Przedmiotem wynalazku jest plyta chromatograficzna do nadcisnieniowego urzadzenia warstwowo-chroma¬ tograficznego dla opracowywania linearnego chromatogramu. Chromatografia warstwowa jak i planarna chroma¬ tografia cieczowa jest sposobem, w którym faza ruchoma przechodzi w faze stala przenoszac jedna lub kilka substancji ze zróznicowana predkoscia. Istotny proces jaki tutaj zachodzi to rozdzielanie skladników ruchomych pomiedzy dwiema fazami.Istotna wada klasycznej warstwowej chromatografii jest dlugi czas wywolywania i wynikajace z faktu stosowania krótkiej plytki chromatograficznej, niedoskonale rozdzielanie oraz ograniczenie teoretycznej liczby plyt Znaczny postep zostal osiagniety po opracowaniu wysokowydajnej cienkowarstwowej chromatografii zna¬ nej z publikacji A. Zkatkis i R.E. Kaizer „Wysokowydajna chromatografia cienkowarstwowa", Elsevier, 1977, w której w przeciwienstwie do klasycznej chromatografii uzyskuje sie lepsze rozkladanie w krótszym czasie wywolania i na krótszym dystansie.Z opisu patentowego Wegierskiej Republiki Ludowej nr 173 749 znana jest plyta chromatograficzna, za pomoca której osiaga sie zarówno cienkie jak i grube warstwy, zas rozdzial jest najszybszy. Istota nadcisnieniowej warstwowej chromatografii polega na tym, ze zespól rozpuszczalnika przeplywa na warstwe sorbentu w podwyz¬ szonym cisnieniu i zamknietym ukladzie. Warstwa sorbentu jest calkowicie odpowiednio przykryta elastyczna folia, która jest dociskana w formie poduszki do warstwy sorbentu przy zastosowaniu zewnetrznego cisnienia.Cisnienie zabezpieczajace, które wynosi np. od 2*105N-m"2 do 106N-m"2 winno byc zawsze wyzsze niz wejscio¬ we cisnienie mieszaniny rozpuszczalników, które wynosi np. od 1*105N*m"2 do8«105N*m"2. W komorze cisnie¬ niowej mozna uzyskac lepsze rozdzielenie w bardzo krótkim czasie 1 do 10 minut, a wiec bardziej dogodnie niz w znanych metodach chromatograficznych ukladów planarnych. Urzadzenia stosowane w tych metodach byly odpowiednio skonstruowane dla wywolywania zarówno okreznych jak i linearnych chromatogramów.W tych znanych sposobach przeprowadzania nadcisnieniowej chromatografii warstwowej, istotnym proble¬ mem wynikajacym z nadcisnienia jest ucieczka mieszaniny rozpuszczalnika na krawedziach warstwy chromato¬ graficznej i to, ze front rozpuszczalnika nie jest prosty lecz linie koncentryczne frontu prawie okragle lub bedace wycinkiem kola powstaja wokól miejsca doplywu rozpuszczalnika np. w przypadku doplywu tego rozpuszczal¬ nika w jednym punkcie.2 130 460 Celem wynalazku bylo usuniecie wad i niedogodnosci znanych rozwiazan przez opracowanie plyty chro¬ matograficznej do nadcisnieniowego urzadzenia warstwowo-chromatograficznego, w którym nie wystepuje ucieczka mieszaniny rozpuszczalnika na krawedziach i w którym skladnik rozpuszczalnika przesuwa sie prostym frontem.Ten cel wynalazku zostal osiagniety w plycie chromatograficznej do nadcisnieniowego urzadzenia warst¬ wowo-chromatograficznego dla uzyskania chromatogramu przez to, ze warstwa sorbentu jest uszczelniona na co najmniej dwóch krawedziach plyty i jest usunieta z co najmniej jednego kanalu w poblizu miejsca doplywu rozpuszczalnika lub tez jednej badz kilku plytek albo drutów skierowujacych rozpuszczalnik, umieszczonych poza miejscem lub miejscami umieszczenia próbki i zawiera strefe koncentracji w kierunku doplywu rozpuszczal¬ nika.Korzystnie, warstwa sorbentu jest uszczelniona za pomoca impregnacji korzystnie powloka szkliwa na plycie ceramicznej i jest spieczona przy zastosowaniu sproszkowanego szkla, przy czym to spieczenie na krawe¬ dziach warstwy rózni sie od zastosowanego w polu chromatograficznym oraz zawiera co najmniej jedno wyzlo¬ bienie utworzone w plycie nosnej, przy czym warstwa sorbentu jest umieszczona w tym wyzlobieniu lub tych wyzlobieniach. Warstwa sorbentu jest, korzystnie, uszczelniona parafina albo roztworami plastycznymi, badz zawiesinami albo szklem wodnym lub tez szkliwem obciazonym biala cyna. Warstwa sorbentu jest, korzystnie, uszczelniona z dwu, trzech lu b czterech stron.Plyta, korzystnie, zawiera jeden do czterech kanalów przesunietych wzgledem siebie oraz jedna do cztery plytki kierujace lub druty, przesuniete wzgledem siebie. Plyta zawiera, korzystnie, ziemie krzemionkowa, szklo sproszkowane lub celit dla dezaktywacji strefy koncentracji. Dzieki takiemu rozwiazaniu plyty, skladnik roz¬ puszczalnika nie ucieka na jego krawedziach przy wystepowaniu podwyzszonego cisnienia i przesuwa sie frontem prostym.Plyta wedlug wynalazku jest uwidoczniona w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia warstwe sorbentu z zaimpregnowana krawedzia, zawierajaca otwory w schematycznym ujeciu, gdzie 1 jest krawedzia plyty zaimpregnowanej stala parafina, 2 — miejscem umieszczenia próbki, 3 — miejscem doply¬ wu rozpuszczalnika, 4 — drutem stalowym, fig. 2 — warstwe sorbentu o zaimpregnowanej krawedzi z kanalami w schematycznym ujeciu, gdzie 1 oznacza zaimpregnowana warstwe sorbentu, 5 - kanaly, 3 - miejsca doplywu rozpuszczalnika, 2 — miejsca umieszczenia próbki, fig. 3 — warstwe sorbentu o impregnowanej krawedzi posiada¬ jacej strefe koncentracji, fig. 4 — plyte zaimpregnowana na czterech bokach, przy czym sterowanie rozpuszczal¬ nikiem jest osiagane przy pomocy plastikowej folii na obu zasadniczych kierunkach, przy czym 1 oznacza krawedzie plyty, 3— miejsca doplywu rozpuszczalnika, 6 — plastikowa plytke, 2 — miejsce umieszczenia próbki, fig. 5 —warstwe sorbentu umieszczona w kanalach wykonanych w plycie, gdzie 2 jest miejscem umieszczenia próbki, 6- folia syntetyczna, 3 - miejscem doplywu rozpuszczalnika, 8 - warstwa sorbentu, 7 - to przegrody w plycie nosnej, a 10- to wyzlobienie w plycie.Rozwiazanie wedlug wynalazku jest objasnione na podstawie nastepujacych przykladów.Przyklad I. 110 ml 0,85% wodnego roztworu wzglednie wysoko spolimeryzowanego homopolime- rycznego polyakrylamidu dodano do 32 g sproszkowanego zelu krzemowego o wielkosci ziarn 4-8/im i 6l10"9m srednica wewnetrzna. Po dokladnym wymieszaniu zawiesine o grubosci 0,25 mm umieszcza sie na odtluszczo¬ nych szklanych plytkach o rozmiarze 20x20 cm i grubosci 1,5 mm w znany sposób. Warstwy suszone w tempera¬ turze pokojowej maja