Przedmiotem wynalazku jest wrzeciennik wytaczarski z przesuwnym poprzecznie suportem narzedziowym, stosowany zwlaszcza w obrabiarkach zespolowych i specjalnych, sterowanych numerycznie. Wrzeciennik ten moze byc równiez wykorzystany jako wrzeciennik planujacy.Znane konstrukcje wrzecienników oraz glowic wytaczarskich i planujacych maja wewnatrz wrzeciona prze¬ suwny osiowo trzpien o przesuwie sterowanym z zewnatrz, najczesciej za pomoca mechanizmu srubowego. We wrzeciennikach wytaczarskich trzpien, pracujacy wedlug zasady klina, przesuwa oprawke narzedziowa lub odksztalca sprezyscie czesc wytaczadla z osadzonym na niej narzedziem. Z kolei we wrzeciennikach planujacych przesuw poprzeczny suportu narzedziowego uzyskuje sie przy pomocy dwuramiennej dzwigni katowej, zamieniajacej przesuw osiowy trzpienia na przesuw suportu, lub przy pomocy kola zebatego laczacego zebatke przymocowana do trzpienia z zebatka suportu narzedziowego.W rozwiazaniach z trzpieniem pracujacym wedlug zasady klina, poprzeczny przesuw narzedzia jest mozliwy w bardzo malym zakresie, organiczonym sprezystoscia materialu, z którego wykonane jest wytaczadlo, a takze wymiarami oprawki narzedziowej. W przypadku zastosowania dwuramiennej dzwigni katowej wystepuje znaczne oddzialywanie promieniowych sil skrawania na mechanizm przenoszenia ruchu, czego skutkiem jest mala sztywnosc i dokladnosc przemieszczen suportu narzedziowego.Wrzeciennik wedlug wynalazku, skladajacy sie z korpusu wrzeciona i tarczy z prowadnicami, osadzonej na koncu wrzeciona, ma w prowadnicach zamocowany suport narzedziowy oraz lozyskowana osiowo srube toczna, umozliwiajaca przesuw poprzeczny suportu narzedziowego. Sruba ta ma w poblizu swego srodka osadzone kolo przekladni wyjsciowej, polaczonej, za pomoca walka przechodzacego przez wrzeciono, z centralnym kolem zebatym przekladni obiegowej, usytuowanej wewnatrz obrotowego kola zebatego o uzebieniu wewnetrznym i zewnetrznym. Na drugim koncu wrzeciona jest osadzone kolo zebate przekladni napedowej oraz centralne kolo zebate przekladni obiegowej, usytuowanej wewnatrz nieruchomego kola zebatego o uzebieniu wewnetrznym. Osie satelitów obydwu przekladni obiegowych sa osadzone w tej samej tarczy, a ponadto z uzebieniem zewnetrznym obrotowego kola zebatego jest sprzezone kolo zebate posrednie, które równoczesnie jest sprzezone z walkiem silnika ukladu sterujacego przesuwem poprzecznym suportu narzedziowego.Zastosowanie wsuporcie narzedziowym sruby tocznej napedzanej za posrednictwem walka i podwójnej przekladni obiegowej sprawia, ze powstaly lancuch kinematyczny jest nieznacznie obciazony, czego wynikiem2 136 677 jest duza sztywnosc tego mechanizmu. Sruba toczna, która w zakresie swej pracy moze wykonac wiele fbrotów, umozliwia uzyskanie sporego przesuwu poprzecznego suportu narzedziowego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na któryr/i fig. 1 przedstawia schematycznie wrzeciennik wytaczarski obrabiarki zespolowej w przekroju podluznym, cjfig. 2 — schemat napedu przekladni obiegowej, usytuowanej wewnatrz obrotowego kola zebatego o pzebieniu wewnetrznym i zewnetrznym.W skrzynce korpusu 1 sa umieszczone przekladnie napedu glównego oraz obie przekladnie obiegowe 8 i 10 mechanizmu napedu przesuwu poprzecznego suportu narzedziowego 21. W cylindrycznej czesci tego korpusu jest lozyskowane wrzeciono 3, zakonczone tarcza 20 z prowadnicami, w których jest zamocowany suport narzedziowy 21. Naped glównyj doprowadzony dowolnym sposobem na walek wejsciowy 2, jest przenoszony na wrzeciono 3 za posrednictwem przekladni wejsciowej 4, walka posredniego 5 i przekladni napedowej 