Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki nasion roslin, polegajacy na ich powlekaniu.Znane jest powlekanie nasion róznymi powlokami, dostosowanymi do danych potrzeb. Przykladowo, stosuje sie „peletyzowanie" nasion, w celu ujednorod- nienia ich wymiarów i przez to ulatwienia operowa¬ nia nimi i mechanicznego ich wysiewu. Peletyzowanie jest szczególnie uzyteczne w przypadku nasion ma¬ lych, o nieregularnych ksztaltach. Alternatywnie, po¬ wlekanie nasion stosuje sie jako ochrone ich przed zimnem i chorobami. Takie powloki moga zawierac substancje owadobójcze, grzybobójcze, stymulujace wzrost i podobne.Do powlok mozna wprowadzac równiez substancje zasadowe, zwlaszcza do powlok nakladanych na na¬ siona preferujace gleby o odczynie obojetnym, które wysiewane sa do gleb kwasnych. Nanoszenie powloki stosuje sie równiez jako srodek opózniajacy kielko¬ wanie. Taki zabieg umozliwia równoczesne wysiewa¬ nie powleczonych i nie powleczonych nasion odmian normalnie kwitnacych i dojrzewajacych w róznym czasie, gdy pozadane jest, by kwitnienie obu odmian nastepowalo w tym samym czasie. Ten sposób po¬ stepowania jest uzyteczny w produkcji hybrydowych nasion kukurydzy.Nanoszenie powloki jest zabiegiem stosunkowo prostym, jednakze ekonomiczne przeprowadzenie ta¬ kiego zabiegu na duza skale wymaga spelnienia pew¬ nych warunków. Naniesiona powloka winna byc rów¬ nomierna i miec odpowiednia wytrzymalosc mecha- 15 20 29 30 niczna, by nie ulegac uszkodzeniom przy operacjach i zapewnic nasieniu maksymalna ochrone.Pozadane sa sposoby umozliwiajace obróbke w krót¬ kim czasie duzej ilosci nasion, do 10 ton na godzine, bez znaczacych strat. Sama powloka winna byc trwa¬ la przy magazynowaniu i nie ulegac uszkodzeniu pod wplywem zmian temperatury.Obecnie odkryto, ze pewne czynniki wiazace, do¬ kladniej opisane ponizej, sa szczególnie uzyteczne do stosowania w powlokach nasion, w przypadku, gdy te powloki zawieraja substancje grzybobójcze i ewen¬ tualnie inne skladniki.Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki nasion roslin, obejmujacy tworzenie na powierzchni nasion silnie przylegajacej, przepuszczajacej wilgoc, zasad¬ niczo nie rozpuszczalnej w wodzie powloki o nastepu¬ jacym skladzie (wagowo): czynnik wiazacy 10—64% substancja grzybobójcza 18—67%, substancja owado¬ bójcza 0—69%, inne skladniki 0—10%.Najkorzystniejsze postepowanie polega na nanie¬ sieniu na nasiona zasadniczo niewodnego roztworu powlekajacego o nastepujacym skladzie (wagowo): czynnik wiazacy 3,5—22,5%, rozpuszczalnik czynni¬ ka wiazacego 67,0—87,0%, substancja grzybobójcza 7,0—22,5%, substancja owadobójcza 0—26%, inne skladniki 0—3,0% (stosunek wagowy rozpuszczal¬ nika do czynnika wiazacego i rozpuszczalnika do su¬ my skladników stalych odpowiednio 3,5—20/1 i 1,8— 4,2/1) i odpedzeniu rozpuszczalnika. 