***! InL Cl. B23B 31/10 Twórca wynalazku: Uprawniony z patentu: J.P. Tool Limited, Windsor, Ontario /Kanada/ ZABIERAK OBROTOWEGO Ni\RZCDZIA SKRAWAJ4CEG0 Przedmiotem wynalazku jest zabierak obrotowego narzedzia skrawajacego, a zwlaszcza zabierak narzedzi skrawajacych z rowkami, takich jak rozwiertaki i nakladki wiertnicze.Rozmaite obrotowe narzedzia skrawajace takie jak wiertla krete, rozwiertaki, frezy waloowo-ozolowe itd. maja trzonki o rozmaityoh uksztaltowaniaeh dla montazu w uchwycie -wiertarki pionowej lub frezarki. Znany tego rodzaju uchwyt posiada nagwintowany czlon tulejowy, przesuwajacy sie po stozkowych powierzchniach, które zaciskaja sie wokól trzon¬ ka dla mocnego uchwycenia go w pozycji pracy. Obciazenie skretne pomiedzy uchwytem a trzonkiem narzedzia skrawajacego jest nastepnie w calosci przenoszone przez docisk pomiedzy dwiema powierzchniami metalu. Inne narzedzia skrawajace tego rodzaju sa utrzy¬ mywane w uchwycie za pomoca srub nastaw ozyeh, które zachodza we wreby lub wglebienia -w trzonku narzedzia skrawajacego* Tego rodzaju narzedzia skrawajaoe sa szeroko stosowane przy obróbce przedmiotów metalowych, zwlaszcza w przemysle motoryzacyjnym. W tym przypadku sa one bardzo intensyw¬ nie wykorzystywane i szybko staja sie tepe. Z tego wzgledu sa one czesto zmieniane tak, aby zawsze praoowaly ostre krawedzie skrawajace.Celem wynalazku jest skonstruowanie zabieraka narzedzia skrawajacego, który pozwoli na bardzo proste wyjmowanie tepych narzedzi skrawajacych i zakladanie ostrych bez potrze¬ by stosowania specjalnych narzedzi pomocniczych i który moze byó blokowany i odblokowywa¬ ny recznie bez potrzeby stosowania zadnego osobnego narzedzia.Zabierak obrotowego narzedzia skrawajacego wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze posiada trzonek majacy z Jednej strony wystajaca osiowo cylindryczna cz^aó zawierajaca przynajmniej dwa wypusty odchodzace podluznie od powierzchni oporowej odleglego wzgledom2 130 706 trzonka zakonozenia oylindryoznej czesci przy czyni wypusty maja krzywoliniowe zewnetrzne powierzchnie stanowiace przedluzenie powierzchni obwodowej cylindrycznej czesci, oraz posiada cylindryczna tuleje zamontowana obrotowo na cylindrycznej czesci i wypustach, przy czym ta tuleja ma na zewnetrznym konou wystajaoe do wewnatrz wystepy czolowe, zas kazdy z wypustów cylindrycznej czesci ma promieniowo wewnetrznie usytuowane powierzchnie boczne, przechodzace w wewnetrzna powierzchnie wypukla i tworzace centralna szczeline osiowa i szczeliny promieniowe do przyjmowania narzedzia skrawajacego z rowkami zabieranymi przez wypusty cylindrycznej czesci i wyzlobieniami przytrzymywanymi przez wystepy czolowe oylindryoznej tulei.Wystepy ozolowe sa rozmieszczone symetrycznie wokól zewnetrznego zakonczenia cylin¬ drycznej tulei, przy czym w polozeniu zwolnienia narzedzia skrawajacego sa one ustawione w jednej linii z wypustami cylindrycznej czesci, zas w polozeniu mocowania narzedzia skrawajacego sa ustawione w Jednej linii z promieniowymi szczelinami pomiedzy powierzchnia¬ mi bocznymi wypustów.Wystepy cylindrycznej ozesci sa zakonczone podluznymi koncówkami, majacymi lukowe powierzchnie zewnetrzne, przesuniete promieniowo wewnetrznie wzgledem zewnetrznyoh powierzchni wypustów. Zabierak korzystnie posiada mechanizm blokujacy cylindryczna tuleje w pozycji mocowania narzedzia skrawajacego. Zabierak moze tez korzystnie posiadac przesuw¬ na osiowo koncówke oporowa dla dostosowania do rozmaitych dlugosci narzedzia skrawajacego.Gdy narzedzie skrawajace jest wlozone do zabieraka wedlug wynalazku, wówczas