Znany jest gwint, naciety na sworzniu srubowym i w nakretce w taki sposób, ze przekrój dna rowka gwintu jednej z tych czesci tworzy linje prosta, pochylona do osi sworznia wzglednie nakretki pod katem dosc malym tak, aby wierzcholek zwoju gwintu drugiej z tych czesci (tworzacy w przekroju równiez linje prosta) dociskal sie mocno do dna owego rowka wskutek odporu czesci zesrubowywanych przy ich dociaganiu, nakretka zas nie odkrecala sie samoczynnie, lecz, jezeli wzmiankowany powyzej kat jest dostatecznie maly, nie od¬ krecala sie, zakleszczajac sie na sworzniu srubowym.Gwint ten uwidocznia fig. 1, na której litera a oznacza nakretke, b — sworzen; przytem wspólna os sworznia i nakretki biegnie poziomo, a leb sworznia znajduje sie po stronie lewej, wskutek czego nakret¬ ka przesuwa sie podczas dociagania wzgle¬ dem sworznia w kierunku strzalki F.Nalezy zaznaczyc, ze nakretka, nie- obluzniajaca sie pod wplywem czynników przypadkowych, powinna byc zwiazana si¬ la tarcia z gwintowanym sworzniem moc¬ niej niz z czesciami, które sa polaczone za- pomoca zlacza srubowego tego rodzaju, wobec czego nakretka nie moze przesuwac sie wzgledem sworznia pod dzialaniem na¬ prezen, przenoszonych przez te czesci, do¬ póki trwa dzialanie sily osiowej, wywola¬ nej zakleszczeniem nakretki.Azeby zakleszczanie takie moglo miecmiejsce, nalezy, przy obieraniu skoków p gwintu, wzglednie malych w stosunku do srednicy D v nagwintowanego sworznia (p "< YsD), uczynic zadosc warunkowi, aby kat a (fig. 1), który twofzy z osia prosta pobocznica dna rowków gwintu, byl tego rodzaju, azeby tang a < /, przyczem / oznacza wspólczynnik tarcia metali, sty* ka jacyeh sie ze soba.Im a jest mniejsze, tern mniejsza jest skladowa cisnienia, usilujacego przesunac zakleszczona nakretke w kierunku odwrót*- nym do strzalki F1 i tern mocniej nakretka wiaze sie z nagwintowanym sworzniem.Doswiadczenie wykazalo, ze, najodpo¬ wiedniejszy do celów powyzszych kat a wynosi okolo 5°—6°, Aczkolwiek moznaby wytwarzac w spo¬ sób przemyslowy sruby z bardzo malemi tolerancjami, np. 0,05 mm przy srubach o srednicy = 24 mm, to jednak pozadane jest powiekszenie tych tolerancji w takim sto¬ sunku, aby posiadaly one wartosci, stoso¬ wane zwykle przy wyrobie srub, to znaczy np. rzedu 0,15 mm w srubach lub sworz¬ niach o srednicy 24 mm.Wymaganiom tym czyni zadosc gwint, stanowiacy przedmiot wynalazku i wyróz¬ niajacy sie zwlaszcza tern, ze w pochylych dnach rowków gwintu wykonano wreby lub wyciecia o dowolnym ksztalcie, mianowicie w miejscu najblizszem osi w gwincie sworz¬ nia i najdalszem od osi w gwincie nakret¬ ki, przyczem glebokosc tych wrebów lub wyciec umozliwia powiekszenie tolerancji.Doswiadczenie wykazalo, ze ksztalt wrebu nie moze byc jednak dowolny, lecz musi czynic zadosc zupelnie okreslonym warunkom, zwlaszcza, jezeli powierzchnia, czy czesc wrebu, polaczona z powierzchnia skosna dna rowka lub wierzcholka zwoju, tworzy z osia kat dostatecznie wielki, co moze spowodowac przy wykrecaniu na¬ kretki zerwanie czesci tych powierzchni i zniszczenie zarówno wierzcholków zwojów gwintu nakretki, jak i den rowków gwintu sworznia, po kilku zas dociagnieciach czy obluznieniach — zerwanie gwintu.Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wykonania gwintu nierozluzniajacego sie, w którym czesc powierzchni wrebu, lacza¬ ca sie z powierzchnia pochyla dna rowka lub powierzchnia górna zwoju, stanowiaca oparcie przy dociaganiu, posiada pochyle¬ nie mniej wiecej 1/4. W tych warunkach dno rowka gwintu sworznia tworza w przekro¬ ju dwie linje proste, pochylone wzgledem osi sworznia pod dwoma róznemi katami; np. prosta o wiekszem pochyleniu, odpo¬ wiadajaca wrebowi, tworzy z osia kat 13°, podczas gdy prosta o mniejszem pochyle¬ niu, odpowiadajaca powierzchni, sluzacej jako oparcie przy dociaganiu nakretki, two¬ rzy z osia powyzsza kat 6°.Inne ulepszenie, stanowiace przedmiot wynalazku, polega na tem, ze nakretke wy¬ konano w taki sposób, iz mozna ja nakla¬ dac na sworzen nagwintowany strona do¬ wolna, innemi slowy nakretke mozna od¬ wracac, W tym celu wierzcholki zwojów gwintu nakretki tworza ramiona kata, rów¬ niez pochylone wzgledem osi, a pochylenie ma te sama wartosc lub jest bardzo zblizo¬ ne do pochylenia wrebu dna rowków gwin¬ tu sworznia.Poza tem dna rowków gwintu nakretki i wierzcholki zwojów gwintu sworznia sa utworzone przez powierzchnie walcowa, której pobocznica jest równolegla do osi sworznia. W powyzszy sposób wykonywa sie gwint nieobluzniajacy sie, przyczem sworzen posiada gwint niesymetryczny, a nakretka — symetryczny. Zakleszczanie nastepuje miedzy wierzcholkami zwojów gwintu nakretki a dnami rowków gwintu sworznia.Wreszcie miedzy zwojami gwintu na¬ kretki i zwojami gwintu sworznia istnieje odstep, dostateczny aby wierzcholki zwo¬ jów gwintu nakretki znajdowaly sie przy zakleszczonej nakretce calkowicie na po¬ wierzchni sworznia, nachylonej pod katem — 2 —okolo 6° (fig. 7), nic zas czesciowo na tej powierzchni i czesciowo na powierzchni o nachyleniu wynoszacem okolo 13°.Opis ponizszy, wraz z rysunkiem, uwi¬ doczniajacym przyklad wykonania wyna¬ lazku, wyjasnia w nalezyty sposób istote wynalazku niniejszego.Fig. 2 przedstawia jedna z postaci wy¬ konania wynalazku, przyczem tworzen i nakretka znajduja sie w polozeniu obluz- nienia, fig. 3 — takiz widok w polozeniu dociagniecia, fig. 4, 5 i 6 przedstawiaja trzy inne odmiany wykonania w polozeniu obluznienia, fig. 7 — przekrój gwintu we¬ dlug wynalazku niniejszego, a fig. 8 — wi¬ dok calosci zlacza srubowego, to jest sworznia z nakretka na poczatku dociaga¬ nia, fig. 9 — przedstawia przekrój gwintu, uwidocznionego na fig. 7, lecz w polozeniu dociagniecia.Jak widac z fig, 2, dno rowka gwintu o pochyleniu a posiada wglebienia lub wre¬ by e2 (w sworzniu 6) i e1 (w nakretce a).Wreb e2 miesci sie w tej czesci dna rowka gwintu, która jest najbardziej zbli¬ zona do osi nakretki, to znaczy (fig. 2) w dolnej czesci pochylosci, utworzonej przez powierzchnie g—h (fig. 1).W przeciwienstwie do tego wreb g1 znajduje sie w czesci dna rowków