Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do kon¬ trolowania ruchu prowadzonego swobodnie po czole przodka, ulozyskowanego obrotowo na przestawial- nym obrotowo wrebniku, narzedzia wrebowego chodnikowej maszyny wrebowej wzgledem zadane¬ go profilu zadanego drazonego chodnika, z zastoso¬ waniem ogniskowego ciagu fal elektromagnetycz¬ nych wzglednie osiowanego w stosunku do osi chod¬ nika oraz z zastosowaniem odbiornika, umieszczo¬ nego na chodnikowej maszynie wrebowej.W przypadku znanych tego rodzaju urzadzen próbowano na drodze obliczen geometrycznych uzyskac odwzorowanie wspólrzednych glowicy ma¬ szyny wrebowej w odniesieniu do profilu zadanego drazonego chodnika, stosujac jeden lub kilka od¬ biorników umieszczonych stalomiejscowo na chod¬ nikowej maszynie wrebowej, oraz uzywajac jednego lub kilku promieni laserowych. Zwlaszcza propono¬ wany byl juz odbiornik promieni laserowych, który posiadal pewna ilosc elementów swiatloczulych, rozmieszczonych ha okreslonej powierzchni. Przed tymi, stosunkowo maJlymi elementami swiatloczu¬ lymi byl umieszczony przed odbiornikiem — patrzac w kierunku nadajnika — szablon wzglednie plyta zawierajaca rozmieszczone na niej kolejno elementy swiatloczule. Na podstawie reagowania odpowied¬ nich, zasilanych aktualnie promieniem laserowym elementów swiatloczulych tego ukladu, mozna bylo zorientowac sie, jakie polozenie w stosunku do osi chodnika zajmuje w danej chwili chodnikowa ma- 2 szyna wrebowa. Znane tego rodzaju urzadzenie wy¬ maga dokonywania znacznej ilosci obliczen, a z uwagi na duza ilosc elementów swiatloczulych, koniecznych dla przeprowadzania obliczen — oma- 5 wiane urzadzenie jest stosunkowo podatne na usz¬ kodzenia. Latwosc uszkodzenia urzadzenia spowo¬ dowana jest tu zwlaszcza tym, ze na poprawnosc dzialania elementów swiatloczulych znaczny wplyw ma kurz, wstrzasy i temperatura, a ponadto ze 10 wzgledu na przepisy urzedów i wladz górniczych, w celu unikniecia niebezpieczenstwa wybuchu mie¬ szaniny powietrza i gazów kopalnianych, konieczne jest stosowanie promienia laserowego o bardzo ma¬ lej intensywnosci. !5 Celem wynalazku jest skonstruowanie nieskom¬ plikowanego urzadzenia wspomnianego na wstepie rodzaju, za pomoca którego byloby mozliwe, bez koniecznosci przeprowadzania skomplikowanych ob¬ liczen, wskazanie wspólrzednych narzedzia wrebo- 20 wego w odniesieniu do zadanego profilu chodnika, który ma byc drazony, oraz które to urzadzenie uwzglednialoby zjawisko, ze ruch narzedzia wrebo¬ wego po czole przodka, ze wzgledu na rózna odleg¬ losc pionowej i poziomej osi obrotu narzedzia wre- 25 bowego, nastepuje zasadniczo w obszarze pewnej czesci elipsoidy obrotowej, a nie na powierzchni plaskiej.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku dzieki temu, ze odbiornik jest umieszczony na chodnikowej 30 maszynie wrebowej, jako przesuwny w kierunku 132 4373 132 437 4 poprzecznym wzgledem osi podluznej maszyny wre- bowej, oraz jako przestawny obrotowo ze swojego polozenia, zorientowanego równolegle do osi po¬ dluznej maszyny wrebowej w polozenie pokrywaja¬ ce sie osiowo z osia ogniskowego ciagu fal elektro¬ magnetycznych. Uklad ruchu przesuwania równole¬ glego i/lub uklad ruchu przestawiania obrotowego odbiornika oraz uklad ruchu wzglednego przedsta¬ wiania obrotowego narzedzia wrebowego wzgledem maszyny wrebowej sa sprzezone z urzadzeniem wskaznikowym, w którym umieszczony jest uklad odwzorowania profilu zadanego chodnika oraz polo¬ zenia narzedzia wrebowego. W ten sposób, za pomoca jednego tylko sensorowego czujnika polozenia moz- na uzyskac , korzystne rozwiazanie. Przy tym ruch pnz(j^\\ja$i£Y Sr3fes]tawiania ODr°towego odbiornika mozna przenosic w jprosty sposób, bez koniecznosci przeprowadzania skomplikowanych przeliczen try- goaemetryctn^rl, na ruch elementów ukladu od- wzorowanin nnrierinn wrebowego w urzadzeniu wskaznikowym.Dzieki korzystnemu zastosowaniu ukladu odwzo¬ rowania przestrzennego ruchu narzedzia wrebowego uzyskuje sie równiez przeliczenie wspólrzednych rzeczywistych polozenia glowicy na czole przodka, na odpowiednie wspólrzedne plaskie, jakie zazwy¬ czaj sa wykorzystywane w urzadzeniach wskazni¬ kowych.Rozwiazanie wedlug wynalazku opiera sie na za¬ lozeniu wyjsciowym, ze obracanie sie maszyny chodnikowej na spagu wokól dowolnego, nie znane¬ go w zasadzie punktu obrotu, mozna rozlozyc na skladowa ruchu obrotu o tej samej wielkosci wokól wybranego wstepnie punktu maszyny wrebowej i na skladowa ruchu przesuniecia równoleglego tego punktu.Korzystne rozwiazanie wedlug wynalazku urza¬ dzenia kontrolujacego polega na tym, ze uklad od¬ wzorowania narzedzia wrebowego w urzadzeniu wskaznikowym jest uksztaltowany jako uklad od¬ wzorowania przestrzennego umieszczonego na ukla¬ dzie odwzorowania przestrzennego mechanizmu ob¬ rotowego maszyny wrebowej i na ukladzie odwzo¬ rowania przestrzennego wrebnika. Przy tym uklad odwzorowania mechanizmu obrotowego maszyny wrebowej jest ulozyskowany jako przesuwny i/lub przestawny obrotowo, natomiast uklad odwzorowa¬ nia wrebnika jest ulozyskowany analogicznie jak rzeczywisty wrebnik jako przestawny obrotowo.Ponadto uklad odwzorowania mechanizmu obroto¬ wego maszyny wrebowej i uklad odwzorowania wrebnika sa napedzane przez czlony wykonawcze polaczone z czujnikiem sensorowym, którego ele¬ menty sensorowe odczytuja droge przesuniecia i/lub przestawienia obrotowego odbiornika i wrebnika.Tego rodzaju rozwiazanie posiada taka zalete, ze w omawianym przypadku potrzebne jest jedynie przeniesienie, z odpowiednim zmniejszeniem w us¬ talonej skali, ruchu odbiornika i wrebnika na mo¬ del przestrzenny mechanizmu obrotowego maszyny wrebowej i model przestrzenny wrebnika, aby stalo sie mozliwe, bez koniecznosci przeprowadzania ja¬ kichkolwiek obliczen, odtwarzania polozenia wzgle¬ dnego glowicy maszyny wrebowej w odniesieniu do profilu zadanego chodnika.Poniewaz kazde bledne polozenie maszyny wrebo¬ wej w stosunku do polozenia prawidlowego, pokry- 5 wajacego sie osiowo z osia podluzna chodnika po¬ woduje, ze glowica maszyny wrebowej, patrzac w kierunku podluznym chodnika, predzej czy póz¬ niej zetknie sie z konturem ograniczajacym chodnik zadany, korzystnym jest jesli równiez uklad odwzo- io rowania profilu zadanego chodnika w urzadzeniu wskaznikowym bedzie utworzony jako uklad od¬ wzorowania przestrzennego sasiadujacego z czlonem przodka czesci profilu zadanego chodnika. W przy¬ padku takiego rozwiazania wedlug wynalazku uzys- 15 kuje sie w maksymalnym stopniu zgodnosc pomie¬ dzy rzeczywistym polozeniem glowicy maszyny wrebowej w odniesieniu do zadanego profilu zada¬ nego chodnika i pokazanie tego polozenia w urza¬ dzeniu wskaznikowym. 