dobra mechaniczna wytrzymalosc równiez po aktywacji. Krawedzie tak uzyskanych . i aktywizowanych plyt sa impregnowane na szerokosci 10 mm poprzez zanurzenie z trzech stron w handlowej parafinie stopionej w temperaturze 130°C. Dla kierowania rozpuszczalnika umieszcza sie jak pokazano na fig. 1 drut stalowy przed doplywem rozpuszczalnika. Stosujat jako rozpuszczalnik chlorek metylenowy, mozna roz¬ dzielac z dobrym skutkiem naturalne barwniki (jak na przyklad Sudan G., indofenol) w cisnieniowej komorze ultramikronowej przy cisnieniu 1,0 MPa w czasie wywolywania 10 minut i odleglosci 15 cm.Przyklad II. Zastosowano sposób postepowania jak w przykladzie I, ale zamiast 32 gramów sproszko¬ wanego zelu krzemowego zastosowano 30 gramów neutralnego tlenku aluminium o wielkosci ziarn 15 do 20/urn i grubosci 0,3 mm.Przykladlll. 100 ml 1,8% wodnego roztworu polimeru akrylamidu i mieszaniny anionogenu kwasu akrylowego o niskim stopniu polimeryzacji dodano do sproszkowanego zelu krzemowego o wielkosci ziarn 4—5jum i wewnetrznej srednicy 6-10"9 m. Po dokladnym wymieszaniu zawiesine rozprowadzono na grubosc 0,3 mm na przestrzeni 20x40 cm. Zastosowana folie politereftalatowa grubosci 0,4 mm. Warstwy suszone w tem¬ peraturze 75°C mialy dostateczna wytrzymalosc nawet po aktywacji. Niezwlocznie po przylozeniu,, a przed uprzednio opisanym suszeniem, dla kolejnego sterowania rozpuszczalnikiem, umieszczono przed miejscem prze¬ znaczonym dla doplywu rozpuszczalnika folie politereftalatowa o szerokosci 2 mm, grubosci 0,3 mm i dlugosci 185 mm w odleglosci 15 mm od poddanej impregnacji krawedzi plyty i w równej odleglosci od dwu innych krawedzi przeznaczonych do impregnacji, a uwidocznionych na fig. 1. Plyta ta jest wsunieta w warstwe podczas procesu suszenia.Krawedzie na trzech stronach tak uzyskanych wysuszonych plyt wyposazone w foliowa plytke kierujaca mieszanine byly impregnowane poprzez zanurzenie w 1,5% wodnym roztworze wysokopól imeryzowanego niejo-130 460 3 nogennego poliakrylamidowego homopolimeru na szerokosci 5 mm i wysuszone w temperaturze pokojowej. Na tak uformowanej plycie, digitaliny byly skutecznie oddzielane w linearnej cisnieniowej komorze ultramikrono- wej z wykorzystaniem wymywacza butanowego na dlugosci 35 cm przy cisnieniu 1,0 MPa w czasie 18,5 minuty.Przyklad IV. Sposób postepowania zastosowano taki sam jak w przykladzie II, ale dla sterowania rozpuszczalnikiem uformowano w warstwie kanaly kazdy o rozmiarze 3 mm jak pokazano na fig. 2.P r z y k l a d V. 100 ml 2% roztworu wodnego od octanu poliwinilowego dodano 26 g sproszkowanego zelu krzemowego o rozmiarze ziaren 8— 10/im i wewnetrznej srednicy 6-10*9m. Równoczesnie dodano 30 ml 2% wodnej zawiesiny octanu poliwinilowego do 8g ziemi krzemionkowej o wielkosci ziarn 10—20/im. Dwa uklady byly homogenizowane w oddzielnym elektrycznym homogenizerze w czasie 1 minuty, a nastepnie uzyskane dwie zawiesiny byly wlane do dwóch przedzialów oddzielonych odpowiednio w przestrzeni i na dlugosci, przy czym zastosowano, w znany sposób, folie aluminiowa 20x20 cm o grubosci 0,2 mm. Nastepnie uzyskano dwu- strefowa