek dotyczy skladanego dachu do pojazdów, zwlaszcza samochodów, w którym pokrycie przymocowane jest do palaka, obrotowo osadzonego na sankach, poruszanych ciegnami. W celu napiecia dachu ciegna, jak wiadomo, sa poruszane zapomoca obracania korby lub podobnie, przyczem wyzej wspomniane sanki cia¬ gnione ku przodowi ustawiaja stopniowo wszystkie kalblajki, sluzace do podparcia pokrycia dachowego. W znanych jednak urzadzeniach, azeby po ustawieniu wszyst¬ kich kablaków napiac poikrycie dachowe, wyzej wspomniany palak musial byc recz¬ nie opuszczany. Poza tern palak ten musial byc nastepnie w tern dolnem polozeniu recznie zabezpieczany w nadwoziu po¬ jazdu.Czynnosci te wymagaja duzo czasu, co powoduje przykre opóznienie, gdy podczas jazdy raptownie zacznie padac deszcz, wo¬ bec czego dach musi byc natychmiast pod¬ niesiony. Poza tern takze niewygodnie jest wykonywac wspomniane czynnosci ze wzgledu na znaczna wysokosc polozenia dachu od ziemi.W celu usuniecia opisanych braków pa¬ lak, polaczony z pokryciem dachu, jest wedlug wynalazku zaopatrzony w czesc sterujaca, która przy koncu ruchu sanek, odbywajacego sie przy podnoszeniu dachu, samoczynnie odchyla palak wdól w polo¬ zeniu napiecia. Poza tern palak jest jeszcze zaopatrzony w czesc ryglujaca, która za¬ bezpiecza go w polozeniu napiecia i samo¬ czynnie dziala przy ruchu sanek. Urzadze-nie to daje te korzysc, ze przy obracaniu korby reozpd lub ppdpbjicj czesci nietylko pokrycie" alichu iosll^j^ "ciagnione zapomo- ca przednich sanek kablakowych, jak to bylo w dotychczasowych urzadzeniach na¬ pinajacych, lecz takze palajk, polaczony z przednim koncem pokrycia dachu, samo¬ czynnie zostaje opuszczony i zabezpieczo¬ ny. W ten isposób cale pokrycie dachu mo¬ ze byc calkowicie napiete bardzo szybko bez stosowania specjalnych czynnosci.Skladanie dachu odbywa sie równiez sa¬ moczynnie zapomooa obracania recznej korby w odwrotnym kierunku.Jak wiadomo, w urzadzeniach do pod¬ noszenia dachu ciegna, np. lancuchy, slu¬ zace do podnoszenia lub skladania dachu, prowadzone sa zapomoca kól lub podob¬ nych czesci, umieszczonych w przednim koncu pojazdu. Wedlug wynalazku ciegno lub ciegna sa celowo polaczone z sankami kablakowemi zapomoca drazków ciagna¬ cych, których czopy przegubowe, polaczo¬ ne z ciegnami, po przejsciu przez kólka zatrzymuja sie na skutek natrafienia na oporek. Tak wiec sanki kablakowe w przedniem polozeniu sa w prosty sposób zabezpieczone, a jednoczesnie czesci wia¬ zania, które dzwiga pokrycie dachu i jest polaczone z przedniemi sankami kablako¬ wemi, zostaja wzgledem siebie napiete, wo¬ bec czego unika sie ich stukotu.Poza tern celowo urzadzone sa w nad¬ woziu korytka, w które w czasie podnosze¬ nia dachu wprowadzane sa przez trzymaki pokrycia, przewidziane w wiazaniu dachu, boczne brzegi tegoz pokrycia. W czasie skladania dachu trzymaki wyciagaja brze¬ gi pokrycia z korytek. Urzadzenie to daje te korzysc, ze przy podnoszeniu dachu o- siaga sie zamkniecie, zabezpieczajace zbo- ku od przeciagu, podczas zas skladania u- nika sie zaciskania pokrycia dachu w nad¬ woziu pojazdu.Rysunek przedstawia jedna postac wy¬ konania dachu wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia ogólny widok nad¬ wozia z napietym dachem, przyczem w górnej czesci rysunku dach jest przedsta¬ wiony w przekroju podluznym wedlug pio¬ nowej plaszczyzny srodkowej wozu. Fig. 2 uwidocznia dach równiez w przekroju pod¬ luznym wedlug pionowej plaszczyzny srod¬ kowej wozu podczas napinania, mianowi¬ cie w stanie naciagniecia mniej wiecej do polowy. Fig. 3 przedstawia czesciowy wi¬ dok wozu podczas skladania dachu. Fig. 4 uwidocznia przekrój poprzeczny tylnej czesci nadwozia mniej wiecej wedlug linji .A—A na fig. 5, jednak przy dachu czescio¬ wo napietym. Fig. 5 przedstawia widok boczny tylnej czesci nadwozia z dachem calkowicie zlozonym. Fig. 6 uwidocznia w wiekszej skali przednia czesc napietego da¬ chu w podluznym przekroju wedlug pio¬ nowej plaszczyzny srodkowej wozu. Fig. 7 przedstawia czesciowo widok zgóry, a czesciowo przekrój poziomy tej samej cze¬ sci dachu, przyczem pokrycie dachu jest zdjete. Fig. 8 przedstawia w jeszcze wiek¬ szej skali tylna czesc prowadnicy kabla- ków, widziana z wnetrza wozu. Fig. 9 przedstawia czesciowy przekrój poprzecz¬ ny prowadnicy kablaków i jedne-ze srod¬ kowych sanek kablakowych. Fig. 10 uwi¬ docznia jeden ze srodkowych kablaków w polozeniu koncowem przy napietym dachu, w widoku od strony wnetrza wozu. Fig. 11 przedstawia przedni zakret lancucha w pionowym przekroju, a fig. 13 — oslone tylnego zakretu lancucha równiez w pio¬ nowym przekroju. Fig. 13 i 14 przedsta¬ wiaja inna postac wykonania.Z kazdego boku nadwozia 1 jest umie¬ szczona na slupkach okiennych 2 szyna prowadnicza 3 dla kablaków 4. Szyny te sa wtyle zgiete i pionowo widól wprowadzone do podwozia. Przedni kablak 5 oraz oby¬ dwa tylne kablaki 6 i 7 odrózniaja sie nie¬ co pod wzgledem wykonania od srodko¬ wych kablaków 4. Kablaki 4, 5, 6 sa pola¬ czone z umieszczonemi miedzy niemi ka-blakami pomocniczemi 8 zapomoca zna¬ nych rozporek 9. Pokrycie 10 dachu jest przymocowane do przedniego palaka po¬ przecznego 11, przyjmujacego przy napie¬ ciu dachu polozenie poziome, nastepnie po obydwóch stronach — do polaczonych z rozporkami 9 trzymaków 12 oraz do trzy- maków 13, polaczonych z obydwoma tylne- mi kaiblakami 6 i 7, wreszcie ztylu — do nadwozia 1. Do przymocowania tylnego konca pokrycia do podwozia 1 sluzy listwa koncowa 14 (fig. 1). Poza tern pokrycie 10 dachu lezy na kablakach swobodnie, wsku¬ tek czego moze byc w kazdym kierunku swobodnie