20 Odbiornik wyposazony jest w prosty sposób ^ w uksztaltowany podluznie sensorowy czujnik po¬ lozenia, umieszczony poprzecznie wzgledem osi po¬ dluznej, maszyny wrebowej, zwlaszcza usytuowany pionowo. Odbiornik jest ulozyskowany obrotowo 25 wokól osi podluznej tego czujnika sensorowego.Mozliwosc przestawiania obrotowego czujnika sen¬ sorowego wokól jego osi podluznej pozwala w tym przypadku na przekrecanie odbiornika do polozenia pokrywania sie z osia ogniskowanego ciagu fal elek- 30 tromagnetycznych, zwlaszcza z osia promienia swie¬ tlnego lub laserowego. Takie przestawienie obroto¬ we odbiornika zostaje w analogiczny sposób prze¬ niesione na model mechanizmu obrotowego maszyny wrebowej i wrebnika. Poniewaz takie przestawienie 85 obrotowe odbiornika pozwala jedynie na odczyty¬ wanie obracania sie maszyny wrebowej w plasz¬ czyznie poziomej, to dla uchwycenia odchylen pio¬ nowych polozenia maszyny wrebowej czujnik sen¬ sorowy musi byc uksztaltowany jako podluzny 40 i umieszczony pionowo. Jezeli czujnik sensorowy wykonany jest z materialu odbijajacego promienio¬ wanie, to padanie wiazki promieni swietlnych lub promieni laserowych w miejsce nieco oddalone od srodka odbiornika mozna stwierdzic jednoznacznie, 45 przy czym poprawne przenoszenie takich blednych polozen do urzadzenia wskaznikowego moze odby¬ wac sie w prosty sposób przez odpowiednie przesu¬ niecie pionowe odwzorowania chodnika w urzadze¬ niu wskaznikowym. 50 W tym celu korzystnie oprócz czujnika sensoro¬ wego odbiornika, na odbiorniku tym umieszczona jest podzialka, wyskalowana w kierunku podluznym usytuowania czujnika sensorowego. Wzdluz tej po- dzialki prowadzona jest korzystnie jako przesuwna 55 wskazówka. Uklad odwzorowania profilu zadanego chodnika w urzadzeniu wskaznikowym ulozysko¬ wany jest jako przesuwny w kierunku pionowym, przy czym korzystnie uklad ruchu przesuniecia pio¬ nowego odwzorowania profilu zadanego chodnika 60 sprzezony jest z przesunieciem wskazówki, przesuw¬ nej wzdluz pionowej podzialki odbiornika. W celu umozliwienia ustawiania odbiornika w osi promie¬ nia laserowego lub swietlnego w przypadku obraca¬ nia sie maszyny w plaszczyznie poziomej, odbiornik 95 wyposazony jest w urzadzenie celownicze, umiesz-5 132 437 6 czone przed nim w kierunku nadajnika. Urzadzenie celownicze stanowi szczelina, usytuowana równole¬ gle do osi podluznej czujnika sensorowego. Szczeline ta ograniczaja korzystnie czesci przepuszczajace fale elektromagnetyczne. Czesci ograniczajace szczeline urzadzenia celowniczego powoduja oslabienie nate¬ zenia promieniowania w stosunku do polozenia, w którym promien swietlny lub laserowy przecho¬ dzi calkowicie przez szczeline. W ten sposób uzys¬ kuje sie takie polozenie odbiornika, pokrywajace sie z osia promienia swietlnego lub laserowego, w któ¬ rym to polozeniu czujnik sensorowy przekazuje najwiekszy sygnal.Przesuwanie i przestawianie obrotowe odbiornika odbywa sie korzystnie za pomoca hydraulicznego czlonu wykonawczego, przy czym przesuwanie od¬ biornika nastepuje szczególnie korzystnie przez umieszczony w ukladzie napedowym jako czlon po¬ sredniczacy — naped lancuchowy. Rozwiazanie ta¬ kie pozwala na skonstruowanie hydraulicznego czlo¬ nu wykonawczego o niewielkich wymiarach i reali¬ zowanie odpowiedniego przelozenia ruchu przesta¬ wiania do przodu za posrednictwem napedu lancu¬ chowego. Naped lancuchowy umozliwia przy tym przenoszenie danego ruchu przestawiania za posred¬ nictwem walu gietkiego, polaczonego z kolem lan¬ cuchowym, na model mechanizmu obrotowego ma¬ szyny wrebowej wzglednie na odwzorowanie mecha¬ nizmu obrotowego maszyny. Uklad ruchu przesta¬ wiania obrotowego odbiornika moze byc w prosty sposób polaczony z ukladem odwzorowaniem me¬ chanizmu obrotowego w urzadzeniu wskaznikowym za pomoca potencjometrów obrotowych, nastawni¬ ków katowych kodujacych, przechylomierzy, selsy- nów ,silowników krokowych albo walów gietkich lub tym podobnych elementów napedowych. W kaz¬ dym z tych przypadków chodzi tu o proporcjonalne przenoszenie elektrycznych sygnalów cyfrowych lub analogowych, lub tez o proste przelozenie mecha¬ niczne — bez koniecznosci dokonywania korygowa¬ nia na drodze matematycznej.Szczególnie korzystnym rozwiazaniem wedlug wynalazku jest uksztaltowanie wewnetrznej ob- wiedniej lub wewnetrznej powierzchni obwiedniej profilu zadanego chodnika lub odwzorowania chod¬ nika w urzadzeniu wskaznikowym oraz odwzorowa¬ nia glowicy — jako przewodzacych elektrycznie i jako polaczonych elektrycznie z optycznym i/lub akustycznym nadajnikiem sygnalów. Poniewaz jed¬ nak powinna byc przewidziana mozliwosc przekro¬ czenia tego profilu zadanego chodnika, to uklad od¬ wzorowania profilu zadanego chodnika lub uklad odwzorowania chodnika w urzadzeniu wskazniko¬ wym wykonany jest korzystnie z podatnego elas¬ tycznie materialu. Uklad odwzorowania profilu za¬ danego wzglednie uklad odwzorowania chodnika moze byc tez zamocowany w sposób elastyczny, co pozwala na unikniecie w przypadku przekroczenia profilu zadanego chodnika niebezpieczenstwa usz¬ kodzenia urzadzenia wskaznikowego.Dzieki urzadzeniu wedlug wynalazku mozliwe jest uskutecznienie w prosty sposób nakladania sie na aktualne polozenie chodnikowej maszyny wrebowej — wzglednego w odniesieniu do polozenia tej ma¬ szyny — polozenia narzedzia wrebowego, przy czym zasadniczo jest równiez mozliwe przy uwzglednie¬ niu odpowiedniego nakladu konstrukcyjnego ulo- zyskowanie w odpowiedni sposób ukladu odwzoro¬ wania chodnika w urzadzeniu wskaznikowym, jako przesuwnego i przestawnego obrotowo wzgledem ukladu odwzorowania glowicy, poniewaz w urzadze¬ niu wskaznikowym musi byc zawsze pokazane tylko polozenie wzgledne narzedzia wrebowego w stosun¬ ku do drazonego chodnika.Prosta i prawidlowa sygnalizacje blednych polo¬ zen maszyny wrebowej uwzgledniajaca wielkosc podniesienia, pochylenia wzglednie kata przechyle¬ nia tej maszyny mozna uzyskac w ten sposób, ze uklad odwzorowania przestrzennego mechanizmu obrotowego maszyny, umieszczony jest jako prze¬ stawny obrotowo wokól punktu obrotu, korzystnie jako zawieszony przegubowo. Dzieki temu, ze uklad odwzorowania przestrzennego mechanizmu obroto¬ wego wokól punktu obrotu jest ulozyskowany obro¬ towo, uchwycony kat przestawienia obrotowego moze byc przenoszony na uklad odwzorowania me¬ chanizmu obrotowego w urzadzeniu wskaznikowym.Poniewaz odnosnie punktu obrotu chodzi o okres¬ lony punkt w urzadzeniu wskaznikowym, a wiec z reguly o zastepczy punkt obrotu, dodatkowo musi zostac dokonane odpowiednie przesuniecie równo¬ legle tego punktu obrotu.Zgodnie z opisanym w patencie glównym sposo¬ bem, dotyczacym odchyllenia w plaszczyznie po¬ ziomej, przesuniecie równolegle dla skorygowania wskazania odchylenia pionowego nastepuje przez przesuniecie odwzorowania profilu zadanego chod¬ nika w kierunku pionowym. Przesuniecia odwzoro¬ wania profilu zadanego chodnika w kierunku pio¬ nowym mozna w zasadzie dokonac w bardziej prosty sposób, niz analogicznego przesuniecia odwzorowa¬ nia mechanizmu obrotowego maszyny.Wedlug korzystnego przykladu wykonania wyna¬ lazku, uklad odwzorowania mechanizmu obrotowego maszyny