Przedmiotem wynalazku jest sposób okreslania czasu naswietlania materialu swiatloczu¬ lego przez poszczególne filtry barwne przy sporzadzaniu odbitek na materialach barwnych oraz urzadzenie do okreslania czasu naswietlania materialu swiatloczulego przez poszcze¬ gólne filtry barwne przy sporzadzaniu odbitek na materialach barwnych metoda addytywna.Sposób wedlug wynalazku oraz urzadzenie umozliwia przystosowanie znanych powiekszal¬ ników do wytwarzania barwnych powiekszen oraz do okreslania czasów naswietlen. Powiekszal¬ niki do powiekszen barwnych pracujace w oparciu o metode addytywna, sa tak drogie, ze za¬ opatrzenie w te aparaty wielkiej rzeszy amatorów jest niemozliwe albo co najmniej niera¬ cjonalne. Przyczyna wysokiej ceny jest przede wszystkim to, ze w urzadzenia te wbudowuje sie we wciaz wzrastajacej liczbie elementy elektroniczne oraz filtry dwubarwne. Odnosi sie to równiez do powiekszalników barwnych pracujacych w oparciu o metode subtraktywna oraz do analizatorów barwy, które mozna kupic osobno• Dla wielu amatorów oplacalna pozostaje mozliwosc jedynie uzupelnienia dotychczaso¬ wych powiekszalników dla powiekszen czarno-bialych potrzebnymi do powiekszen barwnych fil¬ trami korekcyjnymi, W dziedzinie obróbki barwnych obrazów najtrudniejszym zadaniem jest nauczenie sie ustalania korekcji potrzebnego dla uzyskania prawidlowo zabarwionego obra¬ zu, poniewaz wymaga to gruntownej wiedzy teoretycznej oraz dlugich doswiadczen.Dostepne na rynku pojedyncze urzadzenia, jak analizatoiy barwy wzglednie powiekszal¬ niki elektroniczne stosowane sa tylko w zakladach profesjonalnych, nie daly jednak spo¬ dziewanej pomocy w domowej pracy amatorskiej* Warunkiem niezawodnego dzialania jest przede wszystkim utrzymanie procesów technologicznych na kontrolowanym, stalym i stabilnym po¬ ziomie, W domowym laboratorium amatora, którym czesto jest lazienka - nie ma mozliwosci spelnienia tych warunków.Czynione byly próby opracowania sposobu oceny barwy za pomoca tak zwanego klina bar¬ wnego, przy czym klin mozna wykonac ze skrzyzowania trzech barwnych filtrów, to jest nie¬ bieskiego, zielonego i czerwonego, oraz klina szarego, albo za pomoca znanych ciemnieja-2 131 739 cych stopniowo filtrów barwnych o róznych gestosciach barwy* Istota tej metody polegala na tym, ze barwy negatywu za pomoca dyfuzera integrowane do szarosci i poprzez barwny klin rzucano na papier fotograficzny, a czasy naswietlania, odpowiadajace nastawieniu równowa¬ gi barw, musialy byc okreslane wychodzac z najbledszego stopnia sposród stopni barwy pa¬ pieru fotograficznego* Zasada ta zostala pózniej przejeta i rozwinieta, przykladowo w ten sposób, ze stosowano graficzne znakowanie odczuwanych subiektywnie najbledszych barw. Te metode zastosowano równiez w brytyjskim patencie nr 1 341 288.Dokonywano równiez takich prób, ze addytywne filtry barwne mocowane byly w uchwycie bezposrednio na obiektywie powiekszajacym. Mialy miejsce równiez inne próby na innych urza¬ dzeniach* Takim urzadzeniem jest przykladowo addytywny zestaw filtrów Tricolor firmy SIMMARD.Rozwiazania te mialy jednak powazne bledy i wady* Decydujacym bledem jest to, ze sposób oceny opiera sie na ocenie najbledszych gradacji barwy.Kazdy wywolywany material fotograficzny ma te charakterystyczna wlasciwosc, ze ges¬ tosc optyczna jest proporcjonalna do sily padajacego na material swiatla tylko w okreslo¬ nych granicach, mianowicie na prostym odcinku tak zwanej krzywej gradacji* W zakresie wo¬ lno wzrastajacego poczatkowego odcinka krzywej gradacji, a wiec dokladnie tam, gdzie sta¬ ja sie widoczne gestosci progowe, gestosc