Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do sa¬ moczynnego sterowania polozeniem klapy jazu e- nergia spadu wody, przeznaczone do stosowania w gospodarce wodnej na jazach nie posiadajacych stalej obslugi.Znane sa i powszechnie stosowane zamkniecia klapowe jazów poruszane w przyjpadku malych budowli sila miesni ludzkich oraz w przypadku wiekszych budowli — silnikiem elektrycznym lub spalinowym. Znane jest takze z podrecznika „Bu¬ dowle pietrzace" — praca zbiorowa pod redakcja Konstantego Fantiego, wyd. Arkady, Warszawa 1972 r. — zamkniecie jazu pracujace automatycz¬ nie, wyposazone w klape wahadlowa poruszana parciem wody, dzialajacym na górna powierzch¬ nie klapy oraz w komorze progu. Przy niskim sta¬ nie wody górnej parcie wody w komorze progu przewyzsza parcie wody na górna powierzchnie klapy, powodujac jej podrnesieniie i tyim samym zamkniecie, natomiast przy wysokim stanie wody górnej parcie wody na górna powierzchnie klapy staje sie wieksze niz parcie wody w komorze progu i powoduje polozenie klajpy oraz otwarcie jazu.Urzadzenie do samoczynnego sterowania polo¬ zeniem klapy jazu sklada sie z koryta roboczego, sterowników zaworu wody i zaworu pompy, z pompy hydraulicznej oraz silownika hydraulicz¬ nego. Sterownik zaworu wody osadzony jest sztyw¬ no na osi klapy i ma realizator polaczony za 10 1S 20 25 pomoca dzwigni z zaworem zainstalowanym na rurociagu doprowadzajacym wode górna do dwu¬ komorowego, podpartego wahldwie w srodku ciez¬ kosci, koryta roboczego, polaczonego przegubowo jedna strona za pomoca drazka z dzwignia pom¬ py hydraulicznej, której zawór zwrotny polaczo¬ ny jest poprzez linki sterujace z realizatorem ste¬ rownika zaworu pompy majacym osadzony sztyw¬ no na wale plywak umieszczony na wodzie gór¬ nej, a pompa hydrauliczna polaczona jest ruro¬ ciagami cisnieniowymi z cylindrem silownika hy¬ draulicznego, majacego tloczysko sprzezone z ra¬ mieniem klapy. Sterownik zaworu wody i sterow¬ nik zaworu pompy sklada sie z osadzonego obro¬ towo na osi wychylacza polaczonego sztywno z plywakiem umieszczonym na wodzie górnej i ma¬ jacego lukowata szczeline, w której luzno umie¬ szczony jest jeden koniec zabieraka przytwierdzo¬ nego sztywno do wahadla osadzonego równiez o- brotowo na osi i majacego drugi koniec zabieraka umieszczony luzno w lukowatej szczelinie osadzo¬ nego obrotowo na osi realizatora wyposazonego w drazek wykonawczy.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z ele¬ mentów o prostej konstrukcji, mocnej i trwalej budowie, dzieki czemu jest niezawodne w dzia¬ laniu przez dlugi czas bez potrzeby przeprowa¬ dzenia jakichkolwiek zabiegów konserwacyjnych.Przeznaczone jest do zainstalowania na jazach bez stalej obslugi, gdzie zachodzi potrzeba zamykania 136 983U8 983 i otwierania klapy w zaleznosci od poziomu wody górnej na jazie, która to czynnosc urzadzenie wy¬ konuje samoczynnie za pomoca energii spadu wo¬ dy.Urzadzenie bedace przedmiotem wynalazku po¬ kazane jest w przykladzie wykonania na rysun¬ ku, na którym fig. 1 przedstawia szkic ideowy urzadzenia, fig. 2 — szkic aksonometryczny wy¬ posazenia studzienki do sterowania zaworem do¬ plywu wody oraz napedu pompy hydraulicznej, fig. 3 — szkic aksonometryczny wyposazenia stu¬ dzienki do sterowania zaworem pompy hydraulicz¬ nej, a fig. 4 — szkic aksometryczny sterownika zaworu pompy hydraulicznej.Jak pokazuja fig. /I, 2 i 3 sterownik zaworu wody 1 osadzony jest sztywno na osi 2 klapy 3 i ma realizator 4 polaczony za pomoca dzwigni 5 z zaworem 6 zainstalowanym na rurociagu 7 do¬ prowadzajacym wode górna do dwukomorowego podpartego wahliwie w srodku ciezkosci robocze¬ go koryta 8, polaczonego przegubowo jedna strona za pomoca drazka 9 z dzwignia 10 hydraulicz¬ nej pompy 11, której zwrotny zawór 12 polaczo¬ ny jest poprzez sterujace linki 13 z realizatorem 4 sterownika zaworu pompy 14, majacym sztyw¬ no na wale osadzony plywak 15 umieszczony na wodzie górnej, a pompa hydrauliczna 11 polaczo¬ na jest cisnieiniowyrni rurociagami 16 z cylindrem hydraulicznego silownika 17, majacego tloczysko sprzezone z ramieniem 18 klapy 