Przedmiotem wynalazku jest sposób pneumatycznego zageszczania materialu fomier - skiego w formach odlewniczych, który jest zamkniety w przestrzeni formyf zas jej ograni¬ czenie jest utworzone przez model osloniety za pomoca tego materialu.* Przedmiotem wyna¬ lazku jest równiez urzadzenie do przeprowadzania tego sposobu.Znany jest sposób pneumatycznego zageszczania materialu formierskiego, w których material formierski zostaje poddany cisnieniu oddzialywujacego gazu w przestrzeni wste¬ pnej, po czym po otwarciu zaworu zostaje wdmuchany do przestrzeni formy. Sposób ten wyma¬ ga wykanczajacego prasowania mechanicznego v; skrzynce formierskiej przy zastosowaniu du¬ zych sil. Sposób ten znany jest z niemieckiego opisu wylozeniowego nr 2 844 464. Znany jest tez na przyklad z niemieckich opisów wylozeniowych nr 2 844- 464- i 1 961 234 spo - sóbfwedlug którego material formierski luzno usypany jest na modelu w przestrzeni formy a nastepnie jest 21 tylnej czesci formy nasilany sprezonym powietrzem. F tym zanym sposo¬ bie stosuje sie nastepnie zadawanie na wolna powierzchnie materialu formierskiego jedne¬ go lub kilku uderzen powietrza sprezonego o cisnieniu do 7 bar w czasie krótszym niz 1 . sekunda przez drazone otwory w zamykajacej plycie formy. Jest tu jednak wymagane zage - szczenie dodatkowe materialu w tylnej czesci formy przez mechaniczne prasowanie takze w celu docisniecia reszty powietrza do materialu formierskiego na podstawie efektu flu- idyzacji, przy czym dociskanie to powinno zachodzic przy mniejszym cisnieniu.W znanych sposobach zuzycie energii i zapotrzebowanie powietrza jest dosc znaczne i pomimo tego nie osiaga sie tu za pomoca tego zageszczania pneumatycznego wystarczaja¬ cej twardosci formy, a opfcócz tego we wszystkich tych przypadkach wysokie sa koszty sto¬ sowania urzadzen* W znanym z niemieckiego opisu wylozenibwego nr 1 961 234 sposobie pra¬ cuje sie w obszarze wysokiego cisnienia, co oznacza, ze cisnienie przewyzsza znacznie2 129 641 ,stosowanr jw zwyklej sieci sprezonego powietrza cisnienie do 7 bar# Takie cisnienie wste¬ pne wynoszace wiec od 20 do 100 bar powinno byc rozprezone w czasie nie wiekszym nip 15 sekund* Warunkiem stosowania tego sposobu jest rezygnacja ze zwyklego prasowania j wykanczajacego-oraz zadanie okreslonego stosunku wielkosci przeplywu gazu do masy ma¬ terialu formierskiego, przy czym stosunek ten powinien wynosic od 5:1 do 40:1, który jednoczesnie okresla zaleznosc miedzy wielkoscia przeplywu gazu a wielkoscia skrzynki formierskiej.. Znane urzadzenie z powyzszego opisu jest wyposazone w obudowe wypelniajaca umie¬ szczona ponad skrzynke formierska i zbiornik cisnieniowy tworzacy wstepna przestrzen, który jest polaczony przez zawór z przestrzenia formy. Dla skrzynek formierskich zwy¬ klej wielkosci wstepne cisnienie wynosi 100 bar, które zapewnia uzyskanie zadowalaja¬ cego zageszczenia. Tego rodzaju wysokie cisnienie prowadzi przy uderzeniu sprezonego gazu na tylna czesc formy do nieregularnosci i zaglebien w powierzchni materialu for¬ mierskiego, a takze do znacznie zwiekszonych nakladów na konstrukcje urzadzenia.x Celem wynalazku jest stworzenie takiego pneumatycznego zageszczania, które osia¬ ga sie przy mozliwie malych kosztach i przy porównywalnie malym ^zapotrzebowaniu ener¬ gii i powietrza, przy czym uzyskuje sie tu jednoczesnie wysoka i równomierna twardosc formy. W sposobie wedlug wynalazku, gdy na powierzchnie materialu formierskiego od - dzialywuje_sie sprezonym gazem o gradiencie cisnienia wiekszym, niz 100 bar/sek cha¬ rakterystyczne jest, ze gradient cisnienia wynosi nie wiecej niz 1000 bar/sek., przy czym róznica cisnienia wynosi tu korzystnie przed i po napelnieniu przestrzeni formy w granicach od 0,8 do 8 bar.Sposób wedlug wynalazku aa w porównaniu ze znanymi sposobami*-te duza zalete, ze najpierw napelnia sie przestrzen formy za pomoca znanych, prostych srodków- materialem formierskim, a nastepnie przeprowadza sie zageszczanie wylacznie przez udarowe zasila¬ nie przestrzeni formy powietrzem, po uprzednim opróznieniu do cisnienia 0,2 bar. raz¬ ne jest przy tym, aby* wzrost cisnienia