Przedmiotem wynalazku jest skrzynka przeklad¬ niowa, z dwoma parami, lezacymi w jednej linii, wspólosiowych walów, które moga byc wzgledem siebie przesuwane w kierunku osiowym, na których koncach skierowanych ku sobie jest umieszczona tarcza sprzegajaca, która moze byc sprzegana w róznych kombinacjach za pomoca korpusu sprze¬ gajacego obrotowo ulozyskowanego i swobodnie przesuwalnego pomiedzy oboma parami tarcz sprze¬ gajacych.Znana jest przekladnia tego rodzaju z europej¬ skiego zgloszenia patentowego nr 80890050 (nr pu¬ blikacji 0019609). W znanym rozwiazaniu waly, które mozna za pomoca sterowania wzgledem siebie przesuwac i które poprzez centralny korpus sprzegajacy moga byc sprzegane w rozmaitych kombinacjach, znajduja sie w przystawce, która jest polaczona poprzez kola zebate z walem nape¬ dzajacym i walem napedzanym przekladni, przy czym wal napedzajacy i wal napedzany sa zamon¬ towane w jednej linii i wystaja z obudowy prze¬ kladni na przeciwleglych bokach. W ten sposób skonstruowana przekladnia nadaje sie do tych wszystkich przypadków zastosowania, w których celowym jest umieszczenie przekladni w przestrzeni pomiedzy silnikiem i elementami przez ten silnik napedzanymi.Celem wynalazku jest takie uksztaltowanie prze¬ kladni, w którym silnik i przez niego napedzane elementy moga byc umieszczone po tej samej stro- 10 15 20 25 30 nie przekladni, jak to jest na przyklad wymagane w pojazdach o kolach napedzanych znajdujacych sie w bezposrednim sasiedztwie silnika, jak w wo¬ zach z napedem przednim i z silnikiem umieszczo¬ nym na przodzie.Istota wynalazku polega na tym, ze pierwsza para wspólosiowych walów jest utworzona z od¬ cinka walu napedzajacego rozciagajacego sie poza korpus sprzegajacy oraz z walu drazonego, wspól¬ osiowo otaczajacego ten odcinek, przy czym te dwa wspólosiowe waly sa ze soba polaczone poprzez kola zebate oraz przystawke o stalym, z góry zalo¬ zonym przelozeniem, a druga para wspólosiowych walów jest utworzona z walów wspólosiowo ota¬ czajacych wal napedzajacy, umieszczonych przed korpusem sprzegajacym, przy czym kazdy z tych walów jest polaczony, w innym stalym, z góry za¬ lozonym przelozeniem, poprzez kola zebate z kolem zebatym sprzezonym lub sprzegalnym z walem napedzanym.W innym korzystnym rozwiazaniu jest przewi¬ dziane sprzeglo jednokierunkowe pomiedzy walem napedzanym oraz kazdym sprzezonym lub sprze¬ galnym z nim walem zebatym, za pomoca którego wal napedzany moze byc napedzany tylko w kie¬ runku obrotów walu napedzanego. Taka przeklad¬ nia oznacza sie szczególnie malymi oporami wew¬ netrznymi, poniewaz w takim rozwiazaniu znajduje sie w ruchu w kazdym przypadku tylko ten wal drazony sprzezony poprzez kola zebate, który w 138 547138 547 3 4 chwili obserwacji sluzy przeniesieniu mocy na swo¬ bodnie przesuwalny i obrotowo ulozyskowany kor¬ pus sprzegajacy oraz wal napedzany, podczas gdy przerwane przez przyporzadkowane sprzeglo jedno¬ kierunkowe polaczenie drugiego walu drazonego sprzezonego poprzez kola zebate z walem napedza¬ nym, na skutek czego drugi wal drazony nie obra¬ ca sie z luzem na skutek obracania sie walu nape¬ dzanego.W kazdym razie