Przedmiotem wynalazku jest uklad zatrzymywania silnika komutatorowego wspólpracuja¬ cego z elektronicznym regulatorem predkosci obrotowej, o zwiekszonej skutecznosci dzialania, sterowany zestykiem rozwiernym.W znanym rozwiazaniu wedlug patentu nr 120899 zatrzymywanie silnika realizowane jest poprzez blok sterowany zestykiem zwiernym. Zestyk zwiemy jest wlaczony w obwód sterowania bazy tranzystora, stanowiacego element wykonawczy zespolu kluczujacego ukladu ograniczenia pradu i polaczonego poprzez blok narastania kata przewodzenia tyrystorów z dzielnikiem napiecia ustalajacym punkt pracy elementu progowego, który dostarcza impulsy wyzwalajace tyrystory.Po , zwarciu zestyku tranzystor stanowiacy element wykonawczy przewodzi, co powoduje przesuniecie punktu pracy elementu progowego w strone wyzszych napiec i zablokowanie elementu progowego, wlaczenie tyrystorów i zatrzymanie silnika.W niektórych przypadkach zastosowanie zestyku zwiernego jest niekorzystne, na przyklad przy niepewnym styku, badz przy drganiach zestyku silnik nie zatrzyma sie. W pewnych rozwiaza¬ niach konieczne jest sterowanie praca silnika przy pomocy zestyku rozwiernego.Celem niniejszego wynalazku jest skonstruowanie ukladu, pozwalajacego usunac powyzsze niezgodnosci.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie ukladu zatrzymania silnika, uruchamianego zestykiem rozwiernyrfi i wspólpracujacego z elektronicznym regulatorem predkosci obrotowej, sterujacym silnik/ Uklad zatrzymywania silnika wedlug wynalazku ma postac bloku, którego wejscie jest stero¬ wane zestykiem rozwiernym, zas jedno wyjscie jest polaczone z blokiem opóznienia na wejsciu elementu^ogowego, a drugie wyjscie poprzez element wykonawczy zespolu kluczujacego ukladu ograniczenia pradu i korzystnie przezblok narastania kata przewodzenia tyrystorów, z dzielnikiem napicia ustalajacym punkt pracy elementu progowego. Blok zatrzymywania jest zbudowany z ^rfanzystora typu pnp, dwóch diod, czterech rezystorów i dwóch kondensatorów. Emiter tranzy-2 126 101 stora jest polaczony z dodatnim biegunem napiecia zasilajacego uklad sterowania regulatora, zas kolektor, który stanowi pierwsze wyjscie bloku zatrzymywania, jest polaczony z anoda pierwszej diody.Katoda pierwszej diody jest polaczona z katoda drugiej diody, której anoda stanowi drugie wyjscie bloku zatrzymania i poprzez pierwszy rezystor jest polaczona ze wspólnym punktem ukladu sterowania regulatora. Baza tranzystora jest poprzez drugi rezystor polaczona ze srodkiem dzielnika napiecia, zawierajacego trzeci i czwarty rezystor. Trzecirezystor, do którego równolegle jest wlaczony pierwszy kondensator, jest polaczony drugim koncem zdodatnim biegunem napiecia zasilajacego uklad sterowania regulatora. Drugi koniec czwartego rezystora stanowi wejscie bloku zatrzymywania. Drugi kondensator jest wlaczony miedzy emiter i baze tranzystora.Uklad zatrzymywania silnika wedlug wynalazku umozliwia prace regulatora z zestykiem rozwiernym i pewne zatrzymywanie silnika przy sterowaniu obwodem slabopradowym regulatora.Wynalazek zostal przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, gdzie pokazano schemat ideowy ukladu.Uklad wedlug wynalazku wspólpracuje z elektronicznym regulatorem predkosci obrotowej, który posiada blok 1 pelnookresowego mostka prostowniczego z tyrystorami Tyl,Ty2,element progowy 2 z dzielnikiem napiecia RIO, Rll ustalajacy punkt pracy elementu progowego 2, blok 3 opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego 2, blok 4 narastania kata przewodzenia tyrystorów Tyl,Ty2,zespól kluczujacy 5 zelementem wykonawczym w postaci tranzystora T2 oraz blok 6 realizujacy zatrzymywanie silnika sterowany zestykiem zwiernym