w urzadzeniu wskaznikowym ulozyskowa- ny jest w punkcie obrotu jako zawieszony waha¬ dlowo, przy czym ruchome czesci ukladu odwzoro¬ wania mechanizmu obrotowego i ukladu odwzoro¬ wania wrebnika sa wywazone statycznie. W przy¬ padku takiego rozwiazania nie jest juz potrzebne specjalne odczytywanie kata podniesienia czy po¬ chylenia lub kata przechylenia bocznego, poniewaz kat taki zostaje uchwycony bezposrednio na skutek ruchu wahadlowego odwzorowania mechanizmu ob¬ rotowego maszyny. Przy tym zawieszenie ukladu odwzorowania mechanizmu obrotowego nastepuje korzystnie jako zawieszenie przegubowe, co umo¬ zliwia równoczesne uchwycenie zarazem wielkosci kata podniesienia czy pochylenia i kata przechyle¬ nia bocznego. Odpowiednio do odchylnia chodniko¬ wej maszyny wrebowej — odwzorowanie mecha¬ nizmu obrotowego wrebiarki w urzadzeniu wskaz¬ nikowym ustawia sie w stosunku do odwzorowania profilu chodnika z odchyleniem pod takim samym katem.Jako odmiane rozwiazania zawieszenia wahadlo¬ wego odwzorowania mechanizmu obrotowego — proponuje sie wedlug wynalazku, ze odwzorowanie mechanizmu obrotowego wrebiarki w urzadzeniu wskaznikowym jest napedzane za pomoca co naj- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 132 437 8 mniej jednego napedu o charakterystyce proporcjo¬ nalnej, zwlaszcza za pomoca silownika hydraulicz¬ nego lub elektrycznego. Przy takim ukladzie do po¬ miaru kata przechylenia bocznego oraz kata pod¬ niesienia i pochylenia potrzebne sa specjalne prze- chylomierze, nastawniki katowe kodujace itp., które przekazuja wartosci mierzone, powodujace propor¬ cjonalne przestawienie napedu odwzorowania me¬ chanizmu obrotowego maszyny w urzadzeniu wskaz¬ nikowym. Wymagane w danej chwili przesuniecie równolegle odwzorowania profilu zadanego chodnika moze dokonac sie w sposób opisany w patencie glównym, to znaczy z uwzglednieniem punktu pa¬ dania promienia laserowego odczytywanego w kie¬ runku pionowym i przez odpowiednie przesunie¬ cie szablonu* profilu chodnika. W przypadku, kiedy maja byc drazone dluzsze odcinki chodnika o zalo¬ zonym wstepnie kacie podniesienia lub nachylenia, korzystnym jest umieszczenie na maszynie chodni¬ kowej calego urzadzenia wskaznikowego, jako ulo- zyskowanego obrotowo wokól osi równoleglej do osi poprzecznej maszyny i unieruchamianego w danym polozeniu przestawienia obrotowego. Przez odpo¬ wiednie nastawienie wielkosci zadanej kata prze¬ stawienia calego urzadzenia wskaznikowego uzys¬ kuje sie w przypadku wahadlowego zawieszenia od¬ wzorowania mechanizmu obrotowego maszyny, w sposób automatyczny potrzebna kompensacje.W analogiczny sposób, przy zastosowaniu co naj¬ mniej jednego napedu proporcjonalnego dla przes¬ tawienia obrotowego odwzorowania mechanizmu obrotowego maszynyj mozna zmienic polozenia pun¬ ktu zerowego czujnika wartosci mierzonej, wskutek czego uzyskuje sie automatycznie potrzebna kom¬ pensacja. ¦ r Proponowana kolejna odmiana opisanego na wste¬ pie urzadzenia wedlug wynalazku umozliwia w ra¬ zie potrzeby przekraczania profilu zadanego chod¬ nika, przy czym istnieje w tym przypadku mozli¬ wosc uzyskania bezposrednio z urzadzenia wskaz¬ nikowego odpowiednio zróznicowanego wskazania wielkosci przekroczenia profilu zadanego. W tej od¬ mianie przedmiotu wynalazku odwzorowanie wreb- nika stanowi rura oraz pret, przechodzacy przez czolowa strune rury, a odwzorowanie glowicy wre¬ biarki jest polaczone ze swobodnym koncem preta.Przy takim uksztaltowaniu rura jest zamocowana przegubowo na odwzorowaniu mechanizmu obroto¬ wego maszyny. Pret przy oddzialywaniu sil na od¬ wzorowanie glowicy jest ustalany w polozeniu od¬ chylonym w odniesieniu do swojego polozenia srod¬ kowego, wspólosiowego z osia rury. Na skutek tego, ze odwzorowanie wrebnika jest uksztaltowane jako dwuczesciowe, istnieje mozliwosc uzyskiwania wszy¬ stkich wskazan wedlug patentu glównego, przez przestawienie obrotowe jednej czesci odwzorowa¬ nia wrebnika, mianowicie samej rury.Kiedy odwzorowanie glowicy zetknie sie z odwzo¬ rowaniem profilu zadanego chodnika wzglednie z obwiednia profilu zadanego, spowoduje to zamk¬ niecie styków elektrycznych. Tego rodzaju sygnal jest równoznaczny z osiagnieciem wartosci granicz¬ nej profilu zadanego. Dalsze przestawienie obrotowe odwzorowania wrebnika poza profil zadany chodni¬ ka — zgodnie z propozycja wedlug wynalazku — jest jednak mozliwe tyllko wtedy, kiedy obwiednia ukladu odwzorowania profilu chodnika stanowi sztywna rura, jako element odpowiednio stabilny i niezawodny funkcjonalnie. W takim przypadku, 5 zgodnie z uksztaltowaniem wedlug wynalazku pret odchyla sie ze swojego, wspólosiowego wzgledem rury polozenia srodkowego i dzieki temu niemozli¬ we jest uszkodzenie napedu przedstawiajacego uklad odwzorowanie wrebnika w urzadzeniu wskazniko¬ wym.Korzystna cecha rozwiazania wedlug wynalazku jest to, ze wewnetrzna obwiednia wzglednie po¬ wierzchnia obwiednia profilu zadanego lub ukladu odwzorowania chodnika w urzadzeniu wskazniko¬ wym, oraz uklad odwzorowania glowicy maszyny wrebowej sa uksztaltowane jako przewodzace elek¬ trycznie i sa polaczone elektrycznie z optycznym i/lub akustycznym nadajnikiem impulsów, a sam pret jak równiez odwzorowanie glowicy maszyny wrebowej przewodza elektrycznie i to. co najmniej na obszarze tej swojej czesci, która styka sie okre¬ sowo z otwarta strona czolowa rury; lub z por wierzchnia obwiednia profilu zadanego chodnika.Czesci te sa polaczone ze zródlem napiecia, przy czym otwarta strona czolowa rury jest polaczona przewodem z osobnym urzadzeniem sygnalizacyj¬ nym, a powierzchnia obwiednia profilu zadanego, z osobnym urzadzeniem sygnalizacynym. W ten spo¬ sób, przewidziane jest tu drugie urzadzenie sygnali¬ zacyjne, które sygnalizuje, ze profil zadany zostal przekroczony o pewien zalozony wymiar. Drugi syg¬ nal jest uruchamiany w wyniku zetkniecia sie preta z otwarta strona czolowa rury, a odleglosc pomie¬ dzy pretem a powierzchnia stykowa rury moze byc regulowana w prosty sposób. W tym celu konieczne jest jedynie nasadzenie na czolowa strone rury pierscieniowego krazka, zwymiarowanego odpowied¬ nio do wielkosci aktualnie dopuszczalnego przekro¬ czenia profilu zadanego. Pierscieniowy krazek wy¬ konany jest z przewodzacego elektrycznie materialu.Rozwiazanie to odznacza sie szczególna prostota, polegajaca na tym, ze pret przechodzacy przez rure jest zamocowany we wnetrzu rury i uksztaltowany jeko elastycznie podatny na zginanie. Tego rodzaju elastyczny pret jest niezawodny eksploatacyjnie równiez i w przypadku naglych, znacznych przekro¬ czen profilu zadanego drazonego chodnika, bez oba¬ wy uszkodzenia urzadzenia wskaznikowego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 do 4 przedstawiaja chodnikowa maszyne wrebowa w widoku z góry w celu ukazania ruchów przesta¬ wiania odbiornika dla uchwycenia ruchów przesta¬ wiania obrotowego lub odchylen równoleglych ma¬ szyny w plaszczyznie