zmienia sie przy zmianach natezenia swiatla o wiele wolniej, niz pózniej na prostym odcinku krzywej. Praktycznym nastepstwem tej decydu¬ jacej wlasnosci jest to, ze widoczna dla oka gestosc progowa, a wiec najbledsza gradacja barwy, na poczatku nawet przy znacznym zwiekszeniu czasu naswietlania prawie sie nie zmie- nia, chociaz w nastepstwie tych zmian naswietlania nastepuje juz zaklócenie równowagi barw. Idac dalej, metoda ta wystarcza tylko w tych przypadkach, gdy rzeczywiste gradacje barw zóltej, purpurowej i zielono-niebieskiej danego papieru fotograficznego znajduja sie w jednakowych wzgledem siebie odleglosciach w kregu barw, i w ten sposób takie same ich ilosci, w tym przypadku takie same wartosci progowe, daja barwe szara. W praktyce je¬ dnak tak nie jest. W wytwórniach materialów fotograficznych uzywa sie czesto barwników o bardzo róznym charakterze i dlugosci fali* W praktyce metoda ta okazala sie bledna i niedokladna, i to jest przyczyna, ze klin barwny, który poza tym jest bardzo dobrym srod¬ kiem, zostal prawie zapomniany* Innym bledem bylo mocowanie addytywnego urzadzenia filtrowego bezposrednio na obiek¬ tywie powiekszalnika* Takie rozwiazanie mialo znów kilka wad* Po pierwsze, obiektywy sa najczesciej wpuszczone w powiekszalnik i nie wystaja z ramy nosnej, tak ze nie mozna na nich nic mocowac. Po drugie, rozwiazanie takie w przewazajacej ilosci obiektywów nie po¬ zwala na ustawianie przeslony, poniewaz zamocowane na obiektywie urzadzenie przeszkadza przeslonie* Po trzecie, obiektyw jest wrazliwa konstrukoja i niekorzystne jest obciazanie go dodatkowym ciezarem oraz narazanie na dzialanie sily dociskajacej, potrzebnej do pew¬ nego mocowania urzadzenia dodatkowego* Celem wynalazku jest opracowanie sposobu okreslania czasu naswietlania materialu swiatloczulego przez poszczególne filtry barwne, w którym wyeliminowano bledy oceny cza¬ su naswietlania wynikajace z oceny gestosci progowej i opierajace sie na ocenie najbled- szej gradacji barw i wyeliminowanie ustalania oceny gestosci progowej na subiektywnych zdolnosciach widzenia barw przez rózne osoby, przy jednoczesnym uzyskaniu dokladnosci oce¬ ny, równiez przy uwzglednieniu wlasciwosci materialów fotograficznych i barwnego wzorca* Celem wynalazku jest równiez skonstruowanie urzadzenia do okreslania czasu naswie¬ tlania materialu swiatloczulego przez poszczególne filtry barwne, majacego prosta kon¬ strukcje, latwego w montazu i obsludze i przystosowanego do montazu na dowolnym typie » powiekszalnika* Cel wynalazku osiagnieto przez opracowanie sposobu okreslania czasu naswietlania ma¬ terialu swiatloczulego przez poszczególne filtry barwne przy sporzadzaniu odbitek na ma¬ terialach barwnych metoda addytywna, polegajacego na wykonaniu próbnej kopii przez maske zawierajaca filtry barwne i klin szary, w którym to sposobie po przeprowadzeniu obróbki chemicznej próbnej kopii porównuje sie wizualnie gestosc optyczna uzyskanego obrazu z wzór-131 759 3 cami barw, których gestosc wynosi od 0,2 do 1,5t korzystnie od 0,5 do 0,8, wykonanymi przez wywolanie barwny cla, papierów fotograficznych albo przez zabarwienie materialów bar¬ wnikami, a nastepnie na skali odczytuje sie czas naswietlania, przy którym uzyskano ges¬ tosc optyczna najbardziej zblizona do gestosci wzorca* Cel wynalazku osiagnieto równiez przez skonstruowanie urzadzenia do okreslania cza¬ su naswietlania materialu swiatloczulego przez poszczególne filtry barwne przy sporza¬ dzaniu odbitek na materialach barwnych metoda addytywna, wykonanego w postaci zamocowa¬ nej do powiekszalnika plytki z