odbywal sie tu w czasie rzedu milisekund, przy czym istniejace cisnienie bezwzgledne powinno byc tu opanowane pod wzgledem konstruk¬ cyjnym w granicach do 8 bar. Na wolna powierzchnie materialu formierskiego tloczy sie sprezone powietrze jak wolny strumien.Druga odmiana rozwiazania zadania wedlug wynalazku wychodzi ze znanego sposobu zageszczania materialu formierskiego w odlewniach w opróznianej przestrzeni formy, w której napelniony material formierski poddaje sie dzialaniu podcisnienia. Rozwiazanie wedlug wynalazku polega tu na tym, ze na wolna powierzchnie materialu formierskiego wdmuchuje sie powietrze SDrezone o cisnieniu do 15 bar jako wolny strumien. Energia ki- " netyczna strumienia wolnego przemienia sie tu przy zetknieciu sie z powierzchnia .ma¬ terialu formierskiego w sile dociskowa, oddzialywujaca na tylna czesc form.7, przy czym powietrze sprezone wtloczone w material formierski daje sie z jednej strony swobodnie rozprezyc wskutek panujacej tam prózni, a z drugiej strony wspomagane jest tu tlocze¬ nie powietrza sprezonego przez fluidyzac,ie materialu formierskiego. .Postepuje sie przy tym w ten sposób, ze najpierw napelnia sie przestrzen formy materialem formierskim, a nastepnie opróznia sie ja do cisnienia od 0,4 do 0,2 bar, po czym-oddzialywuje" sie na material formierski wolnym strumieniem powietrza, sprezo-. nego. Tak wiec opróznienie i tloczenie odbywa sie tu czasowo jedno po drugim za po¬ moca wolnego strumienia powietrza sprezonego. Jest przy tym korzystnie, jezeli pod - czas tloczenia wolnego strumienia powietrza sprezonego jest utrzymana próznia, a tym samym jest zachowany duzy spadek cisnienia pomiedzy tylna czescia formy, a powierz¬ chnia formy. W przeciwnym bowiem przypadku istnieje niebezpieczenstwo powstawania pe- oherzy powietrza podczas wnikania powietrza sprezonego w material formierski.129 641 3 Przy wymaganiu mniejszej wytrzymalosci formy sposób wedlug wynalazku moze prze¬ biegac nastepujaco. Najpierw opróznia sie przestrzen formy do cisnienia od 0,4 do 0,2 bar, a nastepnie napelnia, sie forzae materialem formierskim, i na wolna powierzchnie te¬ go/materialu oddzialywuj e_ sie wolnym strumieniem powietrza sprezonego*' Material formier¬ ski poddaje sie wiec w opróznionej przestrzeni formy przyspieszeniu wskutek spadku ci¬ snienia 1 przy natrafianiu na model w formie material ten podlega zageszczeniu wstepne¬ mu, a podesas napelniania materialu formierskiego lub po zakonczeniu procesu napelnia¬ nia oddzialy wuje ^ sie na ten piasek wolnym strumieniem powietrza sprezonego. W zalecanej p08taoi wykonania wynalazku, wolny strumien powietrza sprezonego ma predkosc naddzwie- kowa, poniewaz powyzej tej predkosci krytycznej mozliwa jestNoptymalna przemiana energii.Aby zwiekszyc cisnienie spietrzenia /predkosci/ na powierzchni materialu formier¬ skiego, którego wysokosc jest miarodajna dla przemiany energii, przewidziane jest we¬ dlug, dalszegtf przykladu wykonania wynalazku pokrycie wolnej przestrzeni materialu for¬ mierskiego, przed traktowaniem go wolnym strumieniem powietrza sprezonego, odpowiednia substancja, zwiekszajaca opornosc przeplywu powietrza sprezonego w poblizu górnej war¬ stwy materialu formierskiego. Dzieki temu jest równiez mozliwe dalsze zwiekszenie dzia¬ lania tloczenia powietrza sprezonego. Jako substancja wchodza tu w rachube takie cie¬ cze jak woda, mieszaniny spoiwa z woda lub roztwory tworzyw sztucznyen, a takze drobne pyly, które nie zaklócaja procesu przygotowania materialu formierskiego. , Rozwiazanie konstrukcyjne pierwszej odmiany urzadzenia wedlug wynalazku polega na zastosowaniu urzadzenia z przestrzenia formy do materialu formierskiego, która jest utworzona przez model oraz przez otaczajaca go rame formy i przez uklad zamykajacy prze¬ strzen formy, umieszczony po stronie przeciwnej tego modelu. Takie urzadzenie odznacza sie wedlug wynalazku tym, ze górna przestrzen formy - plyta zamykajaca jest utworzona przez plyte, w której umieszczony jest otwór zaworu.Wedlug zalecanej postaci wykonania urzadzenia wedlug wynalazku otwór dyszy jest wykonany jako dysza Laval'a, wskutek czego jest tu