Opis patentowy opublikowano: 1987 03 10 1136045 « rCZYTELNIA] Uredu Patentowego 1 ffl! Ij tziftel. o U ¦¦-f*\ 1 Int. Cl8.C25C 7/02 C25D 17/10 C25B 11/10 H01R 4/58 Twórcy wynalazku: Konrad Koziol, Erich Wenk Uprawniony z patentu: Conradty GmbH and Co. Metallelektroden KG, Róthenbach a.d. Pegnitz (Republika Federalna Niemiec) Elektroda, zwlaszcza anoda z pokrytego metalu zaworowego, do elektrolitycznego uzyskiwania metali lub ich tlenków Wynalazek dotyczy elektrody, zwlaszcza anody z pokrytego metalu zaworowego, do elektrolityczne¬ go uzyskiwania metali lub ich tlenków, z elemen¬ tem konstrukcyjnym przewodzacym prad, takim jak doprowadzenie pradu i/lub rozdzielacz pradu, zlo¬ zonym z plaszcza z metalu zaworowego i umieszczo¬ nego w nim rdzenia z metalu o dobrej przewodnos¬ ci elektrycznej, polaczonego elektrycznie z plasz¬ czem.Pokryte anody metalowe tego rodzaju stosowane sa w dziedzinie elektrolitycznego uzyskiwania meta¬ li, zwlaszcza niezelaznych, z roztworów kwasów, za¬ wierajacych uzyskiwany metal. Sa one znacznie le¬ psze niz stosowane uprzednio do tego celu anody z olowiu lub jego stopów, albo z grafitu. Powierzch¬ nia pracujaca tych pokrytych anod metalowych za¬ wiera nosny rdzen z metalu zaworowego takiego jak tytan, cyrkon, niob lub tantal, na który nalozo¬ na jest powloka z materialu czynnego anodowo, na przyklad z metali z grupy platyny lub ich tlenków.Istotna zaleta anod metalowych polega na oszczed¬ nosci energii elektrycznej w porównaniu ze zwy¬ klymi anodami olowianymi lub grafitowymi.Oszczednosc energii wynika z wiekszej powierzchni osiagalnej w pokrytych anodach metalowych, duzej aktywnosci powloki i stalosci ksztaltu. Ta oszczed¬ nosc energii umozliwia znaczne obnizenie napiecia anody. Pokryte anody metalowe zapewniaja dodat¬ kowa oszczednosc eksploatacyjna dzieki ulatwieniu oczyszczania i zobojetniania elektrolitów, gdyz po- 10 15 25 30 krycia anod nie sa niszczone przez Cl~, N03- lub wolny H2SO4. Dodatkowa oszczednosc wynika z te¬ go, ze przy zastosowaniu pokrytych anod metalo¬ wych elektrolit nie musi byc doprawiany drogimi dodatkami, na przyklad kobaltem lub weglanem strontu, jak tó jest konieczne przy stosowaniu anod olowianych. Ponadto odpada zanieczyszczanie elek¬ trolitu i uzyskanego metalu olowiem, nie dajace sie uniknac w przypadku anod olowianych. Na koniec pokryte anody metalowe umozliwiaja zwiekszenie gestosci pradu i tym samym wydajnosci.Przy projektowaniu tych pokrytych anod meta¬ lowych stosowano bardzo rózniace sie drogi.Znana jest z opisu patentowego RFN nr 2 404 167 anoda metalowa omawianego rodzaju. W tym przy¬ padku uwaza sie za istotne kryterium konstruk¬ cyjne, ze powierzchnia anody skierowana ku ka¬ todzie jest 1,5 do 20 razy mniejsza od powierzchni katody, a w wyniku tego anoda jest eksploatowana przy gestosci pradu 1,5 do 20 razy wiekszej od ge¬ stosci pradu na katodzie. Dzieki tym srodkom ma sie rzekomo otrzymywac w ekonomiczny sposób sto¬ sunkowo czyste osadzanie na katodach metalu o za¬ danej budowie krystalicznej i czystosci. Ekonomicz- nosc tej znanej anody ma polegac na tym, ze wo¬ bec zmniejszonej powierzchni anody w stosunku katody zostaje zmniejszone zuzycie materialu na wy¬ konanie anody i tym samym jest zaoszczedzony dro¬ gi metal zaworowy. Co prawda zmniejszenie kosztów wytwarzania tej anody zostaje okupione dosc znacz- 136 045136 045 3 j nymi wadami. Jeclna z nich polega na tym, ze udzial napiecia anocjy w nacieciu calego elektrolizera jest duzy, poniewaz anoda pracuje przy duzej gestosci pradu. To powoduje jako istotna wade duze zapo¬ trzebowanie energii dla elektrolizerów wyposazo¬ nych w .tega rodzajli anode. Duza gestosc pradu i zmniejszony przekrój przewodzacy tej znanej ano¬ dy wskutek zmniejszonej powierzchni czynnej i tym samym malej objetosci materialu powoduja duzy wewnetrzny omowy spadek napiecia, czego skut¬ kiem jest dalsze zwiekszenie zapotrzebowania na energie elektryczna. Celem usuniecia wady, polega¬ jacej na tym duzym wewnetrznym spadku napiecia, profilowe prety, ulozone równolegle do siebie w je¬ dnej plaszczyznie i tworzace czynna powierzchnie, maja plaszcz z tytanu wypelniony rdzeniem z mie¬ dzi. Podobna budowe maja równiez szyny doprowa¬ dzajace i rozdzielajace prad. Sa one prowadzone w zlozony sposób w celu wydatnego skrócenia dróg pradu w malej czynnej powierzchni anody. Zlozona budowa pretów profilowanych tworzacych czynna powierzchnie, jak równiez wymagane dlugie szyny doprowadzajace i rozdzielajace prad podrazaja znacz¬ nie te znana konstrukcje.W znanej z opisu patentowego RFN nr 3 005 795 pokrytej anodzie metalowej obrano, w celu uniknie¬ cia zasadniczych wad anody wyzej opisanej, zupel¬ nie inna droga polegajaca na tym, ze powierzch¬ nia czynna tej anody jest bardzo duza, poniewaz prety ustawione w odstepach równolegle do siebie w jednej plaszczyznie, tworzace te powierzchnie czynna, spelniaja warunek 6 ^ FA : FP 2, gdzie FA oznacza laczna powierzchnie pretów, a FP — po¬ wierzchnie zajmowana przez caly uklad pretów. Ta konstrukcja anody, wykonywana przewaznie