poziomej, fig* 5 ^-odbiornik w przekroju wzdluznym, fig. 6 — odbiornik czes^ ciowo w przekroju.wzdluznym i w widoku "z góry wedlug strzalki VI na fig. 5, fig. 7 i 8 -** odbiornik do odczytywania róznicy polozenia maszyny wrebo¬ wej w kierunku pionowym, przy czym na fig. 8 pokazano wzdluz linii VII-VII przez odbiornik z fig. •7, fig. 9;i 10 — uksztaltowanie ukladu odwzorowa¬ nia profilu chodnika w urzadzeniu wskaznikowym, fig. lid 12 —urzadzenie wskaznikowe, przy czym na fig. IX pokazano urzadzenie w przekroju pod^ 15 20 25 30 35 40 45 50 55 609 132437 10 luznym, a na fig. 12 — urzadzenie z fig. 11 w wido¬ ku z kierunku zaznaczonego strzalka XII-XII, po¬ kazane czesciowo w przekroju, fig. 13 i 14 — uksztal¬ towanie ukladu odwzorowania przestrzennego sa¬ siadujacej z czolem przodka czesci zadanego profilu chodnika w urzadzeniu wskaznikowym, fig. 15 — inny przyklad wykonania urzadzenia wedlug fig. 13 i 14, w przypadku którego przewidziane jest prze¬ stawny uklad odwzorowania spagu w kierunku pio¬ nowym, fig- 16 — schematyczny uklad geometrycz¬ nych zasad budowy urzadzenia do kompensacji ka¬ tów nachylenia i katów pochylenia, fig. 17 — urza¬ dzenie wskaznikowe z wahadlowo ulozyskowanym mechanizmem obrotowym wrebnika, fig. 18 — ko¬ lejny przyklad wykonania z przestawnym obrotowo za pomoca napedu proporcjonalnego ukladem od¬ wzorowania mechanizmu obrotowego, fig. 19 — uk¬ lad odwzorowania wrebnika w korzystnym uksztal¬ towaniu, w widoku z boku.Na figurach 1 i 2 zaznaczono odnosnikiem D do¬ wolnie obrany punkt obrotu w plaszczyznie pozio¬ mej, wokól którego obraca sie maszyna wrebowa pokazana w widoku z góry. Dopóki maszyna wrebo¬ wa zajmuje swoje zadane polozenie, to os podluzna 1 chodnika i os podluzna 2 maszyny pokrywaja sie.Promien 3, wychodzacy z lasera ustawionego za ma¬ szyna, trafia w oznaczony wskutek tego na rysunku punkt P. Punkt P wyznaczony jest w odniesieniu do osi obrotu S w plaszczyznie poziomej — o wspól¬ rzednych X i Y . Przy obrocie calej maszyny wre- bowej punkt wyznaczajacy srodek glowicy maszyny wrebowej przemieszcza sie po promieniu R wokól punktu D, ha skutek czego uzyskuje sie wzgledem osi chodnika poziome odchylenie AK. Poniewaz punkt obrotu D praktycznie nie jest znany, koniecz¬ na jest metoda pomocnicza, aby pomimo to wyzna¬ czyc wielkosc AK. Obrót wokól punktu D moze zo¬ stac zastapiony przez przesuniecia równolegle ma¬ szyny wrebowej o wymiar AY i nastepnie obróce¬ nie jej o kat a w punkcie P, który ma tylko wspól¬ rzedne Xpi (Yp—AY). Jesli porówna sie w obu meto¬ dach polozenie punktu srodkowego glowicy maszyny wrebowej, to okazuje sie, ze przy porównaniu obro¬ tu zastepczego z obrotem rzeczywistym istnieje wprawdzie w kierunku podluznym chodnika pewna róznica polozenia, jednak w kierunku poprzecznym do wspomnianego kierunku podluznego nie wyste¬ puje tu chocby najmniejsza róznica polozenia.Poniewaz kierunek podluzny chodnika pokrywa sie z kierunkiem zbioru, to omówiona metoda po¬ mocnicza, pomimo wspomnianych róznic, stanowi w pelni równowartosciowy sposób zastepczy kon¬ troli rzeczywistego ruchu maszyny. Odcinek drogi AY przebyty przez punkt P (dla osiagniecia z powro¬ tem toru promienia laserowego) jest wielkoscia równoleglego zboczenia maszyny, natomiast koniecz¬ ny obrót w punkcie P o kat a (dla ponownego prze¬ mieszczenia obrotowego odbiornika w polozenie po¬ krywania sie z promieniem laserowym) jest wiel¬ koscia skosnego polozenia maszyny wrebowej. Obie te wielkosci stanowia punkt wyjscia dla okreslenia polozenia glowicy maszyny wrebowej i pokazania go w urzadzeniu wskazujacym.Na figurach 3 i 4 pokazano wlasciwe narzedzie, to znaczy ulozyskowana obrotowo glowice 4 maszy¬ ny wrebowej, umieszczona na przednim, koncu wre¬ bnika 5. Wrebnik jest ulozyskowany obrotowo w plaszczyznie pionowej pod katem Bv wokól osi obrotu 6 i w plaszczyznie, poziomej pod katem 3h wokól osi obrotu 7.Elementy konstrukcyjne, niezbedne dla wykona¬ nia obu ruchów obrotowych oraz dla ulozyskowania sa objete wspólnym pojeciem mechanizmu obroto¬ wego i sa oznaczone odnosnikiem 8. Na obu osiach 6 i 7 mechanizmu obrotowego sa zamontowane urza¬ dzenia do pomiaru katów, które przy danej okres¬ lonej wielkosci kata przekazuja odpowiedni sygnal analogowy lub cyfrowy. Odnosnikiem 11 oznaczono stanowisko kierowcy, a przed wzglednie nad tym stanowiskiem umieszczone jest urzadzenie wskaz¬ nikowe 12 oraz odbiornk 13, uksztaltowany jako urzadzenie celownicze.Na rzucie uwidocznionym na fig. 4 przesuwna i przestawna obrotowo czesc 14 urzadzenia celow¬ niczego (szczerbina ¦•— muszka) jest pokazana jako przestawiona z polozenia zerowego, oba mozliwe ru¬ chy zaznaczone sa strzalka dwukierunkowa.Kiedy maszyna wrebowa pod wplywem sil reak¬ cji dzialajacych na glowice maszyny wrebowej lub na skutek zboczenia z kursu przez podwozie maszy¬ ny — oddali sie nieco od swojego polozenia zadane¬ go, to promien laserowy 3 nie pokrywa sie juz z li¬ nia zadana (muszka) tarczy celowniczej 15 odbior¬ nika 13. Kierowca moze to stwierdzic wizualnie i w taki sposób naprowadzic czesc 14 za pomoca napedu, zwlaszcza napedu hydraulicznego, aby musz¬ ka pokryla sie znowu z torem promienia laserowego.Jesli zejscie maszyny wrebowej z kursu ma cha¬ rakter jedynie przesuniecia równoleglego, to wys¬ tarczy wykonanie tylko tego ruchu.Jesli równoczesnie wystapi pewien kat pomiedzy osia 1 chodnika wzglednie torem promienia lasero¬ wego 3 a osia 2 maszyny — po opisanym powyzej zadzialaniu trzeba dokonac takiego obrócenia czesci 14, zeby promien lasera ponownie mógl przechodzic przez pionowa szczeline urzadzenia celowniczego 16 i trafial w tarcze celownicza 15.Kat, pod którym nalezy dokonac obrócenia czesci 14, jest równoczesnie katem zawartym pomiedzy osia maszyny a osia chodnika, wielkosc tego kata jest mierzona i przeniesiona do urzadzenia wskaz¬ nikowego.Zasadnicze wykonanie odbiornika zostalo poka¬ zane na fig. 5 i 6. Rama podstawowa 17 ulozysko- wana jest w prowadnicy 18 jako przesuwna w kie¬ runku poprzecznym wzgledem osi podluznej ma¬ szyny. Przesuniecie to nastepuje pod dzialaniem si¬ lownika hydraulicznego 19, i za posrednictwem na¬ pedu lancuchowego.Przy tym naped lancuchowy jest tak uksztalto¬ wany, ze poprzez wspólny wal 20, na którym umie¬ szczone jest male kolo lancuchowe 21 i kolo lancu¬ chowe 22 o odpowiednio proporcjonalnie wiekszych wymiarach, nastepuje przelozenie (zwiekszenie) skoku silownika. Przez to uzyskuje sie mozliwosc umieszczenia calego silownika w granicach odstepu osiowego pomiedzy oboma kolami lancuchowymi 22.Za pomoca dzwigni sterowania recznego kierowca moze w znany sposób sterowac rozdzielaczem i w ten sposób zasilac na przemian obustronnie silownik 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6011 19. Poprzez tloczysko 23 i zbierak 24 ruch tloka przenoszony jest ha lancuchu 25, przez który ruch ten przenoszony jest na kola lancuchowe i na wspól¬ ny wal 20, a