napinane.Kablaki 4 — 7, osadzone po obydwóch bokach wozu, sa zaopatrzone w sanki 15 (fig.9 i 10), 15' (fig. 2) i 15" (fig. 2 i 8).Kazde sanki posiadaja po dwa krazki biez¬ ne 16. Krazki' te sa na dole prowadzone w zlobkach 17, a u góry miedzy krazkami a szynami prowadniczemi 3 jest maly luz, wskutek czego krazki te podczas biegu przylegaja tylko u góry lub u dolu, zalez¬ nie od kierunku sily, moga sie wiec swo¬ bodnie toczyc. Obok zlobków biezniowych 17 zastosowane sa szyny 18 i 19 do prowa¬ dzenia lancuchów; w szynach tych moga sie przesuwac z malym luzem obydwa pasma lancucha okreznegp 20. Umieszczenie lan¬ cuchów 20 w waskich prowadnicach ma na celu zapewnienie dokladnego ruchu wspól¬ pracujacych z niemi czesci oraz zapobieze¬ nie stukotaniu podczas ruchu. Srednice krazków 21 lancuchów 20 sa nieco wieksze niz wysokosc plytek lancuchowych. Wsku¬ tek tego lancuchy zwlaszcza w tych miej¬ scach, gdzie szyny prowadnicze 3 i 18 sa zgiete, tocza sie na krazkach 21, a nie slizgaja sie na swych plytkach.Lancuchy 20 przerzucone sa na przodzie przez kola lancuchowe 22 (fig. 11), a wtyle przez kola lancuchowe 23 (lig. 1). Te o- statnie kola lancuchowe sa ze soba pola¬ czone poprzecznym walem 24 (fig. 4) i mo¬ ga byc wspólnie napedzane nasadzona kor¬ ba reczna 25 lub innym odpowiednim me¬ chanizmem, uruchomianym zapomoca sil¬ nika elektrycznego, zasilanego baterja lub tez samym silnikiem samochodowym.Nieco przed przednim kablakiem 5 w pasy lancuchów 20, lezace przy polozeniu wedlug fig. 2 i o u góry, wnitowany jest zabierak 26 (fig. 1|1). W celu polepszenia prowadzenia i zwiekszenia wytrzymalosci na dzialanie sil jednostronnych tylny ko¬ niec 26a zaJbieraka 26 wchodzi mozliwie daleko w sasiednie ogniwo lancucha. Do zabieraka 26 jest przylaczony drazek cia¬ gnacy 27. Tylne ucho drazka ciagnacego jest przegubowo polaczone z sankami 15' (fig. 7) przedniego kablaka 5, wskutek cze¬ go ruch górnych pasów lancucha jest prze¬ noszony na przedni kablak 5. Wszystkie inne kablaki nie sa trwale polaczone z lan¬ cuchami, lecz sa podczas napinania dachu pociagane przez rozporki 9 (por. fig. 2), ewentualnie przy skladaniu dachu sa wtyl przesuwane sankami 15' pierwszego kabla¬ ka 5 (por. fig. 3). Wskutek obracania kor¬ by 25 (fig. 1) naprzód dach zostaje napie¬ ty, podczas gdy obracanie jej wtyl powo¬ duje skladanie dachu.Kazde dwie rozporki 9 sa przylaczone do kablaka pomocniczego 8 zapomoca czo¬ pa 28 (fig. 6). Poza tern rozporki sa pola¬ czone ze soba zapomoca plytek 29 i wspól¬ nego czopa 30. Czopy 30 sa prowadzone w szczelinowych prowadnicach 31 (fig. 6), wykonanych w kablakach pomocniczych, wskutek czego plaszczyzna kablaków po¬ mocniczych 8 zawsze zajmuje poloze¬ nie prostopadle do linji, laczacej dol¬ ne ucha 32 rozporek 9. Dlatego tez ka¬ blak pomocniczy 8, podtrzymywany tylko rozporkami 9, nie moze sie przewrócic przy jakiemkolwiek polozeniu rozporek. Kabla¬ ki pomocnicze 8 posiadaja na zewnetrz¬ nych ich koncach krazki1 33, na których sie tocza po szynach prowadniczych 3, zajmu¬ jac przy napinaniu dachu swe najnizsze polozenie (por. fig. 2). — 3 —Niektóre rozporki, a mianowicie dwie, stale i sobie przeciwlegle po prawej wzglednie lewej stronie wozu, moga byc przestawione podluznie. W przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku o- bydwie rozporki 9, przylaczone do przed¬ niego kablaka 5 (fig. 6), sa do nastawiania.W tym celu rozporki te posiadaja na przed¬ nim koncu gwint 34, na który nakreca sie nagwintowana tulejke 35, przegubowo po¬ laczona z uchami 32. Po wykreceniu sruby przymocowujacej z ucha 32, dlugosc roz¬ porki moze byc zmieniona skutkiem obra¬ cania tulejki 35. Ta nastawnosc rozporek daje te korzysc, ze po ustawieniu dachu zapomoca odpowiedniego skrócenia na¬ stawnych rozporek wszystkie rozporki mo¬ ga byc mocno naprezone, wzglednie krazki 33 moga byc niezawodnie docisniete do szyn prowadniczych 3. Wskutek tego unika sie stukotu pomimo nieuniknionego luzu we wszystkich przegubach. Tulejke 35 trzeba nastawic tylko jeden raz, gdyz pozadane nastepnie naprezenie, przy kazdorazowem napinaniu dachu, osiaga sie samoczynnie.Najlepiej jest, jezeli cztery rozporki 9, przylaczone do jednego kablaka pomocni¬ czego, sa w powyzej opisany sposób urza¬ dzone i równomiernie nastawiane, a to dla¬ tego, aiby dany kablak pomocniczy nie za¬ jal pochylego polozenia skutkiem zmiany dlugosci tylko jednej pary rozporek.Miedzy obydwoma tylnemi kablakami 6 i 7 (fig. 8), zamiast powyzej opisanych rozporek, zastosowane sa tylko d^wie krót¬ kie czesci1 laczace 36, polaczone ze soba czopem 36a; zadaniem ich jest przy pod¬ noszeniu dachu przesuniecie kablaka 7 w polozenie napiecia. Przy sciaganiu kabla- ków wtyl czesci laczace 36 skladaja sie, podnoszac sie do góry.Do rozporek 9 sa przymocowane, np. przylutowane, trzymaki 12 pokrycia (fig. 9). Zewnetrzna glówka 12a tych trzyma- ków pokrycia, posiadajaca ksztalt soczew¬ ki, slizga sie w kiesizeni, wykonanej z dwóch kawalków skóry 37, 38, przyszytej na wewnetrznej stronie pokrycia 10 wpo- blizu bocznej krawedzi dachu. Srodkowa czesc trzymaka 12, majaca ksztalt trzonu, przechodzi przez podluzna szczeline 39 (fig. 8 i 9) kieszeni 37, 38. W ten sposób z jednej strony umozliwione jest slizganie sie pokrycia 10 dachu po glówce 12a trzy¬ maka równolegle do szyny prowadniczej 3, uniemozliwione jednak w kierunku prosto¬ padlym do szyny prowadnicze), podczas gdy z drugiej strony osiagniete jest latwe zapinanie i odpinanie pokrycia 10. Slizga¬ nie sie pokrycia 10 dachu po glówce 12a trzymaka jest potrzebne ze wzgledu na to, ze po pierwsze materjal