Przedmiotem wynalazku jest uklad podwójnej skali z odozytem calowym i metrycznym maja¬ cy zastosowanie w obrabiarkach do odczytu podzialek skalowych do przesuwu suportów wzdluz¬ nych 1 poprzecznych* Zwykle obrabiarki posiadaja podzielnic tarczowa wycechowana albo w jednostkaoh metrycz¬ nych albo w jednostkach calowych zaleznie od stosowanej zasady pomiarów w danym kraju* V wielu krajach dokonuje sie obecnie zmiany systemu miar z angielskiego na metryczny, a poniewaz przechodzenie to jest dokonywane stopniowo, producenci obrabiarek sa zmuszeni czesto do produkoji wyrobów, które odpowiadaja systemowi metrycznemu oraz wyrobów zgod¬ nych z systemem angielskim* Sposobem umozliwiajacym dostosowanie sie do tej konieoznosci jest zachowanie dwóoh zestawów maszyn wycechowanych w systemie angielskim, w którym sruba pociagowa i nakretka wykonane sa w calach lub w systemie metrycznym, gdzie sruba i nakretka wykonane sa w ukladzie metrycznym, wzglednie wymaganie od operatora by dokonywal niezbednych prze¬ liczen w czasie pracy? Wzgledy ekonomiczne i oszczednosc czasu sklaniaja do modyfikaoji istniejacych urza¬ dzen dostosowujac je do wyrazania przesuwu liniowego jednoczesnie w jednostkaoh angiel- skloh i metrycznych* ¥ jednym z typów znanyoh urzadzen skale oalowe i metryczne sa poda¬ wane na jednej tarczy* Dla wykorzystania przekladni konwersyjnej stosuje sie urzadzenie sprzeglowe* Znane Jest tez urzadzenie, w którym odczyty calowe i metryczne moga byc dokonywane jednoczes¬ nie za pomoca pierscieniowego kola zebatego o uzebieniu wewnetrznym oraz mniejszego kola zebatego w przekladni zebatej wzajemnie wspólpracujacych. Ujemna strona zastosowa¬ nia przekladni z uzebieniem wewnetrznym polega na. tym, ze ich produkcja jest bardziej skomplikowana i kosztowna w stosunku do przekladni z uzebieniem zewnetrznym* Znany z opisu patentowego USA nr 1 k5k 7^8 zespól podzielni tarozowyoh calowo~metrycz-2 127351 nych ma pierwszy czlon nosny taroay samooowany obrotowo a ozlonem napedowym i posiada tarcze z podzialka metryczna, a drogi czlon posiada taroaa oalewa* Pomiedzy oslonami nos* nymi wlaosone jest polaczenie przekladniowe zawierajace para przekladni zebatych* Jadzia a przekladni posiadajaca wewnetrzne uzebienie polaczona jast z ozlonem nosnym tarcay za posrednlotwem zlacza mimosrodowego* Kolo podzialowa, na któryat zazebiaja sie przekladnie posiada srednice wieksza od srednicy zewnetrznych zebów przekladni przynajmniej o trzy¬ krotna wysokosc robooza zebów przekladni* Jedna z przelozen przekladni posiada 127 zebów a drugie kolo zebate posiada 125 zebów* Przekladnie zebate zamocowane sa obrotowo na osiach przecinajacych sie pod katem mniejszym od 12°* Ponadto urzadzenie posiada galke zewnetrzna sluzaca do liczenia obrotów metoda stykoaa* Podzielala w calosoi jako zespól jest bardzo skomplikowana w budowie, po¬ siada dulo ciernych powierzchni, oo wymaga dokladnego smarowania przez zataroiea sie ozes- ol wspólpracujacych* Zespól ten wymaga dokladnego wykonania, oo pociaga za soba duza pracochlonnosc realizacji* Niekorzystne jest równiez reczne przesuwanie tarozek skalowych przez obslugujacego obrabiarke* Przy energicznym napedzaniu dzwigni recznej istnieje mozli¬ wosc poslizgu tarczy skalowej, co moze utrudniac ponowne nastawienie skali przez obslugu¬ jacego* Znany z opisu patentowego nr 1 k63 732 Wielkiej Brytanii przyrzad do wskazywania ruchu postepów r elementu do wyboru w jednym z dwóch ukladów jednostek obejmuje zespól przysto¬ sowany dc zamocowania na konstrukcji nieruchomej, oraz podzielnic tarczowa posiadajaoa 127 zebów przeznaczona do zamocowania wspólosiowo z walera i do obracania sie wokól walu* Druga podzielnia tarczowa zamocowana Jest wspólosiowo na wale i posiada 125 lub 120 zebów* Obie podzielnie posiadaja uzebienie wewnetrzne