zapewniony ubogi w straty przeplyw wolnego strumienia powietrza sprezonego, który moze lezec w zakresie naddzwiekowym i wskutek malego tworzenia sie wirów prowadzi do tego, ze tworzy sie tu prawie plaska. tylna czesc formy..Przy wiekszych formach osiaga sie taki sam efekt wówczas, kiedy przestrzen formy"znajduje sie w obszarze modelu z otworami odplywowymi do powietrza, które sa podlaczone jednoczesnie do prózni. Dzieki temu zapewnia sie, zwlaszcza przy zbyt wysokim cisnieniu bezwzglednym lub przy zbyt duzej ilosci powietrza, ze po^ie - trze' to nie wplywa ujemnie na zageszczanie i nie moze uchodzic.Korzystne moze byc równiez, kiedy w podstawie szczególnie glebokich zarysów mo¬ delu sa przewidziane otwory odplywowe powietrza. Dzieki temu jest bowiem zagwarantowa¬ ne to, ze w obszarze takich glebokich zarysów modelu osiaga sie takze wysoka i nie - zmienna twardosc formy. Dalsza postacie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku podano w zastrzezeniach patentowych 12 do 26. v Rozwiazanie techniczne urzadzenia wedlug drugiej odmiany urzadzenia wedlug wyna¬ lazku polega na zastosowaniu znanego urzadzenia z dzwigarem plytowym modelu, z nasadzo¬ na na niego skrzynka formierska i ze znajdujaca sie nad nia nasada napelniajaca oraz z plyta zamykajaca, przy czym czesci te.tworza razem przestrzen formy, zawierajaca na¬ czynie do napelniania, w którym znajduje sie material formierski. Takie znane urzadze¬ nie odznacHsa sie wedlug wynalazku dysza strumienia wolnego, wchodzaca do przestrzeni formy i podlaczona do zródla powietrza sprezonego. Przekrój poprzeczny otworu dyszy strumienia wolnego oraz wysokosc dyszy musza byc tak dobrane, aby strumien wolny mógl oddzialywac na oal%, powierzchnie materialu formierskiego. Aby przy takiej dyszy stru—4 i?9 641 mienia wolnego osiagnac w przekroju poprzecznymi otworujDredkosc' naddzwiekoway dysza ta musi miec wedlug zasad techniki przeplywu kat otworu od 10 do maksimum' 14°. . \ Krytyczny kat otworu mozna uzyskac przy/okreslorrjsn,.wymiarze ,.skrzynki formier^- skiej tylko jeszcze* za pomoca bardzo duzych dlugosci dyszy;. Aby jednak £ie dopuscic: J; do zbyt duzych dlugosci dyszy przy wiekszych skrzynkach formierskiólr, 'wynalazek prze- widuje wedlug'jego dalszej cechy znamiennej zastosowanie w sciance dyszy strumienia ~. . wolnego otworów, które sa podlaczone do prózni. Za pomoca tego srodka moze byc powie-?V' kszony* kat otworu dyszy strumienia wolnego. Wtedy sa eliminowane w znariy sposób juz prs(jr. sciance zawirowania, które utrudniaja,osiagniecie,krytycznych predkosci. Za pomoca srod-r ka wedlug wynalazku zawirowania te sa zasysane, wskutek czego, pomimo wiekszego kata otworu daje sie uzyskac w przekroju poprzecznym otworu co. najmniej predkosc dzwiekowa.Dzieki wiekszemu przekrojowi poprzecznemu otworu jest ponadto zapewnione wówczaa tOj ze strumien wolny wystepuje na calej powierzchni materialu formierskiego.W przykladzie wykonania uwzgledniajacym te ceche znamienna urzadzenia wedlug wy¬ nalazku dysza strumienia wolnego ma scianke podwójna, a przestrzen przez scianki jest zaopatrzona w przylacze prózniowe, które moze,prowadzic do zródla prózni, z którym jest polaczona równiez przestrzen formy. Jak juz zaznaczono, moze byc korzystne zwie¬ kszenie opornosci warstwy powierzchniowej materialu formierskiego przez natryskiwanie cieczy. Z punktu widzenia technicznego w górnym obszarze przestrzeni formy jest umie¬ szczone urzadzenie do natryskiwania cieczy na wolna powierzchnie materialu formierskiego.Sposób wedlug wynalazku i urzadzenia do jeco stosowania nadaja sie do zageszcze¬ nia koncowego, przy czym moze byc przewidziane tloczenie statyczne i/lub odgarnianie materialu formierskiego, w celu wyrównania tylne.i czesci formy. Sposób ten moze slu¬ zyc róv;niez do zageszczania ostatecznego dowolnie zageszczanych wstepnie form, np. przez wstrzeliwanie, wdmuchiwanie lub tym podobne wprowadzanie powietrza sprezonego do formy. Sposób ten ma ponadto te zalete, ze zageszczenie moze sie odbywac niezalez¬ nie od kierunku, to znaczy zarówno od góry, jak i od dolu, a takze w poziomym poloze¬ niu modelu. Jest równiez mozliwe jednoczesne zageszczanie modeli dwustronnych od góry i od dolu.