Przedmiot niniejszego wynalazku sta¬ nowia sposób sortowania rozmaitych cial ziarnistych, a zwlaszcza ziarn i nasion, oraz urzadzenie do wykonywania tego sposobu.Nowy sposób i urzadzenie polegaja na za¬ stosowaniu sortowników, w których ziarna posuwaja sie w szerokiej splaszczonej rynnie bez dna, utworzonej ze scianki bebna obrotowego oraz ruchomej klapy prowadniczej, przyczem odleglosc tej kla¬ py od scianki bebna daje sie regulowac.Odleglosc ta dzieki odpowiedniemu nasta¬ wieniu klapy wzrasta stopniowo tak, iz ziarna najmniejsze wypadaja z rynny w punkcie, bardzo bliskim punktu ich wej¬ scia do rynny, ziarna wieksze, zaleznie od swej grubosci, wypadaja coraz dalej od tego punktu, a ziarna najgrubsze, których wymiary przewyzszaja najszerszy otwór rynny, usuwane sa na koncu sortawnika.Urzadzenie powyzsze wykonywano do¬ tychczas z klapami plaskiemi, których kra¬ wedz dolna umieszczano badz to w pla¬ szczyznie poziomej osi bebna, badz tez po¬ nad ta plaszczyzna. Znane sa równiez sor- towniki, posiadajace bebny, zaopatrzone w zlobki lub wystepy, biegnace wzdluz linji srubowych, które ulatwiaja przesuwanie sie nasion lub ziarn w kierunku podluznej osi bebna.Lecz we wszystkich tych urzadzeniach ruch ziarn, przeznaczonych do rozsortowa- nia, odbywa sie zawsze wzdluz nachylone¬ go bebna ku dolowi, ciala zas ziarnistewprowadza sie do rymry w jej punkcie najwyzszym a odpadki usuwa sie w naj¬ nizszym punkcie tef rynny.Przedmiotem wynalazku sa nastepuja¬ ce ulepszenia: 1. Sposób wprowadzania cial przezna¬ czonych do sortowania, które — w przeci¬ wienstwie do tego, co zachodzi w przyrza¬ dach dotad stosowanych — doprowadzane sa do dolnej czesci bebna nachylonego i posuwaja sie w kierunku podluznym ku najbardziej wzniesionej czesci tegoz beb¬ na, przyczem odpadki sa usuwane na gór¬ nym koncu bebna. 2. Ruchoma klapa prowadnicza, któ¬ rej polozenie daje sie regulowac, jest wy¬ puklo-wklesla; w stosunku do bebna czesc dolna klapy jest zwrócona ku niemu swa powierzchnia wklesla, czesc zas górna — wypukla. Krzywizna wkleslosci klapy po¬ winna byc zawsze znacznie mniejsza, niz krzywizna scianki bebna i zalezy od rodza¬ ju cial, przeznaczonych do sortowania.Górna wypukla czesc klapy, mozna zasta¬ pic czescia plaska. Rynna tworzy sie wiec z jednej strony ze scianki bebna, a z dru¬ giej z klapy, przyczem klapa ta jest wie¬ cej zblizona do bebna przy jego koncu dolnym, niz przy górnym, ponadto mozna ja przysuwac do bebna lub od niego odsu¬ wac, wreszcie zmieniac kat nachylenia klapy. 3. Beben jest zaopatrzony w wystaja¬ cy zwój srubowy, utworzony np. z liny me¬ talowej, umieszczonej w rowkach, wycie¬ tych na powierzchni bebna, przyczem row¬ ki te sa wydrazone w taki sposób, ze sa nieco glebsze na dolnym koncu bebna, niz na górnym, aby drut albo lina, umieszczo¬ na w tych rowkach, mniej wystawala na dolnym koncu cylindra, niz na górnym.Na rysunku fig. 1 przedstawia schema¬ tycznie przekrój poprzeczny sortownika, zbudowanego wedlug wynalazku; fig. 2 — schematycznie w przekroju podluznym czesc scianki bebna sortownika, zaopatrzo¬ nego w zwój srubowy, umieszczony zgod¬ nie z wynalazkiem; fig. 3 — schematycznie drage, wzdluz której posuwaja sie sorto¬ wane ziarna w sortowniku; fig, 4 — rów¬ niej; schematycznie rzut poziomy tegoz u- rzaetzenia; fig. 5 uwidocznia, w jaki sposób sortownik wedlug wynalazku mozna sko¬ jarzyc ze zwyklym