zazebiajace sie z luznym walkiem zebatym* który ma mimosrodowa srednice lozyska kola zebatego* Przyrzad posiada tuleje do wskazni¬ kowania wokól obu skali* Tuleja ta ma dwa otwory tak rozmieszczone, ze tylko Jeden z nich znajduje sie w polu widzenia* Polozenie tulei ustalane jest okresowo przy pomocy meoha- nizmu zapadkowego* Zastosowane uzebienie wewnetrzne stwarza trudnosci wykonawcze, natomiast kolo o uze¬ bieniu 127 zebów ogranicza gabaryt srednicy skal, jak równiez zmusza do stosowania bardzo malego modulu narzedzia do nacinania zebów i prowadzi do przyjecia wiekszych srednic skal odczytowych, co nie jest zawsze korzystne w budowie obrabiarek* Przyrzad ten wymaga dokladnego wykonania elementów wspólpracujacych,przy czym jego budowa jest skomplikowana* Z opisu patentowego USA nr 1 kk$ 950znany jest zespól podzielni tarczowych zawieraja¬ cy wal obrotowy, tarcze wskaznikowa wycechowana w skali metrycznej, elementy lacznikowe miedzy walem a tarcza, druga tarcze wskaznikowa wycechowana w skali calowej, dwie prze¬ kladnie laczace wal z druga tarcza oraz trzecia przekladnia wspólpracujaca z poprzednimi przekladniami* Pierwsza i druga przekladnia jest zamocowana wspólsrodkowo na wale, a trze¬ cia przekladnia zamontowana jest obrotowo na obudowie* Elementy lacznikowe pomiedzy walem i tarcza obejmuja tuleje sztywno polaczona z prze¬ kladnia i klocek cierny zespolony z tuleja* przez co pierwsza i druga tarcza moze byc regulowana ciernie wzgledem tulei. Przelozenie przekladni zebatej pomiedzy pierwsza i dru¬ ga tarcze wynosi 127 do 125* Zespól ten posiada skomplikowana konstrukcje o duzej ilosci czesci, wymagajacych dokladnego wykonania* Ponadto utrudnieniem dla obslugujacego jest stosowanie dodatkowego manewru przesuwania tarczki odozytowej dla ustawienia ryski wzgle¬ dem tarczy skalowej odczytu calowego lub metrycznego* Równiez zastosowanie kola o uzebie¬ niu 127 ogranicza stosowanie malych gabarytów skal* Istota wynalazku jest konstrukcja ukladu podwójnej skali z odczytem calowym i metrycz¬ nym* Uklad wyposazony jest w podzielnie calowa i metryczna oraz przekladnie zebata zlozo¬ na z 3 kól zebatych posiadajaca przelozenie o wartosci 1*010129 na jeden obrót* Piasta napedzajaca ukladu polaczona jest nierozlacznie ze sruba pociagowa* V ukladzie znajduja sie dwie sprezyny o ksztalcie plaskownika usytuowane w rowku pierscienia zabierajacego127351 3 i rowku piasty; napedzajacej. Sprezyny te oddzialy* uJa momentem tarcia na pierscienie skalowe* Caly uklad zamyka sruba specjalna regulujaca luzy powierzohni tracych piasty, korpusu 1 pierscienia zabierajacego* Uksztaltowanie sruby oraz skrecanie Jej do sruby pociagowej pozwala na prosty montaz i demontaz calego ukladu* Zastosowanie takiej przekladni zeba¬ tej daje mozliwosc przyjecia mniejszych gabarytów ukladu oraz pozwala na stosowanie wie¬ kszych modulów kól zebatych* Uklad posiada mala ilosc czesci, jest prosty w montazu i de¬ montazu oraz technologicznie latwy do wykonani a.Zastosowanie opisanych sprezyn i odpowiednie ich usytuowanie daje pewnosc trzymania taroz podzialowych wzgledem pierscienia zabierajacego i piasty napedzajacej przy ich wspólpracy* Ponadto, niezaleznie od lagodnego czy szybkiego dynamloznego napedu ukladu nie zachodzi poslizg tarcz skalowyoh, calowej 1 metrycznej wzgledem pierscienia zabiera* jaoego 1 piasty napedzajaoej* Caly uklad w dzialaniu Jest prosty, niezawodny* posiada zwarta budowe i charakteryzu¬ je sie latwa obsluga i odozytem, gdzie odpowiednie calowe i metryczne pomiary dokladnie odpowiadaja obrotowi czlonu napedowego* Przedmiot wynalazku przedstawiony jest blizej w przykladzie wykonania na rysunku przedstawiajacym uklad podwójnej skali z odczytem calowym i metrycznym w przekroju* Jak przedstawiono na rysunku, piasta napedzajaca 1 polaczona jest