dalej poprzez lancuch 26 na rame 27 podstawy- Kierujacy maszyna wrebowa moze wiec, przez uruchomienie dzwigni sterowania recznego, tak da¬ leko wysunac rame 17 podstawy w kierunku pop¬ rzecznym do osi 2 maszyny, az promien laserowy 3 trali na linie zadana, to znaczy umieszczony pod¬ luznie sensorowy czujnik polozenia 27 (muszka) tarczy celowniczej 15. Jest to równiez mozliwe wte¬ dy, kiedy w wyniku odchylenia promien laserowy nie pada przez szczeline 28 (szczerbine) urzadzenia celowniczego, jesli na czesc 16 ograniczajaca szcze¬ line 28 zostanie zastosowany material przepuszcza¬ jacy swiatlo. Jesli promien laserowy natrafi na urzadzenie 27, droga przesuwania zostaje przez kie¬ rujacego maszyna zablokowana i silownik hydrau¬ liczny 29 zostaje zasilony przez inny lub przez ten sam rozdzielacz. Powoduje to obrót odbiornika 13 do polozenia 30 wokól osi obrotu 31. Poniewaz ta os obrotu pokrywa sie z osia sensorowego czujnika polozenia 27, polozenie jego nie ulega zmianie i pa¬ dajacy nan promien laserowy pozostaje na nim wi¬ doczny. Czesc 14 jest wiec dotad przestawiana obro¬ towo za pomoca cylindra 29 wokól osi obrotu 31, az promien laserowy'w calosci bedzie mógl przecho¬ dzic przez pionowa szczeMne 28. Kiedy to nastapi, ruch przestawiania obrotowego zostaje przez kieru¬ jacego maszyna wrebowa zatrzymany.Teraz-koniecznym jest odczytanie ruchu przesu¬ niecia i ruchu przestawienia obrotowego, aby mozna bylo odpowiednio skorygowac wskazanie urzadzenia wskaznikowego. Odbywa sie; to dzieki sprzegnieciu walu 20 z gietkim walem 32, który przenosi ilosc potrzebnych obrotów kola lancuchowego 22 na urza¬ dzenie wskaznikowe. Kat, pod którym dokonal sie obrót, zostaje uchwycony najbardziej korzystnie, kiedy jest on przeniesiony przez kolo zebate 33 i segment 34 kola zebatego na urzadzenie 35 do po¬ miaru katów. Na zaciskach wyjsciowych 36 tego urzadzenia pojawia sie analogowy sygnal elektrycz¬ ny o wartosci odpowiadajacej wielkosci kata obrotu, odpowiednia liczba impulsów lub tez zakodowana wartosc liczbowa, za pomoca której w urzadzeniu wskaznikowym moze zostac wykonany ruch nastaw- czy.W uzupelnieniu do fig. 5 i 6 na fig. 7 i 8 pokazano jak na przyklad mozna ustalic za pomoca urzadze¬ nia celowniczego wielkosc odchylenia pionowego maszyny wrebowej.Na tarczy celowniczej 15 odbiornika 13, pokaza¬ nej na fig. 7 w widoku od przodu, oprócz sensoro¬ wego czujnika - polozenia 27 umieszczona jest po- dzialka 37* Na tej podzialce kierujacy maszyna wre¬ bowa odczytywac moze wartosc, przy jakiej promien laserowy natrafia na tarcze. Jesli ta wartosc jest zmniejszona w skali M ukladu odwzorowania me¬ chanizmu obrotowego i ukladu odwzorowania chod¬ nika, to uzyskuje sie w urzadzeniu wskaznikowym wielkosc, o która nalezy skorygowac w przyblizeniu w kierunku pionowym. Przy tym dzialki jednost¬ kowe podzialki nalezy korzystnie wykonac tak, aby kazda dzialka wynosila M mUimetrów. 437 12 Na figurze 8 oprócz podzialki 37 pokazana jest wskazówka 38, przesuwana pionowo przez urucho¬ mienie dzwigni hydraulicznego sterowania recznego i przemieszczajaca sie pod dzialaniem cylindra 39 5 tloczyska 40, lancucha 41 i krazka zwrotnego 42.Jesli zatem promien laserowy trafi na sensorowy czujnik polozenia 27, to znaczy jednak przy przesu¬ nietej linii zadanej wzgledem linii zerowej, to wska¬ zówka 38 przesunie sie tak daleko, az jej wskaznik io 43 znajdzie sie na wysokosci promienia laserowego.Droga przebyta od linii zerowej az dotad jest rów¬ noczesne wielkoscia pionowego odchylenia sie ma¬ szyny. Na krazku 44 mozna odczytac wielkosc tej drogi i przeniesc ja za posrednictwem gietkiego wa- 15 lu 45 do urzadzenia wskaznikowego, jak to zostalo pokazanena rys. 10 Na figurach 9 i 10 zostaly pokazane dwie mozli¬ wosci wykonania ukladu odwzorowania profilu chodnika przy uwzglednieniu pionowego odchylenia 20 maszyny. W przypadku fig. 9 punktem wyjscia bylo to, ze na tarczy celowniczej 15 oprócz linii zadanej 27 znajduje sie tylko podzialka 37 o "wielkosci dzia¬ lek podstawowych odpowiadajacej korzystnie war¬ tosci M milimetrów. Kiedy promien lasera na sku- 25 tek odchylenia pionowego maszyny pada przy okre¬ slonej wartosci wskazywanej przez podzialke, kieru¬ jacy maszyna musi odczytac te wartosc i nastawic ja za pomoca napedu recznego 46 na podzialce 47.W tym celu odwzorowanie 48 chodnika zadanego 30 ulozyskowane jest w dwóch bocznych prowadnicach 49, a nastawiana na podzialce wartosc wskazywana jest przez wskazówke 50. Podstawowa dzialka po¬ dzialki wynosi korzystnie 1 mm, tak ze jedna kreska podzialki 47 odpowiada jednej kresce podzialki 37. 35 Na fig. 10 pokazano w zasadzie taki sam uklad od¬ wzorowania chodnika, z ta jednak róznica, ze pio¬ nowy ruch korygujacy nie jest tu wykonywany recznie, tylko automatycznie. W tym celu naped 51 przedstawiania o polozeniu i — M jest polaczony 40 gietkim walkiem 45 z kolem lancuchowym 44 urza¬ dzenia celowniczego (fig. 7, 8) tak, ze opisany w zwiazku z omawianiem fig. 7 i 8 ruch korygujacy wskazówki 38 moze byc przenoszony na odwzorowa¬ nie 48 chodnika jako odpowiednio zmniejszony 45 w skali M odwzorowania.Zasadnicza budowa urzadzenia wskaznikowego zostala uwidoczniona na fig. 6. Przy tym odwzoro¬ wanie mechanizmu obrotowego wrebiarki stanowi tu czesc czynna, natomiast odwzorowanie profilu za- 50 danego chodnika stanowi bierna, nieruchoma czesc ukladu.Jednak równie dobrze mozliwym jest przeniesie¬ nie ruchów korygowania dla kompensacji odchylen maszyny wrebowej na odwzorowanie profilu zada- 55 nego chodnika. Równiez moze byc przeprowadzona korekcja obracania! sie maszyny — przez odwzoro¬ wanie chodnika i korekcja poziomego odchylenia równoleglego maszyny — przez odwzorowanie me- chnizmu obrotowego. Poniewaz odchylenie równo- 60 legle jest mierzone w kierunku poprzecznym wzgle¬ dem maszyny, a nie wzgledem osi podluznej chod¬ nika, nalezaloby dla dokladnego uwidocznienia do¬ konac równiez i w urzadzeniu wskaznikowym prze¬ suniecia w kierunku poprzecznym wzgledem osi 65 podluznej ukladu odwzorowania mechanizmu obro-132 447 13 14 towego. Jesli nastapi takie przesuniecie poprzeczne wzgledem osi podluznej odwzorowania chodnika, to powstaje blad, który jest proporcjonalny do cosinu- sa kata a. Poniewaz kat a pozostaje stosunkowo maly, mozna ten blad zaniedbac.Na figurze 11 pokazano uklad odwzorowania pro¬ filu zadanego chodnika, uklad odwzorowania me¬ chanizmu obrotowego wrebiarki, uklad odwzorowa¬ nia wrebnika i glowicy wrebiarki, wspornik mecha¬ nizmu obrotowego (sanki) i uklad napedowy. Za¬ znaczone wymiary i katy odpowiadaja danym z fig. 1 do 4.Równiez podobnie jak mechanizm obrotowy ma¬ szyny, który posiada pionowa os obrotu 6 i pozioma os obrotu 7, uklad odwzorowania mechanizmu obro¬ towego maszyny posiada analogiczne osie 52 i 53, wokól których uklad odwzorowania 54 glowicy wre¬ biarki moze obracac sie równoczesnie. Jesli zatem z urzadzen 9 i 10 do pomiaru katów (fig. 