8, Przedstawiony na fig. 4 sterownik zaworu pom¬ py hydraulicznej sklada sie z osadzonego obro¬ towo na osi 19 wychylacza 20 polaczonego sztyw¬ no z plywakiem 15 umieszczonym na wodzie gór¬ nej i majacego lukowata szczeline, w której luz¬ no umieszczony jest jeden koniec zabieraka 21 przytwierdzonego sztywno do wahadla 22, osa¬ dzonego równiez obrotowo na osi 19 i majacego drugi koniec zabieraka 21 umieszczony luzno w lukowatej szczelinie, osadzonego obrotowo na osi 19 realizatora 4 wyposazonego w wykonawczy drazek 23.Dzialanie urzadzenia, bedacego przedmiotem wy¬ nalazku, jest nastepujace. Przy niskim stanie wo¬ dy sterownik zaworu wody i osadzony na osi 2 klapy 3 powoduje poprzez swój realizator 4, po- pychacz 24 i dzwignie 5 otwarcie zaworu na ru¬ rociagu 7 doprowadzajacym wode górna do dwu¬ komorowego podpartego wahliwie w srodku ciez¬ kosci roboczego koryta 8 i tym samym napel¬ nienie woda jednej jego komory. Obciazona woda komora koryta spowoduje jego przechylenie, wsku¬ tek czego z komory tej wyleje sie woda, a pod rurociag 7 podstawiona zostanie druga komora dotychczas pusta, która po napelnianiu sie woda spowoduje przechylenie koryta w druga strone.Powtarzajace sie cykliczne ruchy koryta, przenie¬ sione drazkiem 9 na dzwignie 10 hydraulicznej pompy U spowoduja przy zamknietym jej zwrot¬ nym zaworze 12 wytworzenie sie cisnienia czyn¬ no 15 25 35 40 48 50 59 60 nika hydraulicznego w pompie 11, które poprzez rurociag 16 spowoduje przesuniecie sie silownika 17 a tym samym poprzez ramie li podniesienie czyli zamkniecie klapy 3.Przy wysokim stanie wody górnej, wymagaja¬ cym opuszczenia czyli otwarcia klapy 3, sterow¬ nik zaworu pompy 14, dzialajac pod wplywem plywaka 15, spowoduje poprzez linki 13 otwarcie zwrotnego zaworu 12 pompy 11 i tym samym rozprezenie czynnika hydraulicznego w pompie, co pociagnie za soba samoczynne odpadniecie klapy 3 pod wlasnym ciezarem. Dzialanie sterownika zaworu wody i sterownika zaworu pompy polega na tym, ze obracajacy sie na osi Z wskutek ru¬ chu plywaka 15 lub obrotu klapy 2 wychylacz 20 pociaga za soba zabierak 21 wraz z wahadlem 22, które po przejsciu przez polozenie równowagi opada gwaltownie pod wlasnym ciezarem na dru¬ ga strone, pociagajac za soba za pomoca zabiera¬ ka 21 realizator 4, który poprzez wykonawczy drazek 23 lub dzwignie 5 wykonuje wyznaczone zadanie sterujace: otwarcie lub zamkniecie za¬ woru zwrotnego 12 wzglednie analogicznie zawo¬ ru 6.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do samoczynnego sterowania po¬ lozeniem klapy jazu skladajace sie z koryta ro¬ boczego, sterowników zaworu wody i zaworu pom¬ py, pompy hydraulicznej, silownika hydraulicznego oraz z drazków i linek sterujacych, znamienne tym, ze sterownik zaworu wody (1) osadzony jest sztywno na osi (2) klapy (3) i ma realizator (4) polaczony za pomoca dzwigni (5) z zaworem (6) zainstalowanym na rurociagu (7) doprowadzaja¬ cym wode górna do dwukomorowego podpartego w srodku ciezkosci roboczego koryta (8), polaczo¬ nego przegubowo jedna strona za pomoca drazka (9) z dzwignia (10) hydraulicznej pompy (11), któ¬ rej zwrotny zawór (12) polaczony jest poprzez sterujace linki (13) z realizatorem (4) sterownika zaworu pompy (14), majacym sztywno na wale osadzony plywak (15) umieszczony na wodzie gór¬ nej, a pomipa hydrauliczna (11) polaczona jest cis¬ nieniowymi rurociagarm* (16) z cylindrem hydrauli¬ cznego silownika (17), majacego tloczysko sprzezo¬ ne z ramieniem (18) klapy (3). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze jego sterownika zaworu hydraulicznej pompy sklada sie z osadzonego obrotowo na osi (19) wychylacza (20) polaczonego sztywno z plywakiem (15) umieszczonym na wodzie górnej i majacego lukowata szczeline, w której luzno umieszczony jest jeden koniec zbieraka (21) przytwierdzonego sztywno do wahadla (22) osadzonego obrotowo na osi (19) i majacego drugi koniec zbieraka (21) umieszczony luzno w lukowatej szczelinie osadzo¬ nego obrotowo na osi (19) realizatora (4) wyposa¬ zonego w wyfkonawczy drazek (23).136 983 Fig.1136 983 Fig.3 Fig.U DN-3, zam. 250/86 Cena 100 zl PL