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach urzadzenia, uwidocznionych na rysunku, na którym na fig. 1 przedstawiono pierwszy przyklad wykonania z dysza plas|- ka do modeli jednostronnych, fig. 2 - drugi przyklad wykonania z dyszami Laval'a do modeli jednostronnych, fig. 3 - trzeci przyklad wykonania z bocznym otworem dyszy, fig. 4 - przyklad wykonania do modeli dwustronnych, fie. 5 - widok schematyczny urza¬ dzenia pracujacego wedlug drugiej odmiany sposobu wedlug wynalazku, w pierwszej posta¬ ci wykonania i fig. 6 - widok schematyczny drugiej postaci wykonania tego urzadzenia, odpowiadajacy fig. 1.Widoki schematyczne, uwidocznione na fig. 1 do 4, przedstawiaja tylko wycinek schematyczny ze znanych maszyn formierskich, które sa zaopatrzone w.urzadzenia do napelniania przestrzeni form, do ustawiania /wsuwania, wychylania, podnoszenia i przytrzymywania/ plyty modelu i ramy formy i do uszczelniania przestrzeni formy.Urzadzenia te nie sa dla lepszej przejrzystosci rysunku uwidocznione.Przestrzen formy jest utworzona z boku przez rame 'formierska lub skrzynke for¬ mierska 1 i przez nasadzona rame napelniajaca 2, a od dolu przez plyte modelowa 3 z modelem 4, natomiast od góry przez zamkniecie 5« Zamkniecie 3 jest uksztaltowane jako plyta oraz jest zaopatrzona w otwór dyszowy 6 w postaci dyszy plaskiej.7* Plyta 5 tworzy jednoczesnie dolne zamkniecie komory wstepnej 8, która jest polaczona z je¬ dnym lub z kilkoma zbiornikami cisnieniowymi 10 za pomoca krócca wielkowymiarowego 9.i?aw 5 W komorze stepnej 8 jest osadzone urzadzenia zamykajace Xl, które w przystawionym przy¬ kladzie wykonania jest wykonane jako zawór talerzowy 12, który zamyka dysze plaska 7. i wspóldziala ze strona górna plyty zamykajacej 5* Zawór talerzowy 12 jest wyposazona w naped podnosa"v 13, umieszczony poza komora wstepna 8* W przykladachr wykonania pokazanych na rysunku, plyta modelowa 3 tworzy górne zam¬ kniecie komory powietrza odlotowego 14, do której moze uchodzic-, nadmiar powietrza z* przestrzeni formy otworami wylotowymi 15 w plycie modelowej 3 oraz moze byc odprowadza¬ ne za pomoca krócca odlotowego 16* W przykladzie wykonania uwidocznionym na fig* 1, w glebokich zarysach 17-modelu 4 sa równiez przewidziane otwory wylotowe 18t które weho-, • dza takze do komory powietrza odlotowego 14* W danym przypadku do ^krócca odlotowego 16 moze byc podlaczona pompa prózniowa* Jest jednak mozliwe.umieszczenie dalszych podla - czen prózniowych do ramy formierskiej lub do skrzynki formierskieJ 1* Jezeli napelnianie ramy formierskiej 1 nie odbywa sie- poza maszyna formierska, to wówczas komora wstepna 8 jest umieszczona wychylnie wokól osi prostopadlej, leza¬ cej poza przestrzenia formy* V»T tym polozeniu material formierski moze byc napelniony wówczas w odpowiednio dawkowanej ilosci, az osiagnie on np* wysokosc napelnienia, ozna¬ czona liczba 19* Przestrzen formy jest celowo tak zwymiarowana, ze wcina przestrzen 20 znajduje isie mozliwie jak na.iblizej powierzchni 19 materialu formierskiego* W koncu wy¬ chyla sie i rygluje komore wstepna 8. Z.kolei podnosi sie zawór talerzowy 12, wskutek czego rozpreza sie co najmniej czesc powietrza, zawartego w zbiorniku powietrza spre¬ zonego 10 za pomoca dyszy plaskiej 7 w przestrzeni form"? oraz zageszcza sie material formierski poprzez kombinacje cisnienia spietrzenia i cisnienia strumieniowego.Przekrój poprzeczny dyszy plaskiej 7 i zaworu talerzowego,12, jak równiez jego napedu 13 jest tak zwymiarov;any, ze wzrost cisnienia w przestrzeni formy nastepuje przy cisnieniu wiekszym niz 100 bar/sek. Daje sie to osiagnac przy odpowiednim dawkowaniu bezwzglednego cisnienia roboczego az do 8 bar, które lezy jeszcze ponizej znanego ci¬ snienia sieciowego powietrza sprezonego. Wskutek nadzwyczaj krótkiego czasu zageszcze- nia^ który wynosi milisekundy, energia wymagana do zageszczenia .iest w porównaniu z innymi znanymi sposobami bardzo mala* Wymagana ilosc powietrza dla skrzynki formierskie.i o znanych wymiarach 800 x 650 x 300 mm wynosi okolo 1,3 kg lub 1,5 Nnr