Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowego zwiazku 2,2,5-trójmetylo-3-(3'- metylo-2'-buteno)-tetrahydrofuranu, obdarzonego przyjemnym zapachem kwiatowym.Sposób otrzymywania nowego zwiazku 2,2,5-trójmetylo-3-(3'-metyk2'-buteno)-tetrahydro- furanu wedlug wynalazku polega na tym, ze ketoaldehydy, otrzymane z a-pinenu lub limonenu (dwupentenu) droga znanej ozonolizy poddaje sie reakcji Grignarda z jodkiem metylomagnezo- wym, w ilosci co najmniej dwóch moli jodku metylomagnezowego na 1 mol ketoaldehydu, prowadzacej do otrzymania odpowiednich dioli,które z kolei, poddaje sie jednoetapowej reakcji dehydratacji i jednoczesnie wewnatrzczasteczkowej eteryfikacji w obecnosci kwasów protonowych mineralnych, jak kwas siarkowy, fosforowy, solny lub kwasów organiczynch, jak szczawiowy czy cytrynowy, w temperaturze 20-160°C Tak otrzymany nowy zwiazek 2,2,5-trójmetylo-3-(3/- metylo-2'-buteno)-tetrahydrofuran jest mieszanina cis i trans izomerów, zawiera niewielkie ilosci izomerów z wiazaniem podwójnym w pozycji terminalnej, przy czym mieszanina ta jest stabilna w srodowisku obojetnym, alkalicznym i kwasnym. Charakteryzuje sie ona przyjemnym, swiezym kwiatowo-drzewnym zapachem i ma zastosowanie jako skladnik kompozycji zapachowych typu kwiatowego i fantazyjnego, przeznaczonych do celów kosmetycznych i chemii gospodarczej, a nadto jako komponent olejków syntetycznych.Przedmiot wynalazku jest blizej objasniony w ponizszych przykladach, nie ograniczajacych jego zakresu.Przyklad I. 15g a-pinenu, rozpuszczonego w 200ml metanolu, poddano ozonowaniu w temperaturze -20°C do chwili zakonczenia przylaczania ozonu. Nastepnie przez mieszanine prze¬ puszczono w ciagu kilku sekund azot, dodano 0,15 g 5% palladu osadzonego na weglu aktywnym i przepuszczono w czasie 2 godzin wodór, utrzymujac w czasie redukcji temperature 10-40°C. Po odsaczeniu katalizatora i oddestylowaniu rozpuszczalnika otrzymano 12 g (65%) aldehydu pino- nowego w temperaturze wrzenia 84-88°C/0,13kPa, n20D= 1,4622 i a20D= + 52°. Reakcje powtó¬ rzono otrzymujac nastepne 12 g aldehydu pinonowego. 16,8g (0,1 mola) otrzymanego wyzej aldehydu pinonowego wprowadzono do odczynnika Grignarda sporzadzonego w nastepujacy sposób. Do kolby trójszyjnej zaopatrzonej w mieszadlo,2 130 303 chlodnice zwrotna i wkraplacz, wprowadzono 6g (0,25 mola) magnezu w 200 ml bezwodnego eteru, po czym wkroplono 37g (0,26 mola) jodku metylu w 50ml eteru, a nastepnie mieszano reagenty w ciagu 2 godzin. Po wkropleniu aldehydu pinonowego mieszanine reakcyjna mieszano w ciagu 8 godzin w temperaturze wrzenia, a nastepnie wylano do 100ml nysyconego roztworu chlorku amonu, oddzielono warstwe eterowa, przemyto i wysuszono nad bezwodnym siarczanem sodu.Po oddestylowaniu eteru otrzymano 17g surowego 2,2-dwumetylo-3-(l'-metylo-r- hydroksyetylo)-cyklobutylo-/3-propanolu, do którego dodano 100g 20% kwasu siarkowego i mieszajac ogrzewano w temperaturze 