otworami, zawierajacymi filtry, klin szary oraz skale cza¬ sowa, w którym.to urzadzeniu plytka zamocowana jest za pomoca mimosrodowego ramienia, po¬ laczonego sruba z prowadnica, ustalana sruba, w szczece mocujacej, do ramy nosnej osadzo¬ nej na cylindrze obiektywu* Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig* 1 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku w widoku z boku, w perspektywie, fig. 2 - urzadzenie jak na fig* 1, w widoku z boku, w czesciowym przekroju, fig. 3 - filtr korek¬ cyjny w widoku z góry, fig. 4 - barwna maske analizujaca, w widoku z góry, fig. 5 - mas¬ ke w przekroju poprzecznym i fig. 6 - maske w przekroju podluznym.Plytka 1 filtru korekcyjnego majaca postac tarczy, ma otwór 2 bez filtru oraz dal¬ sze otwory, w których umieszczone sa plytka integrujaca /dyfuzer/ 3 i filtry barwne, nie¬ bieski filtr 4, zielony filtr 5 i czerwony filtr 6 w kolejnosci stosowania.Na dyfuzor 3 nadaje sie najczesciej matówka badz tarczka z tworzywa sztucznego naj¬ bardziej zblizonego do szkla matowego. Plytke 1 filtru korekcyjnego za pomoca szczeki mo¬ cujacej 7 i wkladki 16 z gumy albo tworzywa sztucznego, przymocowuje sie sruba dociskowa 11 do dolnej ramy nosnej 8 wzglednie do kolnierza remy wyciagu obiektywu powiekszalnika.Plytke 1 mozna nastawic w kierunku pionowym, za pomoca prowadnicy 9 oraz ustalac sruba 12. Do nastawiania poziomego plytki 1 przeznaczone jest mimosródowe ramie 10, zamocowane za pomoca sruby 14 do prowadnicy 9» W ten sposób symetrycznie rozmieszczone otwory 2, 3» 4, 5, 6 mozna ustawiac zawsze dokladnie wzgledem cylindra 15 obiektywu i bezposrednio pod jego plaszczyzna w odstepie 1 - 2 mm oraz wprowadzac pod obiektyw na zmiane przez obrót plytki 1 wokól trzpienia 13* Plytka 1 filtru korekcyjnego moze byc wykonana nie tylko jako tarcza lecz równiez jako gladka szyba, przykladowo przesuwana w oprawie w postaci plaskich san. W innym przy¬ kladzie wykonania filtry barwne i dyfuzor umieszczone sa w calkowicie albo czesciowo po¬ dzielonej oprawie i mozna je podstawiac pod obiektyw pojedynczo, tak jak przykladowo czer¬ wony filtr nastawczy przy powiekszalnikach czarno-bialych.Zamiast przedstawionej postaci wykonania szczeki mocujacej 2 mozna tez stosowac in¬ ny element ustalajacy. Urzadzenia nastawcze w kierunku poziomym i pionowym moga byc rów¬ niez inaczej wykonane, przykladowo w postaci przegubów. Korzystne jest zabezpieczenie do¬ kladnego ustawienia otworów pod obiektywem za pomoca zamocowanego na oprawie filtrów me¬ chanizmu zapadkowego jak równiez wyposazenie róznych filtrów barwnych w wyczuwalne rów¬ niez na kolnierzu tarczy oznaczenia i naciecia tak, aby mozna bylo okreslic nawet w ciem¬ nosci chwilowa pozycje tarczy.W przypadku, gdy konstrukcja powiekszalnika nie pozwala na mocowanie urzadzenia do dolnej ramy wyciagu obiektywu, szczeke mocujaca trzeba zamocowac do innej odpowiadajacej temu celowi czesci powiekszalnika, ale nigdy na obiektywie, przykladowo górnej czesci wy¬ ciagu wzglednie oslony lampy albo w innym miejscu konstrukcji konsoli powiekszalnika.W razie potrzeby mozna dolaczyc do adaptera odpowiednie elementy zamienne i przedluzajace.Drugim zespolem konstrukcyjnym jest barwna maska analizujaca.Przyklad wykonania barwnej maski analizujacej przedstawiono na fig* 4. Oprawa 17 mas¬ ki jest plaskim pudelkiem, wyposazonym po jednej stronie w otwory. W podluznych otworach umieszczone sa barwne filtry, niebieski filtr 18, zielony filtr 19 3 czerwony filtr 20, których jakosc jest równa jakosci filtrów addytywnych umieszczonych w plytce 1. Bezposre-4 131 739 dnio pod filtrami umieszczony jest