na jeden proces formierski. Osiaga sie tu przede wszystkim na zarysach modelu, jak .iest to v;ymagane, szczególnie duze v;artosci zageszczenia, które maleja nieznacznie w kierunku czesci tylnej formy, ale dla dal - szych czynnosci sposobu sa one calkowicie wystarczajace. Po zageszczeniu poziom 19 piasku formierskiego obniza sie az do obszaru krawedzi górnej ramy formierskiej lub skrzynki formierskiej 1. Górna warstwa o wysokosci kilku milimetrów jest tu utworzona, wskutek efektów fluidyzacji przez luzny material formierski, który moze byc zgarnie¬ ty, albo wyrównany przez proces prasowania.Przyklad wykonania uwidoczniony na fig. 2 rózni sie od przykladu wykonania, przedstawionego na fig. 1 przede wszystkim tym, ze jako otwór dyszowy 6 sa tu prze" - widziane co najmniej dwie dysze Laval'a 20, których otwory koncza sie na stronie dol¬ nej plyty zamykajacej 5» Otworem wlotowym 21 dysz Laval'a 20 jest tu przyporzadkowane urzadzenie zamykajace 11 w postaci zaworu talerzowego 22, który zamyka jednoczesnie wszystkie istniejace dysze Laval'a. Za pomoca dysz Laval'a 20 jest mozliwa przemiana ubogiej w straty i wolnej od zawirowan energii cisnieniowej w energie kinetyczna* Na¬ stepuje tu ponadto dywergencja strumienia powietrza sprezonego przy rozprezaniu, wsku¬ tek- czego zasilana jest równomierniej tylna czesc materialu formierskiego* Predkosc paddzwiekowa osiagana za pomoca dyszy Laval'a wyraza sie ponadto przy wystepowaniu strumienia powietrza na powierzchni materialu-formierskiego w podwyzszonym cisnieniu predkosci /spietrzenia/, które prowadzi do jeszcze lepszych wytrzymalosci formy.129 641 W. przykladach wykonania uwidocznionych na fig• 112 os otworów dyszy lezy mniej wiecej prostopadle dc powierzchni materialu formierskiego. Nieco odbiegajacy od tego jest przyklad wykonania przedstawiony na fig. 3, w którym górria plyta zamykajaca 5 przestrzeni formy ma wzglednie duzy otwór 23 prowadzacy do-komory wstepnej 8. Otwór dyszy 6 jest tu umieszczony w sciance bocznej 24 komory wstepnej 8.oraz jestx zaopatrzo¬ ny, np. w wychylne urzadzenia zamykajace 11. Przy otwieraniu urzadzenia zamykajacego 11 powietrze ze zbiornika 10. rozpreza sie najpierw poprzez otwór-dyszy 6 w komorze wste - pnej 8, a nastepnie w przestrzeniformy. - Równiez wówczas, kiedy cisnienie strumieniowe nie wspóldziala przy zageszczaniu, daja sie równiez osiagnac, zadawalajace twardosci formy. Ten przyklad wykonania ulatwia napelnianie materialu formierskiego, a w przypadku koniecznym, zageszczanie ostateczne na jednym stanowisku roboczym, wewnatrz maszyny formierskiej, poniewaz komora wstepna 8 jest w prosty sposób tak uksztaltowana lub tak umieszczona ruchomo, ze przestrzen formy jest swobodnie dostepna. \ Figura 4 przedstawia wreszcie przyklad wykonania, w którym komora powietrza od¬ lotowego 14 ma u góry i u dolu po jednej plycie modelowej 3t 3't na której jest umie¬ szczony model 4, 4T D Ramy formierskie lub skrzynki formierskie 1 i ramy napelniajace 2 moga byc uksztaltowane identycznie dla modelu górnego 4 i dla modelu dolnego 4'.Plyta zamykajaca 5t 5' obu przestrzeni formy jest w tym przykladzie wykonania tak u- ksztalto^ana, ze moze ona byc doprowadzona do scianek wewnetrznych ramy napelniajacej 2, a wiec noze wchodzic do przestrzeni formy. W tym celu plyta ta jest zaopatrzona w . nie uwidoczniony na rysunku naped podnosny, W danym przypadku tylko jedna plyta zamy¬ kajaca 5 lub 5' jest wyposazona w taki naped. TC tym przypadku plyty modelowe 3t 3% ramy formierskie lf 1' i ramy napelniajace 2, 2' sa rasem przesuwne wzgledem innej ply¬ ty zamykajacej w osi wzdluznej.W górnej plycie zamykajacej 5 sa umieszczone dwie dysze Laval'a 20, a w dolnej plycie zamykajacej 5' sa umieszczone równiez dwie dysze Laval!a 20' tak jak w przy¬ kladzie wykonania, uwidocznionym na fig. 2. Górnym dyszom Laval'a 20 jest przyporzad¬ kowane z kolei urzadzenie zamykajace 11, a dolnym dyszom Laval*a 20' jest przyporzad¬ kowane urzadzenie zamykajace 11', przy czyn urzadzenia zamykajace 11, 11' sa umieszczo-» ne odpowiednio w komorze wstepnej 8 lub 8', a kazda komora wstepna 8 lub 8' jest pod¬ laczona do