mozna przerwac za pomoca sprzegla jednokierunkowego, polaczenie napedowe pomiedzy walem napedzanym i polaczonym z nim poprzez kola zebate walem drazonym, co przy spo¬ sobnosci jest równiez szkodliwe, a mianowicie wów¬ czas, gdy w pojezdzie zjezdzajacym do dolu silnik ma byc uzyty do hamowania. Jezeli jednak do kaz¬ dego sprzegla jednokierunkowego jest przyporzad¬ kowane wlaczalne i wylaczalne sprzeglo tarciowe, omijajace sprzeglo jednokierunkowe, mozna zawsze, gdy sie tego chce, wylaczyc sprzeglo jednokierun¬ kowe z dzialania.Przy zastosowaniu przekladni zgodnie z przezna¬ czeniem na drodze przeniesienia mocy w napedzie pojazdu, korzystnie jest zastosowac pomiedzy wa¬ lem napedzajacym oraz sprzegalnym z nim kolem zebatym, wal drazony, swobodnie obracajacy sie na wale napedzajacym i wlaczalne i wylaczalne, ko¬ rzystnie zebate sprzeglo, które w zaleznosci od zy¬ czenia moze byc sprzegane z tym walem drazonym lub kolem zebatym napedzanym poprzez przystawke zmieniajaca kierunek obrotów, dla umozliwienia zmiany kierunku jazdy pojazdu.W koncu korzystnie jest zastosowac, w przekladni pojazdu silnikowego wedlug wynalazku, zacisk jed¬ nokierunkowy w celu umozliwienia zabezpieczenia pojazdu przed stoczeniem sie przy parkowaniu na pochylej ulicy. Przedmiot wynalazku jest uwidocz¬ niony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat skrzynki prze¬ kladniowej wedlug wynalazku, fig. 2 — skrzynke przekladniowa dla pojazdu z kolami napedowymi umieszczonymi w poblizu silnika w przekroju.Na wale napedzajacym 1 jest umieszczony kor¬ pus sprzegajacy 2 osadzony na wale 1 swobodnie obrotowo i przesuwnie. Wal napedzajacy 1 posiada odcinek 3 rozciagajacy sie poza korpus sprzegla.Za pomoca zazebienia 4 odcinek 3 jest przesuwnie polaczony z pozostala czescia walu napedzajace¬ go 1, co umozliwia w razie potrzeby rozlaczenie w tym miejscu przekladni i latwiejszy dostep do okla¬ dzin sprzegla dla wymiany zuzytych na nowe.Drazony wal 5 otacza wspólosiowo odcinek 3 walu napedzajacego 1. Na jednym koncu drazonego walu 5 jest umieszczone kolo zebate 6 i równiez blisko zewnetrznego konca odcinka 3 walu nape¬ dzajacego 1 jest umieszczone kolo zebate 7. Oba kola zebate 6 i 7 zazebiaja sie z kolami zebatymi przystawki 8, na skutek czego oba wspólosiowe waly 3, 5 sa ze soba polaczone ze stalym, z góry zalozonym przelozeniem. Dwa inne waly drazone 12, 13 obejmuja wspólosiowo wal napedzajacy 1.Kazdy z walów drazonych 12, 13 posiada kolo ze¬ bate 14, 15 .Kola zebate 14, 15 zazebiaja sie z dwo¬ ma innymi kolami zebatymi 16, 17 ulozyskowanymi na wale napedzanym 18 i sa z nim sprzezone lub moga byc z nim sprzegane.W uwidocznionym przykladzie wykonania odci¬ nek 3 walu napedzajacego 1 jest przesuwnie ulo- s zyskowany w obudowie sprzegla. W tym celu lo¬ zysko 22 opiera sie o pierscieniowy tlok 23. Tlok 23 stanowi sciane dzialowa pomiedzy dwoma, okra¬ glymi pierscieniowymi komorami 24, 25, przy czym plaszczyzna tloka 23 ograniczajaca komore 25 jest wieksza od "plaszczyzny tloka 23 ograniczajacej ko¬ more 24 (fig. 2).Komory 24, 25 sa zaopatrywane w czynnik cisnie¬ niowy poprzez niepokazane przewody czynnika