z czy¬ stego tytanu, nie ma oprócz glównej szyny miedzia¬ nej doprowadzajacej prad zadnych innych dopro¬ wadzen ani rozdzielaczy pradu. Przenoszenie pradu w kierunku pionowym odbywa sie zatem tylko przez prety z metalu zaworowego. Ogólnie anoda ta dzie¬ ki duzej powierzchni czynnej sprawdzila sie dosko¬ nale w wielu procesach elektrolitycznego uzyskiwa¬ nia metali.Dazenie do obnizenia wewnetrznego omowego spadku napiecia anod tytanowych, w zwiazku z ro¬ snaca cena kilowatogodziny, wymaga jednakze sto¬ sowania elementów konstrukcyjnych z tego kosztow¬ nego metalu, o duzych przekrojach przewodzacych prad. Przy stosowaniu powierzchni czynnej z rów¬ noleglych do siebie pretów tytanowych, ulozonych w^ jednej plaszczyznie, prety te musza miec odpo¬ wiednio duzy przekrój, aby móc dorównac we¬ wnetrznemu omowemu spadkowi napiecia, wyste¬ pujacemu w grubych, ciazkich anodach olowianych, co z kolei ogranicza zalety techniczne i ekonomicz¬ ne anod z metalu zaworowego.Przy ^wspomnianych juz szynach doprowadzaja¬ cych i rozdzielajacych prad, majacych rdzen z mie¬ dzi i otaczajacy go plaszcz z tytanu, dazy sie do uzy¬ skania „metalurgicznej wiezi" miedzy metalami rdzenia i plaszcza. Zmniejszenie wewnetrznego spadku napiecia, które ma zostac osiagniete przez wykonanie rdzenia z metalu o dobrej przewodnosci elektrycznej, zostaje jednak uzyskane faktycznie tyl¬ ko wtedy, gdy zapewnione jest przejscie pradu do 4 pokrytej czesci czynnej przez duze powierzchnie sty¬ ku o prawidlowej wiezi metalurgicznej miedzy ma¬ terialami plaszcza i rdzenia. Ten warunek zostaje jednak spelniony co najwyzej w pewnym stopniu 5 przy bardzo kosztownym wykonaniu. Pomimo tego te doprowadzenia pradu do anod sprawdzily sie przy analizie chlorków metali alkalicznych z zastosowa¬ niem przepony. Wrazliwosc wiezi metalurgicznej miedzy miedzia i tytanem na temperature wymaga io jednakze, aby w przypadku ponownego pokrywania tych anod „DIA", pret miedziany w plaszczu tyta¬ nowym zostal oddzielony od pokrytej czesci czyn¬ nej.W zwiazku z anoda do elektrolizy chlorków metali 15 alkalicznych (brytyjski opis patentowy nr 1 237 983) staly sie znane równiez doprowadzenia i rozdziela¬ cze pradu, w których plaszcz tytanowy jest wypel¬ niony rdzeniem z aluminium lub jego stbpu. Pola¬ czenie elektryczne metalu rdzenia z metalem plasz- 20 cza ma zostac uzyskane przez warstwe dyfuzyjna stopu, wytworzona miedzy metalem rdzenia i otacza¬ jacym go metalem plaszcza. Jakkolwiek przyklada sie duza wage do dokladnego wylewania tytanowe¬ go plaszcza cieklym metalem rdzenia, to jednak nie 25 mozna wykluczyc takiego skurczu metalu rdzenia podczas krzepniecia, ze albo w ogóle nie zostaje wy¬ tworzona warstwa dyfuzyjna miedzy metalami rdze¬ nia i plaszcza, albo tez juz powstala warstwa dyfu¬ zyjna peka ponownie, co zawsze powoduje powsta- 30 wanie co najmniej miejscowych szczelin miedzy obu wspomnianymi metalami. Wywoluje to naturalnie duzy spadek napiecia przy przechodzeniu pradu z metalu rdzenia do metalu plaszcza.Problematyke te rozpoznano juz dawno w elemen- 35 tach konstrukcyjnych przewodzacych prad, takich jak doprowadzenia i rozdzielacze pradu anod grafi¬ towych.Tak na przyklad stala sie znana elektroda grafi¬ towa z metalowym doprowadzeniem pradu do elek- 40 trolizy chlorów metali alkalicznych (opis patentowy RFN nr 1 571 735), w której przejscie pradu z me¬ talu do grafitu dokonuje sie za posrednictwem rte¬ ci lub amalgamatu, cieklego w temperaturze otocze¬ nia. W ten sposób ma byc zapewniony dobry styk 45 elektryczny metalu z grafitem, gdyz nie wystepuja tu pekniecia przy kurczeniu.Te droge kontynuowano równiez przy elektrodach metalowych. Mianowicie w elektrodzie metalowej dla elektrolizerów do elektrolitycznego wytwarzania 50 chloru znanej z opisu patentowego RFN nr DE-OS 2 721958, co najmniej szyny przewodzace pierwot¬ ne sa wykonane z rur, w których wnetrzu umiesz¬ czone sa prety metalowe zatopione w materiale przewodzacym prad, przewaznie cieklym w tempe- 55 raturze roboczej. Ten material przewodzacy prad, przewaznie ciekly w temperaturze roboczej, moze skladac sie z metali lub stopów niskotopliwych, jak metal Wooda, metal Rosesa lub metal Lipowitza, sód, potas lub ich stopy, albo moze stanowic inny ma- 60 terial przewodzacy taki jak tlenki metali lub gra¬ fit, który moze byc nasycony stopami metali.Wada tych rozwiazan jest fakt, ze przewodnosc elektryczna tych materialów jest stosunkowo nie¬ wielka, a przy niskich temperaturach ropocz^ch 65 w procesach uzyskiwania metali co najmniej nife-136 045 5 6 które z tych materialów nie znajduja sie w stanie cieklym. Ponadto przy dluzszej pracy, wlasciwej elektrodom, metale stykowe pokrywaja sie narosta- mi.Te prace rozwojowe wskazuja jednak wyraznie, ze utworzenie dobrego polaczenia elektrycznego mie¬ dzy metalem rdzenia i metalem plaszcza elementów konstrukcyjnych przewodzacych prad stanowi znacz¬ ny problem.Zadaniem wynalazku jest zbudowanie elektrody z elementami konstrukcyjnymi przewodzacymi prad, które wykazywalyby przy dlugiej pracy mozliwie najmniejszy