pod dzialaniem wilgoci sie kurczy, a przy suchej pogodzie wydluza, po drugie materjal przy ostatecz- nem mocnem napieciu po podniesieniu da¬ chu przesuwa sie nieco wzgledem trzyma¬ ka 12, wreszcie po trzecie dobrze jest, je¬ zeli chodzi o unikniecie miejscowych na¬ prezen, gdy materjal 10 przy opuszczaniu dachu (por. fig. 3) moze sie nieco przesu¬ wac wzgledem trzymaka 12. Do bocznego brzegu pokrycia 10 przyszyty jest waz gu¬ mowy, lina 40 /'fig. 9) lub podobny przed¬ miot. Na zewnetrznej stronie szyn prowad¬ niczych 3 sa umieszczone wygiete listwy o- slaniajace 41. Przy napinaniu dachu trzy¬ maki 12 pokrycia sa przesuwane rozporka¬ mi 9 wdól. Przytem soczewkowate glówki 12a (fig. 9) oraz kieszenie skórzane 37, 38, które posiadaja pewna sztywnosc, spra¬ wiaja to, ze brzegi pokrycia, usztywnione wkladkami 40, niezawodnie wchodza w zlobki 41a, utworzone miedzy listwami o- slaniajacemi 41 a szynami prowadniczemi 3. W ten sposób samoczynnie wytwarza sie, ze wzgledu na wiatr, szczelne zamknie¬ cie bocznych brzegów pokrycia dachu. Przy skladaniu dachu (por. fig. 3), wskutek skla¬ dania sie rozporek 9 wgóre, trzymaki sie podnosza i wychodza ze zlobków 41a, wskutek czego zapobiegaja zaciskaniu sie brzegów pokrycia. — 4 —Na fig. 8 zewnetrzny koniec kablaka 9 jeist przedstawiony tak, ze jego sanki 15 (fig. 2) sa odciete. Z fig. 8 wynika, ze mie¬ dzy krazkami bieznemi 16 sanek kablako- wych umieszczona j^st dwuramienna za¬ padka 42, 43, zaopatrzona w czop 44, po¬ laczony z nia na stale i obrotowo osadzo¬ ny w sankach kablakowych. Ramie 42 za¬ padki znajduje sie na stronie, zwróconej do wnetrza wozu, ramie 43 zas na zewnetrznej stronie krazków bieznych 16. Obydwa ra¬ miona wraz z czescia posrednia 46 ozna¬ czona linjami przerywanemi, która umie¬ szczona jest w plaszczyznie krazków 16, wykonane sa z jednego kawalka i wskutek tego wykonywuja jednakowe ruchy. Przy polozeniu czesci, przedstawionem na fig. 8, kablak 6 znajduje sie w przedniem poloze¬ niu koncowem, to znaczy w polozeniu na¬ piecia. Ramie 42 zapadki trafilo na klin 47 przymocowany do szyny prowadniczej 3, skutkiem czego podnioslo sie. Podnioslo sie równiez ramie 43 zapadki i jego wystep 48 wszedl w otwór 49, wykonany u góry w szynie prowadniczej 3. Wraz z ramieniem 43 podniosla sie równiez znajdujaca sie na tylnej jego stronie ponad lancuchem 20 po¬ wierzchnia oporowa 50, o która na chwile przedtem zaczepial sie znitowany z lancu¬ chem zdbierak pomocniczy 51, który teraz, po podniesieniu sie ramienia 43, moze sie swobodnie przesunac pod powierzchnia opo¬ rowa 50. Równiez i zabierak pomocniczy 51 tak samo, jak zabierak 28 (fig. 11) tylnym swym koncem 51a wchodzi mozliwie dale¬ ko w sasiednie ogniwo lancucha. Zastoso¬ wanie klina 47 daje te korzysc, ze wystep 48 wchodzi w otwór 49 przymusowo bez pomocy sprezyny. W ten sposób osiaga sie niezawodne usuniecie wystepu 48 z drogi zabieraka pomocniczego 51 w chwili, gdy kablak 6 osiaga swe polozenie napie¬ cia.Przy skladaniu dachu zabierak 51 prze¬ chodzi pod powierzchnia oporowa 50, nie wywierajac zadnego dzialania. Kablak 6 pozostaje w tym przypadku na miejscu do¬ póki nie zostanie zabrany przez inne ka- blaki 4, 5, przesuwane wtyl zabierakiem glównym 26, i równiez przesuniety wtyl.Przytem wystep 48 po krótkim biegu jalo¬ wym uderza swa ukosna powierzchnia 48a o tylny brzeg otworu 49. W ten sposób ra¬ mie 43, a wraz z niem i ramie 42, które przez ten czas zsunelo sie z klina 47, zosta¬ nie przesuniete wdól. Wystep 48 i ramie 42 sa tak wymierzone, ze podczas przesuwa¬ nia sie kablaka 6 przylegaja one u góry i u dolu do szyny prowadniczej 3 z malym lu¬ zem, wskutek czego zapadka 42, 43 nie mo¬ ze sie podniesc. Przy ponownem slizganiu sie górnego pasa lancucha naprzód zabie¬ rak 51 przymusowo chwyta zapadke 42, 43 i przesuwa kablak 6 w przedstawione na fig. 8 polozenie koncowe, poczerni zabierak ten swobodnie przesuwa sie dalej. Odpo¬ wiednie urzadzenie zastosowane jest rów¬ niez na przeciwleglej stronie wozu. Po¬ mocniczy zabierak 51 jest zanitowany w górnym pasie lancucha w takiej odleglosci za zabierakiem glównym 26 (fig. 111), ze przy zupelnie zlozonym dachu (por. fig. 5) znajduje sie dosc blisko kólka lancucho¬ wego 23, mniej wiecej przed samem wej¬ sciem do tylnego zldbka obwodowego 109 (fig. 12), podczas gdy zabierak glówny 26 w tym przypadku zajmuje polozenie nad kablakiem 5. Cel zastosowania opisanego powyzej urzadzenia zapadkowego jest po¬ nizej opisany w zwiazku z dzialaniem in¬ nych urzadzen.Przy obydwóch koncach kablaka 6 sa równiez zastosowane hamulce, które pod¬ czas napinania dachu samoczynnie prze¬ staja dzialac, podczas zas cofania kablaka 6 samoczynnie wlaczaja sie. W przedsta¬ wionym przykladzie wykonania hamulce te sa wykonane w nastepujacy sposób.Na czopie 52, przymocowanym do ka¬ blaka 6, waha sie czesc poprzeczna 53. Ta czesc poprzeczna posiada na tylnym kon¬ cu czop prowadniczy 54, na którym moze — 5 —sie przesuwac o pewna odleglosc trzewik hamulcowy, na który dziala sprezyna 55.Trzewik hamulcowy posiada wygieta po¬ wierzchnie hamujaca 56a, która sprezyna 55 przyciska wdól do szyny hamujacej 57, przymocowanej do szyny prowadniczej 3.Nacisk hamulca mozna regulowac zapomo- ca przestawiania górnego talerzyka spre¬ zynowego 55a na zaopatrzonym w gwint czopie 54. Na przednim koncu czesci po¬ przecznej 53 umieszczone jest kolankowe ramie 58, do którego przyczepiona jest sto¬ sunkowo slaba sprezyna 59, polaczona z kablalkiem 6. Sprezyna ta ciagnie trzewik hamulcowy 56 ku przodowi. Gdy kablak 6 przesuwa sie naprzód, to trzewik hamulco¬ wy 56 pod wplywem