Przedmiotem wynalazku jest matryca do prasowania rotacyjnego na zimno spieków stalo¬ wych na prase z wahajaca matryca.Znane dotychczas rozwiazania narzedzi w postaci matryc polegaja na osadzeniu wkladek matrycowych w obejmach na zimno poprzez obcisniecie obejma z otworem stozkowym na odpo¬ wiadajacym mu stozku wkladki matrycowej. Osadzenie wkladek matrycowych w obejmach wyko¬ nywane jest równiez skurczowo na goraco. Polaczenia te sa skuteczne lub sztywne, praktykowane sa do obróbki plastycznej na zimno stali litych.Podczas prasowania wahajaca matryca na skutek koncentracji nacisku przemieszczajacego sie cyklicznie po powierzchni obrabianego plastycznie materialu wywoluje sie ekstremalny udzial zmiennych sil i momentów w obecnosci sil tarcia. Zjawisko to miedzy innymi wywoluje nieko¬ rzystny efekt promieniowo-obwodowego plyniecia materialu. W konsekwencji prowadzi to do powstawania mikro i makro pekniec oraz rozwarstwien spieku a niejednokrotnie ukrecenia rdzenia wypychacza jak i obrabianego plastycznie detalu. Jest to szczególnie niebezpieczne podczas praso¬ wania detali typu pierscien, tuleja — stopniowanych. Pekniecia z reguly koncentruja sie w obszarze zmiany przekroju.Spieki wyjsciowe przeznaczone do dalszej obróbki na prasie z wahajaca matryca charaktery¬ zuja sie niska gestoscia, sa kruche, malo plastyczne, nieporównywalne ze stala lita pod wzgledem wlasnosci. Taki stan rzeczy wymaga w obróbce plastycznej zdecydowanie lagodniejszych warun¬ ków ksztaltowania materialu, zwlaszcza gdy jest to obróbka plastyczna na zimno, w konstrukcji prasy natomiast nie uwzgledniono takich zmian.Analiza mechanizmu powstawania defektów w spiekach prasowanych, w matrycach okreslo¬ nych jako sztywne dowiodla, ze sa one nie do przyjecia w przypadku materialów porowatych jakimi sa spieki.Celem wynalazku jest usuniecie takich wad i niedogodnosci przez opracowanie konstrukcji matrycy, która umozliwiac bedzie wykonanie dobrego wyrobu i uzyskiwanie powtarzalnosci efektu. Zostalo to rozwiazane, wedlug wynalazku, w ten sposób, ze matryca górna wyposazona jest w obrotowy pierscien redukcyjny z wycietym na obwodzie kanalkiem. W kanalek wchodza kolki ustalajace polozenie pierscienia z korpusem. Pierscien ten z wkladkami matrycowymi polaczony2 141 825 jest pasowaniem lekko wciskowym. Natomiast matryca dolna zaopatrzonajest w pierscien rozpre¬ zny osadzony w korpusie z okreslonym luzem promieniowym. Pierscien ten z wkladkami matryco¬ wymi polaczonyjest pasowaniem lekkowciskowym. Tulejaprowadzaca z rdzeniem ksztaltowym sa osadzone obrotowo na kolumnie.Konstrukcja taka zapewnia wymagana elastycznosc matrycy zachowujac jednoczesnie dosta¬ teczna sztywnosc narzedzia, pozwala w krytycznym momencie formowanie spieku na niezalezny wymagany obrót wkladek matrycowych wraz z obrabianym plastycznie materialem. Stwierdzona wartosc przemieszczen wkladek matrycowych waha sie srednio od 2r 5°. Jest to wartosc dostate¬ czna, przy której nie wystepuja defekty typu mikro czy makro pekniec materialowych. Przemie¬ szczenie wkladek matrycowych ma miejsce w czasie rozprezania sie wkladek rozpreznych w granicach przewidzianych luzów az do wystapienia wcisku i zablokowania wkladek matrycowych usztywnienia matrycy. W wyniku nacisków odbieranych przez plastycznie obrabiany material. Nie jest to moment krytyczny poniewaz pekniecia z reguly powstaja w czasie kilku pierwszych cykli górnej matrycy, gdy material jeszcze sie nie umocnil plastycznie.Powyzsze zagadnienia sa przedmiotem badani eksperymentów przeprowadzonych na szeregu rozwiazaniach konstrukcyjnych matryc z zastosowaniem prasy z wahajaca matryca.