warstwe sorbentu o grubosci 0,25 mm przy czym szerokosc strefy niepobudzonej odpowiednio do oddzielenia wynosila 40 mm, co pokazano na fig. 3.Przed wysuszeniem warstwy sorbentu i natychmiast po jej ulozeniu umieszczono plyte politereftalatowa o grubosci 0,3 mm, szerokosci 1 mm i dlugosci 160 mm przed miejscem przeznaczonym na doplyw rozpuszczal¬ nika w odleglosci 15 mm od krawedzi przeznaczonej do impregnacji plyty z kierunku strefy nieaktywnego sorbentu i na równej dlugosci od innych dwu równoleglych krawedzi przeznaczonych do impregnowania dla sterowania rozpuszczalnikiem. Nastepnie warstwe suszono i jesli bylo mozliwe pobudzano. Impregnacje warstwy krawedziowej w tym wypadku wykonywano jak opisano w przykladzie II.Na tak utworzonej warstwie zawierajacej strefe koncentracji, skladniki próbek oleji uzyskane z inflorescen- cji Matricaria chamonnilia L za pomoca destylacji parowej, byly skutecznie oddzielone w komorze cisnieniowej z benzolu jako cieczy wymywajacej przy cisnieniu 0,7 MPa z predkoscia objetosciowa 20 ml/godzine na dystan¬ sie 15 cm w czasie 12 minut.Przyklad VI. Sposób postepowania byl taki sam jak w przykladzie IV, ale uzyto 7 g proszku celitu o wielkosci ziarn 10—20 /im zamiast 8 g ziemi okrzemowej.Przyklad VII. 36 g proszku magnezowo-krzemowego o rozmiarze ziarn 6—10/im i 110 g wodnego roztworu krzemianu sodu o gestosci 1,042 g/cm3 bylo homogenizowane w elektrycznej kruszarce, a nastepnie w zwykly sposób ulozone na odpowiednio oczyszczonych plytkach szklanych o grubosci 1,5 mm, po czym plyty przechowywane w komorze o wilgotnosci wzglednej we wnetrzu wynoszacej 75% przez okres 2,5 godzin, a nastepnie wyjete i suszone w temperaturze pokojowej. W taki sposób uzyskano odpowiednio stala warstwe.Krawedzie tak przygotowanych plyt poddano impregnacji sposobem opisanym w przykladzie i i byly uzyte podobnie dla skutecznego oddzielenia materialów barwnikowych.Przyklad VIII. Zastosowano sposób taki sam jak opisany w przykladzie Ml, z tym, ze dwa przeciwleg¬ le dlugie brzegi plyty poddano impregnacji jeszcze przed suszeniem warstwy sorbentu poprzez zanurzenie w 1,5% wodnym roztworze wysoko spolimeryzowanego niejonogenowego homopolimeru poliakrylamidu i w tym samym czasie wykonano 1 mm grube kanaly w srodku warstwy w miejscu przeznaczonym dla wprowadzenia rozpuszczalnika dla nastepujacego po tym sterowania rozpuszczalnikiem i dwukierunkowym wywolywaniem, po czym warstwe wysuszono i uzyto do wywolywania.Przyklad IX. Zastosowano sposób postepowania taki sam jaki przedstawiono w opisie przykladu VII z wyjatkiem tego, wykonano warstwe odpowiednio dla dwukierunkowego wywolywania za pomoca impregnacji jej z czwartej strony i odpowiednio po jednokierunkowym wywolaniu, przy czym kierunek rozpuszczalnika zapewniono w sposób pokazany na fig. 4.Przyklad X. Wyzlobiono 6 rowków o glebokosci 0,3 mm w aluminiowej plycie o rozmiarach 20x20 cm i grubosci 2 mm, w które wprowadzono paste wykonana ze sproszkowanego poliamidu 11 o rozmia¬ rze warstw 8—10/im (25 g proszku poliamidowego bylo rozmieszane w 100 ml 1,5% wodnego roztworu octanu poliwinylu, po