tarcia miedzy po¬ wierzchnia 56a a szyna hamujaca 57 od¬ chyla sie wtyl w kierunku strzalki, przesu¬ wajac sie równoczesnie wdól az do zderze¬ nia sie jego powierzchni 566 z glówka 54a azopa. Przy dokiem polozeniu trzewika ha¬ mulcowego 56 dzialanie hamujace prawie calkowicie zanika. Jedynie tylko slaba sprezyna 59 wywoluje wtedy jeszcze zu¬ pelnie nieznaczny nacisk hamulca, który jednak nie przeciwstawia ruchowi kablaka znaczniejszego oporu.Gdy jednak kablak 6 przesuwa sie wtyl, trzewik hamulcowy 56 zatrzymuje sie na szynie 57 i poczatkowo nie przyjmu¬ je udzialu w ruchu wstecznym, podczas gdy czop 52 wraz z kablakiem 6 przesuwa sie wtyl. W ten sposób hamulec zbliza sie do kablaka 6, az eto zetkniecia sie z nim. Jed¬ noczesnie sprezyna 55 znów zostaje napie¬ ta, a wskutek tego zostaje wywolane silne dzialanie hamujace, które nie zmienia sie podczas dalszego wstecznego ruchu kabla¬ ka 6.Nastepnie na fig. 8 jest przedstawione wykonanie sanek 15" kablaka 7, zastoso¬ wanych po obydwóch stronach wozu. Kaz¬ de sanki 15" posiadaja u dolu wystep 60, który w polozeniu napiecia kablaka styka sie z przymocowanym do szyny prowadni¬ czej 3 oporktem 61, wystajacym w strone wnetrza wozu, wskutek czego przesuwanie sie naprzód calego dachu podczas napina¬ nia go jest ograniczone.Poza tern na kablakach 6 i 7 umocowa¬ ne sa trzymaki 13 pokrycia, jak to na fig. 1 oznaczono, a na fig. 8 ze wzgledu na przejrzystosc przedstawiono tylko przy ka- blaku 7. Trzymaki te tak samo, jak trzy¬ mala 12, przedstawione na fig. 9, wchodza w kieszenie skórzane 37, 38, które posiada¬ ja szczeliny 39 i sa przymocowane do po¬ krycia dachu. W ten sposób pokrycie takze przy kablakach 6 i 7 jest przytrzymywane na brzegach bocznych zapewniajac jednak pewna swobode ruchu w kierunku podluz¬ nym szyn prowadniczych 3.Podczas gdy kablaki 6 i 7 w polozeniu napiecia (por. fig. 1) sa wskutek dzialania mocnych skladowych sily, powstalej z po¬ wodu naprezenia pokrycia, silnie przyci¬ skane do szyn prowadniczych 3 i wobec te¬ go zabezpieczone od stukania. Skladowe naprezenia pokrycia, dzialajace przy srod¬ kowych kablakach 4 prostopadle do szyny 3, sa równe prawie zeru, aby wiec uniknac stukotu, przy tych kablakach nalezy zasto¬ sowac specjalne urzadzenie. Urzadzenia, uniemozliwiajace stukanie kablaków, sa przedstawione na fig. 9 i 10.Na czopach 62, wsrubowanych w sanki kablakowe 15, obok kólek 16 od strony wnetrza wozu, sa obrotowo osadzone kraz¬ ki 63, o srednicy mniejszej, niz kólka 16.Nastepnie w polozeniach napiecia kablaków 4, ponad droga krazków 63 sa przymocowa¬ ne do szyny prowadniczej 3 palaki ze stali sprezynowej. Kazdy palajc 64 jest jednym koncem na stale przynitowany do szyny 3, podczas gdy jego drugi koniec, posiadajac sizdzeline podluzna 65, moze sie na nicie 65a przesuwac, dzieki czemu palak moze sie poddawac. Zapomoca srub nastawczych 66, osadzonych w szynie 3, palaki 64 moga byc tak napiete, aby za posrednictwem krazków 63 mocno przyciskaly sanki ka- — 6 -bls^kowe wzglednie kólka 16 do szyn 17.Skutkiem tego stukanie sanek kablakowych przy napietym dachu jest niemozliwe. Po¬ niewaz kólka 16 na dole przylegaja do szyn 17, a u góry posiadaja luz, podczas gdy krazki 63 dzialaja odwrotnie, to ka- ? blak wchodzi w polozenie zaciskowe, to¬ czac sie, przyczem kólka 16 i krazki 63 obracaja sie w przeciwnych kierunkach, przez co unika sie tarcia poslizgowego. i Wskutek tego zacisniecie sanek kablako¬ wych jest zapewnione przy mozliwie ma¬ lym oporze ruchu. Krazki 63 oraz palaki 64 sa przy róznych kablajkach stopniowa- ? ne, to znaczy, krazki 63 przy przednim ka- blaku 4 maja najmniefsza srednice, pod¬ czas gdy palaiki 64 przy tymj kablaku sa najbardziej wdól wygiete. W kierunku ku tylowi srednica krazków 63 zwieksza sie, a wysokosc wygiecia palaków 64 zmniej¬ sza sie, wskutek czego kazda para krazków 63 styka sie w polozeniu koncowem tylko z przynaleznym jej palsjikiem, pod innemi zas palakami przechodzi, nie stykajac sie z niemi.Na fig. 13 i 14 przedstawione jest urza¬ dzenie, skladajace sie z kablaków i rozpo¬ rek, nieco odmienne od poprzednio opisa- i nego.W wykonaniu tern zupelnie zaniechano wszystkich glównych kablaków 4. Rozpor¬ ki 9 sa przegubowo polaczone ze soba dol- nemi czesciami 111 i 112 zapomoca czopów 62. Na kazdym czopie 62 wewnatrz szyn prowadniczych sa osadzone: jedno tylko kólko 16 oraz jeden krazek zaciskowy 63, który wspólpracuje z odpowiednim pala- kiem zaciskowym 64. Przednia rozporka 9 jest przylaczona dolna jej czescia 111 do przednich sanek kablakowych 15 zapomo- ca czopa 62 tak samo, jak i nieprzedsta- wiona na rysunku ostatnia rozporka 9 jest przylaczona dolna jej czescia 112 do sa¬ nek 15 przedostatniego kablaka 6. Kablaki pomocnicze 8 staja sie w ten sposób kabla- kami glównemi. Zamiast krazków 33 moga byc takze zastosowane trzewiki slizgowe 113.Na trzymakach 12 pokrycia, umieszczo¬ nych wedlug fig. 14 na rozporkach 9, osa¬ dzone sa nad szynami 3 krazki 114. Krazki te sluza do podtrzymywania rozporek pod¬ czas przesuwania sie ich po tylnem zgieciu sizyn prowadniczych 3. Przy tern wykona¬ niu przy napinaniu dachu mozna przeciagac kablaki po zgieciu szyn 3 jeden po drugim, a wtedy zapadka 42, 43 jest zbyteczna.Jak widac z fig. 1 — 3 , pnzedni palak koncowy 11 przy napietym dachu jest opu¬ szczony w polozenie poziome, przy sklada¬ niu jednak oraz napinaniu dachu jest pod¬ niesiony. Z palakiem tym jest polaczone, przedstawione na fig. 6 i 7 i ponizej szcze¬ gólowo opisane, urzadzenie ryglujace, do zabezpieczania palaka w polozeniu napie¬ cia oraz urzadzenie do napinania pokrycia