sortownikiem bebno¬ wym; fig. 6 przedstawia schematycznie sor¬ townik, zawierajacy tylko jeden beben wy¬ drazony, którego strona zewnetrzna sluzy (zgodnie z wynalazkiem) jako sortownik powierzchniowy, strona zas wewnetrzna jako zwykly sortownik bebnowy.Jak to uwidoczniono na rysunku, a zwlaszcza na fig. 1, sortownik wedlug wy¬ nalazku sklada sie z bebna 1, który jest obracany zapomoca wszelkich odpowied¬ nich srodków, oraz z ruchomej klapy pro¬ wadniczej, zawierajacej czesc wklesla 2, umieszczona wpoblizu scianki bebna, oraz czesc wypukla 3, lub plaska 3'; klapa ta wraz z bebnem tworzy rodzaj splaszczo¬ nej rynny, do której wpadaja nasiona, przeznaczone do sortowania.Klapa moze sie wahac np. wokolo osi 4 (która moze byc umieszczona wzdluz do¬ wolnej linji tworzacej czyli pobocznicy klapy) tak, iz mozna zmieniac szerokosc szpary, mieszczacej sie miedzy scianka bebna 1 i czescia wklesla 2 klapy; ponad¬ to os 4 klapy moze byc przesuwana w kie¬ runku poprzecznym tak, iz mozna ja zbli¬ zac albo oddalac od osi bebna; jest to nie¬ zbedne do umozliwienia we wszystkich przypadkach pozostawienia szerszej szpa¬ ry na wyzszym koncu rynny oraz do u- mozliwienia zmiany szerokosci tej szpary na calej dlugosci bebna, zaleznie od ro¬ dzaju i rozmiarów ziam sortowanych. Kla¬ pe mozna zamocowywac we wszelkich na¬ danych jej polozeniach:.Na zewnetrznej powierzchni bebna (fig. 2 i 3) znajduje sie nawój srubowy 5, wy¬ stajacy z tej powierzchni, pnzyczem nawój ten moze byc np. utworzony z liny meta- — 2 —lowej 6, umieszczonej w rowkach srubo¬ wych 7, wykonanych na powierzchni beb¬ na. Nawój srubowy moze posiadac skok dowolny, którego wybór zalezy od, szybko¬ sci obrotowej bebna, rodzaju wykonywanej pracy oraz nachylenia i srednicy bebna sortownika.W tego rodzaju urzadzeniu, zgodnie z fig. 4, otwór dolny ryimy musi byc ko¬ niecznie szerszy przy górnym koncu beb¬ na, niz przy jego koncu dolnym, na którym wprowadza sie ziarna sortowane. W pew¬ nych przypadkach przy sortowaniu cial, skladajacych sie z bardzo malych ziare¬ nek, moze sie okazac koniecznem przysu¬ niecie klapy w miejscu doprowadzania ziarn bardzo blisko do scianki bebna. Aby w tern miejscu wystep nawoju nie prze¬ szkadzal nastawianiu klapy< przewidziano specjalne wglebienia, w których powinny sie pomiescic wystajace liny albo druty; wglebienia te sa glebsze w dolnej, niz w górnej czesci, glebokosc zas ich zmniejsza sie równomiernie od jednego ku drugiemu koncowi bebna.Urzadzenie to przedstawiono schema¬ tycznie na fig. 2, która przedstawia czesc scianki bebna w przekroju przez jego os obrotu; z figury tej wynika, ze rowki bebna sa glebsze na dolnym, niz na górnym jego koncu, wskutek czego wypuklosc nawoju stopniowo wzrasta od dolu do góry.W sortowniku wedlug wynalazku ziar¬ na, przeznaczone do sortowania, przedo¬ staja sie do rynny przez lej wsypowy S, zasilany w dowolny sposób; otwór wyloto¬ wy tego leju znajduje sie na dolnym koncu rynny; beben obraca^ sie w kierunku strzal¬ ki a (fig. 1), nawój zas srubowy jest wyko¬ nany tak, ze dazy stale do wznoszenia ziarn od czesci dolnej do górnej bebna.Dzieki temu nawojowi ziarna, wypadajace z leju do rynny, posuwane sa wzdluz na¬ woju ku górze i rozmieszczaja sie w ryn¬ nie tak, jak to przedstawiono na fig. 1.Lin ja, stanowiaca granice pomiedzy wypukla i wklesla powierzchniami kla¬ py, której odleglosc od bebna odpowied¬ nio