80-90°C w czasie 2 godzin. Produkt surowy wyodrebniono przez destylacje z para wodna w ilosci 15 g oraz oczyszczono przez destylacje pod zmniejszonym cisnieniem, stosujac 20 cm kolumne Vigreux. Otrzymano 2,2,5-trójmetylo-3-(3'-metylo-2'-buteno)- tetrahydrofuran o temperaturze wrzenia 68-70°C/0,67kPa, n20D= 1,4508 i a20D= + 2°, którego wydajnosc wynosila 12 g, co stanowi 65% w stosunku do aldehydu pinonowego.IR/film, cm"1/: 1660, 1245, 1165, 1100, 1060, 975, 800,820.Przyklad II. 100g (0,74 mola) limonenu zmieszano z 300ml kwasu octowego, po czym z szybkoscia 60 l/godzine, w temperaturze 50-10°C, przepuszczono w czasie 7 godzin przez miesza¬ nine tlen zawierajacy 5% ozonu. Nastepnie ciagle mieszajac, wkroplono mieszanine do zawiesiny 52 g (0,8 mola) pylu cynkowego w 500 ml wody w temperaturze 30-35°C oraz kontynuowano mieszanie przez dalsze 2 godziny. Mieszanine przesaczono i ekstrahowano produkt pieciokrotnie benzenem. Po przemyciu do odczynu obojetnego i oddestylowaniu rozpuszczalnika wyodrebniono przez destylacje pod zmniejszonym cisnieniem 3-izopropyleno-6-ketoheptanal w ilosci 72 g (58%), o temperaturze wrzenia 80-83°C/0,1 kPa, n20D= 1,4622 i a20D=+15°. 16,8g (0,1 mola) 3-izopropyleno-6-ketoheptanalu rozpuszczonego w 50 ml eteru wkroplono do odczynnika Grignarda, sporzadzonego jak w przykladzie I. Po wkropleniu kontynuowano mieszanie w ciagu 8 godzin w temperaturze wrzenia. Mieszanine reakcyjna wylano do 100ml nasyconego roztworu chlorku amonowego, oddzielono warstwe eterowa, przemyto i wysuszono nad bezwodnym siarczanem sodu.Po oddestylowaniu rozpuszczalnika otrzymano 17g surowego 4-izopropenylo-7-metylo-2,7- oktandiolu, do którego dodano 60 g 55% kwasu siarkowego i mieszajac ogrzewano w temperaturze okolo 60°C w ciagu 2,5 godziny. Mieszanine poreakcyjna schlodzono, dodano 100ml wody i wyodrebniono surowy produkt przez destylacje z para wodna w ilosci 14 g, który nastepnie oczyszczono przez destylacje pod zmniejszonym cisnieniem stosujac 20 cm kolumne Vigreux.Otrzymano 2,2,5-trójmetylo-3-(3'-metylo-Z-buteno)-tetrahydrofuran o temperaturze wrzenia 65-66°C/0,53 kPa, n20D= 1,4500 i a20D=-3°, którego wydajnosc wynosila 11 g,co stanowilo 59% w stosunku do ketoaldehydu.IR — bylo identyczne, jak w przykladzie I.Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania nowego 2,2,5-trójmetylo-3-(3'-metylo-2'-buteno)-tetrahydrofuranu, znamienny tym, ze ketoaldehydy, otrzymane droga ozonolizy a-pinenu i limonenu, poddaje sie reakcji Grignarda z jodkiem metylomagnezowym w ilosci co najmniej dwóch moli na jeden mol ketoaldehydu, a nastepnie otrzymane odpowiednie diole poddaje sie jednoetapowej reakcji dehy- dratacji i wewnatrzczasteczkowej eteryfikacji w obecnosci kwasów protonowych, korzystnie kwasu siarkowego, fosforowego i solnego lub kwasu organicznego, jak kwas szczawiowy lub cytrynowy, w temperaturze 20-160°C.PracowniaPoligraficzna UP PRL. Nikltd 100eg*.Cena 100 zl PL