KI wedlug patentu nr 120899.Blok 1 posiada ponadto diody Dl, D2, D3, D4 do zasilania twornika Tw i uzwojenia wzbudzania Uw silnika, diode Zenera Dz, polaryzowana przez rezystor Rl, oraz diody D5, D6, które wraz z rezystorami R2, R3 sa wlaczone w obwód wyzwalania tyrystorów Tyl,TylTyrystory Tyl, Ty2 sa wyzwalane impulsami z elementu progowego 2, zbudowanego z przeciwstawnych tranzystorów T3, T4 i rezystorów RIO, Rll, tworzacych dzielnik napiecia ustalajacy punkt pracy elementu progowego 2. Wejscie elementu progowego 2 jest polaczone z blokiem 3, zawierajacym kondensator C i rezystor R.Blok 4 zawiera kondensator Co, rezystor Ro i diode Do przylaczona do dzielnika napiecia RIO, Rll. Zespól kluczujacy 5 jest sterowany napieciem z dlawika L wlaczonego szeregowo z tworni- kiem Tw i zawiera tranzystory Tl i T2. Baza tranzystora Tl jest przez diode D7, rezystory R4, R5 i kondensator C2 polaczona z dlawikiem L. Kolektor tranzystora Tl jest polaczony z dzielnikiem napiecia R8, R9, ze srodkiem którego jest polaczona baza tranzystora T2. Kolektor i emiter tranzystora T2 sa polaczone z okladkami kondensatora Co. Z zespolem kluczujacym 5 wspólpra¬ cuje blok 6 zatrzymywania silnika zawierajacy rezystor R7, zestyk zwiemy KI, wlaczony miedzy rezystor R7 i baze tranzystora T2, oraz szeregowy dwójnik R6, Cl wlaczony równolegle do zacisków zestyku KI.Uklad zawiera blok 7 zatrzymywania silnika, sterowany zestykiem rozwiernym K2, zbudo¬ wany z tranzystora T5 typu pnp, diod D8, D9, rezystorów R12, R13, R14, R15 i kondensatorówC3 i C4. Emiter tranzystora T5 jest polaczony z dodatnim biegunem 8 napiecia zasilajacego uklad sterowania regulatora.Kolektor tranzystora T5, stanowiacy pierwsze wyjscie 9 bloku 7jest polaczony z anoda diody D9, której katoda jest polaczona z katoda diody D8 ijednym koncem rezystora R12. Anoda diody D8 stanowi drugie wyjscie 10 bloku 7. Drugi koniec rezystora R12 jest polaczony ze wspólnym punktem 11 ukladu sterowania. Baza tranzystora T5 jest poprzez rezystor R13 zasilana ze srodka dzielnika napiecia, zawierajacego rezystory R14 i R15, przy czym drugi koniec rezystora R14 jest polaczony z dodatnim biegunem 8, zas drugi koniec rezystora R15 stanowi wejscie 12 bloku 7, zawierane przez zestyk K2 z punktem 11 ukladu sterowania.Kondensator C3 jest wlaczony miedzy baze a emiter tranzystora T5, zas kondensator C4 równolegle do rezystora R14. Pierwsze wyjscie 9 bloku 7 jest polaczone z blokiem 3 opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego 2, zas drugie wyjscie 10 bloku 7 jest polaczone z dzielnikiem napiecia, zawierajacym rezystory RIO, Rll i ustalajacym punkt pracyelementu progo¬ wego 2, poprzez element wykonawczy bloku 5- tranzystor T2. Miedzy elementem wykonawczym T2 i dzielnikiem napiecia RIO, Rll moze byc korzystnie wlaczony blok 4 narastania kata przewo¬ dzenia tyrystorów Tyl,Tyl* 126101 3 Dzialanie ukladu jest nastepujace. Przy zamknietym zestyku K2 na rezystorze R14 powstaje spadek napiecia, który poprzez rezystor R13 wysterowuje tranzystor T5. Tranzystor T5 silnie przewodzi, stanowiac praktycznie zwarcie, przez co blok 3 opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego 2 jest zasilony napieciem praktycznie równym napieciu zasilania ukladu sterowania regulatora, zas odkladajacy sie na rezystorze R12 wysoki spadek napiecia powoduje zablokowanie diody D8. W tym przypadku blok 8 zatrzymywania nie oddzialywuje na element wykonawczy T2 bloku 5. Regulator pracuje normalnie.W momencie rozwarcia zestyku K2 zanika napiecie na rezystorze R14 i tranzystor T5 przestaje przewodzic. Zanika napiecie zasilajace blok 3 opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego 2 i prad tyrystorów