wewnetrzny spadek napiecia, które po¬ nadto dalyby sie wytwarzac tanio i ekonomicznie, wyróznialy-sie duza pewnoscia dzialania i dobrze pasowaly do czynnych czesci pokrytych anod z me¬ talu zaworowego, co daloby w wyniku anody meta¬ lowe o mozliwie plaskiej budowie.Zadanie^ to zostalo rozwiazane dzieki elektrodzie z pokrytego metalu zaworowego, z elementem kon¬ strukcyjnym1 przewodzacym prad, zlozonym z plasz¬ cza z metalu zaworowego oraz umieszczonego w nim rdzenia z metalu o dobrym przewodnictwie elek¬ trycznym, która wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze w metalu rdzenia elementu przewodza¬ cego prad jest wtopiony ustrój stykowy wykonany z metalu zaworowego i polaczony z wewnetrzna po¬ wierzchnia plaszcza wieksza liczba punktów spawa¬ nia.Korzystnie ustrój stykowy jest tworem przestrzen¬ nym o powierzchniach skierowanych w rózne stro¬ ny, otoczonym z róznych stron przez metal rdzenia.Moze byc on utworzony przez pasek z metalu cia¬ gnionego, siatki drucianej, perforowanej blachy lub tym podobnych, który jest ulozony równolegle do kierunku przeplywu pradu w elemencie konstruk¬ cyjnym. Pasek z ciagnionego metalu lub tym po¬ dobnych jest ulozony w linii prostej lub jest ulo¬ zony w linii falistej.Wedlug innego przykladu wykonania ustrój sty¬ kowy jest utworzony przez co najmniej jeden drut, który jest ulozony w kierunku przeplywu pradu w elemencie konstrukcyjnym w linii falistej albo tez ustrój stykowy jest utworzony z duzej liczby takich elementów, jak sworznie ze zgrubieniami i/ /lub zwezeniami.Korzystnie ustrój stykowy jest zaopatrzony w po¬ wloke stykowa.Zgodnie z jednym z przykladów wykonania rdzen elementu konstrukcyjnego przewodzacego prad jest wykonany z metalu, którego punkt topnienia lezy co najmniej o 500° nizej od punktu topnienia meta¬ lu plaszcza. Metal rdzenia elementu konstrukcyjne¬ go przewodzacego prad ma znacznie wieksza prze¬ wodnosc elektryczna, niz metal zaworowy plaszcza.Wedlug jednego z przykladów wykonania element konstrukcyjny stanowiacy rozdzielacz pradu, jest scalony z czynna powierzchnia elektrody w taki spo¬ sób, iz plaszcz co najmniej czesciowo jest utworzo¬ ny przez blache elektrody, stanowiaca jej czynna powierzchnie, a ustrój stykowy jest umieszczony w tak uksztaltowanym elemencie konstrukcyjnym przenoszacym prad. Korzystnie ustrój stykowy jest zespawany z czescia blachy elektrody tworzaca co najmniej czesciowo plaszcz.Zgodnie z jednym z przykladów wykonania co najmniej czesc blachy elektrody, tworzaca czescio¬ wo plaszcz, ma ksztalt litery „U" lub falisty i ta czesc tworzy razem z plyta zakrywajaca calosc za- 5 mknietego plaszcza. Korzystnie plyta zakrywajaca jest zespawana z blacha elektrody.Wedlug innego przykladu wykonania blacha elek¬ trody ma postac jedno- lub kilkuczesciowej blachy falistej.Mozliwe jest tez takie rozwiazanie, ze blacha elek¬ trody, majaca korzystnie postac blachy falistej jest przyspawana obustronnie do plaszcza rozdzielacza pradu.Zgodnie z korzystnym przykladem wykonania czynna powierzchnia elektrody jest utworzona przez wieksza liczbe pretów profilowych ulozonych rów¬ nolegle do siebie w jednej plaszczyznie, a ustrój stykowy jest utworzony przez odcinki tych pretów, które sa przeprowadzone przez rdzen elementu kon¬ strukcyjnego przewodzacego prad.Dzieki uksztaltowaniu wedlug wynalazku elektro¬ dy, zwlaszcza zas jej elementu konstrukcyjnego przewodzacego prad, w tym sensie, ze omawiany ustrój stykowy jest z jednej strony wtopiony w me¬ tal rdzenia, a z drugiej strony polaczony szeregiem punktów spawania z wewnetrzna powierzchnia plasz¬ cza, powstaje dobre polaczenie elektryczne metalu rdzenia z metalem plaszcza, czego nastepstwem jest niewielki spadek napiecia, wystepujacy równiez przy wysokich napieciach i duzych natezeniach pra¬ du. Uzyskany scisly styk ustroju stykowego z me¬ talem rdzenia zostaje zachowany w ciagu dlugiego czasu pracy równiez przy duzych róznicach tempe¬ ratur. Ponadto ustrój stykowy poprawia wytrzyma¬ losc mechaniczna odpowiednio uksztaltowanego ele¬ mentu konstrukcyjnego przewodzacego prad i tym samym calej elektrody metalowej. Elektrode we¬ dlug wynalazku mozna wytwarzac tanio i ekono¬ micznie, poniewaz odpadaja tu wystepujace w zna¬ nych rozwiazaniach trudnosci z polaczeniem meta¬ lurgicznym metalu rdzenia z metalem plaszcza lub wprowadzenie odpowiedniej warstwy posredniej, na przyklad materialu cieklego w temperaturze robo¬ czej. Przy wytwarzaniu elektrod wedlug wynalazku mozna mianowicie metal rdzenia w stanie cieklym wlewac po prostu do wnetrza plaszcza. Wskutek od¬ powiedniego uksztaltowania ustroju stykowego me¬ tal rdzenia zalewa go dokladnie, a krzepnac na nim kurczy sie i wywoluje naprezenia wstepne. Dzieki temu powstaje zadany scisly styk metalu rdzenia z ustrojem stykowym, ten zas jest z kolei zespawa¬ ny z wewnetrzna powierzchnia plaszcza, co zape¬ wnia dobre przewodnictwo elektryczne.Na plaszcz elementu konstrukcyjnego przewodza¬ cego prad w rozwiazaniu wedlug wynalazku nada¬ ja sie profile trójkatne, prostokatne, trapezowe i in¬ ne