wewnetrzny koniec tego narzedzia opiera sie o zakonczenie cylindrycznej czesci przyleglo do poczatku wypustów. W ten sposób pelne obciazenie osiowe jest przenoszone przez czesc cylindryczna, przez co zadna czesc obciazenia osiowego nie potrzebuje byc przenoszona przez wystepy czolowe tulei. Obciazenie skretne narzedzi skrawajacych jest przenoszone przez kontakt powierzchniowy pomiedzy wystajacymi do wewnatrz powierzchniami wypustów a powierzchniami rowków narzedzia skrawajacego. Kazdy wypust posiada przebiegajace promieniowo do wewnatrz powierzchnie boczne, siegajace wypuklej powierzchni wewnetrznej, która Jest korzystnie tak uksztaltowana, ze umiejscawia i styka sie na zasadzie dopasowa¬ nia ksztaltu z krzywoliniowymi rowkami narzedzia skrawajacego. W ten sposób narzedzie skrawajace jest utrzymywane suwliwie wewnatrz zabieraka bez mozliwosci zadnego istotnego ruchu w bok.Inna korzysc takiego rozwiazania polega na tym, ze do tego samego zabieraka moga byc wkladane narzedzia skrawajace o rozmaitych srednicach skrawania, bez potrzeby nastawia¬ nia zabieraka. Tym samym wszystkie narzedzia skrawajace moga posiadac jednakowy wymiar srodnikai jednakowy wymiar wewnetrznych czesci rowków. Jedyna róznica wystepuje w odcho¬ dzacych promieniowo na zewnatrz wystepach rowków. Tym samym, zewnetrzne powierzchnie rowków nie stykaja sie z wewnetrzna powierzchnia tulei cylindrycznej, zas narzedzia skrawajace sa utrzymywane przez styk pomiedzy srodnikiem i wewnetrznymi czesciami rowków narzedzi skrawajacych a wewnetrznymi powierzchniami wypustów. Jezeli cylindryczna czesc zabieraka Jest wyposazona w przestawna osiowo, srodkowa koncówke oporowa przeznaczona do stykania sie z zakonczeniami narzedzi skrawajacych o rozmaitych dlugosciach, wówczas po naostrzeniu narzedzi skrawajacych i skróoeniu sie przez to ioh dlugosci, koncówka oporowa moze byc tak przesunieta, ze obciazenie osiowe Jest nadal w calosci przenoszone przez cylindryczna czesc zabieraka, podczas gdy wystepy czolowe tulei stale stykaja sie z karbami w powierzchniach prowadzacych bez przenoszenia obciazenia osiowego.Zabierak wedlug wynalazku moze byc stosowany z dowolnym rodzajem narzedzia skrawaja¬ cego majacego dwa lub wiecej rowków. Ponadto jakkolwiek szczególnie korzystne jest stoso¬ wania narzedzi skrawajacych na obu koncach powierzchnie skrawania, to zabierak wedlug wynalazku nadaje sie równiez do wspólpracy z narzedziami skrawajacymi posiadajacymi powierzchnie skrawania tylko z Jednej strony.'130706 3 Przedmiot wynalazku Jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig* 1 przedstawia widok prostego roztwiertaka z rowkami i zabi©rakaf w stanie rozlozonym, fig. 2 - czesciowy przekrój przez zablerak pokazany na fig. 1, fig. 3a - widok z przodu zabieraka pokazanego na fig. 2 w polozeniu gotowym do przyjecia narzedzia tnacego, fig. 3b - widok podobny Jak na fig. 3a z nalozonym narzedziem tnacym, fig. 3c - widok podobny jak na fig. 3b z narzedziem tnacym zablokowanym w pozycji pracy, fig. kt\ - widok z boku prostego rozwiertaka z rowkami, 4b - widok z przodu roztwiertaka pokazanego na fig. *la, fig. 5a - widok z boku duzego roztwiertaka, fig. 5» - widok z przodu rozwiertaka wsunietego w zabierak w pozycji zwalniania narzedzia, fig. 5c - rozwiertak wlozony w za- bierak w pozyoji mocowania narzedzia, fig. 6a - rozwiertak srednich rozmiarów, fig. 6b - widok z przodu rozwiertaka w zabieraku w pozyoji zwalniania narzedzia, figi 6c - widok z przodu rozwiertaka w zabieraku w pozycji mocowania narzedzia, fig. 7a - widok z boku malego rozwiertakat fig. 7t - widok z przodu rozwiertaka w zabieraku w pozycji zwalniania narzedzia, fig. 7o - rozwiertak w zabieraku x pozyoji mooowania narzedzia, fig. 8 - widok perspektywiczny prostej nakladki wiertniczej) z rowkami w zabieraku wedlug wynalazku, fig. 9a - widok z boku wiertla dwurowkolego, fig. 9& - widok z przodu wiertla z fig. 9a, fig. 10a - widok z przodu zabieraka pokazanego na fig. 8, fig. 10b - widok z boku pokazu¬ jacy szczególy zabieraka z fig. 8, fig. 10c « widok z przodu zabieraka z fig. 10a i 10b z nalozona nakladka wiertnioza w pozyoji zwalniania narzedzia, fig. 10d - widok z przodu ukladu z fig. 10o z nakladka w pozyoji mocowania narzedzia, fig. 11 a - widok z przodu pieoiorowkowego, prostego rozwiertaka zamontowanego w zabieraku w pozycji zwalniania narzedzia, fig. 11b - rozwiertak z fig. 11a w pozyoji mooowania narzedzia, a fig. 12 - przekrój przez zablerak wedlug fig. 8 z nastawa konoówki oporowej.Jak przedstawiono na fig. 112, typowy trzonek 10 moze byc prosty, stozkowy itd. tak jak stosowane w wiertarkach pionowych, frezerkach i tym podobnych. Trzonek 10 Jest wyposazony z jednej strony w cylindryczna czesc 11 z podluznymi wypustami 12. Od konców wypustów odchodza krótkie koncówki 13. Wypusty 12 maja lukowe powierzchnie zewnetrzne 21 korzystnie o tej samej krzywiznle co cylindryczna czesc 11. Powierzchnie 23 koncówek 13 maja takze korzystnie ksztalt krzywoliniowy i sa osadzone promieniowo do wewnatrz od powierzchni 21, polaczone nachylona do wewnatrz powierzchnia 22. Koncówki 13 sa zakonczone powierzchniami konoowymi 2ty, zas wypusty 12 i konoówki 13 posiadaja wspólna wewnetrzna powierzchnie wypukla 25, która moze byc zakrzywiona tak jak pokazano na fig. 3* Cylindryozna tuleja \h Jest posuwana suwliwie lecz obrotowo po oylindrycztie j czes- oi 11 i wypustach 12. Tuleja \h posiada na zewnetrznym koncu odchodzace wewnetrznie wystepy czolowe 15f które w pozyoji roboczej sa usytuowane blisko koncówek 13, przy czym wewnetrzne krawedzie wystepów ozolowych 15 przesuwaja sie blisko zakrzywionych powierz¬ chni 23 koncówek Jak pokazano na fig. 2.Tuleja Ik posiada szczeline 18, przebiegajaca podluznie wzgledem odpowiadajacego jej otworu 17 "W czesci cylindrycznej 11. Przez otwór 17 przechodzi kolek 16, przez co zakres obrotu tulel ^ jest ograniczony przez dlugosc szczeliny 18. Do zabieraka jest wsuwany prosty, rowkowy rozwiertak 19j posiadajacy trzy prosto rowki, wyznaczajace powierzclinie prowadzace 20, zas poraied-sy rowkami znajduje sie srodnik 27. Konce narzedzia posiadaja sciecia 28, które "wyznaczaja krawedzie skrawajace, zas kazda powierzchnia prowadzaca posiada srodkowe wyzlobienie^ 29* Dna 30 wyzlobien 29 maja ta sama srednice co zewnetrzna powierzchnie 23 koncówek 13 i sa z nimi zgrane w kierunku osiowym tak, ze wystepy czolowe 15 tulel \h moga podczas obrotu wchodzic i wychodzic z wyzlobien 29. P0 wlozeniu do zabieraka, wewnetrzny koniec narzedzia skrawajacego opiera sie o wewnetrzna powierz¬ chnie oporowa 26 zabieraka. Ta powierzchnia oporowa 26 przenosi pelne obciazenie osiowe narzedzia skrawajacego w trakcie pracy i zadna czesc tego obciazenia nie wymaga przeno¬ szenia przez wystepy czolowe 15» Wystepy czolowe 15 sluza jedynie do zabezpieczenia4 130 706 narzedzia skrawajacego przed wypadnieciem z zabieraka. Szczelina 18 w tulei 14 jest tak usytuowana i ma taka dlugosc, ze po obróceniu do jednego polozenia skrajnego wystepy czolowe 15 sa umieszczone miedzy wyzlobieniami 29 jak pokazano na fig. 3d, za.u po obro- oie do drugiego polozenia skrajmsgo wystepy ozolowe 15 stykaja sie z wyzlobieniami 29 