co najmniej'jednego zbiornika powietrza sprezonego 10,*10'. O ile górna plyr- ta zamykajaca 5 sluzy w pierwszym rzedzie do wyrównania i/lub do zageszczania osta¬ tecznego materialu formierskiego, o tyle dolna plyta zamykajaca 5' spelnia jeszcze dal-< sze zadanie. Llaterial formierski 25 lezacy na plycie zamykajacej 5'jest tu podnoszony do góry tak daleko, az pokryje lub otoczy on zarysy modelu 4* w przestrzeni formy oraz wolna powierzchnie plyty modelowej 3'f Dopiero po tym nastepuje rozprezenie powietrza sprezonego, zawartego w zbiorniku 10', po otwarciu urzadzenia zamykajacego.Aby umozliwic mozliwie efektywne rozprezenie powietrza sprezonego, dolne dysze Laval'a 20*, sa polaczone poprzez otwory boczne 26 z ukladem podlaczeniowym powietrza sprezonego 27. Za pomoca powietrza sprezonego sluzacego do fluidyzacji materialu for¬ mierskiego doprowadza sie material formierski przede wszystkim do dysz Laval & 20% Dzieki temujitrzymuje sie material formierski w stanie zawieszonym i jednoczesnie eli- x minuje sie przedostawanie sie tego materialu przy otwarciu urzadzen zamykajacych 11 \ w zasieg' zamykajacy zaworu.Maszyna formierska przedstawiona na fig. 5 i 6 posiada stól roboczy 36, który jest podnoszony i opuszczany za pomoca tloka podnosnego 35» Na stole roboczym 36 jest osadzony dzwigar 32 plyty modelowej z modelem 33. W przykladzie wykonania uwidocznio¬ nym, na fig» 5 1 6 dzwigar 32 plyty modelowej jest wykonany jako skrzynia drazona pod¬ laczona doprózni* -. * .129 643 7 Plyta dzwigarowa 32 plyty modelowej dzwigajaca model 33 jest ponadto zaopatrzona w otwory 4-1, przez które moze byc zasypane powietrze z przestrzeni formy. Na dzwigarze 32 plyty modelowej jest osadzona skrzynka formierska 31f a na niej znajduje sie nasada napelniajaca 34, która jest zaopatrzona w podlaczenie prózniowe 42* Przestrzen formy zamyka sie od góry za pomoca plyty zamykajacej 38, przy czym pomiedzy plyta zamykajaca 38, a nasada napelniajaca, jak równiez pomiedzy-ta nasada, a skrzynka formierska 31 sa umieszczone uszczelki 40. Na plycie zamykajacej 38 jest umie*- szczone urzadzenie natryskowe 45 do natryskiwania cieczy na powierzchnie 46 materialu formierskiego. Na plycie zamykajacej 38 jest ponadto osadzona dysza strumienia wolnego 44 wchodzaca w przestrzen formy i podlaczona poprzez zawór 43 do zródla powietrza sprezonego.Plyta zamykajaca 38 z urzadzeniem natryskowym 45 i dysza strumienia wolnego 44 jest osadzona wraz z naczyniem napelniajacym 37 zawierajacym material formierski na wózku jezdzacym nad przestrzenia formy, wskutek czego naczynie napelniajace 37 lub ply¬ ta zamykajaca 38 sa nasadzone na nasade napelniajaca 34.Urzadzenie pracuje w nastepujacy sposób: Naczynie napelniajace 37 znajduje sie na nasadzie napelniajacej 34 zawiera, jak juz wspomniano material formierski, którego do¬ kowana ilosc jest przekazywana po otwarciu zamkniecia klapowego lub zaluzjowego, umie¬ szczonego w dnie naczynia napelniajacego 37i do przestrzeni formy, ograniczonej przez dzwigar 32 plyty modelowej, skrzynke formierska 31 i nasade napelniajaca 34. ^tedy na¬ stepuje uruchomienie wózka jezdnego, wskutek czego plyta zamykajaca 38 z urzadzeniem na¬ tryskowym 45 i dysza 44 przesuwa sie nad nasada napelniajaca 34. Teraz nastepuje urucho¬ mienie tloka podnosnego 35t wskutek czego podnosi sie cala przestrzen formy, a plyta za¬ mykajaca 38 jest dociskana do mocnych zderzaków 39• ™ "tym polozeniu, przestrzen formy jest szczelnie zamknieta oraz podlega opróznieniu za pomoca zderzaków 42'w nasadzie na-* pelniajacej 34 i w dzwigarze 32 plyty modelowej. W ten sposób powietrze znajdujace sie w pustych miejscach jest zasysane z materialu formierskiego. __ Frzy osiagnieciu wymaganego podcisnienia rzedu od 0,4 do 0,2 bar na powierzchnie materialu formierskiego natryskuje sie za pomoca urzadzenia natryskowego 44 ciecz. Y/te¬ dy otwiera sie natychmiast zawór 43, wskutek czego powietrze sprezone uderza w postaci strumienia wolnego o powierzchnie materialu formierskiego i energia kinetyczna strumie¬ nia przemienia sie w sile sprezania.T7 postaci wykonania uwidocznionej, na fig. 6 takie same czesci