wielokatne, profile skrzynkowe z blachy falistej, rury i tym podobne. Celowe jest dobranie grubosci scianki plaszcza elementów konstrukcyjnych prze¬ wodzacych prad wedlug wynalazku w granicach od 0,5 mm do kilku milimetrów. Plaszcz jest wykona¬ ny z jednego z juz wspomnianych metali zaworo¬ wych. Jesli plaszcz elementów konstrukcyjnych przewodzacych prad wedlug wynalazku jest' zlozo¬ ny z dwóch lub wiekszej liczby czesci profilowych 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 136 045 8 i czesci te sa ze soba zespawane, to spoiny musza byc szczelne na gazy i ciecze.Ustrój stykowy przewidziany w elementach kon¬ strukcyjnych przewodzacych prad wedlug wynalaz¬ ku, moze byc tworem przestrzennym o powierzch¬ niach skierowanych w kilku kierunkach, otoczonym przez metal rdzenia z kilku stron. Tego rodzaju twór przestrzenny jest oplywany lub otaczany z kilku stron przez ciekly metal rdzenia podczas jego wle¬ wania, wskutek czego podczas krzepniecia metal ten zastyga kurczac sie na nim z róznych stron.W ten sposób zostaje zapewniona doskonala wiez na duzych powierzchniach miedzy metalem rdzenia i ustrojem stykowym. Dzieki temu odpada calkowi¬ cie problem wiezi metalurgicznej miedzy metala¬ mi rdzenia i plaszcza.Ustrój stykowy wykazuje przy duzej powierzchni mala objetosc, mierzona objetosciach metalu rdze¬ nia.W roli ustroju stykowego lub tworu przestrzen¬ nego wchodza w rachube paski z ciagnionego me¬ talu, siatki drucianej, blachy perforowanej lub tym podobnych. Co najmniej jeden pasek uklada sie we wnetrzu plaszcza elementu konstrukcyjnego prze¬ wodzacego prad w zasadzie równolegle do kierunku przeplywu pradu i spawa sie z wewnetrzna po¬ wierzchnia plaszcza w wielu punktach. Mozliwe jest przy tym ulozenie paska w linii prostej lub falistej.W tym ostatnim przypadku uzyskuje sie szczególnie wielokierunkowe ustawienie powierzchni paska, cze¬ go nastepstwem jest bardzo scisle zwiazanie ustroju stykowego z metalem rdzenia.Ustrój stykowy moze jednak byc utworzony rów¬ niez przez co najmniej jeden drut ulozony w ele¬ mencie konstrukcyjnym w linii falistej, zasadniczo w kierunku przeplywu pradu i najkorzystniej przy- spawany po jednej stronie kilkakrotnie do we¬ wnetrznej powierzchni plaszcza. Dzieki takiemu uksztaltowaniu równiez jeden drut stanowi twór przestrzenny o skierowanej w kilku kierunkach po¬ wierzchni lub jej czesciach, który moze byc obej¬ mowany z kilku stron przez metal rdzenia przy za¬ lewaniu, wskutek czego metal ten moze scisle i mo¬ cno obcisnac go podczas krzepniecia. Zamiast jedne¬ go drutu moga byc zastosowane równiez odcinki drutu w postaci petli, zespawane z wewnetrzna po¬ wierzchnia plaszcza.Podobny skutek otrzymuje sie, gdy ustrój styko¬ wy sklada sie z szeregu elementów, na przyklad sworzni ze zgrubieniami i/lub zwezeniami. Sworznie moga byc ustawione w elemencie konstrukcyjnym prostopadle do kierunku przeplywu pradu, ale tak¬ ze pod kazdym innym katem do wspomnianego kie¬ runku i wzgledem siebie. Decydujacym jest jedynie to, aby elementy te mialy wystarczajaca objetosc lub wystarczajacy przekrój, celem utworzenia dobrego polaczenia elektrycznego przy mozliwie najmniej¬ szym spadku napiecia, z jednej strony z metalem rdzenia, a z drugiej z metalem plaszcza, tak aby nawet duze prady mogly przeplywac przy malym spadku napiecia z metalu rdzenia do metalu plasz¬ cza i dalej do czynnej powierzchni anody metalo¬ wej. Liczbe i przekrój punktów spawania ustroju stykowego z plaszczem okresla sie na podstawie z góry zalozonego dopuszczalnego spadku napiecia. i W celu dalszego obnizenia elektrycznego oporu przejscia miedzy metalem rdzenia i ustrojem styko¬ wym ten ostatni moze byc zaopatrzony w odpowied¬ nie pokrycie stykowe. Zastosowanie tego pokrycia 3 jest wskazane przy ustroju stykowym o stosunkowo malej powierzchni lub przy szczególnie obciazonych elektrycznie elementach konstrukcyjnych przewo¬ dzacych prad. Do pokrywania styków wchodza w ra¬ chube materialy stosowane zwyczajowo do tego ce- lub w elektrotechnice, o ile znosza sie one dobrze z danym materialem rdzenia. Jako materialy moga byc stosowane metale szlachetne lub ich tlenki i/lub metale nieszlachetne i ich podstechiometryczne tlen¬ ki przewodzace elektrycznosc.Jako metal odlewniczy do wykonania-rdzenia ele¬ mentu konstrukcyjnego przewodzacego prad w elek¬ trodzie wedlug wynalazku nadaja sie metale o pun¬ kcie topnienia lezacym co najmniej o 500° C nizej od tegoz punktu dla metalu plaszcza wspomnianego elementu. Metal rdzenia powinien ponadto miec zna¬ cznie lepsza przewodnosc elektryczna, niz metal za¬ worowy plaszcza, na przyklad tytan. Przy uwzgled¬ nieniu tych wymagan wchodza w rachube jako me¬ tale rdzenia na przyklad cynk, aluminium, magnez, cyna, antymon, olów, wapn, miedz lub srebro i ich odpowiednie stopy. Oczywiscie wybór metalu na rdzen musi uwzgledniac równiez specjalne wyma¬ gania danego procesu uzyskiwania metalu. Tak na przyklad przy elektrolitycznym uzyskiwaniu cynku znakomicie sprawdza sie w roli metalu na rdzen elementu konstrukcyjnego przewodzacego