Przedmiotem wynalazku jest uklad generatora podstawy czasu do oscyloskopu elektronicznego.Uklad wytwarza napiecie piloksztaltne do odchy¬ lania strumienia elektronów w lampie oscylosko¬ powej.Uklad generatora podstawy czasu do oscylosko¬ pu elektronicznego posiada impulsator, normali¬ zujacy sygnaly wyzwalajace, dolaczony do prze- rzutnika glównego podstawy czasu i powodujacy jego wyzwalanie. Przerzutnik glówny kontroluje poprzez klucz generacje napiecia piloksztaltnego przez integrator. Przerzutnik glówny korzystnie moze byc oparty o scalony element bistabilny ty¬ pu D, który zapewnia wyzwalanie generatora pod¬ stawy czasu w szerokim pasmie czestotliwosci.W znanym z polskiego opisu zgloszeniowego P 209104 rozwiazaniu generatora podstawy czasu zastosowany jest uklad oparty o scalony bista¬ bilny przerzutnik typu D którego wejscie zega¬ rowe dolaczone jest bezposrednio do wyjscia wzmacniacza wyzwalania a wejscie D i zerujace sa zwarte ze soba i polaczone z wyjsciem prze- rzutnika typu RS ukladu podtrzymania.Uklad dziala nieprawidlowo w zakresie wyzwa¬ lania sygnalami o niskiej czestotliwosci gdyz bis¬ tabilny element typu D musi byc wyzwalany impulsami o duzej stromosci zboczy a tego w ogóle nie zapewnia wzmacniacz wyzwalania.Ponadto uklad pracuje niepewnie przerywajac generacje zwlaszcza krótkich impulsów piloksztal- 10 15 20 tnych ze wzgledu na polaczenie wejscia D z ukla¬ dem podtrzymania przez co nie zapewnia sie wy¬ maganych katalogowo stanów wstepnych przed wyzwoleniem.Z polskiego opisu zgloszeniowego P 209103 zna¬ ny jest uklad pracy automatycznej do generato¬ ra podstawy czasu. Uklad ten zbudowany jest w oparciu o scalony bistabilny element typu D, którego wejscie zegarowe dolaczone jest bezposre¬ dnio do wyjscia wzmacniacza wyzwalania. Do wyjscia niezanegowanego tego przerzutnika dola¬ czone jest poprzez rezystor wejscie dwuwejscio- wego elementu cyfrowego typu NAND. Wyjscie tego elementu NAND polaczone jest z wejsciem zerujacym cyfrowego elementu typu D. Natomiast wyjscie zanegowane tego przerzutnika polaczone jest poprzez diode z baza tranzystora do której równiez dolaczony jest kondensator polaczony drugim koncem z masa. Emiter tego tranzystora polaczony jest z masa poprzez diode.Uklad ten jest skomplikowany a ponadto jego praca jest równiez nieprawidlowa przy wyzwala¬ niu sygnalami o niskiej czestotliwosci jak to opi¬ sano powyzej.Uklad generatora podstawy czasu do oscylos¬ kopu elektronicznego wedlug wynalazku posiada uklad pracy automatycznej utworzony ze scalone¬ go cyfrowego elementu monostabilnego z mozliwos¬ cia regeneracji impulsu wyjsciowego, którego nie- zanegowane wejscie wyzwalajace jest polaczone z 140 3021140 302 wejsciem zegarowym cyfrowego elementu bistabil- nego typu D i z wyjsciem impulsatora. Wyjscie nie- zanegowane cyfrowego elementu monostabilnego polaczone jest z ukladem sygnalizacji optycznej oraz z jednym biegunem przelacznika. Suwak te¬ go przelacznika dolaczony jest do wejscia PR ustawiajacego cyfrowego elementu bistabilnego typu D a drugi jego biegun polaczony jest z su¬ wakiem dodatkowego przelacznika chwilowego którego jeden biegun polaczony jest z masa ukla¬ du a drugi z dodatnim napieciem zasilajacym.Wejscie informacyjne D cyfrowego elementu bi¬ stabilnego polaczone jest z dodatnim napieciem zasilajacym. Cyfrowy element monostabilny w ukladzie podtrzymania jest tego samego typu co element monostabilny w ukladzie pracy auto¬ matycznej.W rozwiazaniu wedlug wynalazku uklad cha¬ rakteryzuje sie mala iloscia elementów sklado¬ wych a jednoczesnie spelnia wszystkie wymagania stawiane generatorowi podstawy czasu. Zastoso¬ wanie tylko jednego scalonego