jak pokazano na fig. 3c. V razie potrzeby, do utrzymywania tulei 14 w pozycji mocowania narzedzia mozna zastosowac sprezysty mechanizm blokujacy, przez co tuleje mozna wtedy 'przemiescic z tej pozycji jedynie przez mocny obrót reka. Zabezpiecza to narzedzie przed przypadkowym odblokowaniem* Na fig* 5, 6 i 7 J©st pokazane, w jaki sposób ten sam zabierak, przedstawiony na fig. 112, moze byc zastosowany bez jakiejkolwiek nastawy dla utrzymywania narzedzi skrawaja¬ cych o rozmaitych srednicach skrawania* Na fig* 5a, 6a i 7a sa pokazane odpowiednio duzy rozwiertak 311 rozwiertak 32'o rozmiarach srednich i maly rozwiertak 33| przy czym dna 30 wyzlobien 29 kazdego z tych rozwiertaków znajduja sie na okregach o jednakowej srednicy, równej srednioy zewnetrznyoh powierzchni 23 koncówek 13« Na fig* 5b, 6b i 7b sa pokazane odpowiednie rozwlertaki umieszczone w zabieraku w pozycji zwalniania narze¬ dzia, przy czym z fig* 5b wynika, ze dla najwiekszego rozwiertaka zewnetrzne powierzchnie prowadzace 20 znajduja sie tuz przy wewnetrznej powierzchni tulei 14, na fig* 6b zewnetrzne powierzchnie prowadzace 20 sa odsuniete wewnetrznie na pewna odleglosc 34 od wewnetrznej powierzchni tulei 14, zas na fig* 7b zewnetrzne powierzchnie prowadzace 20 sa odsuniete od wewnatrz na jeszoze wieksza odleglosc 35 od tulei 14* Pomimo tych róznic, zabierak jednakowo dobrze przytrzymuje narzedzia wszystkich tych rózniacych sie od siebie wymiarach, poniewaz srodniki 27 i sasiednie wewnetrzne powierzchnie rowków rozmaitych rozwiertaków 19 maja identyczne wymiary, plynni© wspólpracujace z wypuklymi powierzchnia.- mi wewnetrznymi 25 wypustów 12 i koncówkami 13* Tym samym, calkowite- obciazenie skretne narzedzia jest przenoszone poprzez etyk pomiedzy wewnetrznymi powierzchniami wypustów 12 a wewnetrznymi powierzchniami rowków rozwiertaków 19» Jakkolwiek rozwazania powyzsze dotycza rozwiertaków z trzema prostymi rowkami, to jednak opisana powyzej konstrukcja jest jednakowo przydatna do kazdego rodzaju narze¬ dzia skrawajacego z prostymi rowkami, a wico zarówno z dwoma jak i z wieksza iloscia rowków* Zwykle stosuje sie od 2 do 6 rowków* Inne rozwiazanie wynalazku* Jest przedstawione na fig. 8, na której jest pokazany zabierak posiadajacy tuleje 40 wyposazona w pare wystajacych do wewnatrz wystepów czolowych 41* Tego rodzaju* zabierak jest przystosowany do utrzymywania dwurowkowego narzedzia skrawajacego w rodzaju nakladki wiertniczej 42* Nakladka wiernioza 42 posiada naostrzone krawedzie tnace 43 i powierzchnie prowadzace, znajdujace sie pomiedzy dwoma rowkami, majaoymi srodkowe wyzlobienie 44* Dna 44a wyzlobien 44 znajduja sie na okregu o tej samej lub troche mniejszej srednicy niz wewnetrzne Ifrawedzie wystepów czolowych 41, tak ze zachodza one w wyzlobienia 44 w pozyoji mooowanla narzedzia* Nakladka wiertnicza 42 posiada zewnetrzne powierzchnie prowadzace k$ dopasowane do wnetrza tulei 40, oraz rowki 48, zakrzywione w oelu wspólpracy z wypuklymi powierz- ohniami wewnetrznymi 47 wypustów 46* Tym samym, nakladka wiertnicza 42 jest dopasowana suw 1iwie w obrebie wypustów 46 dla przenoszenia momentu obrotowego, i jest utrzymywana we w las oiwym polozeniu za pomoca wystepów ozolowyoh 41, -które wspólpracuja z wyzlobie¬ niami 44* V tym rozwiazaniu wypusty 46 byly wykonane bez koncówek wystajaoych promienio¬ wo w sasiedztwie wystepów czolowych 41, a ponadto konce wypustów znajdowaly sie w nie¬ wielkiej odleglosci przed wystepami czolowymi 41, Jak pokazano na fig* 10b. V tym rozwia¬ zaniu równiez latwe zablokowanie i odblokowanie narzedzia* Na fig* 10a