cisnieniowego, przy czym konstrukcja jest tak wy¬ konana, ze komora 24 pozostaje stale napelniona bedacym pod cisnieniem czynnikiem cisnieniowym, podczas gdy w komorze 25 wywoluje sie cisnienie na zadanie, lub tez mozna je zredukowac do zera.Przy równoczesnym obciazeniu obu komór 24, 25 czynnikiem cisnieniowym, tlok 23 przesuwa lo¬ zysko 22, a z nim odcinek 3 walu napedzajacego 1 w kierunku korpusu sprzegajacego 2. Skoro cisnie¬ nie w komorze 25 zostanie znowu zmniejszone, od¬ cinek 3 walu napedzajacego, pod dzialaniem cisnie¬ nia w komorze 24, wraca znowu do swego pier¬ wotnego polozenia.Dokladnie w taki sam sposób sa ulozyskowane wal drazony 5 w lozysku 26, a wal drazony 12 w lozysku 32. Te lozyska mozna równiez przesuwac za pomoca tloków 27 i 33, przy czym do kazdego tloka sa przyporzadkowane, wedlug fig. 2, dwie okragle pierscieniowe komory 28, 29 wzglednie 34, 35. Komory 24, 28, 34 wzglednie 25, 29 i 35 od¬ powiadaja sobie sposobem dzialania. Tylko wal drazony 13 jest ulozyskowany w nieprzesuwnym lozysku 36.Waly drazone 5, 12 i 13 oraz odcinek 3 walu na¬ pedzajacego 1 posiadaja kazdy na swych koncach zwróconych ku korpusowi sprzegajacemu 2 korpus sprzegajacy 37, 38, 39, 40, z których kazdy moze byc silowo sprzezony z korpusem sprzegajacym 2.W ten sposób na wale drazonym 5 jest osadzony korpus sprzegajacy 37, na odcinku 3 walu nape¬ dzajacego 1 korpus sprzegajacy 38, na wale dra¬ zonym 12 korpus sprzegajacy 39 i w koncu na wale drazonym 13 korpus sprzegajacy 40.Istota wynalazku nie ulegnie zmianie jezeli za¬ miast nieprzesuwnego, w przykladzie wykonania, walu 13 bedzie na przyklad nieprzesuwnym odci¬ nek 3 walu napedzajacego 1, lub wal drazony 5, a zamiast tego wal drazony 13 bedzie ulozyskowany przesuwnie. W kazdym przypadku jest istotne, zeby powierzchnie przekroju tloka pierscieniowych ko¬ mór 25, 29 lub 35, które przesuwaja przyporzadko¬ wane do nich waly do polozenia zazebienia z cen¬ tralnym korpusem sprzegajacym 2, w kazdym wale, który jest umieszczony wspólosiowo z nieprzesuw¬ nym walem, byly wieksze od powierzchni przekroju tloka w kazdej z pozostalych dwóch pierscienio¬ wych komorach, dla zapewnienia, przy doprowa¬ dzeniu cisnienia do kazdej pierscieniowej komory, po kazdej stronie centralnego korpusu sprzegaja¬ cego 2, pewnego odsuniecia korpusu sprzegajacego od nieruchomego korpusu sprzegajcego 2 i unie- 15 20 2f 30 3S 40 45 50 U M5 138 547 6 mozliwienia polaczenia silowego z nieruchomym korpusem sprzegajacym.W przedstawionym przykladzie wykonania korpus sprzegajacy 40 jest umieszczony na nieprzesuwnie ulozyskowanym wale 13 i w ten sposób jest nieru¬ chomy w obudowie przekladni. W zwiazku z tym powierzchnia przekroju tloka w pierscieniowej ko¬ morze 35, która.w przykladzie wykonania jest przy¬ porzadkowana do walu drazonego 12 wspólpracu¬ jacego z nieruchowym walem 13, musi byc wieksza od powierzchni przekroju tloka w kazdej z pier¬ scieniowych komór 25 wzglednie 29, azeby przy równoczesnym doprowadzeniu cisnienia do komory 35 i do jednej z komór 25 lub 29 zostal odsuniety centralny korpus sprzegajacy 2 od nieruchomego korpusu sprzegajacego 40 i zeby nie moglo dojsc do polaczenia silowego z nim.