dachu.Sanki 15' (fig. 7) przedniego kablaka 5 sa zaopatrzone w ucho 67, skierowane ku przodowi, oraz w wystep 68, skierowany do wnetrza wozu. W uchu 67 jest obrotowo o- sadzony czop 69. Na wewnetrznym koncu tegb czopa umocowana jest widelkowa glo¬ wica 70 drazka prowadniozego 71. W szcze¬ line widelek glowicy 70 wchodzi plaska czesc wodzaca 72, w której czop 69 moze sie obracac. Tylne ucho czesci wodzacej 72 jest przysrubowane do wystepu 68 sa¬ nek 15', wskutek czego czesc wodzaca 72 jest przymocowana do sanek 15' nieprze- suwnie. Natomiast drazek 71 moze sie wy¬ chylac glowica 70 wgóre okolo czopa 69.Na drazku 71 jest swobodnie obrotowo osadzony tlok 73, który posiada w tylnej czesci u góry ostroge 74, wystajaca wtyl, zprzodu u góry — wystajacy do góry wy¬ step, a zprzodu na dole — wyciecie 76.Ostroga 74 wchodzi w wyciecie glowicy 70 drazka, które pozwala tlokowi 73 na pe¬ wien obrót okolo osi drazka 71. Cel tego obracania jest ponizej objasniony. Na -tlo* — 7 —ku 73 jest wzdluz przesuwnie umieszczona rura 77. Rura ta posiada szczeline 78, w która wystep 75 wchodzi bez luzu. Wsku¬ tek tego rura 77 musi sie obracac raizem z tlokiem 73, przyczem jednak tlok 73 moie sie w rurze swobodnie przesuwac osiowo wzdluz calej szczeKny 78. Na tylny koniec rury 77 nasunieta jest rurowa czesc 79a dzwigni (fig. 6), siegajaca czesciowo nad szczeline 78 i przymocowana sruba ustaw- cza 80. Tlok 73 i drazek 71 moga wiec prze¬ suwac sie podluznie wzgledem dzwigni 79, ale dzwignia 79 musi sie obracac wraz z tlo¬ kiem 73 okolo drazka 71.Pochwa 81 jest tak prowadzona z jed¬ nej strony po rurze 77, a z drugiej stro¬ ny po przednim koncu drazka 71, ze moze sie ona przesuwac bez wzgledu na przekrecenie rury 77. Z pochwa 81 jest na stale polaczony, np. spojony, wspomniany juz powyzej, przedni palak koncowy 11, do którego przedniej krawedzi, wygietej wdól, jest przymocowane pokrycie dachu cala swa szerokoscia. Wewnatrz rury 77 jest umieszczona sprezyna srubowa 82, przez która przechodzi drazek 71 i która glównie dziala jako naciskowa. Sprezyna 82 opiera sie na przedzie o dno 81a po¬ chwy 8/, a ztylu o tlok 73, wskutek czego sprezyna cisnie na pochwe 8/ wraz z pa- lakiem ku przodowi i napina w ten sposób pokrycie 10 dachu. Poza tern sprezyna 82 wywiem na dzwigjnie moment obrotowy tego rodzaju, ze jej dolne ucho, zaopatrzo¬ ne w czop 95 i krazek 96, naciskane jest w kierunku od srodka wozu nazewnatrz.Sprezyna 82 jest wiec sciskana odwrotnie do wywieranego momentu obrotowego. W celu wywolania tego momentu obrotowego, sprezyna 82 wchodzi swym przednim za¬ gietym koncem w otwór 81, wywiercony w dnie pochwy 81, a tylnym zagietym koncem w wyciecie 76, wykonane w tloku 73. Palak 11 jest na kazdym boku wozu polaczony z jedna pochwa 81, wobec czego kazda po¬ chwa 81 jest zabezpieczona przed obraca¬ niem sie na przynaleznej rurze 77. Mo¬ ment obrotowy, przenoszony na tlok 73, u- dziela sie równiez dzwigni 79.Przesuwanie sie naprzód pochwy 81, a wiec i napinanie pokrycia 10 dachu spre¬ zyna 82 jest ograniczone uchem 84, przy- sruibowanem do drazka 71 palaka po¬ przecznego 85. W polozeniu czesci, pnzed- stawionem na fig. 6, opuszczanie palaka 11 przy napinaniu dachu jest wlasnie u- konczone. W tern polozeniu sprezyna 82 nie moze jeszcze wywierac nacisku na po¬ krycie 10 dachu, fcablak 5 bowiem nie o- siagnal jeszcze swego przedniego poloze¬ nia, a raczej bedzie jeszcze tak daleko przesuniety naprzód, az czop 69 dojdzie w poblize tylnego brzegu tulei 78a dzwigni 79, umocowanej na rurze 77, jak to przed¬ stawiono na fig. 7. Podczas tego ruchu dra¬ zek 71 z sankami kablakowemi 15' oraz pa¬ jakiem 85 zostaje wedlug fig. 6 i 7 przesu¬ niety na lewo. Dopóki nacisk sprezyny 82 jest wiekszy niz ciagnace wtyl naprezenie pokrycia 10 dachu, pochwa 81 oraz palak U przyjmuja udzial w opisanym ruchu na¬ przód. Gdy stopniowo naprezenie pokrycia dachu staje sie wieksze, niz nacisk sprezy¬ ny, pochwa 84 pozostaje w polozeniu rów¬ nowagi, podczas gdy drazek 71 oraz palak 85 dalej odbywaja swa okreslona droge tak, ze dochodza do polozenia, przedsta¬ wionego na fig. 7. Opisany powyzej ruch palaka 85 z polozenia, przedstawionego na fig. 6, do polozenia koncowego Wedlug fig. 7 powoduje zaryglowanie opuszczonego palaka 85 w polozeniu poziomem, jak rów¬ niez dociagniecie go celem zapobiezenia stukotowi.W celu przedstawionym powyzej palak 85 posiada w kilku, np. w dwóch lub trzech miejscach, równomiernie rozmieszczonych na szerokosci wozu, ramiona 86 wzglednie 87, zaopatrzone w krazki 88 wzglednie 89.Podczas posuwania krazki 88 podsuwaja sie pod kolce 90 przy¬ mocowane nastawnie zapomoca srub 91 - 3 -lub podobnych czesci do przedniego pala¬ ka poprzecznego 92 nadwozia. Palak po¬ przeczny 92 laczy ze soba przednie konce szyn prowadniczych 3, umiesizczonych po obydwóch bokach wozu. Krazki 89 wcho¬ dza podczas posuwania sie palaka 85 na¬ przód na szyny katowe 93, które sa przy¬ mocowane, np. spojone, do opuszczanego palaka 11. Celem utworzenia miejsca dla szyn 93, które, jak widac z powyzszego, przyjmuja udzial w rudhu opuszczania i podnoszenia sie palaków 11, 85 okolo czo¬ pa 69, sa wykonane w nieruchomym pala- ku poprzecznym 92 wyciecia 94 w ten spo¬ sób, ze palak 11 cala swa szerokoscia, ce¬ lem osiagniecia uszczelnienia ze wzgledu na wiatr moze byc docisniety do górnej krawedzi palaka 92, przyczem szyny 93 nie stykaja sie z dolna krawedzia wyciec 94.Gdy wskutek podsuniecia sie krazków 88 pod kolce 90 zostaje wywarty na palak 85 nacisk skierowany wdól, to nacisk ten przenosi sie za posrednictwem krazków 89 i szyn na palak 11, wskutek