przedstawiony na rysunku tylko w przekroju, fotografi¬ czny klin szary 21, filin, którego prostopadle do otworów stopnie zaznaczone sa przez na¬ rysowane w otworach prostopadle linie przerywane. Klin szary sklada sie korzystnie z 10-15 stopniowo i'równomiernie ciemniejszych stopni, których wartosc moze wynosic przykladowo +0,1 albo +0,15* Barwny papier fotograficzny 22 nalezy wsunac w maske tak, aby emulsja zwrócona byla w kierunku otworów* Skala 23 czasu, której numeracja wedlug fig* 4- jest tylko przykladem wykonania, i której wartosci liczbowe sa zawsze dokladnie skorelowane ze stopniami gesto¬ sci uzytego klina szarego, moze byc równiez wykonywana w inny sposób. Przy najprostszym rozwiazaniu wartosci liczbowe skali czasu sa napisane bezposrednio na barwnej masce anali¬ zujacej, przy czym mozna przedstawic równiez taka odmiane, przy której decyduja wartosci liczbowe na obrazie próbnym obok barwnych stopni* W tym przypadku skale czasu wmontowuje sie w przezroczysty material filmowy. Równiez wartosci liczbowe mozna zastapic innymi ozna¬ czeniami, przykladowo literami, i w takim przypadku do przeliczania czasów naswietlania stosuje sie dodatkowy kod* Barwna maske analizujaca mozna wykfcnac równiez w prostszy sposób, przykladowo tak, ze elementy skladowe ujmuje sie w dwie szklane szyby, a szyby w zewnetrzna ramke* Nastep¬ nie wystarczy maske polozyc na papierze fotograficznym* Przy stosowaniu dowolnej maski i skali czasu istotne pozostaje zawsze to, ze wartosci liczbowe skali czasu maja odpowiadac barwnym wzorcom* Przeprowadza sie to tak, ze jeszcze w czasie wytwarzania poszukuje sie dopasowanej zasadniczo do gestosci stosowanego natezenia swiatla takiej dlugosci czasu naswietlania, przy stosowaniu której naswietlajac próbny papier zintegrowanym przez dyfuzor swiatlem ne¬ gatywu o srednim rozlozeniu barw i gestosci, przy sredniej przeslonie, przykladowo f:8f poprzez barwna maske analizujaca i nastepnie obrabiajac obraz uzyska sie wynik spelniaja¬ cy podwójne wymaganie. Pierwszym wymaganiem jest to, aby czasy naswietlania, przy których ten obraz - wedlug dodatkowej próby - mozna powiekszac z prawidlowym zabarwieniem, znaj¬ dowaly sie w srodkowym zakresie skali czasu* Drugim wymaganiem jest to, aby zapewniajace dokladnosc oceny pola o sredniej gestosci znajdowaly sie zdecydowanie obok tych wartosci liczbowych* Dolna wartosc graniczna zadanej gestosci powinna wynosic 0,2, która jest wciaz o 50% bardziej zabarwiona niz rozrózniane golym okiem na barwnym papierze najbledsze gra¬ dacje barwy, których gestosc wedlug pomiarów wynosi okolo 0,05, gdy densytometr wyzerowa¬ ny jest na biala barwe podstawowa papieru. Korzystniejsze wydaje sie jednak uzyskanie ges¬ tosci o wartosci 0,5-0|8, poniewaz jest to korzystniejsze przy wizualnym porównywaniu* Ustalone na podstawie tych prób wartosci czasu naswietlania musza byc dla ustawiania równowagi barw przepisane w instrukcji uzytkownika* Wazny element wynalazku stanowia wzorce barw, których nie mozna przedstawic na ry¬ sunkach* Gestosc tych wzorców wynika ze wspomnianej juz próby, a wiec wartosc gestosci jest dokladnie wyznaczona* Najbardziej wlasciwe jest wytwarzanie wzorców barw samodzielnie z papieru fotografi¬ cznego, mozna jednak uzywac innych materialów zabarwianych barwnikami* Wzorce te moze jed¬ nak latwo wykonac sam uzytkownik, wycinajac odpowiednie pole z klina próbnego wytworzone¬ go z innego papieru fotograficznego. Najwlasciwsze jest wykorzystanie na wzorce barw pól barwnego klina o jednakowych wielkosciach, zamocowanie ich do neutralnego, a wiec bialego albo szarego tla i