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 kolo 45 jest sztywnie polaczone z walem napedzanym 18.Kolo 45 posiada tylko zaznaczone uzebienie zew¬ netrzne, które jest polaczone z wewnetrznym uze¬ bieniem otaczajacego to kolo pierscieniem 46 wlacz¬ nika. Pierscien 46 wlacznika mozna przesuwac w kierunkach podwójnej strzalki P za pomoca nie- pokazanych srodków przelaczajacych. Na wale drazonym 47, otaczajacym wal napedzany 18 i na nim swobodnie obrotowo osadzonym, znajduje sie zewnetrzne uzebienie 48, które mozna polaczyc z wewnetrznym uzebieniem pierscienia 46 wlacz¬ nika, gdy pierscien 46 wlacznika jest przesuniety w kierunku walu drazonego 47. Wówczas wal dra¬ zony 47 jest polaczony z kolem 45 i za pomoca tego moze obracac wal napedzany 18.Pomiedzy walem drazonym 47 i kolem zebatym 16 otaczajacym ten wal jest umieszczone sprzeglo jednokierunkowe 49. Sprzeglo jednokierunkowe 49 jest tak uksztaltowane, ze zabiera wal drazony 47 tylko wtedy, gdy kolo zebate 16 obraca sie wzgle¬ dem walu drazonego 47 w kierunku zgodnym do kierunku walu napedzanego 18. Zeby, w miare potrzeby, mozna bylo obejsc sprzeglo jednokierun¬ kowe 49 i przez to spowodowac, zeby ono nie dzia¬ lalo, na kole zebatym 16 i na wale drazonym 47 sa wykonane wspólpracujace powierzchnie sprze¬ gajace 50.Kolo zebate 16 moze byc osiowo przesuniete o mala odleglosc wzgledem walu drazonego 47, przeciw dzialaniu nie przedstawionych sprezyn zwrotnych. To przesuniecie nastepuje na skutek napelnienia pierscieniowej komory 55 czynnikiem cisnieniowym, przy czym czesc 56, wykonana jako cylinder, który czesciowo ogranicza komore 55, zostanie przesunieta w kierunku powierzchni sprzegajacych 50, zabierajac kolo zebate 16.Przeniesienie mocy poprzez kolo zebate 17 jest wykonane w bardzo podobny sposób. Sprzeglo jed¬ nokierunkowe 57 laczy w tym przypadku w kazdym razie kolo zebate 17 bezposrednio z walem nape¬ dzanym 18. Przewidziana jest komora 59, napelnia¬ na czynnikiem cisnieniowym, której cylinder 60 przesuwalny w kierunku osiowym walu napedza¬ nego 18 posiada powierzchnie sprzegajace 61, wspól¬ pracujace z dodatkowymi powierzchniami sprzega¬ jacymi na kole zebatym 17, azeby w razie potrzeby mozna bylo obejsc sprzeglo jednokierunkowe 57.W tym celu cylinder 60 jest nieobracalnie polaczo¬ ny z walem napedzanym 18.Kolo zebate 62 jest polaczone z kolem zebatym 14 poprzez niepokazana przystawke. Kolo zebate 62 i swobodnie obrotowo ulozyskowane na wale nape¬ dzanym 18 obraca sie stale w kierunku przeciw¬ nym do kierunku obrotu walu napedzanego 18 i moze byc poprzez zewnetrzne uzebienie 58 pola¬ czone z pierscieniem 46 wlacznika, a wiec takze io z kolem 45 i walem napedzanym 18.Wal drazony 12 moze byc jeszcze zabezpieczony przed obracaniem sie do tylu za pomoca zacisku jednokierunkowego 63. W ten sposób umozliwia sie zabezpieczenie pojazdu przed stoczeniem sie w spa- u dzistym terenie, przez odpowiednie nastawienie pierscienia 46 wlacznika.Przekazywanie mocy w przekladni nastepuje po¬ przez nastepujace elementy.Biegi do przodu: 20 1. bieg: 1-4-3-7-8-6-5-37-2-39-12-14-16-49-47-48-46- -45-18 (16-50-47-48) 2. bieg: 1-4-3-7-8-6-5-37-2-40-13-15-17-57-18 (17-61- -60-18) 3. bieg: 1-4-3-38-2-39-12-14-16-49-47-48-46-45-18 26 (16-50-47-48) 4. bieg: 1-4-3-38-2-40-13-15-17-57-18 (17-61-60-18).Cyfry ujete w nawiasach podaja w kazdym przypadku drogi obejscia sprzegiel jednokierunko¬ wych.Biegi wsteczne: 1. bieg: 1-4-3-7-8-6-5-37-2-39-14-przystawka-62-58- 46-45-18 2. bieg: 1-4-3-38-2-39-14-przystawka-62-58-46-45-18. 