Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania koncentratu bialkowego, wolnego od sta¬ lych elementów chitynowych, z kryla antarktycznego.Z polskiego opisu patentowego nr 109 819 znanyjest sposób wytwarzania koncentratu bialko¬ wego z kryla polegajacy na zhydrolizowaniu bialek miesniowych w srodowisku wodnym droga ogrzewania do temperatury 30-60°C z równoczesnym mieszaniem, a nastepnie oddzieleniu frakcji plynnej i wysuszeniu jej do postaci proszku. Wedlug tego opisu na poczatku procesu technologi¬ cznego surowiec zadaje sie woda w stosunku 1 czesc wagowa na 0,5 do 4 czesci wagowych kryla.Takznaczny dodatek wody, która w warunkach statku rybackiego jest woda morska, nie pozostaje bez wplywu na trwalosc uzyskiwanego produktu, która w temperaturze pokojowej nie przekracza okresu pólrocznego. Zawarte w wodzie morskiej sole katalizuja reakcje oksydacji lipidów i denatu- racji bialek, z kolei woda slodka jest artykulem deficytowym na odleglych lowiskach krylowych.Celem wynalazku jest opracowanie takiego sposobu wytwarzania koncentratu, który przy zachowaniu warunków autoproteolizy i ekstrakcji miesa jak w patencie nr 109 819 — pozwoli na uzyskanie wyrobu trwalszego, nie podatnego na zmiany tluszczu i bialka. Nieoczekiwanie okazalo sie, ze naturalna luzna konsystencja tkanki miesnej kryla, zawierajaca w swoim skladzie chemi¬ cznym do 80% H2O oraz posiadajaca wyjatkowo aktywny uklad enzymatyczny, pozwala na prowadzenie autoproteolizy w obecnosci bardzo niewielkiej ilosci wody.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze surowiec krylowy przed podgrzewaniem i mieszaniem zadaje sie woda w ilosci do 20% wagowych w stosunku do masy kryla. Podgrzewanie i mieszanie surowca prowadzi sie w obecnosci tej ilosci wody morskiej, która przylega do powierzchni ciala odlowionego kryla. Surowiec miesza sie i podgrzewa do uzyskania temperatury calosci do 60°C, która utrzymuje sie przy ciaglym mieszaniu przez okres 12 godzin, po czym oddziela sie frakcje plynna i suszy.Dzieki prowadzeniu procesu z niewielkim dodatkiem wody lub bez jej dodatku, a jedynie w obecnosci tej ilosci wody, która przylega do kryla, proces hydrolizy bialka zachodzi efektywniej przy znacznie mniejszym stopniu degradacji bialka. Pozwala to po obróbce termicznej hydrolizatu2 137 120 otrzymac zel bardziej spoisty i elastyczny, a tym samym mniej podatny na wnikanie powietrza i interakcje substancji bialkowych z lipidowymi, a takze na kurczenie podczas oddzielania frakcji plynnej, co w konsekwencji prowadzi do znacznego zwiekszenia trwalosci koncentratu i polepsze¬ nia cech jakosciowych. Przykladowo przy dodatku wody podczas autoproteolizy kryla powyzej 20% srednia masa czasteczkowa zhydrolizowanego bialka wynosi od 15 tys. do 60 tys., podczas gdy bez dodatku wody lub jej minimalnej ilosci masa czasteczkowa zhydrolizowanych bialek wynosi powyzej 40 tys. do 150 tys., dajac silniejszy zel o wysokiej elastycznosci i sprezystosci. Takze w procesie autoproteolizy wedlug wynalazku powstaje znacznie mniejsza ilosc niepozadanych pro¬ duktów zapachowych, glównie amin, amoniaku i lotnych kawsów tluszczowych. W wyniku tego nie tylko uzyskuje sie koncentrat o zwiekszonej trwalosci, ale wzrasta równiez wydajnosc procesu produkcyjnego i przelotowosc urzadzen, gdyz zmniejszenie ilosci wody w mieszaninie umozliwia zwiekszenie masy kryla wprowadzanego do zbiornika. Zmniejszeniu ulega ilosc energii cieplnej potrzebnej do skoagulowania bialek w uzyskanej frakcji plynnej, jak równiez do bezposredniego jej wysuszenia do postaci sypkiej.Sposób wedlug wynalazku umozliwia uzyskanie z kryla koncentratów bialkowych, których trwalosc wynosi okolo 1 roku w temperaturze pokojowej. Ponadto koncentraty te charakteryzuja sie wysoka pochlanialnoscia wody, wynoszaca okolo 350%, iloscia rozpuszczalnego bialka okolo 25%, a strawnosc bialka wynosi okolo 98%.Przedmiot wedlug wynalazku przedstawiony jest blizej w nastepujacych przykladach.Przyklad I. Do 100kg kryla dodaje sie 20kg wody o temperaturze 60°C, po czym calosc miesza sie przez czas 1 h, utrzymujac temperature obrabianej masy w granicach 60°C, co umozliwia jej rozdzielenie na wirówce szlamowej na ekstrakt bialkowy i odpady