3 i 4) prze¬ kazywany jest sygnal odpowiadajacy aktualnemu katowi i kierowany jest on do czlonów nastawczych 55 i 56 to te czlony nastawcze analogicznie do rze¬ czywistych katów wrebnika przyjmuja polozenie pod katem fiv wzglednie BH.Tym samym uklad odwzorowania 54 glowicy wrebiarki zajmuje wewnatrz ukladu odwzorowania 48 profilu zadanego chodnika zawsze dokladne po¬ lozenie odpowiadajace polozeniu rzeczywistej glo¬ wicy 4 wrebiarki w drazonym chodniku, dopóki maszyna znajduje sie w polozeniu zadanym.Jesli teraz maszyna wrebowa przesunie sie w pla¬ szczyznie poziomej ze swego polozenia zadanego, to mozna, jak to pokazano schematycznie na fig. 1 do 4 — kazde dowolne odchylenie maszyny przedsta¬ wic jako przesuniecie równolegle punktu P o Ay, natomiast obrót maszyny jako obrót w punkcie P o kat a. Oba te parametry, tzn. AY, a wyznacza sie za pomoca urzadzenia celowniczego jak to pokazano na fig. 5 i 6, i przekazuje dalej do urzadzenia wskaznikowego. Przy tym wartosc mierzona kata a zostaje przekazana przez urzadzenie 35 do pomiaru katów na czlon nastawczy 57, dzieki czemu w pun¬ kcie P wykonywany jest obrót ukladu odwzorowa¬ nia wrebnika, ukladu odwzorowania glowicy i uk¬ ladu odwzorowania mechanizmu obrotowego mszyny o kat a. W ten sposób uzyskuje sie taki sam ruch wzgledny pomiedzy ukladem odwzorowania glowicy a ukladem odwzorowania chodnika, jaki nastepuje w rzeczywistosci pomiedzy glowica a chodnikiem.Jesli nastepuje, razem z obrotem pod katem a lub tez jak samo, odchylenie równolegle AY punkt P, to wartosc te, odpowiednio zmniejszona w skali M od¬ wzorowania, nalezy przeniesc na odwzorowanie glowicy. Nastepuje to w ten sposób, ze odchylenie równolegle, wyznaczone za pomoca urzadzenia ce¬ lowniczego, zostaje przeniesione za posrednictwem gietkiego walu 32 na przekladnie 58 z przelozeniem M, i na przyklad za pomoca napedu lancuchowego 59 przeksztalcone powtórnie na-ruch liniowy. Tym samym sanki 60 (które podtrzymuja cale odwzoro¬ wanie mechanizmu obrotowego), a z nimi punkt obrotu P, zostaja przesuniete w poprzek do osi pod¬ luznej 1' o wielkosci M i uzyskuje sie dzieki temu taki sam ruch wzgledny pomiedzy odwzorowaniem glowicy i odwzorowaniem chodnika, jaki nastepuje w rzeczywistosci pomiedzy glowica a chodnikiem.Uklad odwzorowania 48 chodnika sklada sie z dwóch szablonów profilowych 61 umieszczonych w pewnej odleglosci, która jest co najmniej tak du¬ za, jak rzutowany na os podluzna 1' ruch obrotu ukladu odwzorowania glowicy maszyny wrebowej.Pomiedzy tymi oboma szablonami, które maja wy¬ ciecie w ksztalcie profilu zadanego (fig. 9 i 10), jest zamocowana gietka folia 62, która tworzy w ten sposób powierzchnie obwiednia krótkiego odcinka chodnika, który ma byc drazony. Ta folia jest sama przewodzaca elektrycznie lub posiada powierzchnie przewodzaca elektrycznie i dzieki temu moze ona wspólnie z równiez elektrycznie przewodzaca po¬ wierzchnia odwzorowania glowicy maszyny wrebo¬ wej, spelniac role styku elektrycznego. Przez to sta¬ je sie w prosty sposób mozliwe uruchomienie op¬ tycznego lub akustycznego sygnalu 63 w momencie zetkniecia sie odwzorowania glowicy z folia tworza¬ ca kontur chodnika i zasygnalizowanie kierujacemu maszyna osiagniecie granicy profilu.Cale urzadzenie wskaznikowe umieszczone jest w obudowie ochronnej 64, która od strony kierowcy zamknieta jest przezroczysta szyba 65. Po zdjeciu tej szyby mozna wyjac caly uklad odwzorowania 48 chodnika i zastapic je innym ukladem odwzorowa¬ nia, na przyklad szablonami podtrzymujacymi inny profil zadany. Równiez uklad odwzorowania glowi¬ cy wrebiarki mozna z latwoscia dopasowac do ksztaltu aktualnie stosowanej glowicy dzieki moz¬ liwosci wymiany ukladu odwzorowania glowicy.Na figurach 13 i 14 pokazana zostala jedna z mo¬ zliwych postaci wykonania ukladu odwzorowania chodnika, jesli folia 62, jaka jest do dyspozycji, nie posiada koniecznej elastycznosci. Folia 62, jest za¬ mocowana na jednym z obu szablonów profillowa- nych 61, na przyklad za pomoca biegnacej wokolo listwy zaciskowej 66, a na drugim szablonie profi¬ lowym za pomoca biegnacego wokolo palaka 67 z drutu i pewnej ilosci sprezyn 68. W ten sposób mozliwe jest, ze równiez przy zastosowaniu folii nieco mniej rozciagliwej lub zupelnie nierozciagli- wej uklad odwzorowania glowicy moze przejechac poza granice profilu (w którym folia jest wcieta w miejscu stykania sie) i po wykonaniu obrotu po¬ wrotnego glowicy folia moze ponownie uzyskac za¬ dany ksztalt zadany.Na figurze 15 pokazano, ze spag 69 w odwzoro¬ waniu chodnika moze byc przestawiony w kierun¬ ku pionowym, dzieki czemu mozliwe jest proste pro¬ wadzenie glowicy wrebiarki nad lub pod linia zero¬ wa profilu chodnika.Na figurze 16 jest pokazane, ze obrót maszyny wrebowej wokól rzeczywistego punktu obrotu Dw mozna rozlozyc na ruch obrotowy wokól zastepczego punktu obrotu J}c i na ruch przesuniecia równole¬ glego tego punktu o wielkosc Z, uwzgledniajac kat pochylenia ym- To przesuniecie równolegle Z, które ma byc uzupelnione w urzadzeniu wskazni¬ kowym przez pionowe przesuniecie równolegle sza¬ blonu chodnika, . uzyskuje sie przez przesuniecie punktu padania promienia laserowego 3 na odbior¬ nik w kierunku pionowym. Przy tym ze wzgledu na stosunkowo niewielki kat, skorygowanie przez wspólczynnik cos A.m nie jest potrzebne. Przesuniec 10 15 20, 25 30 35 40 45 50 55 60132 44? 15 16 cie- równolegle szablonu chodnika moze byc doko¬ nane w analogiczny sposób, jak zostalo to przedsta¬ wione w patencie glównym na fig. 7 do 10. Kat po¬ chylenia maszyny moze zostac uwzgledniony w urzadzeniu wskaznikowym w sposób pokazany na fig. 17 i 18.W przypadku uksztaltowania wedlug fig 17 uklad odwzorowania mechanizmu obrotowego maszyny wrebowej w urzadzeniu wskaznikowym 64 jest za¬ mocowany przegubowo jako wychylny wahadlowo wokól punktu obrotu DA. Polozenie poziome punktu obrotu DA w stosunku do pozostalych czesci kon¬ strukcyjnych ukladu odwzorowania mechanizmu obrotowego odpowiada polozeniu zastepczego pun¬ ktu obrotu DE w stosunku do wrebiarki chodniko¬ wej. Punkt ciezkosci calego ukladu odwzorowania mechanizmu obrotowego maszyny wrebowej musi przy tym znajdowac sie ponizej punktu obrotu DA, co-umozliwia uzyskanie stabilnego polozenia waha¬ dlowego. Uklad odwzorowania glowicy maszyny wrebowej i wrebnika musza zatem, podobnie jak pozostale ruchome czesci zawieszonej w punkcie obrotu DA czesci urzadzenia wskaznikowego, znaj¬ dowac sie w kazdym polozeniu w stanie równowagi obojetnej na.skutek wywazenia sil masowych. Uklad odwzorowania 54 glowicy wrebiarki jest przedsta¬ wiony w kierunku pionowym przez czlon nastawczy 55 odpowiednio do rzeczywistego przestawienia wrebnika w odniesieniu do maszyny wrebowej. Za posrednictwem czlonów nastawczych 56 i 57 poziome przestawienie obrotowe wrebnika wzglednie pozio¬ me zejscie maszyny wrebowej z osi drazonego pro¬ filu chodnika zostaje przeniesione do urzadzenia