gwintu, najbardziej oddalonej od osi nakretki, to znacfcy w górnej czesci pochylosci, utwo¬ rzonej przez powierzchnie no (fig. 1).Wreby lub wpustki te maja ksztalt za¬ sadniczo dowolny i moga byc utworzone przez pochyla limje krzywa lub prosta.Wierzcholki s1, s2 zwojów gwintu (na¬ kretki lub sworznia) moga wsuwac sie mniej lub wiecej do wrebów i przy docia¬ ganiu nakretki wierzcholki te nasuwaja sie, odksztalcajac sie przytem w mniejszym lub wiekszym stopniu, zaleznie od tego, czy siegaja poczatkowo glebiej lub plyciej we wreby, na dna rowków gwintu, pochylone pod katem a, i zajmuja przy koncu docia¬ gania polozenie, przedstawione na fig. 3.Ksztalt wierzcholków s1, s2 moze byc za¬ sadniczo dowolny, z tern jednak zastrzeze¬ niem, aby przy koncu dociagania po¬ wierzchnia zetkniecia tych wierzcholków z dnami rowków gwintu byla dostatecznie wielka do zapewnienia nieobluzniania sie nakretki.Z porównania fig. 1 z fig. 2 wynika, ze najwieksza tolerancja srednicowa, ozna¬ czona na fig. 1 litera /, jest bardzo mala, natomiast w odmianie, uwidocznionej na fig. 2, najwieksza tolerancja srednicowa T jest znacznie wieksza. Na figurze tej wierz¬ cholek s1 posiada w przekroju ten sam ksztalt, co i wreb e2, odleglosc T moze byc wobec tego mierzona miedzy dnem wrebu a lin ja pozioma, przechodzaca przez punkt c.Oczywiscie wreby moga byc wykonane w jednym tylko z gwintów, to znaczy w na¬ kretce lub w sworzniu, przyczem dna row¬ ków wspóldzialajacego z nim gwintu sa al¬ bo pochylone wzgledem osi, jak na fig. 5, albo nawet równolegle do niej, jak na fig. 4.Na figurach tych przedstawiono gwin¬ ty w polozeniu poczatkowem, o minimal¬ nym, czyli zerowym odstepie srednicowym.Na fig. 2—5 nadano wierzcholkowi zwo¬ ju gwintu ksztalt, podobny do ksztaltu wrebu, moze on jednak posiadac ksztalt od¬ mienny, jak to przedstawiono np. na fig. 6.Nalezy zaznaczyc, ze ksztalt wierzcholka zwoju gwintu okresla* dopuszczalna wiel¬ kosc tolerancji T.W przykladzie wykonania, przedstawio¬ nym na fig. 7, przekrój gwintu sworznia 6 jest wytworzony przez linje lamana a0-^- c°—1°—f°—g°—h°, a przekrój gwintu na¬ kretki a takaz lin ja a1—b1—t/1—e1—g1—h1.Szczególne cechy tych przekrojów sa nastepujace.Prosta /°—f° tworzy z osia kat mniej wiecej 6°, proste zas d1—1° i c°—1° tworza z osia kat okolo 13°.Punkt d1 znajduje sie w jednakowej odleglosci od punktów 61 i Z1. — 3 —Prosta b1—d1 jest symetryczna do pro¬ stej d1—I1 wzgledem linji pionowej, prze¬ chodzacej przez d1, dzieki czemu przekrój gwintu nakretki jest symetryczny.Proste g°—h° i g1—h1 sa równolegle do osi.W dociagnietem zlaczu srubowem (fig. 9) wierzcholki zwojów gwintu nakretki a sa calkowicie nasuniete na powierzchnie pochyle Z°—/° sworznia b. Odleglosc 1°—/" jest wieksza, niz odleglosc miedzy punkta¬ mi n—b1.Poza tem, dzieki symetrycznemu ksztal¬ towi gwintu nakretki, mozna ja nakladac na sworzen jedna lub druga strona.W opisanych powyzej postaciach wyko¬ nania mozna oczywiscie dokonac pewnych zmian, nie wykraczajac jednak poza gra¬ nice wynalazku niniejszego. PL