Tyl, Ty2zanika. Silnik sterowany regulatorem zatrzymuje sie. Jednoczesnie spadek napiecia na rezystorze R12 wynikajacy z przeplywu pradu przez tranzystor T5 zanika, dioda D8 przewodzi, zas spadek napiecia powstajacy na rezystorze R8 powoduje przewodzenie tranzy¬ stora T2, którego zlacze kolektor-emiter bocznikuje rezystor RIO w dzielniku napiecia ustalajacym punkt pracy elementu progowego 2.Na skutek przewodzenia tranzystora T2 punkt pracy elementu progowego 2 zostaje przesu¬ niety w strone wyzszych napiec, przez co element progowy 2 zostaje dodatkowo silnie zablokowany.Jesli miedzy elementem wykonawczym - tranzystorem T2 — a elementem progowym 2 znajduje sie blok 4 narastania kata przewodzenia tyrystorówTyl,Ty2,to w momencie zadzialania bloku 7 zatrzymywania silnika kondensator Co w bloku 4 rozladowuje sie przez tranzystor IX Po ponownym zalaczeniu ukladu przez zwarcie zestyku K2, nastapi na skutek dzialania bloku 4 plynny rozruch silnika.Zastrzezenie patentowe Uklad zatrzymywania silnika komutatorowego sterowanego elektronicznym regulatorem predkosci obrotowej, zawierajacym pelnookresowy mostek prostowniczy z tyrystorami, element progowy z dzielnikiem napiecia ustalajacym punkt pracy elementu progowego, blok opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego, blok narastania kata przewodzenia tyrystorów oraz uklad ograniczenia pradu i zatrzymywania silnika zawierajacy element przekazujacy informacje o natezeniu pradu twornika, blok sterowania zespolu kluczujacego oraz zespól kluczujacy z elemen¬ tem wykonawczym polaczony z blokiem realizujacym zatrzymywanie silnika sterowanym zesty¬ kiem zwiernym oraz z elementem progowym, korzystnie przez blok narastania kata przewodzenia tyrystorów, wedlug patentu nr 120899, a dodatkowo blok realizujacy zatrzymywanie silnika sterowany zestykiem rozwiernym, z dwoma wyjsciami, znamienny tym, ze pierwsze wyjscie (9) bloku (7) realizujacego zatrzymywanie silnika sterowanego zestykiem rozwiernym (K2), jest pola¬ czone z blokiem (3) opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego (2), zas drugie wyjscie (10) bloku (7) jest polaczone z dzielnikiem napiecia (RIO, Rll) ustalajacym punkt pracy elementu progowego (2) poprzez element wykonawczy (T2) zespolu kluczujacego (5) i korzystnie poprzez blok (4) narastania kata przewodzenia tyrystorów (Tyl, Ty2), a przy tym blok (7) realizujacy zatrzymywanie silnika sterowany zestykiem rozwiernym (K2) zawiera tranzystor (T5) typu pnp, cztery rezystory (R12, R13, R14, R15), dwie diody (D8, D9) oraz dwa kondensatory (C3, C4), przy czym emiter tranzystora (T5) jest polaczony z dodatnim biegunem (8) napiecia zasilajacego uklad sterowania regulatora, kolektor tranzystora (T5) stanowiacy pierwsze wyjscie (9) bloku (7), realizu¬ jacego zatrzymanie silnika jest polaczony z anoda pierwszej diody (D9), której katoda jest pola¬ czona z katoda drugiej diody (D8) i poprzez pierwszy rezystor (R12) ze wspólnym punktem (11; ukladu sterowania, zas anoda drugiej diody (Dl) stanowi drugie wyjscie (10) bloku (7), realizuja¬ cego zatrzymanie silnika, natomiast baza tranzystora (T5) jest poprzez drugi rezystor (R13) polaczona ze srodkiem dzielnika napiecia zawierajacego trzeci i czwarty rezystor (R14, R15), przy czym trzeci rezystor (R14), do którego równolegle jest wlaczony pierwszy kondensator (C3), jest polaczony z dodatnim biegunem (8) napiecia zasilajacego uklad sterowania regulatora, zas drugi koniec czwartego rezystora (R15) stanowi wejscie (12)bloku (7), realizujacego zatrzymanie silnika, i miedzy baze a emiter tranzystora (T5) jest wlaczony drugi kondensator (C4).126101 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Ona 100 zl PL