chitynowe pancerza. Nastep¬ nie ekstrakt bialkowy suszy sie metoda rozpylowa, uzyskujac 22 kg koncentratu o zawartosci bialka 62%, tluszczu surowego wraz z karotenoidami 26%, wody 6% i popiolu 6%. Trwalosc koncentratu okolo 8 miesiecy. Po rocznym okresie przechowywania koncentratu liczba nadtlen- kowa wynosi okolo 4,2 mgO/1 g lipidów a liczba kwasowa (LK) okolo 82 mg KOH/100 g lipidów.Przyklad II. Do 100 kg kryla dodaje sie 20 kg wody, poczym calosc miesza sie przez okres 10 h, utrzymujac temperature obrabianej masy w granicach 10°C. Ekstrakt bialkowy, uzyskany jak w przykladzie I, suszy sie po uprzednim straceniu i oddzieleniu bialka. Pozwala to uzyskac 14 kg koncentratu o zawartosci bialka 64%, tluszczu surowego wraz z karotenoidami 23%, wody 6% i popiolu 6%. Trwalosc koncentratu okolo 10 miesiecy. Po rocznym okresie przechowywania LN wynosi 1,2, a LK 142.Przyklad III. Do 100kg kryla wprowadza sie 10kg wody o temperaturze 60°C, po czym calosc miesza sie przez czas 2h, utrzymujac temperature obrabianej masy w granicach 35°C.Otrzymana mieszanine rozdziela sie a nastepnie frakcje plynna suszy sie. Sposobem tym uzyskuje sie 12 kg koncentratu o zawartosci bialka 65%, surowego tluszczu wraz z karotenoidami 23%, wody 6% i popiolu 6%. Trwalosckoncentratu okolo 11 miesiecy.Po rocznym okresie przechowy¬ wania LN wynosi 2,4 a LK91.Przyklad IV. Do 100 kg kryla wprowadza sie 10 kg wody, po czym calosc miesza przez 12 h, utrzymujac temeprature w granicach 15-20°C. Otrzymana mieszanine rozdziela sie a nastepnie frakcje plynna suszy sie, uzyskujac okolo 20 kg koncentratu o zawartosci bialka 60%, tluszczu surowego wraz z karotenoidami 26%, wody 8%, popiolu 6%. Trwalosc koncentratu okolo 8,5 miesiecy. Po rocznym okresie przechowywania LN wynosi 10,8 a LK265.PrzykladV. Do 100 kg swiezo zlowionego kryla dodaje sie 5 kg wody o temperaturze okolo 60°C, po czym calosc miesza sie przez okres 1,5 h, utrzymujac temperature obrabianej masy w granicach 50-60°C. Otrzymana mieszanine rozdziela sie na wirówce szlamowej, a nastepnie frakcje plynna suszy sie, uzyskujac 21 kg koncentratu o zawartosci bialka 65%, tluszczu surowego wraz z karotenoidami 23%, wody 7%, popiolu 5%. Trwalosc okolo 10 miesiecy. Po rocznym okresie -przechowywania LN wynosi 2,85, a LK65.P r z y k l a d VI. 100 kg swiezo zlowionego kryla miesza sie przez 6 h, utrzymujac temperature w granicach 20~25°C, co powoduje jego uplynnienie do takiej postaci, ze moze byc rozdzielony na wirówce szlamowej na ekstrakt bialkowy i odpady chitynowe pancerza. Nastepnie ekstrakt bial¬ kowy suszy sie, uzyskujac 23 kg koncentratu o zawartosci bialka 63%, tluszczu surowego wraz z137120 3 karotenoidami 23%, wody 8%, popiolu 6%. Trwalosc okolo 12 miesiecy. Po rocznym okresie przechowywania LN wynosi 1,7 a LK 160.Przyklad VII. 100 kg swiezo zlowionego kryla miesza sie przez 2 h, ogrzewajac równoczes¬ nie do temperatury 45°C. Uplynnionego kryla rozdziela sie na wirówce szlamowej a uzyskana frakcje plynna suszy sie. Pozwala to uzyskac 16 kg koncentratu o zawartosci bialka 65%, tluszczu surowego wraz z karotenoidami 22%, wody 6% i popiolu 7%. Trwalosc koncentratu okolo 13 miesiecy. Po rocznym okresie przechowywania LN wynosi 3,2 a LK60.Przyklad VIII. 100 kg swiezo zlowionego kryla miesza sie przez 4h, utrzymujac tempera¬ ture 30°C, a nastepnie uplynniona mase rozdziela sie znanym sposobem. Do frakcji plynnej dodaje sie 3 objetosci etanolu w stosunku do objetosci tej frakcji i calosc miesza celem stracenia bialka, które oddziela sie a nastepnie suszy w temperaturze do 40°C. Uzyskuje sie okolo 9 kg koncentratu o zawartosci bialka 85%, tluszczu 4%, wody 5% i popiolu 6%. Trwalosc koncentratu okolo 15 miesiecy. Po rocznym okresie przechowywania LN wynosi 3,1 a LK 23.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania koncentratu bialkowego z kryla droga autoproteolizy i ekstrakcji prowa¬ dzonej w temperaturze do 60°C przy ciaglym mieszaniu, znamienny tym, ze podgrzewanie i mieszanie surowca krylowego prowadzi sie w obecnosci wody w ilosci do 20% wagowych w stosunku do masy kryla do uzyskania temperatury do 60°C, która utrzymuje sie przez okres do 12 godzin, po czym oddziela sie frakcje plynna i suszy. PL