prad w elektrolicie wedlug wynalazku metaliczny cynk ze swoim niskim punktem topnienia równym 420°C i swoja dobra przewodnoscia wlasciwa wynoszaca 156 X 103 - . W przypadku zwarcia ma cynk omem metaliczny te jeszcze zalete, ze produkty jego koro¬ zji nie wplywaja ani na nadnapiecie wodorowe ka¬ tody, ani tez na czystosc cynku wydzielanego na katodzie.Cynk okazuje sie przydatny jako metal rdzenia elementu konstrukcyjnego przewodzacego prad rów¬ niez do uzyskiwania miedzi za pomoca elektrod we¬ dlug wynalazku. Co prawda wchodza tu takze w ra¬ chube aluminium, magnez lub olów, jak równiez odpowiednie stopy.W znanych elektrodach nie uwzglednia sie jesz¬ cze tej propozycji, aby mozna bylo wybierac metal rdzenia elementu konstrukcyjnego przewodzacego prad elektrody wedlug wynalazku stosownie do specjalnych wymagan kazdorazowego procesu uzy¬ skiwania metalu. Mianowicie zastosowanie miedzi w plaszczu tytanowym jako czesci czynnej lub do¬ prowadzenia i rozdzielacza pradu, jak to ma miejs¬ ce w znanych rozwiazaniach, nie wchodzi w rachu¬ be w wiekszosci procesów uzyskiwania metali, po¬ niewaz podczas elektrolizy wskutek tworzenia sie dendrytów metalu wydzielonego na katodzie wyste¬ puja czasem zwarcia, które moga zniszczyc plaszcz tytanowy. Jak wiadomo uwolnione wskutek zwar¬ cia miedz i stopowy metal stykowy rozpuszczaja sie anodowo. Tworzace sie przy tym jony metalu osa¬ dzaja sie na katodzie, zanieczyszczaja produkt ka¬ todowy i ponadto maja wplyw na nadnapiecie wo¬ doru, a tym samym na wykorzystanie pradu w pro¬ cesie uzyskiwania metaju. Daje to w wyniku metal 15 20 25 30 35 40 45 50 55 609 136 045 1T) z katody niezdatny do sprzedazy, gdyz zanieczysz¬ czony, a do tego wytwarzany z duzym nakladem kosztów wskutek zmniejszonego wykorzystania pra¬ du. Nie nalezy przy tym zapominac, ze jedno jedy¬ ne zwarcie, na przyklad przy elektrolitycznym uzy¬ skiwaniu cynku, moze wplynac ujemnie na wieksza liczbe katod. Miedz platerowana tytanem z wiezia metalurgiczna wydaje sie nieodpowiednia pod wzgle,- dem ekonomicznym nawet przy elektrolitycznym uzyskiwaniu miedzi z uwagi na duza liczbe zwarc i wysoka cene pretów.Szczególnie korzystna ewolucja wynalazku pole¬ ga na scaleniu elementu konstrukcyjnego, sluzace¬ go jako rozdzielacz pradu, z czynna powierzchnia elektrody w taki sposób, ze plaszcz jest co najmniej czesciowo utworzony przez blache elektrody, stano¬ wiaca jej czynna powierzchnie, a ustrój stykowy jest umieszczony w tak uksztaltowanym elemencie konstrukcyjnym przewodzacym prad.Dzieki temu rozwiazaniu wedlug wynalazku uzy¬ skuje sie elektrode o szczególnie zwartej budowie, wyrózniajaca sie zwlaszcza mala gruboscia. Umozli¬ wia to nie tylko zbudowanie elektrplizera o barazo niewielkich rozmiarach, lecz równiez zapewnienie szczególnie latwego wkladania i wyjmowania elek¬ trod do, wzglednie z tego rodzaju elektrolizera.Jest juz wprawdzie znana elektroda do uzyskiwa¬ nia metalu (patrz opis patentowy St. Zjedn. Amery¬ ki nr 4 260 470) o czynnej powierzchni utworzonej przez pionowo ustawione plyty zachodzace na siebie, przy czym w obszarach zachodzenia znajduja sie puste komory ulozone równolegle do dlugosci, plyty, utworzone na przyklad przez wygiecie zachodzacej czesci jednej plyty w ksztalt „U". Te puste komory sa zalane metalem. Ponadto w metalu tym sa wto¬ pione prety przewodzace prad, polaczone z pozioma szyna doprowadzajaca prad. Metal sluzy tu w pier¬ wszym rzedzie do usztywnienia czynnej powierzch¬ ni elektrody, wykonanej z plaskich plyt. Dopiero w drugiej kolejnosci metal ten sluzy do elektrycz¬ nego polaczenia wtopionych w nim pretów z czyn¬ na powierzchnia elektrody. Prety te nie daja sie po¬ równac z ustrojem wedlug wynalazku, poniewaz nie sa tworem przestrzennym z czesciami powierzchni skierowanymi w rózne strony, na którym zastygl krzepnacy metal. Stosownie do tego równiez i pre¬ ty przewodzace prad nie sa polaczone bezposrednio przez zespawanie z plaszczem elementu konstrukcyj¬ nego przewodzacego prad wzglednie odpowiednia czescia samej plyty elektrody, tak jak ustrój styko¬ wy wedlug wynalazku.Na koniec istnieja tam problemy, które wyjasnio¬ no w zwiazku z kurczeniem sie krzepnacego metalu zalewajacego.W elektrodzie scalonej wedlug wynalazku zaleca sie, aby ustrój stykowy byl zespawany z czescia blachy elektrody, tworzaca co najmniej czesciowo plaszcz, poniewaz zapewnia t© bezposrednie prze¬ chodzenie pradu z metalu rdzenia elementu kon¬ strukcyjnego przewodzacego prad do czynnej po¬ wierzchni elektrody.W celu uksztaltowania w elemencie konstrukcyj¬ nym przewodzacym prad wedlug wynalazku pustej komory do wypelnienia metalem rdzenia, scalonej z czynna powierzchnia, celowe jegt uksztaltowanie co najmniej czesci plyty elektrody tworzacej czesc plaszcza, w postaci „U" lub falistej i uzupelnienie tej czesci plyta zakrywajaca tak, aby otrzymac ca¬ ly zamkniety plaszcz. Pusta komora, utworzona 5 w ten sposób wewnatrz plaszcza, moze byc zalana w opisany juz sposób odpowiednim metalem na rdzen, który polaczy sie scisle z ustrojem styko¬ wym.Celowe jest zespawanie wspomnianej plyty za- 10 krywajacej, która moze miec dowolny ksztalt, z ply¬ ta elektrody z zapewnienim szczelnosci na gazy i ciecze.Inna postac wykonania wynalazku polega na tym, ze czynna powierzchnia elektrody jest utworzona przez wieksza liczbe pretów profilowych, ulozonych równolegle do siebie w jednej plaszczyznie, a ustrój stykowy, przeprowadzony przez rdzen elementu kon¬ strukcyjnego przewodzacego prad przez odcinki tych pretów. 