124 871124 871 Czynnik wiazacy winien byc zasadniczo nierozpusz¬ czalny w wodzie, co miedzy innymi czyni nasiona mniej wrazliwymi na dzialanie wilgoci przy magazy¬ nowaniu i powoduje, ze po wysianiu powloka nie jest splukana z nasion przez deszcz, dzieki czemu sklad¬ niki czynne dluzej pozostaja w kontakcie z nasionami.Jednakze powloka winna byc przepuszczalna dla wil¬ goci, by mozliwe bylo normalne kielkowanie nasion.Jako czynnik wiazacy korzystnie stosuje sie zywice naturalne, jak szelak lub syntetyczne, jak polistyren lub syntetyczne lub naturalne woski, jak glikol poliety¬ lenowy lub wosk uzyskiwany przez ekstrakcje rozpusz¬ czalnikiem zielonej kawy.Stosowac mozna równiez mieszaniny czynników wiazacych, jak np. szelaku z woskiem z kawy lub z glikolem polietylenowym. Ilosc czynnika wiazacego w roztworze powlekajacym jest zalezna od natury tego czynnika.Substancje pochodzenia naturalnego moga byc sto¬ sowane w ilosci do okolo 25% wagowych, natomiast zawartosc zywic syntetycznych w roztworze powle¬ kajacym zwykle nie przekracza 10% wagowych. Ter¬ min „roztwór" jest umowny, poniewaz niektóre ze skladników, zwlaszcza substancje grzybobójcze, mo¬ ga nie rozpuszczac sie w rozpuszczalniku i „roztwór powlekajacy" moze byc w rzeczywistosci zawiesina.Rozpuszczalnik (który to termin oznacza równiez mieszaniny rozpuszczalników) dobiera sie stosownie do uzytego czynnika wiazacego. Zwykle stosuje sie nizszy alkanol, keton lub chlorowcowany weglowodór.Korzystne sa rozpuszczalniki o stosunkowo niskiej temperaturze wrzenia, latwe do usuniecia. Oczywiste, rozpuszczalnik winien byc niefitotoksyczny.Do powloki mozna wprowadzac rózne substancje grzybobójcze. Substancje takie sa ogólnie dobrze zna¬ ne i szczególowe omawianie ich wlasciwosci nie jest konieczne. Jak wyzej zaznaczono, substancja grzybo¬ bójcza niekoniecznie musi byc rozpuszczalna w roz¬ puszczalniku czynnika wiazacego. Wprowadzac mozna jedna lub kilka substancji grzybobójczych, w ilosci do 22,5% wagowych kompozycji.Ppwloka moze zawierac jedna lub kilka substancji owadobójczych oraz inne dodatki, jak pigmenty, sty¬ mulatory wzrostu, skladniki odzywcze i uzyzniajace, czy substancje odstraszajace ptaki.Roztwór powlekajacy najdogodniej ject nanosic przez natryskiwanie na nasiona znajdujace sie w ruchu, np. w bebnie obrotowym lub podobnym urzadzeniu.Nastepnie odpedza sie rozpuszczalnik, np. przez ob¬ nizenie cisnienia lub przepurrrersenie przez powle¬ czone nasiona cieplego powietrza. Odparowany roz- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 puszczalnik zwykle wykrapla sie do ponownego uzy¬ cia.Stosunek ilosciowy roztworu powlekajacego do na¬ sion bedzie zalezec miedzy innymi od stezenia sklad¬ ników czynnych, zadanej grubosci powloki i wielkos¬ ci nasion. Ogólnie, stosunek wagowy roztworu powle¬ kajacego do nasion wynosi 1—4/100. Przykladowo na 100 kg nasion kukurydzy mozna zastosowac okolo 1,5 kg roztworu powlekajacego, zawierajacego okolo 20% substancji grzybobójczej. Odpowiednia war¬ toscia stosunku czynnika wiazacego do nasion jest 1—2/10000.Powloki wedlug wynalazku moga byc nanoszone na rózne nasiona i moga zawierac rózne skladniki czynne. Szczególnie dobre wyniki uzyskuje sie z na¬ sionami kukurydzy i nasionami róznych warzyw, jak soja, fasola, groszek, ogórek, rzodkiew, melon i slo¬ necznik, a ponadto z nasionami zbóz, jak zyto i pszenica.W