czego palak ten zostaje mocno docisniety do palaka 92. W ten sposób zapobiega sie stukaniu palajka // i przeciagowi powietrza. Sile dociskania palaka 11 mozna regulowac zapomoca srub nastawczych 91, Ruch krazków 89 po szy¬ nach 93 pozwala na swobodne nastawianie palaka 11 odpowiednio do naprezenia po¬ krycia dachu, niezaleznie od zupelnie okre¬ slonego ruchu palaka 85 w kierunku jego polozenia krancowego. Opisane powyzej ostateczne napiecie pokrycia dachu i ostat¬ nio wyjasnione zaryglowanie i docisniecie palaka 11 odbywaja sie jednoczesnie i cal¬ kowicie samoczynnie jedynie przy pomocy sanek kablakowych 15' podczas ostatniej czesci ich ruchu naprzód.Opisane powyzej opuszczenia palaka 11 wraz z przynaleznemi mu czesciami przy napinaniu dachu oraz podnoszenie te¬ go palaka przy skladaniu dachu dokony¬ wane jest zapomoca dzwigni 79 (fig. 6) w sposób opisany ponizej. Dzwignia ta posia¬ da w dolnem uszku wspomniany cfcop 55, na którym jest osadzony krazek biezny 96, Poza tern dzwignia 79 posiada otwór, w którym jest obrotowo osadzony krazek WO* dzacy 97. Krazek biezny 96 przy polozeniu wedlug fig. 6 znajduje sie w dolnym koncu dwustronnej prowadnicy 99, przymocowac nej do futryny 98 drzwi. Prowadnica ta jest w górnym koncu otwarta i jednocze* snie wygieta wtyl. Wreszcie prowadnica 99 przechodzi w korytkowa szyne 100 (fig..7).Przy przesuwaniu sanek kablakowych 15' wtyl z polozenia wedlug fig. 6 krazek 96 poczatkowo jest przytrzymywany w pro¬ wadnicy 99 prawie w tern samem miejscu, podczas gdy górny koniec dzwigni 79 wraz z rura 77 i pallakiem 11 u góry odchyla sie ku tylowi, to (znaczy palak 11 zaczyna sie podnosic. Gdy czop 69 podczas przesuwa¬ nia sie wtyl przejdzie poza pionowa pla* szczyzne srodkowa prowadnicy 99, krazek 96 zaczyna sie w prowadnicy 99 podnosic i wreszcie wchodzi w pozioma szyne pro- wadnicza 100. Z chwila wejscia krazka 96 na szyne prowadnicza 100, podnoszenie sie palaka 11 jest ukonczone (por. fig. 3). Sru^ ba nastawcza 101 (fig. 6), umieszczona w czesci wodzacej 72, nie pozwala palakowi 11 dalej sie przechylac tak, jpe miedzy po¬ chwa 81 a kablakiem 5 pozostaje jeszcze niewielka przestrzen posrednia, co zapo¬ biega zaciskaniu sie zwisajacego w faldach pokrycia 10 dachu (fig. 3). Stale prowadze* nie krazka 96 w szynie 100 zapobiega opa*- daniu palaka 11 ku przodowi podczas na¬ pinania i skladania dachu.Poniewaz przedni slupek 98 futryny drzwi (fig. 1 i 6) jest zazwyczaj w porów¬ naniu z tylnym slupkiem 98a tejze futryny i slupkami okiennic 2 w nowoczesnych nad¬ woziach nieco przesuniety do srodka wozu, zas prowadnica 3 lancuchów miusi byc pro^ sta az do przedniego kola lancuchowego 22, wiec przednia czesc prowadnicy 100 jest w poziomej plaszczyznie zgieta do we* wnatrz (por. fig. 7), Azeby krazek 96 - 9 —dzwigni 79 mógl przesuwac sie po wygie¬ ciu prowadnicy 100, dzwignia 79 ma umoz¬ liwiony powyzej opisany obrót okolo draz¬ ka 71, ograniczony ostroga 74 (fig, 6). Z te¬ go samego powodu czop 95 krazka 96 jest osadzony w srodkowem polozeniu uko- snem, jak zaznaczono na fig. 7.Opuszczenie palaka przy napinaniu da¬ chu odbywa sie w odwrotnym porzadku, niz poprzednio opisane podnoszenie. Przy- tem jednak moze sie zdarzyc, np. gdy po¬ krycie dachu jest bardzo wilgotne i wsku¬ tek tego bardzo sie kurczy, ze juz samo po¬ krycie wywoluje silne napiecie ku tylowi, zanim palak 11 dojdzie do polozenia we¬ dlug fig. 6. W tym przypadku sprezyna 82 moglaby byc przedwczesnie (scisnieta i pa¬ lak 11 móglby nie wykonac swego ruchu pomimo tego, ze sanki kablakowe 15', a wraz z niemi i czop 69 wykonywuja ruch potrzebny do prawidlowego opuszczenia palaka. Pnzy poprzednio opisanych ru¬ chach w czasie zaryglowywania, krazki 88 moglyby, zaleznie od okolicznosci, nie o- siagnac kolców 90, wskutek czego zupelne zamkniecie dachu byloby uniemozliwione.W celu unikniecia tego jest umiesizczony na dzwigni 79 krazek wodzacy 97, wspól¬ pracujacy z az^scia wodzaca 72. Krazek 97 toczy sie, zarówno przy opuszczaniu, jak i podnoszeniu palaka 11, po przedniej po¬ wierzchni 102 czesci wodzacej 72, wskutek czego slizganie sie wtyl rury 77, a wraz z nia pochwy 81 i palaka 11 po tloku 73 jest uniemozliwione, dopóki palak 11 nie osia¬ gnie poziomego polozenia, przedstawione¬ go na fig. 6. Przy dalszem posuwaniu sie sanek kablakowych 15' naprzód, wywoluja- cem opisane powyzej naprezenie pokrycia dachu i zaryglowanie, dolna powierzchnia pozioma 103 czesci wodzacej 72 nasuwa sie na krazek 97, stojacy wtedy w miejscu, co zapobiega przypadkowemu podniesieniu sie palaka 11. Po przesunieciu sie krazków 88 pod kolce 90 palak 11 jest ostatecznie zaryglowany.Jak powyzej wspomniano, przesuw sa¬ nek kaiblakowych 15' naprzód, powodujacy opuszczanie sie palaka 11 wraz ze wszyst¬ kimi nalezacymi do tego przebiegami pra¬ cy, uskuteczniony jest zapomoca drazka ci¬ snacego 27, polaczonego z zabierakiem 26 wlaczonym w lancuch 20 (fig. 11). Gdyby kablak 5 osiagnal swe przednie polozenie, a wobec tego palak 11 — swe polozenie koncowe, zanim zabierak 26 doszedl do kólka lancuchowego 22, to wskutek napre¬ zenia pokrycia 10 dachu kablak 11 móglby zaraz po zwolnieniu korby recznej 25 (fig. 1 i 4), cofajac lancuch 20, wyjsc z poloze¬ nia zaryglowania. W celu zapobiezenia ta¬ kiemu przypadkowemu ruchowi wsteczne¬ mu palaka 11, zabierak 26 jest tak daleko przesuwany na przedniem kole lancucho- wem 22, ze przechodzi za przedni punkt martwy dopóki sie nie oprze o dno szyny prowadniczej 3. Wtedy naprezenie pokry¬ cia 10 dachu, które ciagnie drazek 27 wstecz, powoduje mocne przyciskanie za- bieraka 26 do szyny 