monostabilnego elementu z mozliwoscia regeneracji w ukladzie pracy automatycznej umozliwia jego poprawna prace poczawszy od najnizszych kilkuhercowych czestotliwosci. Jednoczesnie uklad ten zapewnia w prosty sposób optyczna indykacje sygnalu wyz¬ walajacego. Równoczesne wyzwalanie, uformowa¬ nymi impulsami z ukladu impulsatora, elementu monostabilnego w ukladzie pracy automatycznej oraz bistabilnego elementu tworzacego glówny przerzutnik podstawy czasu zapewnia poprawna szerokopasmowa prace bez stanów nieustalonych spowodowanych przesunieciami czasowymi impul¬ sów. Oddzielenie wejscia informacyjnego D zarów¬ no od impulsów wyzwalajacych jak i od impul¬ sów z ukladu podtrzymywania zapewnia prawidlo¬ wa prace generatora.Przelaczniki rodzaju pracy i lokalizacji stru¬ mienia w sposób prosty przenosza tylko sygnaly stalopradowe i nie powoduja tym samym zakló¬ cen pracy innych ukladów.Wynalazek jest blizej objasniony na przykla¬ dzie realizacji przedmiotowego opisu przedstawio¬ nym na rysunku, który obrazuje schemat pola¬ czen elektrycznych ukladu.Uklad generatora podstawy czasu do oscylos¬ kopu elektronicznego ma impulsator 1 dolaczony do ukladu 2 pracy automatycznej i wejscia CK zegarowego cyfrowego bistabilnego elementu 3 tworzacego glówny przerzutnik generatora pod¬ stawy czasu. Uklad 2 pracy automatycznej two¬ rzy cyfrowy element 4 monostabilny z mozliwo¬ scia regeneracji impulsu wyjsciowego do którego wejscia niezanegowanego dolaczony jest impulsa¬ tor 1 a do jego wyjscia Q niezanegowanego do¬ laczony jest uklad 5 sygnalizacji optycznej. Do tego wyjscia dolaczony jest jeden biegun prze¬ lacznika 6 którego drugi biegun polaczony jest suwakiem dodatkowego przelacznika 7 chwilowe¬ go, którego jeden biegun polaczony jest z masa, a drugi polaczony jest z dodatnim napieciem za¬ silajacym. Suwak przelacznika 6 polaczony jest z wejsciem PR ustawiajacym bistabilnego elemen¬ tu 3. Wejscie D informacyjne elementu 3 polaczo- 15 20 ne jest z dodatnim napieciem zasilajacym. Wej¬ scie zanegowane monostabilnego elementu 4 po¬ laczone jest z masa. Do wyjscia Q zanegowanego bistabilnego elementu 4 zanegowanego, dolaczony 5 jest klucz 8 tranzystorowy, który z kolei dolaczo¬ ny jest do integratora 9.Do integratora 9 dolaczone jest równiez zró¬ dlo 10 stalopradowe. Do wyjscia 11 integratora poprzez potencjometr 12, diode 13, rezystor 14 do- 10 laczona jest baza tranzystora 15 którego kolektor dolaczony jest do wejscia zanegowanego drugiego monostabilnego elementu 16, którego zanegowa¬ ne wyjscie Q polaczone jest z wejsciem zeruja¬ cym elementu 3 bistabilnego. Do elementu 4 mo¬ nostabilnego dolaczone sa elementy 17 typu RC wyznaczajace jego aktywny czas roboczy. Do monostabilnego elementu 16 dolaczone sa elemen¬ ty 18 typu RC wyznaczajace jego nieaktywny czas roboczy, czyli czas podtrzymania ukladu 19 skladajacego sie z elementów 13, 14, 15, 16 i 18.Uklad dziala nastepujaco. Uformowane impul¬ sy wyzwalajace steruja przerzutnik glówny pod¬ stawy czasu. Przy pracy normalnie wyzwalanej wejscie ustawiajace jest poprzez przelaczniki 6 i 7 dolaczone do dodatniego napiecia zasilajacego.Uklad 4 pracy automatycznej jest odlaczony. Na wyjsciu Q zanegowanym wystepuje stan zera lo¬ gicznego. Klucz 8 rozwiera kondensator w inte¬ gratorze 9 umozliwiajac jego ladowanie i liniowe narastanie napiecia na wyjsciu 11 integratora 9.Narastajace napiecie odtyka tranzystor 15 który przewodzac wytwarza stan zera logicznego na wejsciu zanegowanym elementu 16 monostabilnego powodujac tym samym rozpoczecie jego stanu ak¬ tywnego. Podczas stanu aktywnego monostabilne¬ go elementu 16 stan zera logicznego na wyjsciu Q zanegowanym poprzez wejscie