urzadzenia sa ozna¬ czone ^takimi samymi oznaczeniami liczbowymi jak w postaci wykonania przedstawionen na fig. 5» '- zwiazku z tym jest zbyteczny powtórny opis tego urzadzenia. Odbiegajac od rozwiazania z fig. 5» dysza strumienia wolnego 44 uwidoczniona na fig. 6 ma plaszcz pod-' wojny, którego scianka wewnetrzna jest zaopatrzona w otwory perforowane, a scianka ze¬ wnetrzna aa podlaczenie prózniowe 49. Za pomoca tego podlaczenia 49 moze byc podlaczony plaszcz podwójny do zródla podcisnienia, przewidzianego dp oprózniania przestrzeni for¬ my 0 Przez zastosowanie podcisnienia moze byc zwiekszony kat otwarcia dyszy strumienia wolnego 44 ponad wartosc graniczna 14°, poniewaz sa zasysane tworzace sie zawirowania.Dalsza róznica pomiedzy urzadzeniem z fig. 5i & urzadzeniem z fig. 6, polega na tym, ze na wózku, prowadzacym naczynie napelniajace 37 i plyte zamykajaca 38 z dysza 44 oraz nie uwidocznione na fig. 6 urzadzenie natryskowe, jest osadzona glowica tlo¬ czaca 47 z plyta prasujaca 48 do ostatecznego zageszczania materialu formierskiego.Sposób dzialania tego urzadzenia odpowiada sposobowi opisanemu przy omawianiu fig. 5» Po zageszczeniu materialu formierskiego za pomoca strumienia wolnego powietrza sprezonego^opuszcza sie w dól stól roboczy 36 oraz przesuwa sie w prawo plyte zamykaja¬ ca 38 z dysza 44 i jednoczesnie wysuwa sie glowice tloczaca 47 i umieszcza nad opuszo»tH ;8 129 641 na nasada napelniajaca 34.. Wtedy wyjezdza sie ponownie stolem roboczym 35 do góry, - wskutek-czego plyta tloczaca 48 zaczyna oddzialywac na wolna powierzchnie 46 materialu fprmierskiego. Po zageszczeniu ostatecznym nastepuje w znany sposób demontaz urzadzenia* Zastrzezenia patentowe. 1. Sposób zageszczania materialu formierskiego w formach odlewniczych, usyfahego luzno w zamknietej przestrzeni formy nad modelem, za pomoca dzialajacego na powierzchnia materialu formierskiego sprezonego gazu, który z przestrzeni wstepnego podwyzszonego cisnienia jest rozprezony w przestrzeni formy poprzez zamykany otwór miedzy przestrze¬ nia wstepnego cisnienia i przestrzenia formy, przy czym gradient cisnienia jest wie - kszy niz 100 bar/sekunde, z na. mienny tym, ze gradient cisnienia wynosi-nie wiecej niz 1000 bar/sekunde, a róznica cisnienia przed napelnieniem przestrzeni formy i po jej napelnieniu wynosi od 0,8 do 8 bar, 2. Sposób wedlug zastrz, 1, znamienny tym, ze przestrzen formy wy¬ pelniona materialem formierskim opróznia sie do cisnienia 0,2 bar, a nastepnie ja zasila udarowo powietrzem sprezonym, 3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze na wolna po¬ wierzchnie materialu formierskiego tloczy sie powietrze sprezone jako strumien wolny, 4. Sposób wedlug zastrz, 3f znamienny tym, ze najpierw napelnia sie przestrzen formy materialem formierskim, a nastepnie opróznia ja do cisnienia od 0,4 do 0,2 bar, po czym oddzialy™je sie na ten material strumieniem wolnym powietrza sprezonego, 5. Sposób wedlug zastrz, p» znamienny tym, ze najpierw opróznia sie przestrzen formy do cisnienia od 0,4 do 0,2 bar po czym napelnia ja materialem formierskim, a nastepnie traktuje sie wolna powierzchnie tego materialu strumieniem wolnym powietrza sprezonego, 6. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze strumien wolny powie¬ trza sprezonego ma predkosc naddzwietowa, . 7. Sposób wedlug zastrz. 3i znamienny tym, ze wolna powierzchnie materialu formierskiego przed traktowaniem jej strumieniem wolnym powietrza sprezonego pokrywa sie odpowiednia substancja, zwiekszajaca opornosc przeplywu powietrza w pobli¬ zu warstwy górnej materialu formierskiego. 8. Urzadzenie do zageszczania materialu formierskiego w formach odlewniczych, skladajace sie z naczynia cisnieniowego, tworzacego przestrzen cisnienia wstepnego, skrzynki formierskiej z ramami napelniajacymi, tworzacej przestrzen formy i plyty mo¬ delowej stanowiacej dno z modelem i co najmniej jednego zaworu umieszczonego pomiedzy naczyniem cisnieniowym i skrzynia formy, znamienny tym, ze górna prze - strzen formy i plyta zamykajaca /5/ jest utworzona przez plyte /38/ zamykajaca, w któ¬ rej umieszczony jest otwór /6/ zaworu /li/. 