wskaznikowego. Uklad odwzorowania 48 chodnika musi zatem zostac przestawiony w kierunku piono¬ wym o pewien wymiar, który odpowiada wielkosci pomierzonego odchylenia Z w kierunku pionowym, przemnozonego przez wspólczynnik proporcjonal¬ nosci M. Ten wspólczynnik proporcjonalnosci M okreslony jest stosunkiem zmniejszenia wymiarów ukladu odwzorowania wrebnika i mechanizmu ob¬ rotowego w urzadzeniu wskaznikowym w stosunku do rzeczywistych wymiarów maszyny wrebowej.W przypadku zawieszenia przegubowego w punkcie DA ukladu odwzorowania mechanizmu obrotowego, mozna za pornoca urzadzenia wskaznikowego 64 w ten sposób oprócz kata pochylenia wzglednie nachy¬ lenia uchwycic w sposób bezposredni i proporcjo¬ nalny równiez kat przechylenia maszyny.Cale urzadzenie wskaznikowe w uksztaltowaniu wedlug fig. 17 jest umieszczone jako przestawne obrotowo wokól osi 78 równoleglej do osi poprzecz¬ nej maszyny wrebowej i jako unieruchamiane w polozeniu aktualnego przestawienia obrotowego.Przez przestawienie obrotowe urzadzenia wskazni¬ kowego 64 wokól osi 78 i unieruchomienie urzadze¬ nia wskaznikowego 64 w polozeniu odmiennym od polozenia zerowego na podzialce 79 moze zostac uwzgledniony staly kat pochylenia ys.Aby zapobiec niepozadanemu ruchowi wahadlo¬ wemu na skutek wstrzasów maszyny wrebowej i bardzo krótkotrwalym ruchom kolysania sie ma¬ szyny korzystne jest zastosowanie w punkcie obro¬ tu DA urzadzenia amortyzujacego (mlynka hydro- metrycznego hydraulicznego lub pneumatycznego, hamulca elektromagnetycznego)., który stlumi takie drgania obrotowe do minimum. Dzieki opisanemu ukladowi kazde odchylenie katowe ±ym maszyny jest natychmiast korygowane, poniewaz obudowa 64 urzadzenia wskaznikowego przemieszcza sie wraz z maszyna, natomiast uklad odwzorowania mecha¬ nizmu obrotowego pod dzialaniem sily ciezkosci za¬ chowuje nadal swoje polozenie.Przy uksztaltowaniu wedlug fig. 18 oprócz czlo¬ nów nastawczych 55, 56 i 57 przewidziany jest do¬ datkowy czlon nastawczy 80, który w zaleznosci od wartosci mierzonych pochylomierza lub urzadzenie do kodowania katów pozwala na uzyskanie przesta¬ wienia obrotowego ukladu odwzorowania mecha¬ nizmu obrotowego wokól zastepczego punktu obrotu DA, który odpowiada zastepczemu punktowi obrotu maszyny, w której umieszczone jest urzadzenie po¬ miarowe..W przypadku uksztaltowania wedlug fig. 18 obu¬ dowa urzadzenia wskaznikowego 64 zamocowana jest sztywno na maszynie wrebowej i nie moze zmieniac swojego polozenia. Uklad odwzorowania mechanizmu obrotowego -w obudowie urzadzenia wskaznikowego jest usytuowany obrotowo wokól poziomej osi DAr która korzystnie znajduje sie jak najblizej punktu ciezkosci odwzorowania mecha¬ nizmu obrotowego i w jego poziomym polozeniu od¬ powiada polozeniu odbiornika. Czlon nastawczy 80 moze byc uksztaltowany na przyklad jako silnik skokowy lub serwomotor, który przestawia obroto¬ wo caly uklad odwzorowania mechanizmu obroto¬ wego maszyny wrebowej.W uksztaltowaniu wedlug fig. 19 zamiast elastycz¬ nie zawieszonego szablonu, profilu chodnika prze¬ widziany jest sztywny szablon 70 chodnika, który stanowi otwarta z obu stron rura. Rura ta moze byc wykonana z blachy i posiada po jednej stronie kolnierz 71, skierowany na zewnatrz. Szablon 70 chodnika od swojej wewnetrznej strony moze miec, dla uzyskania lepszego styku z ukladem odwzoro¬ wania 54 glowicy, warstwe naniesiona galwanicznie i tak na przyklad moze byc posrebrzona. Przekrój poprzeczny w swietle szablonu 70 profilu chodnika odpowiada profilowi zadanemu drazonego chodnika.Szablon 70 profilu chodnika zamocowany jest swo¬ imi kolnierzami 71 na wsporniku 72 szablonu.Wspornik 72 szablonu wykonany jest z grubszej blachy i posiada wyciecie 73 o umniejszonym od¬ powiednio mozliwie najwiekszym profilu. W tym wycieciu 73 zostaje wysuniety i ustalony szablon danego profilu, który aktualnie ma byc drazony.Uklad odwzorowania 54 glowicy zamocowany jest na gietkim precie 74, którego jeden koniec umoco¬ wany jest w rurze 75. Rura 75 posiada na swoim otwartym koncu czolowym pierscieniowa powierz¬ chnie stykowa 76, a na swoim drugim koncu pola¬ czona jest obrotowo z czlonem nastawczym 55, Prze¬ stawienie obrotowe rury 75 odbywa sie w sposób opisany w odniesieniu do fig. 11 i 12.Kiedy uklad odwzorowania 54 glowicy zetknie sie z szablonem 70 profilu chodnika, zamkniety zostaje wskutek tego obwód elektryczny, który wyzwala pierwszy sygnal 63 i sygnalizuje osiagniecie granicy profilu. Jesli ten sygnal zostalby przeoczony lub swiadomie nie zauwazony, to przy dalszym przesta¬ lo 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60132 441 17 18 wianiu obrotowym odwzorowania wrebnika gietki pret 74 ulega odksztalceniu odpowiednio do swojej linii zginania i styka sie po przebyciu okreslonej drogi pierscieniowa powierzchnia stykowa 76 na czolowym koncu rury 75.Dzieki temu zostaje zamkniety kolejny obwód pradowy i nastepuje uruchomienie drugiego sygnalu 77. Pierscieniowa szczelina pomiedzy powierzchnia stykowa 76 a,pretem 74 dopuszczalna wielkosc prze¬ kroczenia granicy profilu, którego osiagniecie syg¬ nalizowane jest przez drugi sygnal. Przez odpowied¬ nie dobranie szerokosci tej szczeliny mozliwe jest dokonywanie przekroczen profilu zadanego o zróz¬ nicowanej wielkosci przekroczenia. Równiez w razie potrzeby moga byc wyzwalane jeszcze inne sygna¬ ly, jesli zostana umieszczone kolejne pierscienie sty¬ kowe, a rura bedzie uksztaltowana jako podatna na wyboczenie.Kazde zetkniecie sie styków, oprócz zasygnalizo¬ wania stanu osiagniecia granicy profilu lub prze¬ kroczenia granicy profilu o wyznaczony uprzednio wymiar, mozna.równiez wykorzystac do zatrzymy¬ wania napedu mechanizmu obrotowego chodniko¬ wej maszyny wrebowej.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do kontrolowania ruchu prowadzo¬ nego swobodnie po czole przodka, ulozyskowanego obrotowo na przestawnym obrotowo wrebniku, na¬ rzedzia wrebowego chodnikowej maszyny wrebowej wzgledem zadanego profilu zadanego drazonego chodnika, z zastosowaniem ogniskowego ciagu fal elektromagnetycznych, wzglednie osiowanego w sto¬ sunku do osi chodnika, oraz z zastosowaniem od¬ biornika umieszczonego na maszynie chodnikowej, znamienne tym, ze odbiornik (13) jest umieszczony jako przesuwny w kierunku poprzecznym wzgledem osi podluznej (2) wrebiarki i jako przestawny obro¬ towo z polozenia równoleglego wzgledem osi podlu¬ znej maszyny w polozenie pokrywajace sie osiowo z osia ogniskowanego ciagu fal elektromagnetycz¬ nych (3), przy czym uklad ruchu przesuwania rów¬ noleglego i/lub przestawiania obrotowego odbiorni¬ ka (13) oraz uklad ruchu wzglednego przestawia¬ nia obrotowego narzedzia wrebowego (4) w stosun¬ ku do wrebiarki jest sprzezony z urzadzeniem wskaznikowym (12, 64), w którym umieszczony jest uklad odwzorowania (48) profilu zadanego chodnika i odwzorowanie (54) narzedzia wrebowego. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze uklad odwzorwania (54) narzedzia wrebowego (4) w urzadzeniu wskaznikowym (12) jest uksztaltowa¬ ny jako odwzorowanie przestrzenne, ustalane na od¬ wzorowaniu przestrzennym mechanizmu obrotowego (8) maszyny i odwzorowaniu przestrzennym wreb¬ nika (5), przy czym uklad odwzorowania mechaniz¬ mu obrotowego jest ulozyskowany jako przesuwny i/lub przestawny obrotowo, natomiast uklad odwzo¬ rowania wrebnika jest ulozyskowany jako prze¬ strzennie obrotowy, analogicznie jak rzeczywisty wrebnik na wrebiarce, a ponadto uklad odwzoro¬ wania mechanizmu obrotowego i uklad odwzorowa¬ nia wrebnika sa napedzane przez silowniki polaczo¬ ne z sensorowym czujnikiem polozenia (27), którego elementy sensorowe odczytuja droge przesuniecia i/lub przestawienia obrotowego odbiornika (13) i wrebnika. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienne tym, ze uklad odwzorowania (48) profilu zadanego chodnika w urzadzeniu wskaznikowym (12) jest ut¬ worzony przez odwzorowanie przestrzenne czesci profilu zadanego chodnika bedacej najblizej czola przodka. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienne tym, ze odbiornik (13) wyposazony jest w sensorowy czujnik polozenia (27), uksztaltowany jako podluzny i usytuowany poprzecznie wzgledem osi podluznej (2) wrebiarki, zwlaszcza usytuowany pionowo, przy czym odbiornik (13) jest ulozyskowany jako prze¬ stawny obrotowo wokól osi podluznej (31) sensoro¬ wego czujnika polozenia. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienne tym, ze odbiornik (13) wyposazony jest w urzadze¬ nia celownicze (16), umieszczone w pewnej, odleg¬ losci ponad odbiornikiem w kierunku nadajnika, które to urzadzenie stanowi na przyklad szczelina (28) usytuowana równolegle do osi podluznej senso¬ rowego czujnika polozenia (27), przy czym szczelina (28) korzystnie jest ograniczona czesciami przepusz¬ czajacymi fale elektromagnetyczne (3). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienne tym, ze odbiornik (13) wyposazony jest w hydrau¬ liczne urzadzenie nastawcze (18, 29) dla dokonywa¬ nia przestawiania obrotowego i przesuwania w kie¬ runku poprzecznym. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze hydrauliczne urzadzenie nastawcze (19) dla przesu¬ wania w kierunku poprzecznym odbiornika (13) jest polaczone z odbiornikiem napedowym lancuchowym (20—25). 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 lub 2 lub 7, zna¬ mienne tym, ze oprócz sensorowego czujnika polo¬ zenia (27) odbiornika (13) posiada równiez podzialke (37) wyskalowana w kierunku podluznym sensoro¬ wego czujnika polozenia, wzdluz której prowadzona jest korzystnie jako przesuwna wskazówka (38). 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze uklad ruchu przestawiania obrotowego odbiorni¬ ka (13) polaczony jest za posrednictwem potencjo¬ metrów obrotowych, nastawników katowych kodu¬ jacych, przechylomierzy, selsynów, silowników ele¬ ktrycznych, silników krokowych wzglednie walów gietkich z odwzorowaniem (52, 53) mechanizmu ob¬ rotowego w urzadzeniu wskaznikowym (12). 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze uklad odwzorowania (48) profilu zadanego chod¬ nika w urzadzeniu wskaznikowym (12) ulozyskowa¬ ny jest przesuwnie w kierunku pionowym, przy czym korzystnie ruch przesuwania pionowego pro¬ filu zadanego jest sprzezony z ruchem wskazówek (38) przesuwnej wzdluz usytuowanej pionowo po- dzialki (37) odbiornika (13). 11. Urzadzenie wedlug zastrz. 10, znamienne tym, ze wewnetrzna obwiednia wzglednie powierzchnia obwiednia profilu zadanego wzglednie uklad odwzo¬ rowania (48) chodnika w urzadzeniu wskaznikowym (12) oraz uklad odwzorowania (54) glowicy sa uksztaltowane jako przewodzace elektrycznie i sa polaczone elektrycznie z optycznym i/lub akustycz¬ nym nadajnikiem sygnalów. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 t132 447 19 20 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 11, znamienne tym, ze uklad odwzorowania (48) profilu zadanego chod¬ nika lub chodnika w urzadzeniu wskaznikowym (12) jest wykonany z elastycznego podatnego materialu lub jest zamocowane elastycznie. 13. Urzadzenie wedlug zastrz. 12, znamienne tym, ze uklad odwzorowania przestrzennego mechanizmu obrotowego ulozyskowany jest jako przestawny ob¬ rotowo wokól punktu obrotu DA, korzystnie jako za¬ wieszony przegubowo. 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze uklad odwzorowania mechanizmu obrotowego jest zawieszony wahadlowo w punkcie obrotu urza¬ dzenia wskaznikowego (64), przy czym ruchome czesci odwzorowania (55, 56, 57) mechanizmu obro¬ towego i odwzorowania (54) wrebnika sa wywazone statycznie. 15. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze uklad odwzorowania (55, 56, 57) mechanizmu obrotowego jest napedzany za pomoca co najmniej jednego napedu, zwlaszcza silownika hydraulicznego lub elektrycznego (57). 16. Urzadzenie wedlug zastrz. 14, znamienne tym, ze cale urzadzenie wskaznikowe (64) jest umiesz¬ czone jako przestawne obrotowo wokól osi równo¬ leglej do osi poprzecznej wrebiarki i jako unieru¬ chamiane w danym polozeniu przestawiania obroto¬ wego na maszynie. 17. Urzadzenie wedlug, zastrz. 2, znamienne tym, ze uklad odwzorowania wrebnika stanowi rura (75) oraz pret (74), przechodzacy przez czolowa strone rury, przy czym uklad odwzorowania (54) glowicy polaczony jest ze swobodnym koncem preta (74), a rura (75) zamocowana jest przegubowo na ukla¬ dzie odwzorowania mechanizmu obrotowego, a po¬ nadto pret pod dzialaniem sil w ukladzie odwzoro¬ wania glowicy ustalany jest jako odchylany ze swo¬ jego polozenia srodkowego, wspólosiowego wzgledem rury. 18. Urzadzenie wedlug zastrz. 17, w którym wew¬ netrzna obwiednia wzglednie powierzchnia obwied¬ nia profilu zadanego chodnika wzglednie odwzoro¬ wania chodnika w urzadzeniu wskaznikowym oraz odwzorowanie glowicy sa uksztaltowane jako prze¬ wodzace elektrycznie i sa polaczone elektrycznie z optycznym i/lub akustycznym nadajnikiem syg¬ nalów, znamienny tym, ze pret (74) jak równiez uklad odwzorowania (54) glowicy sa uksztaltowane jako przewodzace elektrycznie co najmniej w tym obszarze, w którym nastepuje zetkniecie sie z otwar¬ ta czolowa strona rury (75) wzglednie z powierz¬ chnia obwiednia profilu zadanego (70) i sa polaczone ze zródlem napiecia, przy czym otwarta strona czo¬ lowa rury jest polaczona przewodem z osobnym urzadzeniem sygnalizacyjnym (77), a powierzchnia obwiednia profilu zadanego z osobnym urzadzeniem sygnalizacyjnym. 19. Urzadzenie wedlug zastrz. 17 albo 18, znamien¬ ne tym, ze pret (74) przechodzacy przez rure (75) zamocowany jest we wnetrzu rury i jest uksztalto¬ wany jako wyginajacy sie elastycznie. 10 15 20 25132 437 FIG3 J3_ 16J4 15 lEite^ ^y '/x\\y/y^132 437 2120 \J4^-T—132 437 F/0.9 FIG. W FI6.11 ^L— U~64 F/G. 12132 437 FIG. o w 17 Tl* «H FIG. 18 „72 0_77 <&BJ 71-IL-73 70 ^ ^ FIG. 19 ZGK, Druk. im. K. Miarki w Mikolowie, zam. 7654/1131/5, 90 Cena 100 zl PL