6. Na drugim koncu wrzeciona 3 jest osadzone centralne kolo zebate 7 przekladni obiegowej 8, usytuowanej wewnatrz nieruchomego kola zebatego 11 o uzebieniu wewnetrznym, oraz kolo zebate przekladni napedowej 6. Wewnatrz wrzeciona 3 jest lozyskowany walek 15, na koncu którego jest osadzone centralne kolo zebate 14 przekladni obiegowej 10, usytuowanej wewnatrz obrotowego kolo zebatego 13 o uzebieniu wewnetrznym i zewnetrznym. Drugi koniec tego walka jest sprzezony, za posrednictwem przekladni wyjsciowej 18 i lozyskowanej osiowo sruby tocznej 19, z suportem narzedziowym 21.Osie satelitów obydwu przekladni obiegowych 8 i 10 sa osadzone w tej samej tarczy 9 obudowy 12, przytwierdzonej do korpusu 1 wrzeciennika. Toczace sie po uzebieniu wewnetrznym obrotowego kola zebatego 13 satelity przekladni obiegowej 10 napedzaja centralne kolo zebate 14. Poniewaz stosunek liczby zebów uzebienia wewnetrznego nieruchomego kola zebatego 11 i obrotowego kola zebatego 13 do liczby zebów odpowiednich centralnych kól zebatych 7 i 14 jest jednakowy, to w przypadku nieruchomego wzgledem obudowy 12 obrotowego kola zebatego 13, nie nastapi ruch wzgledny kól centralnych, a tym samym walek 15 pozostanie nieruchomy wzgledem wrzeciona 3. Aby uzyskac poprzeczny przesuw suportu narzedziowego 21 nalezy w dowolny sposób, np. za pomoca elektronicznie sterowanego silnika pradu stalego, doprowadzic naped na walek slimaka 16, który obraca kolo zebate posrednie 17 o zebach skosnych, wspólpracujace z obrotowym kolem zebatym 13.Obrót tego kola powoduje ruch obrotowy centralnego kola zebatego 14 i walka 15 wzgledem wrzeciona 3. Ruch ten, poprzez np. stozkowa przekladnie wyjsciowa 18 jest przekazywany na srube toczna 19.Zamocowany przesuwnie w prowadnicach tarczy 20 suport narzedziowy 21 ma dwie nakretki toczne 22, w których elementy toczne maja skompensowany luz przez osiowy naciag tych nakretek. Obrót sruby tocznej 19 wywoluje, poprzeczny do osi wrzeciona 3, przesuw suportu narzedziowego 21, który jest mozliwy do uzyskania zarówno w czasie postoju jak i ruchu obrotowego wrzeciona 3.Zastrzezenia patentowe 1. Wrzeciennik wytaczarski z przesuwnym poprzecznie suportem narzedziowym, skladajacy sie z korpusu, wrzeciona i tarczy z prowadnicami, która, osadzona na koncu wrzeciona, ma w prowadnicach zamocowany suport narzedziowy oraz lozyskowana osiowo srube toczna, umozliwiajaca przesuw poprzeczny suportu narzedziowego, znamienny tym, ze sruba toczna (19) ma w poblizu swego srodka osadzone kolo przekladni wyjsciowej (18), polaczonej za pomoca walka (15) przechodzacego przez wrzeciono (3),z central¬ nym kolem zebatym (14) przekladni obiegowej (10), usytuowanej wewnatrz obrotowego kola zebatego (13) o uzebieniu wewnetrznym i zewnetrznym, natomiast wrzeciono (3) ma na drugim koncu osadzone kolo zebate przekladni napedowej (6) oraz centralne kolo zebate (7) przekladni obiegowej (8), usytuowanej wewnatrz nieruchomego kola zebatego (11) o uzebieniu wewnetrznym, przy czym osie satelitów obydwu przekladni obiegowych (8 i 10) sa osadzone w tej samej tarczy (9), a ponadto z uzebieniem zewnetrznym obrotowego kola zebatego (13) jest sprzezone kolo zebate posrednie (17), które równoczesnie jest sprzezone z walkiem silnika ukladu sterujacego przesuwem poprzecznym suportu narzedziowego (21). 2. Wrzeciennik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze przekladnia wyjsciowa (3) jest przekladnia stozkowa, a kolo zebate posrednie (17) ma zeby skosne i jest sprzegniete z walkiem silnika ukladu sterujacego przesuwem poprzecznym suportu narzedziowego (21) za posrednictwem slimaka (16).136 677 20 19 3 1 Fig.2 PL