ulatwienie przez to procesu porównywania* Zastosowanie sposobu i urzadzenia wedlug wynalazku przedstawione zostanie na nastepu¬ jacym przykladzie* Najpierw urzadzenie nalezy zamocowac na powiekszalniku* Nastepnie prze¬ puszczajac swiatlo przez pusty otwór nastawczy, nastawia sie znanym sposobem obraz negaty¬ wny na plycie podstawowej albo ramie powiekszalnika ostro na zadana wielkosc.Nastepna faza jest nastawienie przeslony na przepisowa wartosc oraz juz w ciemnosci, wlozenie papieru fotograficznego o odpowiednich wymiarach w barwna maske analizujaca, umie¬ szczenie maski na miejscu wzglednie w srodku powiekszonego obrazu i naswietlenie poprzez dyfuzor przez czas przepisany w instrukcji uzytkownika, przykladowo 80 s.131 739 5 Nastepnie papier fotograficzny, wyjety z maski, trzeba poddac prawidlowej obróbce zgodnie z przepisami producenta. Z otrzymanych w ten sposób zóltych, purpurowych i nie¬ biesko-zielonyeh barw trzeba wybrac pola, których gestosci sa równe wzorcom barw. Na ska¬ li czasu nalezy zidentyfikowac albo odczytac odpowiadajace danym stopniom czasy naswietla¬ nia. Nastepnie obraca sie tarczowa oprawe filtrów i potem trzeba naswietlic juz z tymi czasami inny papier fotograficzny, kolejno przez trzy addytywne filtry barwne.Stosowanie urzadzenia wedlug wynalazku jest bardzo korzystne nie tylko dla amatorów, lecz takze dla fotografów zawodowych majacych mniejsze zaklady. W przeciwienstwie do spo¬ sobu z subtraktywnymi filtrami barwnymi o ograniczonym natezeniu i stopniach, mozliwosc filtrowania korekcyjnego jest praktycznie nieograniczona. Ogólnie znana zaleta metody addy- tywnej jest wytwarzanie przy tej metodzie piekniejszych i czystszych barw. Przy tym sposo¬ bie iw przecietnych warunkach amatorskich klin barwny dziala dokladnie i niezawodnie.Urzadzenie mozna mocowac na juz istniejacym powiekszalniku. Uzyskuje sie dzieki temu ob¬ nizenie cen, przy podwyzszeniu jakosci i oplacalnosci. Sposobem wedlug wynalazku mozna bez specjalnego przygotowania i doswiadczenia wykonywac doskonale powiekszenia barwne i nie¬ zaleznie od róznych zdolnosci widzenia barw poszczególnych osób mozna wykonywac dobrze po¬ wiekszenia barwne takze w warunkach domowych.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób okreslania czasu naswietlania materialu swiatloczulego, przez poszczególne filtry barwne, przy sporzadzaniu odbitek na materialach barwnych metoda addytywna, pole¬ gajacy na wykonaniu próbnej kopii przez maske zawierajaca filtry barwne i klin szary, znamienny tym, ze po przeprowadzeniu obróbki chemicznej próbnej kopii porów¬ nuje sie wizualnie gestosc optyczna uzyskanego obrazu z wzorcami barw, których gestosc wy¬ nosi od 0,2 do 1,5i korzystnie od 0,5 do 0,8, wykonanymi przez wywolanie barwnych papierów fotograficznych albo pizez zabarwienie materialów barwnikami, a nastepnie na skali odczy¬ tuje sie czas naswietlania, przy którym uzyskano gestosc optyczna najbardziej zblizona do gestosci wzorca. 2. Urzadzenie do okreslania czasu naswietlania materialu swiatloczulego przez po¬ szczególne filtry barwne pray Bporzadzeniu odbitek na materialach barwnych metoda addyty¬ wna, wykonane w postaci pilytki z otworami zawierajacymi filtiy, zamocowanej do powiekszal¬ nika oraz dodatkowego wyposazenia, które stanowi maske zawierajaca filtiy barwne, klin szaiy oraz skale czasowa, znamienne tym, ze plytka /1/ zamocowana jest za po¬ moca mimosrodowego ramienia /10/, polaczonego sruba /14/ z prowadnica /9/, ustalana sru¬ ba /12/f w szczece mocujacej /7/t do ramy nosnej /8/f osadzonej na cylindrze /15/ obiektywu*131 739 Fig.1131 739 FigA Fig. 6 PL