nierozlaoznie z kolem zebatym 2* Piasta 1 polaczona jest równiez ze sru¬ ba pociagowa 3 oraz sruba specjalna *t, z której zadaniem jest ustalenie odpowiedniego luzu dla pierscieni ciernych czesci. Uksztaltowanie sruby k i wkrecenie jej do sruby po¬ ciagowej pozwala na bardzo prosty montaz i demontaz calego ukladu Jedynie poprzez odkre¬ cenie sruby k* Kolo posredniczace 5 ulozyakowane w lozysku slizgowym i usytuowane w korpusie 7 wspólpracuje z kolem zebatym 2 oraz kolem zebatym 6* V kole zebatym 6 zastosowano korek- oje uzebienia polegajaca na sprowadzeniu srednicy tocznej takiej jak w kole zebatym 2* Kolo zebate 6 usytuowane jest obrotowo na piascie korpusu 7, na którym umieszczona Jest rysa "0" do odczytu calowego* Kolo zebate 6 polaczone jest nierozlaoznie z pierscieniem zabierajacym 8, na który za pomoca sily tarcia zabierany jest pierscien skalowy 9 do odczytu metrycznego. Sprezyna 10 usytuowana w rowku pierscienia zabierajacego 8 pracuja¬ ca rozpreznie oddzialywuje za pomoca momentu tarcia na pierscien skalowy 9 odczytu me¬ trycznego* Podobnie sprezyna 11 usytuowana w rowku piasty napedzajacej 1 oddzialywuje na pierscien skalowy 12 odczytu calowego* Sprezyny 10 i 11 maja ksztalt plaskownika prostego z wygietymi koncami* Wszystkie elementy polaczone z korpusem 13 stanowiacym obsade sruby pociagowej 3 oraz z zamykajaca sruba specjalna k tworza calosc ukladu* Korpus 13 jest tak skonstruo¬ wany, ze mozna z duza latwoscia przylaczyc do do suportów obrabiarek* Caly uklad napedza¬ ny jest rekojescia 14 w sposób reczny, lub mechanioznie z mechanizmu napedzajacego z obrabiarki* Zasada dzialania ukladu wedlug wynalazku polega na tym, ze naped sruby suportowej calowej lub metrycznej odbywa sie przez pokrecenie rekojescia \k za posrednictwem piasty napedzajacej 1 polaczonej nierozlacznie ze sruba pociagowa 3* Powoduje to obrót kola ze¬ batego 2, które napedza kolo posredniozace 5 napedzajace z kolei kolo zebate 6 oraz obrót obydwu skal odczytowych, pierscienia skalowego metrycznego 9 i pierscienia skalowego calowego 12, co sprowadza do jednoznacznego odczytu wartosci posuwu liniowego suportu zarówno w odczycie calowym i metrycznym. Do niniejszego rozwiazania zastosowano jeden z przykladów stosowania sruby o skoku calowym. Dla odczytu calowego i metrycznego skok sruby pociagowej calowej 3 wynosi 1/5 cala, dla odczytu metrycznego hipocetycznie przy¬ jeto skok sruby pociagowej 5 mm* Zastosowano przelozenie kól zebatych 63 do 62.Przelozenie wynikajace z róznicy skoków srub np* 1/5 cala t j* 5,08 mm do 5mm równa sie 1,016 na jeden obrót* Przelozenie wynikajace z dobranych kól zebatych 63 do 62 równa sie 1,016129 na obrót* Przy zastosowaniu sruby w ukladzie calowym o skoku h równek 127351 5,08 mm odczyt na pierscieniu calowym 12 bedzie bezposredni o wartosci 5f08 ob na Jeden obrót, natomiast pierscien z odczytem metrycznym 9 w tym ukladzie bedzie nadbiegal wzgle¬ dem pierscienia z odczytem calowym 12 o wartosc 0,08 mm/obrót, a w rzeczywistosci przesuw wynosi 5 mm« Zastrzezenie patentowe Uklad podwójnej skali z odczytem calowym i metrycznym do obrabiarek wyposazony w po¬ dzielnic calowa i metryczna oraz przekladnie zebata dzialajaca za pomoca napedu piasty na¬ pedzajacej polaczonej nierozlacznie ze sruba pociagowa, znamienny tym, ze prze¬ kladnia zebata zlozona z ch kól zebatych /2, 5 i 6/ posiada przelozenie o wartosci 1.016129 na Jeden obrót, przy czym sprezyna /10/ usytuowana w rowku pierscienia zabieraja¬ cego /8/ i sprezyna /11/ usytuowana w rowku piasty napedzajacej /I/ oddzialywuje momentem tarcia na pierscienie skalowe /9 i 12/ a caly uklad zamyka sruba speojalna /*/ regulujaca luzy powierzchni tracych piasty /I/, korpusu /7/ i piersoienia zabieraJaoe*o /8/.^\^\\\\\\\\\\\\\\\^^ Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL