Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do pomiaru lepkosci cieczy, zwlaszczas kuwetur czekoladowych, wykorzystujace moment skrecajacy walca pomiarowego obracajacego sie w cieczy.Znane sa sposoby okreslania lepkosci cieczy, poprzez pomiar momentu skrecajacego walca pomiarowego obracajacego sie w cieczy, napedzanego silnikiem elektrycznym o stalej predkosci obrotowej. Moment skrecajacy przenoszony jest zazwyczaj na sprezyne, której odksztalcenie przetwarzane jest na sygnal elektryczny.W wiskozymetrach tego typu walec pomiarowy polaczony jest z silnikiem przez przekladnie zebata zapewniajaca odpowiednia predkosc obrotowa walca pomiarowego. Zawiera takze sprezyne, na która przenoszony jest moment skrecajacy, oraz uklad przetwarzajacy odksztalcenie sprezyny na sygnal elektryczny.Z opisu patentowego ZSRR nr 385 204 znany jest równiez wiskozymetr, w którym walec pomiarowy polaczony jest z silnikiem poprzez czujnik obrotów silnika. Pomiarów wielkosci badanej dokonuje sie za pomoca pomiaru sygnalu elektrycznego. Rozwiazanie to dotyczy zwiek¬ szania dokladnosci pomiaru lepkosci poprzez wyeliminowanie uchybu temperaturowego.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada walec pomiarowy osadzony na lozyskowanej osi, silnik elektryczny malej mocy, oraz uklad pomiarowy skladajacy sie ze zródla pradu, amperomierza i zespolu potencjometrów. Poniewaz istotne jest jaka czesc osi oprócz walca pomiarowego, zanu¬ rzona jest w badanej cieczy, zastosowano w urzadzeniu zespól ograniczajacy zanurzenie osi z walcem pomiarowym w badanej cieczy, niezaleznie od glebokosci zanurzenia calej koncówki pomiarowej. Zastosowano równiez w koncówce pomiarowej zespól zabezpieczajacy przed dosta¬ niem sie cieczy badanej do lozyska. Os na której osadzony jest walec pomiarowy, polaczona jest bezposrednio z walem silnika. Silnik wlaczonyjest do ukladu pomiarowego równolegle z galezia, w której znajduje sie amperomierz, przelacznik zakresów i zespól potencjometrów konstrukcyjnych, oraz potencjometr pomiarowy. Wartosci potencjometrów sa tak dobrane, by prad plynacy w galezi amperomierza byl 100 do 1000 razy mniejszy niz prad plynacy przez silnik. Jednoczesnie silnik w ukladzie pomiarowym jest wlaczony szeregowo ze zródlem i potencjometrem ustalajacym warunki pracy silnika na biegu jalowym.2 132 037 Zaleta wynalazku jest wyeliminowanie skomplikowanych podzespolów (przekladni zebatych, sprezyn, oraz urzadzen elektronicznych) dzieki czemu urzadzenie to ma male gabaryty, jest tanie, trwale i niezawodne w dzialaniu, lekkie i przenosne. Zastosowanie zródla pradu stalego np. z baterii akumulatorów (malych), uniezalezniajacego urzadzenie od sieci elektrycznej umozliwia stosowa¬ nie go jako podrecznego przyrzadu, który mozna stosowac w róznych miejscach np. podczas kontroli lepkosci kuwetury czekoladowej, bezposrednio na produkcji, bez potrzeby odsylania próbek do laboratorium. Oznaczenie takie jest szybkie, a jego dokladnosc wystarczajaca dla potrzeb technologicznej kontroli procesu.Urzadzenie do oznaczania lepkosci kuwetury przedstawiono przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat polaczen elektrycznych, a fig. 2 przekrój osiowy calego urzadzenia.Urzadzenie sklada sie z walca pomiarowego 8 osadzonego na lozyskowanej osi 2, która polaczona jest sprzeglem elastycznym 9 bezposrednio z walem napedowym silnika M. Na rurce 1 bedacej czescia obudowy zamocowany jest nieprzesuwalny pierscien 4 ograniczajacy glebokosc nalozenia zdejmowalnej oslony 5 posiadajacej otwór o srednicy zblizonej do srednicy osi 2, przez która ta os przechodzi. Zespól 4, 5 ogranicza zanurzenie osi w cieczy. Os 2 jest ulozyskowana lozyskiem 3, które zabezpieczone jest przed ewentualnym dostaniem sie do niego malo lepkiej cieczy pierscieniami zabezpieczajacymi 6 i7. Zespól zabezpieczajacy 5,6,7jest skuteczny dla cieczy o lepkosci powyzej 1 Ns/m2. Silnik M jest silnikiem malej mocy, dzieki czemu jest wystarczajaco wrazliwy na zwiekszenie obciazenia spowodowanego spowalnianiem obrotów walca pomiarowego 8. Celem zabezpieczenia silnika przed spaleniem, w ukladzie polaczen elektrycznych wlaczono szeregowo ze zródlem i silnikiem rezystor R5 dajacy taki spadek napiecia, by stosujac zródlo pradu dajace wyzsze napiecie niz znamionowe silnika, napiecie znamionowe silnika nie zotalo przekro¬ czone, oraz potencjometr R4 ustalajacy zawsze takie same warunki pracy silnika na biegu jalowym i tak, by nawet przy jego zatrzymaniu nie zostaly przekroczone parametry znamionowe silnika.Skutkiem wzrostu obciazenia silnika i spowolnienia jego obrotów jest spadek jego calkowitej opornosci. Równolegle w stosunku do silnika wlaczona jest galaz, w której znajduje sie ampero¬ mierz A, przelacznik zakresów a, b, potencjometry konstrukcyjne Ri, R2 oraz potencjometr pomiarowy R3. Wartosci potencjometrów Ri i R3 nie ulegaja zmianie podczas pomiarów i sa tak ustawione, aby mozliwy byl pomiar na interesujacym mierzacego zakresie, oraz zachowana byla ciaglosc zakresów. Jednoczesnie wartosci potencjometrów Ri, R2, R3 sa tak dobrane, by prad plynacy w galezi amperomierza byl 100 do 1000 razy mniejszy niz prad plynacy przez silnik, dzieki czemu zmiana opornosci potencjometru pomiarowego R3 podczas pomiarów na potencjalnie maly wplyw na prace silnika. Spadek calkowitej opornosci silnika podczas pomiarów, przy niezmienio¬ nych wartosciach rezystancji Ri, R2, R3, R4, R5 powoduje spadek pradu plynacego w galezi amperomierza. Wówczas potencjometrem pomiarowym R3 sprowadza sie wartosc pradu plyna¬ cego w galezi amperomierza do wartosci takiej jak przy biegujalowym silnika. Suwak potencjome¬ tru pomiarowego R3 zaopatrzony jest w podzialke doswiadczalnie wyskalowana w jednostkach lepkosci.Przed przystapieniem do pomiarów sprawdza sie wychylenie wskazówki mikroamperomierza, która powinna sie wychylic do punktu zerowego, sprawdzajac tym samym warunki pracy silnika na biegu jalowym, ewentualnie regulujac potencjometrem R4. Walecpomiarowy zanurza sie w kadzi z kuwetura czekoladowa np. do oblewania biszkoptów. Wlacza sie urzadzenie mierzac moment skrecajacy walca pomiarowego, który jest scisle zwiazany z badana lepkoscia. Lepkosc odczytuje sie ze skali suwaka potencjometru pomiarowego R3, którym sprowadza sie wartosc pradu plyna¬ cego w galezi mikroamperomierza do wartosci takiej jak przy biegujalowym. Lepkosc mierzy sie w temperaturze 45°C.Przy zastosowaniu odpowiednio czulego amperomierza z dostatecznie dluga podzialka wyskalowana w jednostkach lepkosci, mozna pominac stosowanie potencjometru pomiarowe¬ go R3.Zastrzezenie patentowe Urzadzenie do pomiaru lepkosci cieczy zwlaszcza kuwetury czekoladowej, skladajace sie z walca pomiarowego osadzonego na lozyskowanej osi, silnika elektrycznego i ukladu pomiarowego132 037 3 zawierajacego zródlo pradu, amperomierz i zespól potencjometrów, znamienne tym, ze na osi (2) miedzy walcem pomiarowym (8) a lozyskiem (3) umieszczony jest zespól (4), (5) ograniczajacy zanurzenie osi w cieczy i zespól (5), (6), (7) zabezpieczajacy lozysko, przy czym os (2)polaczona jest bezposrednio z walem silnika (M), który wlaczony jest do ukladu pomiarowego równolegle z galezia, w której znajduje sie amperomierz (A), przelacznik zakresów (a), (b) i zespól potencjome¬ trów (Ri), (R2), (R3) dobranych tak, aby prad w galezi amperomierza byl 100 do 1000 razy mniejszy niz prad plynacy przez silnik i szeregowo ze zródlem pradu i ukladem (R4) i (R5) ustalajacymi warunki pracy silnika na biegu jalowym.Figi M W* Fig 2 PL