9. Urzadzenie wedlug zastrz, 8, znamienne tym, ze kazdy otwór /6/ zaworu jest wykonany jako dysza Laval 'a /20/, 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 9» znamienne tym, ze kazda dysza .Laval *a /20/ jest tak umieszczona i wykonana, aby wytworzone.przez nia wolne stru¬ mienie powietrza sprezonego natrafialy w przyblizeniu na cala wolna powierzchnie /19/ materialu formierskiego.129641 9 11. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze w dnie szczegól¬ nie glebokich zarysów modelu /4/ sa przewidziane otwory odplywowe /18/. 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 119 znaniienne tym, ze przestrzen formy /l, 2, 3, 5/ jest zaopatrzona w podlaczenie prózniowe A9/t umieszczone nad otwo¬ rami odplywowymi /15f 16/. 13* Urzadzenie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze otwór zaworu /6/ jest wykonany jako dysza plaska /7/ o duzym przekroju poprzecznym w plycie konco¬ wej.* a urzadzenie zamykajace /li/ ma postac wielkowymiarowego zaworu talerzowego /12/9 wspóldzialajacego z plyta /5/ koncowa. 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 13, znamienne tym, ze plyta /5/ aa , osadzona w niej co najmniej aed&a dysze Laval 'a /20/, a urzadzenie zamykajace /li/ jest wykonane jako zawór talerzowy /12/, wspóldzialajacy z otworem wlotowym /21/ dy¬ szy Laval 'a /20/. 15. Urzadzenie wedlug-zastrz. 14, znamienne tym, ze na plycie /5/ na takiej samej wysokosci sa umieszczone co najmniej dwie dysze Laval 'a /20/, a urza¬ dzenie zamykajace /li/ jest Utworzone z jednego zaworu talerzowego /12/f wspóldziala¬ jacego z otworami wlotowymi /21/ wszystkich dysz Laval 'a /20/# 16. Urzadzenie wedlug zastrz. 15» znamienne tym, ze pomiedzy prze¬ strzenia formy /lf 2, 3, 5/ a zbiornikiem powietrza sprezonego /10/ jest umieszczona komora wstepna /8/, w której sa usytuowane co najmniej czesci ruchome urzadzenia zamykajacego /li/. 17. Urzadzenie wedlug zastrz. 12, z -n a m i e n n e tym, ze pomiedzy prze¬ strzenia formy /l, 2, 3, 5/, a zbiornikiem powietrza sprezonego /10/ jest umieszczona komora wstepna /8/, a otwór dyszy /6'/ z urzadzeniem zamykajacym /li/ znajduje sie na bocznej sciance ograniczajacej /24/ komory wstepnej /8/. #18. Urzadzenie wedlug zastrz. 16 albo 17f znamienne tym, te omora wstepna /8/ jest osadzona'wychylnie lub przestawnie wokól osi prostopadlej, usytuowa¬ nej poza przestrzenia formy /l, 2, 3, 5/. 19. Urzadzenie wedlug zastrz. 17, znamienne tym, ze komora zste¬ pna /8/ ma zamykany szczelnie otwór napelniajacy do materialu formierskiego. 20. Urzadzenie wedlug, zastrz, 19, znamienne tym, ze plyta /5# 5'/, tworzaca zamkniecie przestrzeni formy /l, 2, 3t 5/ jest prowadzona szczelnie przy sciankach wewnetrznych przestrzeni formy /l, 2/ oraz jest zaopatrzona w naped podnosny. 21. Urzadzenie wedlug zastrz. 11, znamienne tym, ze otwory zaworu /20 '/, przyporzadkowane co najmniej dolnej przestrzeni formy /l'f 2', 3'* 5/ sa zaopatrzone w podlaczenie powietrza sprezonego /27/ flo fluidyzacji materialu-formier¬ skiego. 22. Urzadzenie wedlug zastrz. 9 albo 10, z nr a"m i e n n e tym, ze scianka dyszy Laval 'a /44/ ma otwory podlaczone do prózni /49/. 23. Urzadzenie wedlug zastrz. 22, znamienne tym, ze dysza Laval 'a /44/ ma scianke podwójna, a utworzona przez- scianki przestrzen jest zaopatrzona w pod¬ laczenie prózniowe /49/. 24. Urzadzenie wedlug zastrz. 23, znamienne t y mf ze w górnym obszarze przestrzeni formy /31f 32, 3V ma umieszczone urzadzenie A5/ do natryskiwa¬ nia ciecza powierzchni /46/ materialu formierskiego. 25. Urzadzenie wedlug zastrz. 24, znamienne tym, ze urzadzenie na¬ tryskowe /45/ sa umj-eszcrzone na plycie zamykajacej /38/ przestrzeni formy*10 129 641 26. Urzadzenie wedlug zastrz. 25, znamienne tym, ze plyta zamykajaca /3&/ przestrzen formy z dysza strumienia wolnego /44/ oraz urzadzenie natryskowe /45/ i naczynie napelniajace /?4/ do'materialu formierskiego sa umieszczone na wózku, jezdza¬ cym po ramie napelniajacej /3V lub na karuzeli.FIG.1 FIG. 2 .-&e&- B %129 641 FIG. 3 15 U 15 FIG. 4129 641 i=o -c j~T FIG 5 a o • o FIG. 6 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl* PL