35 Wymieniona przystawka jest w kazdym przypad¬ ku nieprzedstawiona przystawka pomiedzy kolami 14 i 62, poprzez która nadaje sie kolu zebatemu 62 obrót w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu walu napedzanego 18.Zastrzezenia patentowe 1. Skrzynka przekladniowa, z dwoma parami, le¬ zacymi w jednej linii wspólosiowych walów, które moga byc wzgledem siebie przesuwane w kierunku 45 osiowym za pomoca urzadzenia sterujacego, któ¬ rych konce skierowane ku sobie maja umieszczona tarcze sprzegajaca, która moze byc sprzegana w róznych kombinacjach za pomoca korpusu sprzega¬ jacego ulozyskowanego obrotowo i swobodnie prze- 50 suwalnego pomiedzy oboma parami tarcz -sprzega¬ jacych, znamienna tym, ze pierwsza para wspólosio¬ wych walów jest utworzona z odcinka (3) walu napedzajacego (1), rozciagajacego sie poza korpus sprzegajacy (2) i z walu drazonego (5) otaczajacego 55 wspólosiowo odcinek (3), przy czym oba waly wspólosiowe (3, 5) sa ze soba polaczone poprzez kola zebate (7, 6) i przystawke (8), w stalym, z góry zalozonym przelozeniem, a druga para wspólosio¬ wych walów jest utworzona z walów (12, 13) przy- 60 porzadkowanych do korpusu sprzegajacego (2), wspólosiowo otaczajacych wal napedzajacy (1), przy czym kazdy z walów (13, 12) jest polaczony z in¬ nym, z góry zalozonym przelozeniem, poprzez kola zebate (14, 15) z kolem zebatym (16, 17) sprzezonym w lub sprzegalnym z walem napedzanym (18),7 138 547 8 2. Skrzynka wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze pomiedzy walem napedzanym (18) i kazdym sprze¬ zonym lub sprzegalnym z nim kolem zebatym (16, 17) jest przewidziane sprzeglo jednokierunkowe (49, 57), za pomoca którego wal napedzany (18) moze byc napedzany tylko w kierunku obrotów walu napedzanego. 3. Skrzynka wedlug zastrz. 2, znamienna tym, ze do kazdego sprzegla jednokierunkowego (49, 57) jest przyporzadkowane wlaczalne i wylaczalne sprzeglo tarciowe (50, 61). 10 4. Skrzynka wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 3, zna¬ mienna tym, ze pomiedzy walem napedzanym (18) i kolem zebatym (16), które moze byc z nim sprze¬ zone, jest przewidziany swobodnie obracalny wal drazony (47), a ponadto zawiera sprzeglo (46), ko¬ rzystnie zebate, które moze byc wlaczane i wyla¬ czane i w zaleznosci od wyboru moze byc sprzega¬ ne z tym walem drazonym (47), albo z kolem ze¬ batym (62), napedzanym poprzez przystawke zmie¬ niajaca kierunek obrotów. 5. Skrzynka wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze wal (12) zawiera zacisk jednokierunkowy (63).J?- 1Z U 15, "mh 40. ^=^ f- W I U 17 37 \ee P Fig. 1 -B^ ^ u^.U i.v i y, i\ y-C-r- sc ss Fig.2 v .¦¦ ^ ». %, r-rr OZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 863 (100+15) 2.87 Cena 100 zl PL