zerujace elemen¬ tu 3 utrzymuje glówny przerzutnik podstawy czasu w stanie nieaktywnym mimo istnienia im¬ pulsów wyzwalajacych. Po czasie podtrzymania w stanie nieaktywnym w czasie którego wystepu¬ je pelne rozladowanie pojemnosci integratora 9 na wejsciu zerujacym bistabilnego elementu 3 po¬ nownie wystepuje stan jedynki logicznej i uklad zaczyna generowac nastepny sygnal piloksztaltny.Gdy nie wystepuja impulsy wyzwalajace stan je¬ dynki na wejsciu ustawiajacym elementu 3 po¬ woduje zatrzymanie generacji pily.Przy pracy automatycznie wyzwalanej uklad 2 powoduje wystepowanie stanu zera logicznego na wejsciu ustawiajacym elementu 3 przy braku impulsów' wyzwalajacych, przez co umozliwia ge¬ neracje impulsu o ksztalcie pily z czestotliwoscia wyznaczona aktualnie ustawiona pojemnoscia in¬ tegratora i czasem podtrzymania. Przy wystepo¬ waniu impulsów wyzwalajacych na wejsciu usta¬ wiajacym panuje stan jedynki logicznej i gene¬ racja pily nastepuje wedlug zasad opisanych przy pracy normalnie wyzwalanej. Monostabilny ele¬ ment 4 prawidlowo spelnia zadanie dostarczania stalego stanu jedynki logicznej na swym wyj¬ sciu Q, gdyz ze wzgledu na wlasnosci regeneracji impulsu wyjsciowego na jego wyjsciu zawsze panuje stan staly przy wyzwalaniu go impulsami w poczawszy od pojedynczych herców. Czas aktyw- 135 40 45 50 55(149 302 6 ny wyznaczony tylko przez elementy 17 typu RC pozwala na jego prace jako ukladu pracy auto¬ matycznej poczawszy od pojedynczych herców do granicznej czestotliwosci elementu monostabilne- go. Podobne wlasnosci w zakresie czestotliwosci 5 kilkuhercowych maja rozbudowane uklady pracy automatycznej.Sygnalizator 5 optyczny wskazuje swym swie¬ ceniem obecnosc impulsów wyzwalajacych gdyz na wyjsciu Q elementu 4 panuje wtedy stan je- 10 dynki logicznej. Sygnalizacja dziala zarówno przy pracy normalnie jak i automatycznie wyzwalanej gdyz przelacznik 6 odlacza sygnal z wyjscia Q nie odlaczajac ukladu 5 sygnalizacji optycznej. Przy lokalizacji strumienia w oscyloskopie przez wcis- 15 niecie przycisku przelacznika 7 uklad zostaje prze¬ laczony do pracy automatycznej dolaczajac do¬ datnie napiecie poprzez przelacznik 6 w poloze¬ niu pracy normalnie wyzwalanej do wejscia usta¬ wiajacego elementu 3 bistabilnego. 20 Zastrzezenie patentowe Uklad generatora podstawy czasu do oscylos¬ kopu elektronicznego posiadajacy uklad impulsa- tora dolaczony do przerzutnika glównego podsta- 25 wy czasu, uklad pracy automatycznej, klucz i in¬ tegrator oraz uklad podtrzymania a przerzutnik glówny podstawy zawiera cyfrowy element bistabil- ny typu D, znamienny tym, ze uklad (2) pracy auto¬ matycznej zawiera scalony cyfrowy element (4) mo- nostabilny z mozliwoscia regeneracji impulsu wyj¬ sciowego którego niezanegowane wejscie wyzwa¬ lajace jest polaczone z wejsciem CK zegarowym cyfrowego elementu (3) bistabilnego typu D be¬ dacego glównym przerzutnikiem podstawy czasu i z wyjsciem impulsatora (1), przy czym wyjscie niezanegowane cyfrowego elementu (4) mono- stabilnego polaczone jest z ukladem (5) sygnali¬ zacji optycznej i z jednym biegunem przelaczni¬ ka (6) którego suwak dolaczony jest do wejscia ustawiajacego cyfrowego elementu (3) bistabilne¬ go typu D, a drugi biegun przelacznika (6) pola¬ czony jest z suwakiem dodatkowego przelaczni¬ ka (7) chwilowego którego jeden biegun pola¬ czony jest z masa ukladu a drugi z dodatnim napieciem zasilajacym, a wejscie informacyjne cy¬ frowego elementu (3) bistabilnego polaczone jest z dodatnim napieciem zasilajacym, przy czym cyfrowy element (16) monostabilny w ukladzie (19) podtrzymania jest tego samego typu co element (4) monostabilny w ukladzie (2) pracy automa¬ tycznej. PL