i 10b Jest pokazany zabierak w polozeniu gotowosci do przyjecia na¬ kladki, fig* 10o pokazuje zakonczenie zabieraka z wlozona nakladka przed zamocowaniem, zas na fig. 10d jest pokazana nakladka w pozycji zamocowanej.130 706 5 Na fig. 11a i 11b Jest pokazany pieciorowkowy rozwiertak 59 w zabieraku, posiadaja- 1 cym rurowa tuleje 57 z "wystepami czolowymi 58. Fig. 11a przedstawia rozwiertak przed ' zamocowaniem, zas fig* 11b przedstawia narzedzie osadzone w pozycji mocowania.Zabierak narzedzia moze by6 przystosowany do utrzymywania narzadzi skrawajacych o rozmaitych dlugosciach przez wyposazenie go w nastawna koncówke oporowa. Jest to przedstawione na fig* 12, gdzie trzonek 10 posiada osiowy otwór 50, który jjrzeehodzi w nagwintowany otwór £1 i wreszoie w mniejszy, gladki otwór 52. V wewnetrznych powierz- ohniach ^7 wypustów ^6 sa wyoiete wglebienia 53» V otwór $\ Jest wkrecony czlon nagwin- ' towany 5^# majacy z Jednej strony naciecie 55 dl«- umiejscowienia czesci roboczej w kre ta¬ ka 9 zas z drugiej .strony znajduje sie koncówka oporowa 5^« Koncówka oporowa 56 styka sie z koncem narzedzia osadzonego na wypustach k6 i Jest przesuwna tak, ze obciazenie osiowe narzedzia Jest w calosci przenoszone przez te konoówke oporowa.Zastrzezenia patentowe 1. Zabierak obrotowego narzedzia skrawajacego, znamienny t y m, ze posiada trzonek /10/ majacy z Jednej strony wystajaca osiowo cylindryczna czesc /11/ zawierajaca przynajmniej dwa wypusty /12/ odchodzace podluznie od powierzchni oporowej /26/ odlegle¬ go wzgledem trzonka zakonczenia cylindryoznej ozesci /11/ przy czym wypusty /12/ maja krzywoliniowe zewnetrzne powierzchnie /21/ stanowiace przedluzenia powierzchni obwodowej oylindrycznej ozesci /1l/f oraz posiada cylindryczna tuleje /\k/ zamontowana obrotowo na oylindrycznej czesol /11/ i wypustach /12/, przy czym ta tuleja /\h/ ma na zewnetrznym koncu wystajace do wewnatrz wystepy czolowe /15/f zas kazdy z wypustów /12/ oylindrycznej ozesci /11/ ma promieniowo wewnetrznie usytuowane powierzchnie boozne, przechodzace w wewnetrzna powierzohnie wypukla /25/ i tworzace centralna szczeline osiowa i szczeliny promieniowe do przyjmowania narzedzia skrawajacego /19/ z rowkami zabieranymi przez wypusty /12/ cylindryoznej czesci /11/ i wyzlobieniami /29/ przytrzymywanymi przez wystepy czolowe /15/ cylindrycznej tulei /^k/i 2. Zabierak wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wystepy czolowe /15/ sa rozmiesaozone symetrycznie wokól zewnetrznego zakonczenia oylindrycznej tulei /1^/f przy czym w polozeniu zwolnienia narzedzia skrawajacego /19/ *3 one ustawione w jednej linii z wypustami /12/ oyllndryoznej ozesci /11/, zas w polozeniu mooowania narzedzia skrawajacego /19/ sa ustawione w jednej linii z promieniowymi szczelinami pomiedzy powierzchniami bocznymi wypustów /12/* 3* Zabierak wedlug zastrz* 1, znamienny t y ra, ze wypusty /12/ cylindrycz¬ nej czesol /11/ sa zakonozone podluznymi koncówkami /13/, majacymi lukowe powierzchnie zewnetrzne, przesuniete promieniowo wewnetrznie wzgledem zewnetrznych powierzchni /2^/ wypustów /12/# 4* Zabierak wedlug zastrz* 1 albo 2 albo 3# znamienny t y m, ze posiada mechanizm blokujaoy cylindryczna tuleje /\k/ w pozycji mooowania narzedzia skrawajacego/19/* 5. Zabierak wedlug zastrz* 1 albo 2 albo 3, znamienny t y ra, ze posiada przesuwna osiowo konoówke oporowa /f6/ dla dostosowania do rozmaitych dlugosci narzedzia skrawajaoego /19/«130 706 CVI CVJ ^ & ^ cvi 7" & ir CVI !£) O e o e130 706130 706 K 10 V. o \A Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 Cena 100 zl PL