uregulowano, tworzy równiez granice podzialu ziarna, wynikajacego z pierwszej, dokonanej w masie selekcji; ziarna 9 naj¬ grubsze sa zatrzymywane powyzej tej li¬ nji, ziarna zas drobniejsze 10 dostaja sie miedzy beben a czesc wklesla klapy.Dzieki specjalnemu ksztaltowi tej cze¬ sci klapy, ziarna najmniejsze, doprowa¬ dzone do niej, nie moga sie przesuwac w kierunku promieniowym i sa zatrzymywa¬ ne przy sciance bebna; przenoszenie zas wzdluz linji srubowej, zaznaczonej druta¬ mi, wywiera ten skutek, ze ziarna przesu¬ waja sie szybko ku punktowi, w którym rynna jest dosc szeroka, zeby pozwolic im wypasc, albo tez do wylotu, jesli ich wiel¬ kosc pozwala im na przesuniecie sie az do tego miejsca.Opisane wyzej wznoszenie sie ziarn przedstawia i te jeszcze korzysc, ze wpraw¬ dzie na poziomie wypuklej czysci klapy ziarna przesuwane sa w kierunku podluz¬ nym, lecz wobec ksztaltu rynny i pochyle¬ nia bebna przeciwnego kierunkowi przesu¬ wania sie ziarn, czesc masy ziarn przedo' staje sie przez nawój srubowy i spada ku tylowi zpowrotem, przebywajac droge, a- nalogiczna do zaznaczonej na fig. 3 linji //. Wskutek tego nastepuje skuteczne mie¬ szanie masy ziarn, przeznaczonej do sor¬ towania, co w duzym stopniu powieksza wydajnosc urzadzenia.Oprócz korzysci, wyzej wymienionych, ulepszenia wedlug wynalazku pozwalaja na uproszczenie urzadzen, w których sor- townik bebnowy jest umieszczony za sor* townikiem powierzchniowym i wspóldziala z nim; istotnie bowiem przy sortowaniu za- pomoca bebnów buduje sie zazwyczaj sor- towniki o dosc znacznej wysokosci, zalez¬ nej od stopnia nachylenia bebna, lub tez stosuje sie podnosniki do zabierania ziarn przy ich wyjsciu z sortownika i doprowa¬ dzania ich do leju zasypowego nastepnego — 3 —sortownika; w przeciwienstwie do tego, gdy sortownik powierzchniowy wedlug wy¬ nalazku jest polaczony z sortownikiem bebnowym, to zespól obu tych urzadzen moze byc wykonany tak, jak to przedsta¬ wiono schematycznie na fig. 5; sortownik powierzchniowy, który moze skladac sie z dowolnej liczby bebnów 1 jest umieszczo¬ ny bezposrednio nad sortownikiem bebno¬ wym 12 i posiada jednakowe z nim i zgod¬ ne co do kierunku nachylenie, przycizem artykuly, podlegajace sortowaniu, dopro¬ wadza sie do sortownika przez lej wsypo¬ wy lub leje 8, odpadki zas spadaja przy wylocie sortownika do lejów 13, które je doprowadzaja do sortownika bebnowego 12 w celu rozdzielenia.W ten sposób mozna zbudowac urza¬ dzenie niezlozonej budowy o niewielkiej wysokosci, nie zawierajace zadnego me¬ chanizmu przenosnikowego.Wynalazek moze byc równiez zastoso¬ wany w sortowniku, opisanym w patencie francuskim Nr 654611.Skojarzenie urzadzenia wedlug tego patentu z ulepszeniami, stanowiacemi przedmiot niniejszego wynalazku, umozli¬ wia zbudowanie sortownika (fig. 6), w któ¬ rym artykuly sortowane doprowadza sie najpierw na zewnetrznym, najnizej polozo¬ nym koncu bebna 14 do rynny, wytworzo¬ nej przez beben i klape 15; wyzej opisany proces sortowania na zewnetrznej stronie bebna posiada ten skutek, ze najgrubsze ziarna dochodza (wzdluz bebna) az do gór¬ nego konca tego bebna, na którym ziarna przez przeznaczone w tym celu otwory 16 opadaja swobodnie do wnetrza bebna i podlegaja w nim rozdzielaniu.Opisany wyzej sortownik stanowi je¬ den tylko z przykladów wykonania, wobec czego wynalazek nie jest ograniczony przy¬ toczona w opisie budowa. PL