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia matryce górna mocowana w górnym gniezdzie prasy oraz fig. 2 matryce dolna mocowana w dolnym gniezdzie prasy, natomiast fig. 3 i 4 przedstawia matryce górna i dolna jako przyklad praktycznego przezbrojenia gniazda matrycy na inny ksztalt detalu „a" lub Mb".Matryca do prasowania rotacyjnego wedlug wynalazku sklada sie z matrycy górnej oraz matrycy dolnej. Matryca górna (fig. 1 lub fig. 3) wykonana jest z korpusu górnego 17 w postaci obejmy z denkiem w którym centrycznie jest wykonany otwór. Na powierzchni walcowej korpus ma otwory w których umieszczone sa kolki ustalajace 25. Wewnatrz korpusu górnego 17, na podkladce oporowej 18 z przekladka 19 wykonana z miekkiej blachy osadzony jest obrotowy pierscien redukcyjny 20 lub 21 z lekko wcisnietymi wkladkami matrycowymi 22 i 23 lub 24.Matryca dolna (fig. 2 lub 4) wykonana jest z korpusu dolnego 1 w postaci obejmy spoczywaja¬ cej na podkladce oporowej 2. W korpusie 1 na lekko wcisnietym pierscieniu oporowym 3 spelniaja¬ cym role centrujacego rdzen, osadzona jest obrotowo wkladka matrycowa w postaci pierscienia rozpreznego 4. W pierscieniu rozpreznym 4 znajduje sie lekko wcisnieta polaczona rozlacznie z pierscieniem 5 wkladka matrycowa 6 lub 7 zaleznie od ksztaltu detalu. Korpus 1 matrycy zamyka pierscien oporowy 8, który stanowi przedluzenie zewnetrznej powierzchni stozkowej korpusu, centrujacej matryce oraz spelnia zadanie utrzymania pierscienia rozpreznego 4 w miejscu jego osadzenia podczas wypychania doprasowanego detalu z gniazda matrycy. Wypychacz jako calosc stanowi kolumne 9 lub 10 z osadzona obrotowo na niej tuleja prowadzaca 11 lub 12 oraz rdzeniem ksztaltowym 13 lub 14, skrecony poprzez podkladke specjalna 15 sruba 16. Powierzchnie oporowe podkladki specjalnej 15 pozwalaja na swobodny obrót wzgledem kolumny tulei prowadzacej i rdzenia przy zblokowanej srubie 16. W stanie nie obciazonym gniazda matrycy górnej i dolnej powinny obracac sie bez wyczuwalnego luzu promieniowego przy uzyciu niewielkiej sily.Korzysci techniczne wynikajace z zastosowania tego rozwiazania to wysoka trwalosc narze¬ dzia a przede wszystkim gwarancja wytwarzania bezdefektowych spieków o wysokiej gestosci powyzej 7,5.103 kg/m3.Zastrzezenie patentowe Matryca do prasowania rotacyjnego na zimno spieków stalowych na prasie z wahajaca matryca zaopatrzona w dzielone elementy wkladek matrycowych osadzonych w korpusie, oraz elementy wypychacza osadzone na kolumnie, znamienna tym, ze matryca górna wyposazonajest w obrotowy pierscien redukcyjny (20) z wycietym na obwodzie kanalkiem do którego wchodzace kolki (25) ustalaja polozenie pierscienia z korpusem (17) i pierscien ten z wkladkami matrycowymi (22 i 23) polaczony jest pasowaniem lekko wciskanym, natomiast matryca dolna zaopatrzonajest w pierscien rozprezny (4) osadzony w korpusie (1) z luzem od 0,05 mm do 0,15 mm i pierscien ten z wkladkami matrycowymi (5 i 6) polaczonyjest pasowaniem lekkowciskowym a tuleja prowadzaca (11) z rdzeniem ksztaltowym (13) sa osadzone obrotowo na kolumnie (9).141825 17 18 22 23 19 19 24 18 17.Fig 1 8 A a 13 15 16 Fig 3 16 15 14 b 4 8 PL