czym w czasie 1 minuty prowadzono homogenizacje). Na krawedziach warstwy byly uformowane przegrody szerokie 15 mm, zas przegrody szerokosci 20 mm byly uformowane na stronie przeciwleglej przeply¬ wu rozpuszczalnika, podczas gdy przegrody o szerokosci 10 mm oddzielajace wzajemnie od siebie rowki byly uformowane na przedzielajacej powierzchni. Dla zapewnienia prostego frontu rozpuszczalnika zastosowano pol i- eetylenowa folie syntetyczna o rozmiarach 16x3x0,3 mm przed ustawiona przed szescioma otworami wlotu rozpuszczalnika, jak pokazano na fig. 5. Próbki byly ustawione w odleglosci 12 mm od wlotu rozpuszczalnika.Przyklad XI. Sposób postepowania byl identyczny z zastosowanym w przykladzie I, ale uzyto zel krzemowy zawierajacy magnezowo aktywizowany krzemian cynku jako material flourescencyjny.Zastrzezenia patentowe 1. Plyta chromatograficzna do nadcisnieniowego urzadzenia warstwowo-chromatograficznego dla opraco¬ wywania linearnego chromatogramu, znamienna tym, ze warstwa sobentu (8) jest uszczelniona na co4 130 460 najmniej dwóch krawedziach (1) plyty i jest usunieta z jednego lub kilku kanalów (5) w poblizu miejsca doply¬ wu (3) rozpuszczalnika lub jednej badz kilku plytek (6) albo drutów (4) skierowujacych rozpuszczalnik, umiesz¬ czonych poza miejscem lub miejscami (2) umieszczania próbki i korzystnie zawiera strefe (9) koncentracji w kie¬ runku doplywu (3) rozpuszczalnika. 2. Plyta wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze warstwa sorbentu (8) jest uszczelniona za pomoca impregnacji korzystnie powloka szkliwa na plycie ceramicznej. 3 Plyta wedlug zastrz. 1, z n a m i e n n a t y m, ze warstwa sorbentu (8) jest spieczona przy zastosowa¬ niu sproszkowanego szkla, przy czym to spieczenie na krawedziach (1) warstwy rózni sie od zastosowanego w poluchromatograficznym. . 4. Plyta wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera co najmniej jedno wyzlobienie (10) w nos¬ nej plycie, przy czym warstwa sorbentu (8) jest umieszczona w tym wyzlobieniu lub w tych wyzlobieniach. 5. Plyta wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze warstwa sorbentu (8) jest uszczelniona parafina albo roztworami plastycznymi, albo zawiesinami albo roztworem szkla wodnego, albo tez szkliwem obciazonym cyna biala. 6. Plyta wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze warstwa sorbentu (8) jest uszczelniona z trzech lub czterech stron (1). 7. Plyta wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera jeden do czterech kanalów (5), które korzystnie sa przesuniete wzgledem siebie. 8. Plyta wedlug zastrz. 1, z n a m i e n n a t y m, ze zawiera jeden do czterech kierujacych plytek (6) lub drutów (4) korzystnie przesuniete wzgledem siebie. 9. Plyta wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera ziemie krzemionkowa, szklo sproszkowane lub celit dla dezaktywacji strefy koncentracji.Figi130 460 V- 1 fe / /, \// V/' w i 9 J / ¦v-vv^\r/:v::.y:.;:v..:vv-:r/--v,-.:-- ^ i A / / \ / /A \ XA Fig.3130 460 Fig A • ' T '' ' ¦•."•* I m <, ,»/,»»»//»<)//»//yrS/jj\ Fig.5 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 100 zl PL