20 Równiez i ta postac wykonania rózni sie od zna¬ nej elektrody wedlug opisu patentowego St. Zjedn.Ameryki nr 4 260 470 tym, ze w rozwiazaniu wedlug wynalazku -odcinki pretów profilowych, przeprowa¬ dzone przez element konstrukcyjny przewodzacy prad wzglednie jego rdzen, sa zespawane z plaszczem tego elementu. W taki sposób powstaje w rozwia¬ zaniu wedlug wynalazku bezposrednie polaczenie od¬ cinków pretów profilowych, sluzacych jako ustrój stykowy, z czynna piowierzchrfia elektrody, co w wy¬ niku zapewnia dobre przewodzenie pradu. Ponadto odcinki pretów profilowych, dzialajace jako ustrój stykowy, moga byc tak wykonane co sie tyczy po¬ wierzchni lub ksztaltu, ze spelniaja wymagania sta¬ wiane ustrojowi stykowemu wedlug wynalazku. Mo¬ ga one wreszcie miec powloke stykowa.Elektroda wedlug wynalazku przedstawiona jest w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia elektrode wedlug wynalazku, sche¬ matycznie; fig. 2 — doprowadzenie pradu elektrody z fig. 1, w przekroju wzdluz linii II — II; fig. 3 — inna postac doprowadzenia pradu, w przekroju; fig. 4 — doprowadzenie pradu elektrod^ z fig. 1, w prze¬ kroju wzdluznym wzdluz linii IV — IV; fig. 5 — inna postac wykonania doprowadzenia pradu; fig. 6 — czynna powierzchnie elektrody z fig. 1 w przekro¬ ju poziomym wedlug linii VI — VI z oddzielnym rozdzielaczem pradu; fig. 7 — rozdzielacz pradu elektrody z fig. 6 w przekroju wedlug linii VII — VII; fig. 8 — elektrode wedlug wynalazku w innym przykladzie wykonania, w przekroju poziomym; fig. 9 — elektrode wedlug wynalazku w kolejnym przy¬ kladzie wykonania, w przekroju poziomym; fig. 10 — czynna powierzchnie elektrody wedlug wynalaz¬ ku innego przykladu wykonania, w której rozdzie- 3 lacz pradu jest scalony z czescia czynna, w prze¬ kroju poziomym; fig. 11 — elektrode z fig, 10 w prze¬ kroju wedlug linii IX — IX; fig. 12 — czynna po¬ wierzchnie elektrody wedlug wynalazku, wedlug in¬ nego przykladu wykonania, w której równiez roz¬ dzielacz pradu jest scalony z czescia czynna, w prze¬ kroju poziomym; fig. 13 — elektrode wedlug wyna¬ lazku w kolejnym przykladzie wykonania w prze¬ kroju pionowym; figjf)14 — elektrode z fig. 13 w wi¬ doku wzdluz linii XIV — XIV; fig. 15 — ele^tjgde 3 wedlug wynalazku w kolejnym przykladzie wyko-f 1 11 nania w przekroju; fig. 16 —¦ elektrody wedlug wynalazku w kolejnym przykladzie wykonania, w przekroju; fig. 17 — elektrode z fig. 16 w prze¬ kroju wedlug linii XVII — XVII; fig. 18 — elektro¬ de wedlug wynalazku w widoku perspektywicznym oraz fig. 19 — elektrode wedlug wynalazku, w in¬ nym przykladzie wykonania, w widoku perspekty¬ wicznym.Z figury 1 wynika zasada budowy pokrytej ano¬ dy metalowej wedlug wynalazku. Ma ona poziome doprowadzenie pradu, oznaczone ogólnie liczba 10.Od spodu tego doprowadzenia jest dolaczony mniej wiecej W srodku pionowy rozdzielacz pradu 20, polaczony z czescia czynna, to jest powierzchnia czynna elektrody, oznaczona ogólnie liczba 30. Ce¬ lem usztywnienia powierzchni czynnej, a zwlaszcza okolic jej pionowych brzegów, te brzegi sa polaczo¬ ne z doprowadzeniem 10 wspornikami usztywniaja¬ cymi 40.Figura 2 przedstawia doprowadzenie pradu 10 z fig. 1 w przekroju piongwym, doprowadzenie 10 ma plaszcz oznaczony ogólnie liczba 50, zlozony z dwóch profili „U"-ksztaltowych 51 i 52, zachodza¬ cych na siebie czesciowo swoimi swobodnymi ra¬ mionami i polaczonych ze soba w tych czesciach spoinami spawalniczymi 53. Plaszcz 50 jest wykona¬ ny z metalu zaworowego, korzystnie tytanu. Na kaz¬ dej z dwóch przeciwleglych powierzchni wewnetrz¬ nych plaszcza 50 jest przyspawany w szeregu punk¬ tów 61 pasek 60 z tego samego metalu zawodorowe- go, co plaszcz, mianowicie tytanu. W ten sposób po¬ wstaje zarówno mocne polaczenie mechaniczne kaz¬ dego paska 60 z plaszczem 50, jak i dobre polacze¬ nie elektryczne. Puste wnetrze plaszcza jest zalane rdzeniem 70 z odpowiedniego metalu innego niz za¬ worowy, o dobrej przewodnosci elektrycznej. Przy zalewaniu metalem 70 oplywa on paski 60 ze wszyst¬ kich stron i przy krzepnieciu zaciska sie mocno na ich powierzchni. Powstaje w ten sposób równiez scisle polaczenie mechaniczne i elektryczne metalu rdzenia 70 z paskami 60. Te ostatnie stanowia dla¬ tego zadane ustroje stykowe wedlug wynalazku.Paski 60 sa ulozone równolegle do kierunku prze¬ plywu pradu w doprowadzeniu 10, a mianowicie od koncówki zlacznej 11 doprowadzenia 10 az do co najmniej miejsca odgalezienia rozdzielacza pradu 20.Jesli zada sie, aby czesc pradu przeplywala równiez wspornikiem usztywniajacym 40, lezacym na fig. 1 po prawej stronie, to zaleca sie poprowadzenie pas¬ ków 60 az do miejsca odgalezienia tego wspornika 40.Na figurze 3 pokazano w przekroju nieco zmie¬ niona postac wykonania doprowadzenia pradu 10 elektrody z fig. 1. Mianowicie w tym przypadku plaszcz 50 doprowadzenia 10 sklada sie z profilu 51a o ksztalcie litery „U" oraz plaskiego pasa zamykaja¬ cego 54. Obie czesci 53 i 54 plaszcza 50 sa ze soba polaczone w miejscach styku spinami spawalniczy¬ mi 53. Na dolnej powierzchni wewnetrznej plaszcza 50 jest umieszczony pasek 60 z metalu ciagnione¬ go stanowiacy ustrój stykowy i w tym celu przy¬ spawany do wewnetrznej powierzchni plaszcza 50 oraz zalany metalem rdzenia 70.Figura 5 przedstawia doprowadzenie pradu 10 z je¬ dnoczesciowym plaszczem 50. W celu wykonania tej 045 12 odmiany konstrukcyjnej wychodzi sie z profilu 55 w ksztalcie litery „U", do którego dolnej powierzch¬ ni wewnetrznej przyspawa sie pasek 60 z metalu ciagnionego. Nastepnie wlewa sie metal rdzenia 70 5 az do wysokosci odpowiadajacej wysokosci we¬ wnetrznego przekroju poprzecznego ostatecznej po¬ staci doprowadzenia 10. Wolne ramiona 55a profilu 55 zagina sie nastepnie do wewnatrz, jak zaznaczo¬ no na fig. 5 i zamyka przez zespawanie spoina 53 io szczelna na gazy i ciecze.Figura 4 przedstawia w przekroju wzdluznym do¬ prowadzenie pradu 10 elektrody z fig. 1. W tym przy¬ padku przewidziano jednak ustrój stykowy nieco in¬ nej budowy. Sklada sie on mianowicie z dwóch dru- 15 tów 61 ulozonych we wnetrzu plaszcza 50 w przy¬ blizeniu w kierunku przeplywu pradu, ale w linii falistej. Druty 61 dotykaja w pewnych odstepach, powierzchni wewnetrznych plaszcza 50 i sa tam z nim zespawane. Jeden z drutów 61 moze byc swoim 20 koncem od strony koncówki zlacznej 11 zespawany z plytka posrednia 12 w celu osiagniecia bezposred¬ niego przeniesienia pradu z koncówki 11 przez plyt¬ ke 12 do jednego z drutów 61 tak utworzonego us¬ troju stykowego. 25 Figura 6 przedstawia przekrój poziomy rozdziela¬ cza pradu 20 elektrody z fig. 1 wedlug linii VI—VI.Z fig. 6 wynika, ze rozdzielacz 20 jest scalony z czes¬ cia czynna 30. Ta ostatnia moze skladac sie na przy¬ klad z dwóch plyt 31, rozciagajacych sie w obie stro- 30 ny od rozdzielacza 20, które w celu zwiekszenia po¬ wierzchni i sztywnosci maja postac blachy falistej.Sam rozdzielacz pradu 20 ma plaszcz 50 zlozony z dwóch profili „U"-ksztaltowych 56 i 57, których ramiona 56a i 57a sa ze soba zespawane spoinami 35 53. Z ramieniem 57a sa takze zespawane obie plyty 31 czesci czynnej 30.W pustej komorze, utworzonej przez plaszcz 50, sa umieszczone druty 61, ulozone w linii falistej w kie¬ runku przeplywu pradu, tworzace ustrój stykowy. 40 Komora ta jest zalana odpowiednim metalem rdze¬ niowym 70.Jak wynika z fig. 7, druty 61 ulozone w linii fa¬ listej, dotykaja w dostepach wewnetrznej powierz¬ chni plaszcza 50 rozdzielacza 20 i sa w tych miej- 45 scach, najlepiej po jednej tylko stronie, zespawane z plaszczem 50.Figura 8 przedstawia w przekroju poziomym tak zwana elektrode skrzynkowa, w której czesc czyn¬ na 30 jest utworzona przez kratki z blachy ciagnio- 50 nej 32, skladajace sie razem na profil pusty w srod¬ ku, w którego wnetrzu przebiega rozdzielacz pradu 20. Rozdzielacz ten ma plaszcz 50, który jest zlo¬ zony z dwóch profili 51 i 52 zgodnie z fig. 2 i do którego przyspawane sa blachy 32. Pusta komora 55 plaszcza 50 jest zalana odpowiednim metalem rdze¬ niowym 70. Ustrój stykowy sklada sie ze sworzni 62, majacych po jednym lub po kilka zwezen 62a.Figura 9 przedstawia uklad elektrody porówny¬ walny w zasadzie z ukladem z fig. 8, choc w kon- 60 strukcji z fig. 9 sworznie 62, stanowiace ustrój kon- 62, majacych po jednym lub po kilka zwezen 62a.Figury 10 i 11 przedstawiaja elektrode z rozdzie¬ laczem pradu scalonym z czescia czynna. W tej elektrodzie czesc czynna 30 lub powierzchnia czyn- 65 na jest wykonana z profilu w postaci blachy falis-136 045 13 14 tej 33. W celu utworzenia rozdzielacza pradu 20 umieszczono w dwóch sasiadujacych dolinach fali najlepiej po jednym drucie 61 o ksztalcie falistym, tworzac tak ustrój stykowy. Obie te doliny zalano ponadto metalem rdzeniowym 70. Ta czesc profilu falistego 33 czesci czynnej 30 stanowi zatem czesc plaszcza rozdzielacza pradu 20. Plaszcz zamkniety jest plytka zakrywajaca 80, przykrywajaca obie do¬ liny profilu, która jest zagieta zgodnie z falistym ksztaltem profilu 33 i w obszarze tych zagiec przy- spawana do tego profilu.Podobne uksztaltowanie czesci czynnej 30 ze sca¬ lonym rozdzielaczem pradu 20 przedstawiono na fig. 12. W tym przypadku profil falisty 33 ma czesc 33a w ksztalcie litery „U" szersza od pozostalych fal, sluzaca jako czesc plaszcza rozdzielacza 20. Na we¬ wnetrzna powierzchnie czesci 33a profilu 33 jest na¬ lozony pasek 60 z ciagnionego metalu jako ustrój stykowy, zespawany tTprofilem 33 w wielu miejs¬ cach. Czesc profilu 33 w ksztalcie litery U oznaczo¬ na jako 33a tworzy razem z plytka zakrywajaca 81, zespawana w odpowiedni sposób z profilem 33, pus¬ ta komore zalana metalem rdzeniowym 70.Zasadniczo rózna postac wykonania elektrody przedstawiaja