3. Caly dach w polo¬ zeniu napiecia jest tak niezawodnie i przy¬ musowo zaryglowany w opisany powyzej sposób, ze zadna zewnetrzna sila nie moze go otworzyc bez zniszczenia skladowych jego czesci. Prawidlowe skladanie dachu moze byc dokonane tylko przez przesuwa¬ nie lancucha 20 wtyl zapomoca korby recz¬ nej 25.Podczas cofania palaka //, ustawione¬ go w polozeniu, przedstawionem na fig. 2, sanki kablakowe 15' wchodza w koncu w wygieta czesc szyny prowadniczej 3 i prze¬ chylaja sie wtyl. Wskutek tego pochyla sie takze sruba oporowa 101 i palak // prze¬ chyla sie wtyl pod dzialaniem wlasnego ciezaru. Krazek prowadniczy 96 podnosi sie przytem z szyny prowadniczej 100 i o- piera sie o górny pas szyny prowadniczej 3, gdzie przejmuje ciezar palaka 11 wspólnie z sankami kablakowemi 15', przyciskanemi do dolnego pasa szyny 3. Azeby krazek 96, który ze wzgledu na wygiecie szyny 100 — 10 -W przednim jej koncu musi posiadac moz¬ nosc odchylania sie w strone wnetrza wo¬ zu, nie stoczyl sie z górnego pasa szyny 3, szyna hamujaca 57 (fig. 8), umocowana u góry na tylnej czesci szyny 3, jest zaopa¬ trzona w krawedz 104 opuszczona wdól, która utrzymuje krazek 96. Szyna prowad- nicza 100 nie jest wprowadzona do zagie¬ cia szyny 3, poniewaz w tylnej czesci wozu jest niepotrzebna. Azeby krazek 96 przy przejsciu z dolnego prowadzenia na górne nie mógl wychylic sie do srodka wozu, dzwignia 79 (fig. 6) jest stale naciskana sprezyna 82 nazewnatrz, jak to opisano po¬ wyzej.Wszystkie czesci, opisane i przedsta¬ wione w zwiazku z ruchem palaka 11, na¬ pinaniem pokrycia i zaryglowaniem tylko po, jednej stronie wozu, sa zastosowane sy¬ metrycznie takze po drugiej stronie wo¬ zu, Fig. 12 przedstawia tylna prowadnice okrezna. Szyna prowadnicza 3 w tylnym koncu rozszerza sie w prowadnice, w któ¬ rej sanki 105, w celu regulowania napreze¬ nia lancuchów, moga byc podnoszone i o- puszcziajne zapomoca sruby nastawczej 106, posiadajacej lewy i prawy gwint. Zapomo¬ ca srub 107 sanki 105 moga byc w pozada- nem polozeniu mocno docisniete do tylnej scianki rozszerzonej szyny 3. Zapomoca sruby 107 jest równiez przymocowana po¬ krywa 108 w ksztalcie piasty (fig. 4) nie- przedstawiona na fig. 12, skierowana w strone patrzacego; pokrywa ta jest przy¬ mocowana do oslony sankowej 3a, utwo¬ rzonej z tylnego konca szyny prowadniczej 8, tworzy lozysko dla równiez nieprzed- stawionego na fig. 12 walu laczacego 24 (fig. 4), dzwigajacego tylne kolo lancucho¬ we 23.Lancuch 20 podczas ruchu okolo tylne¬ go kola lancuchowego jest takze od ze¬ wnatrz prowadzony zapomoca zlobka 109 (fig; 12) w sankach 105. Poniewaz lancu¬ chy 20 przy wiekszych ich dlugosciach wy¬ kazuja róznice wzgledem dlugosci ogniw i wskutek tego przy niezmiennej odleglosci osi bylyby to napiete, to zwisalyby swo¬ bodnie, a nastepnie poniewaz lancuchy przy przenoszeniu duzych sil podlegaja pewnym podatnym zmianom ksztaltu, wiec jedno tylko prowadzenie ich zapomoca na- pednego kola lancuchowego 23 (fig. 4) nie wystarczyloby. Lancuchy moglyby nawet wyskakiwac z kól lancuchowych, pomimo, ze sa one miejscami silnie naprezone. Pro¬ wadzenie lancucha w zlobku 109 (fig. 12) zapobiega niezawodnie zeskakiwaniu jego z kola lancuchowego 23 nawet przy luznem napieciu lancucha. W celu umozliwienia za¬ kladania korby 25 przy róznych co do wy¬ sokosci polozenia sanek 105, oslona 3a tych sanek posiada podluzny otwór 110.Po powyzszem opisaniu poszczególnych czesci dachu, bedzie ponizej opisany spo¬ sób dzialania calego urzadzenia.Przyjmujac, ze dach jest zupelnie zlo¬ zony, jak to przedstawia fig. 5, nie potrze¬ ba dla jego napiecia dokonywac zadnych innych czynnosci, jak tylko obracac wprzód zalozona korba reczna 25 (fig. 4).Obracanie korby 25 w(przód powoduje prze¬ suwanie sie Lancuchów 20 (fig. 1), a wraz z niemi zabieraków 26 (fig. 11). Zabieraki po¬ ciagaja za posrednictwem drazków ciagna¬ cych 27 natychmiast wgóre przedni kablak 5 z palakiem U i wszystkiemi przynalez- nemi czesciami, a nastepnie poprzez wygie¬ cie szyn prowadniczych 3 przesuwaja go naprzód w poziomej czesci tych szyn. Ka- blaki 4, 6 i 7 narazie jeszcze sie nie poru¬ szaja. Kablak 5 wraz z palakiem 11 i przy- naleznemi czesciami wazy stosunkowo du¬ zo tak, ze palak ten, wyprzedzajac inne ka- blaki, odciaza je, wobec czego podnoszenie ich jest ulatwione. Skoro tylko przedni ka¬ blak 5 wszedl na pozioma czesc szyn pro¬ wadniczych 3, pomocnicze zabieraki 51 (fig. 8) dochodza do przedostatniego kabla- ka 6, zaczepiaja o powierzchnie oporowa 50 ramion zapadkowych 43 i zabieraja kablak ~ U -Wgpre. Kablak 6 przesuwa ter&z (przed so¬ ba wszystkie kablaki 4. Poza tern kablak 6 po odbyciu nieznacznej drogi wgóre cia¬ gnie do góry takze kablajk 7 zapomoca cze¬ sci posrednich 36. Wspólne podnoszenie kablaków 4, 6, 7 ma podwójny cel, po pierwsze przeszkadza nieregularnemu spa¬ daniu faldów pokrycia podczas pionowego wciagania, zapobiegajac równoczesnie miejscowemu naprezeniu pokrycia, które mogloby wystapic przy dalszem przesuwa¬ niu, a po drugie prowadzi trzymaki 12 po¬ krycia na zagieciu szyn 3 przy podniesio¬ nych rozporkach 9.Zaraz na poczatku ruchu kablaka 9 ha¬ mulce 52 — 59 (fig. 8) wylacza sie, skut¬ kiem czego podczas ruchu kalblaków wgóre nie wywieraja zadnego oporu. Podczas te¬ go kablak 5 przesuwa sie dalej naprzód w kierunku poziomym, nie zwiekisizajac swego pierwotnego wyprzedzenia. Na chwile przed dojsciem kablaka 6 calkowicie do poziomej czesci prowadnic 3, wchodza ra¬ miona zapadkowe 42 (fig. 8) na kliny 47 i Wyzwalaja zabieraki 51 z kablaka 6.Wskutek tego kablak 6 i zabierane prze¬ zen kablaki 