stosunku do sposobów znanych, sposób wedlug wynalazku ma znaczne i nieoczekiwane zalety. Przy stosowaniu opisanych organicznych czynników wia¬ zacych mozna nanosic czynniki chroniace rosliny w bardzo cienkich powlokach, mocno przylegajacych do nasion. Takie powloki, które moga miec grubosc 0,02 do 0,2 mm, sa bardzo odporne na dzialanie sil mechanicznych, a z powodu malej grubosci moga byc stosowane do nanoszenia substancji grzybobójczych, i innych czynników, powodujac pomijalne zwieksze¬ nie ich wymiarów. Cienka powloka wedlug wynalazku pokrywa cala powierzchnie nasiona, równiez zagle¬ bienia, jak obszar wokól kielka kukurydzy, dajac wy¬ soki stopien ochrony.Poniewaz roztwór powlekajacy ma niska lepkosc, a nanoszony jest w malej ilosci, obróbka jest bardzo szybka, co umozliwia uzyskanie wysokiej wydajnosci godzinowej z malych instalacji. Ponadto, poniewaz czynniki ochrony roslin i inne wydatki nanosi sie w srodowisku cieklym, zwykle w roztworze, nie wyste¬ puja straty wskutek pylenia.Inna korzyscia, wynikajaca ze stosowania organicz¬ nego rozpuszczalnika, jest szybkie schniecie powle¬ czonych nasion. Powietrze o temperaturze 20—40 °C wystarcza do wysuszenia nasion w ciagu okolo 20 mi¬ nut, a nieobecnosc wody eliminuje niebezpieczenstwo niepozadanego pecznienia nasion w trakcie obróbki.Zaobserwowano równiez, ze stosowanie powloki ma korzystny wplyw na zakazone lub fizycznie uszko¬ dzone nasiona kukurydzy, co ujawnia sie przez porów¬ nanie kielkowania, wagi roslin i odpornosci na atako¬ wanie przez grrsyby zakazonych n°.s:on poddanych i nie poddanych obróbce.Tablica I Odmiana A B G D Poddane obróbce kielkowanie w szklarni 97,3%** 94,0* 66,7* 99,3 waga roslin 35,3*** 69,8 55,3 42,5 °inf. 15,6*** 35,1* 22,9* 1,8* Nie poddane obróbce kielkowanie w szklprni 84,8% 82,3 46,0 98,3 waga roslin 23,8 60,6 49,6 30,9 °inf. 72,8 92,6 73,5 38,0 . °inf. — zakazenie grzybowe wyrazone procentem zakazonych nasion, które wykielkowaly (obserwacja wzrokowa)124 871 5 Wynalazek jest ilu6trowany ponizszymi przykla¬ dami, w których wszystkie stosunki, czesci i procenty sa podane w odniesieniu do wagi. Poziomy znaczenia danych statystycznych sa*- ~«»«^»*»«^ nastepujacymi symbolami: * — 95%, ** -p- 99%, *** — 99,9%.Przyklad I. Roztwór powlekajacy o skladzie: substancja grzybobójcza 21,0%, szelak 10,0%, eta¬ nol 13,2%, aceton 55,5%, barwnik 0,3% nanosi sie na nasiona kukurydzy w stosunku 1:66 czesci, przez natryskiwanie na nasiona w trakcie obracania ich w bebnie. Nastepnie w strumieniu cieplego (oholo 30 °C) powietrza odparowuje sie rozpuszczalnik.W powyzszym roztworze aceton spelnia zadanie czynnika obnizajacego temperature wrzenia, co ulat¬ wia odpedzenie rozpuszczalnika. Aceton mozna za¬ stapic chlorkiem metylenu.Tablica II 1 Umiejscowienie Dolna Austria 1 (klimat kontynen¬ talny) RFN (okolice Stuttgartu) % nasion wykielkowanych w warunkach polowych poddane obróbce 84,8** 77,&** nie poddane obróbce 77,3 61,4 Przyklad U. Nasiona kukurydzy powleka sie roztworem o nastepujacym skladzie: substancja grzy¬ bobójcza 20,0%, wosk z kawy 6,7%, szelak 3,3%, eta¬ nol 13,3%, chlorek metylenu 56,7%, barwnik 0,6%.Powlekania dokonuje sie przez natryskanie roztworu na nasiona w bebnie obrotowym. Zabieg trwa 45 do 60 sekund. Nar.tepnie przenosi sie nasiona do r.ur.zar- ki, gdzie w ciagu 120 sekund dziala sie na nie powiet¬ rzem o temperaturze 30 °C. Po wyjeciu z suczarki nasiona pakuje sie. Stosunek Czynnik wiazacy /na¬ siona wynor.i 1:660.Dodatni wplyw obróbki wykazano w laboratoryj¬ nych próbach kielkowania i i oznaczen wagi korzenia (nie suszonego). Wyniki przedstawiono w ponizszej tablicy III.Tablica IH Poddane obróbce Nie poddane 1 obróbce % kielkowania 93,3 66,0 Waga korze¬ nia (grr.mów) 5,95 3,45 Przyklad III. W stosunku roztwór/nasiona 1:15 powleczono rózne nasiona roztorcm o nastepu¬ jacym skladzie: substancja grzybobójcza 14,3%, sze¬ lak 17,1%, etanol 67,9%, barwnik 0,7%. Powlekanie przeprowadzono jak w przykladzie II. Wyniki badania kielkowania w waiunkach cieplarnianych pr?edsta- wiono w tablicy IV.Przyklad IV. W stosunku roztwór/nasiona 1:22 powleczono nasiona kukurydzy roztworem o nas- 6 Tablica IV -.-tó' grofizel „Rhein- perle" groszek „Perfek- tion" fasola „Sabo" slonecznik zyto rzodkiew' | ogórek % nasion wykielkowanych poddanych obróbce 97,8* 92,7*** 97,2** 95,0* 90,0 87,0 97,5 nie poddanych obróbce 92,2 62,8 87,8 87,8 83,9 85,5 94,5 | tepujacym skladzie: substancja grzybobójcza 6,7%, substancja owadobójcza (lacznie z substancja odstra- 20 szajaca ptaki) 22,5%, chlorek metylenu 67,2%, poli¬ styren 3,4%, barwnik 0,2%. Powlekanie przeprowa¬ dzono jak w przykladzie II. Wyniki laboratoryjnych prób kielkowania i wage pedów (nie suszonych) ze¬ stawiono w tablicy V. 25 .Tablica V Poddane obróbce Nie poddane | obróbce % nasion wykielkowa¬ nych 90,0* 81,0 waga pedów (gramów) 0,11* 0,09 1 Wyniki prób, zestawione w tablicach I do V, wy¬ kazuja, ze powloka naniesiona na nasiona nie opóznia kielkowania, a wiec nie jest odpowiednia jako czynnik 40 chroniacy przed mrozem. Taka ochrona winna opóz¬ niac kielkowanie, tak, by nasiona wysiewane w bar¬ dzo chlodnym klimacie nie kielkowaly zbyt wrzesnie, ulegajac zniszczeniu przez mróz. 45 Zastrzezenie patentowe Sposób obróbki nasion roslin, polegajacy na wytwo¬ rzeniu na ich powieizrhni przepuszczalnej dla wil¬ goci, zasadniczo nierozpuszczalnej w wodzie powloki 50 zawierajacej srodek ochrony roslin, srodek wiazacy i ewentualnie inne dodatki, znamienny tym, ze na¬ siona traktuje sie roztworem zawierajacym 3,5—22,5% wagowych srodka wiazacego, takiego jak polistyren albo szelak i/lub wosk z kawy, 67,0—87,0% wago- 66 wych rozpuszczalnika, takiego jak nizszy alkohol lub keton, ewentualnie w mieszaninie z woda, albo chlo¬ rowany weglowodór, 7,0—22,5% wagowych srodka grzybobójczego, 0—26,0% wagowych srodka owado¬ bójczego oraz 0—3,0% wagowych innych dodatków, w przy czym stosunek wagowy rozpuszczalnika do srod¬ ka wiazacego wynosi 3,5—do 20:1, a stosunek wago¬ wy rozpuszczalnika do ogólnej ilosci substancji sta¬ lej wynosi 1,8 do 4,2:1, a roztwór stosuje sie w sto¬ sunku wagowym 1 czesc roztworu na 15—66 czesci 90 nasion, po czym rozpuszczalnik usuwa sie. PL