fig. 13 i 14. Czesc czynna 30 elektro¬ dy sklada sie tli z pretów profilowych 34, ulozonych w odstepach, w jednej plaszczyznie, równolegle do siebie. Profil tych pretów 34 jest dowolny. W przed¬ stawionym przypadku sa to prety okragle. Rozdzie¬ lacz pradu 20 ma plaszcz 50 w postaci rury z dwo¬ ma rzedami lezacych naprzeciw siebie otworów pro¬ mieniowych, przez które przelkniete sa prety 34, po¬ laczone mechanicznie i elektrycznie z plaszczem 50 rozdzielacza 20 spoinami spawalniczymi 53. Rurowy plaszcz 50 jest zalany odpowiednim metalem rdze¬ niowym. Odcinki 63 pretów 34, lezace wewnatrz rurowego plaszcza 50 rozdzielacza 20, stanowia ustrój stykowy. W tym celu odcinki te moga miec odpo¬ wiedni ksztalt lub uformowanie powierzchni, albo tez pokrycie stykowe, azeby uzyskac postawiony cel scislego obcisniecia ich przez krzepnacy metal rdze¬ niowy 70.Figury 15 do 17 przedstawiaja zasadniczo inna po¬ stac wykonania odnosnej elektrody metalowej. Jej czesc czynna 30 jest utworzona przez dwa przeciw¬ legle profile 35 lub 36 z blachy falistej zamykajace pusta komore. Podczas gdy profil falisty 35 ma ksztalt zygzakowaty (fig. 15), to profil 36 sklada sie (z fig. 16) z odcinków o ksztalcie litery U. Do pu¬ stej przestrzeni miedzy dwoma falistymi profilami 33 lub 36 wlozone sa druty 61 jako ustrój stykowy, sa one w odstepach zespawane z profilami 35 lub 36. Pozostala wolna przestrzen miedzy profilami 35 lub 36 zalana odpowiednim metalem stykowym 70.Dzieki temu' utrzymuje sie jednoczesnie element konstrukcyjny 20 przewodzacy prad.Figura 18 przedstawia elektrode, w której dwa rozdzielacze pradu 20 sa scalone z czescia czynna 30 zgodnie z wyzej przedstawionymi mozliwosciami ksztaltowania. Czesc czynna 30 siega az do spodu doprowadzenia pradu 10 i jest z nim polaczona.W tym przypadku zaleca sie w kazdym razie, aby ustrój stykowy we wnetrzu doprowadzenia 10 prze¬ biegal w zasadzie na calej dlugosci czesci czynnej 30.Figura 19 przedstawia w perspektywie elektro¬ de skrzynkowa z kratki z metalu ciagnionego we¬ dlug fig. 8 i 9, majaca dwa rozdzielacze pradu 20 i po jednym wsporniku usztywniajacym 40 na kai- dym koncu. 5 Rodzaj i wykonanie elektrod wedlug wynalazku zostana jeszcze objasnione blizej w oparciu o na¬ stepujace przyklady.Przyklad I. W celu wykonania doprowadzenia pradu przytwierdza sie droga spawania punktowego 10 do tytanowej blachy profilowej, o ksztalcie litery U oraz dlugosci 985 mm, szerokosci 50 mm, wyso¬ kosci 15 mm i grubosci 1,5 mm od strony wewnetrz¬ nej, na dlugosci 500 mm, stosownie do dlugosci czes¬ ci czynnej, niewalcowany pas kratki o szerokosci 15 30 mm z ciagnionego tytanu, o dlugosci otworu 10 mm, szerokosci otworu 5 mm, grubosci mostka 1 mm i szerokosci mostka 1 mm, jako ustrój sty¬ kowy. Odstep miejsc spawania o wielkosci 10 mm wynosi 30 mm. Tak przygotowana tytanowa blache 20 profilowa w ksztalcie litery U sklada sie na zaklad¬ ke z druga tytanowa blacha profilowa o tych sa¬ mych rozmiarach, jednak bez wspawanego tytano¬ wego pasa kratki z ciagnionego metalu, tworzac plaszcz o profilu prostokatnym i grubosci calkowi- 25 tej 25 mm, który zostaje zespawany szczelnie na ga¬ zy i ciecze. Jedna strona czolowa plaszcza zostaje szczelnie zamknieta przez przyspawanie plytki tyta¬ nowej grubosci 3 mm. Nastepnie dp tej plytki zosta-. je przylutowana twardym lutem srebrnym miedzia- 30 na koncówka stykowa. Doprowadzenie pradu jest obecnie gotowe do zalania metalem rdzeniowym.W taki sam sposób wykonuje sie rozdzielacz pra- du z plaszczem tytanowym o dlugosci 1150 mm, sze¬ rokosci 80 mm i grubosci 12 mm, zawierajacy je- 35 dnakze jako ustrój stykowy dwa pasy kratki z cia¬ gnionego tytanu, to jest po jednym przy kazdym profilu U-ksztaltowym.Doprowadzenie pradu i rozdzielacz nagrzewa sie w piecu w atmosferze obojetnej do temperatury 40 okolo 500°C. Nastepnie do ich otwartych konców wlewa sie stopiony cynk o temperaturze 550°C. Po napelnieniu, skrzepnieciu bez jam skurczowych i ochlodzeniu, z konców plaszczy usuwa sie nad¬ miar cynku i oczyszcza je. Obecnie nastepuje za- 45 mkniecie otwartych jeszcze konców plaszczy przez napawanie plytek tytanowych.Wzdluz obu waskich boków rozdzielacza pradu przyspawa sie dwie pokryte czesci czynne o rozmia¬ rach 990 X 242 mm z falistej blachy tytanowej o gru- 50 bosci 1 mm, dlugosci fali okolo 24 mm i amplitudzie okolo 6 mm oraz czynniku wielkosci powierzchni, okreslonym stosunkiem powierzchni calkowitej do powierzchni w rzucie wynoszacym okolo 3.Górny koniec rozdzielacza pradu, wystajacy 55 160 mm ponad falista blache, zostaje przyspawany do doprowadzenia pradu w srodku jego dolnego wa¬ skiego boku. Cala anoda moze byc jeszcze ustalona* i usztywniona za pomoca polaczen tytanowych mie¬ dzy doprowadzeniem pradu i górnym brzegiem bla- 60 chy falistej (równiez fig. 1).Opisana anoda jest zaprojektowana dla natezenia pradu 350 A, odpowiadajacego gestosci pradu po stronie anody 350 A/m2. Przy natezeniu pradu 390 A wystepuje w anodzie jedynie omowy spadek na^ie- •5 cia równy okolo 50 mV.138 645 17 18 PL PL PL PL PL PL