4 i 7 natychmiast sie zatrzymu¬ ja, podczas gdy kablak 5 bez zmiany posu¬ wa sie dalej. W tym momencie wlasnie do¬ szly takze wystepy 60 sanek 15" kablaka 7 do oporków 61. Kablak 7 wiec zatrzymuje sie ostatecznie; zostaje on jeszcze tylko pózniej nieco dociagniety przy koncu napi¬ nania. Sam palak 7 móiglby teraz znów opasc i pociagnac za isoba inne kablaki, za¬ pobiega temu jednak hamulec 52—59.Lancuchy 20 poruszaja teraz tylko je¬ den jeszcze kablak 5, który stopniowo, ko¬ lejno rozciaga rozporki 9 (fig. 2), wskutek czego kaMaki pomocnicze 8 opuszczaja sie jeden po drugim na szyny prowadnicze 3, po których tocza sie dalej na krazkach 33.W taki sam sposób rozciagaja sie kolejno faldy pokrycia 10 dachu, wobec czego znaj¬ duja sie wtedy mniej wiecej w fazie -przed- stawionej na fig. 2.Przed samem dojsciem kablaka 5 do przednich slupków 98 futryny drzwi (fig. 6), krazki biezne 96 dzwigni 79 wchodza w prowadnice 99, naciskaja te dzwignie wdól i stopniowo opuszczaja palak 11 naprzód.Wreszcie kablak 5 osiaga polozenie przed¬ stawione na fig. 6, w którem wlasciwe opu¬ szczanie sie palaka 11 jest ukonczone. W tym momencie pokrycie 10 dachu w kierun¬ ku podluznym jest stosunkowo malo na¬ prezone.Podczas gdy rozporki 9 w poprzednio opisanym okresie napinania dachu przybli¬ zaly sie do szyn prowadniczych 3, zostaly takze boczne brzegi dachu wraz z ich wkladkami 40 (fig. 9) zapomoca trzyma- ków 12 i kieszeni skórzanych 37, 38 wpro¬ wadzone do zlobków 41a miedzy kazda szyna prowadnicza 3 a listwa oslaniajaca 41. Wskutek tego pokrycie 10 dachu jed¬ noczesnie zostalo naprezone poprzecznie.Trzymaki 13 pokrycia, umieszczone na ka- blakach 6 i 7, wprowadzily tylne pionowe brzegi dachu, juz podczas podnoszenia kablaków 4, 6 i 7, do wygietej i pionowej czesci zlobków 41a miedzy szynami 3 i li¬ stwami 41.Gdy dach znajduje sie w powyzej opi¬ sanym stanie, przedstawionym mniej wie- oej na fig. 6 i 8, kablak 5, ciagniony przez lancuchy 20, posuwa sie dalej naprzód, po¬ suwajac równoczesnie przed soba drazki 71, tloki 73 i palak 85 bezposrednio, a po¬ chwy 81 z palakiem 11 za. posrednictwem sprezyn 82. Dzwignia 79 i polaczone z nie¬ mi rury 77 pozostaja bez zmiany w dotych- czasowem polozeniu. Gdy naprezenie po¬ krycia /zrówna sie z naprezeniem sprezyn 82, zatrzymuje sie takze palak 11. Bez przeszkody z tej strony podsuwaja sie krazki 88 pod kolce 90, wskutek czego pa¬ lak 11 zostaje do jego podstawy 92 mocno przycisniety.W tym czasie krazki zaciskowe 63 (fig. 10) wszystkich kablaków 4 podsunely sie pod odpowiednie palaki zaciskowe 64, wó-* - U -bec czego równiez i kablaki 4 zabezpieczo¬ ne sa od stukania.W ostatnim momencie ruchu kablaka zostaja naprzód rozporki 9 (fig. 6) silnie pociagniete, dzieki czemu rozporki te oraz kablaki pomocnicze 8, wskutek przycisnie¬ cia ich do szyn prowadniczych 3 i napre¬ zenia wszystkich przegubów, zostaja za¬ bezpieczone od stukania. Stukanie kablaka 5 jest zmniejszone skutkiem dzialania sprezyn 82, zwlaszcza skutkiem wstecz skierowanych sil odporowych tych sprezyn, podczas gdy stukaniu kablaków 6 i 7 za¬ pobiega naprezenie ciagnace pokrycia 10 dachu.Jednoczesnie z ostatecznem napreze¬ niem wszystkich czesci szkieletu dachu za- bieraki 26 (fig. 11) przechodza, posuwajac sie wokolo przedniego kola lancuchowego 22, za przedni punkt martwy i uderzaja w ich koncowem polozeniu o dno szyn 3, wskutek czego caly dach jest zabezpieczo¬ ny od przypadkowego rozluznienia sie.Skladanie dachu odbywa sie takze je¬ dynie skutkiem obracania recznej korby 25 wstecz.Przy skladaniu dachu nalezy wpierw usunac zabezpieczenie zabieraków 26 (fig. lii), odryglowac palak 85 (fig. 7), zlruznic pokrycia 10 i podniesc palak 11 w odwrot¬ nym porzadku niz bylo poprzednio opisa¬ ne. Nastepnie zaczynaja sie przedewszyst- kiem podnosic rozporki 9 (fig. 3) miedzy o- bydwoma pierwszemu kablakami 5 i 4, po¬ niewaz wszystkie kablaki 4 pozostaja zaci¬ sniete dopóki nie zabiora ich cofajace isie sanki 15' kablaka 5. Wtedy podnosza sie takze jeden za drugim kablaki pomocni¬ cze 8, poczawszy od przednich. Przytem kablaki te lekko wyciagaja pokrycie mie¬ dzy niemi a trzymakami 12, wskutek czego pokrycie to uklada sie w nalezyte faldy, jak to zaznaczono na fig. 2, 3 i 5. Stan wkrótce po podniesieniu sie palaka 11 przy skladaniu dachu przedstawia fig. 3.Stopniowo wszystkie kablaki 5 i 4 wraz z podniesionemi miedzy niemi rozporkami 9 i zabierakami pomocniczemi 8 szereguja sie tuz obok siebie w koncu poziomej czesci sizyn 3. W tern polozeniu dochodza one do kablaka 6.Z chwila, gdy kablak zaczyna sie cofac, hamulce 52 — 59 (fig. 8) zaczynaja dzia¬ lac i nie pozwalaja kablakom po wejsciu ich do opadajacej czesci szyn 3 spadac swobodnie i ewentualnie zaciac sie wsku¬ tek ukosnego ustawienia sie ich.Tymczasem zabieraki * pomocnicze 51 (fig. 8) podczas cofania lancuchów 20 prze- * szly juz znów pod zapadkami 42, 43, za¬ nim kablak 6 zaczal sie przesuwac, Wsku¬ tek tego zapadki 42, 43 moga juz takze za¬ jac w szynach prowadniczych 3 polozenie zagradzajace, co nastepuje zaraz przy po¬ czatku cofania sie kablaka 6.Wreszcie przy silnem dzialaniu hamul¬ ców 52 — 59, których opór jest nieco wiek¬ szy niz calkowity ciezar calego dachu, wszystkie kablaki zostaja sciagniete w po¬ lozenie koncowe wedlug fig. 5.Jezeli dach jest przesuwany nie sila ludzka, lecz jakakolwiek inna sila, to na¬ pinanie i skladanie dachu moze sie odby¬ wac bez zadnych przeszkód takze podczas jazdy, poniewaz wszystkie przebiegi moga byc wykonane zapomoca obracania walu 24 (fig. 4) i jakiekolwiek czynnosci dodat¬ kowe sa niepotrzebne. PL