Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, przezna¬ czone do wykonywania otworów okraglych w grun¬ cie. Szczeki tego urzadzenia wyprofilowane w for¬ me podobna do czaszy kulistej posiadaja asyme¬ tryczne ostrza, jak tez specjalne zeby rozmieszczo¬ ne asymetrycznie wzgledem plaszczyzny symetrii wybieraka — prostopadlej do osi obrotu szczek.Wprawiaja one narzedzie, podczas zamykania szczek napelnianych gruntem, w nieznaczny ruch obroto¬ wy, spowodowany naciagiem liny podwieszenia lub praca innego mechanizmu zamykania szczek.Dotychczas stosowane szczeki wybieraków dluto- wych i ich kinematyka nie pozwalaja na dobre na¬ pelnienie urobkiem narzedzia podwieszonego na jednej linie i pracujacego w gruntach zwiezlych, ta¬ kich jak na przyklad silnie skomprymowane ily.Kilkakrotne opuszczanie z pewnej wysokosci wy¬ bieraka pozwala polepszyc jego wypelnienie, lecz wymaga zastosowania specjalnych urzadzen umozli¬ wiajacych powtórzenie operacji opuszczania z nie¬ znacznej wysokosci (na przyklad wybieraki ITAG- -Celle).Proponowany wedlug wynalazku ksztalt szczek; jak tez profil ostrza i zeba kazdej szczeki oraz kine¬ matyka ruchu pozwala lepiej zaglebic szczeki w pod¬ loze, a w czasie zamykania nadawac wybierakowi nieznaczny ruch obrotowy. Ulatwia to penetracje szczek w grunt, przez co zwieksza sie wypelnienie gruntem, a tym samym zwieksza sie wydajnosc pra¬ cy narzedzia — przy tej samej ilosci cyklów. lu 15 20 25 30 Celem wynalazku jest polepszenie warunków pra¬ cy narzedzia zawieszonego na jednej linie, które w czasie ruchu roboczego (zamykanie szczek) jest odciagane od podloza w wyniku naciagu liny pod¬ wieszenia. Odpowiedni ksztalt szczek oraz profil ostrzy i zebów wprawia narzedzie podczas zamyka¬ nia w ruch obrotowy, a tym samym poprawia wa¬ runki skrawania i zarazem w pewnym stopniu kotwiczy je z podlozem.Istota wynalazku polega na tym, ze szczeki o pro¬ filu zblizonym do wycinka czaszy kulistej i obroto¬ wo osadzone na osi, sa wyposazone w ostrza i zeby usytuowane asymetrycznie wzgledem plaszczyzny prostopadlej do osi obrotu szczek i lezacej w osi symetrii urzadzenia, posiadajacego mozliwosc obrotu podczas jego napelniania gruntem. Dzieki tej asy¬ metrii uzyskuje sie w czasie napelniania narzedzia urobkiem nieznaczny ruch obrotowy, ulatwiajacy skrawanie gruntu. Oprócz tego specjalny ksztalt zeba na kazdej szczece umozliwia zaglebienie sie jego w twarde podloze, a nastepnie w czasie za¬ mykania „uchwycenie sie" tego podloza (kotwi¬ czenie sie z podlozem), przeciwdzialajac przez to w pewnym stopniu zjawisku odciazenia spowodo¬ wanego naciagiem liny.Urzadzenie wedlug wynalazku jest schematycznie uwidocznione na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia rzut pionowy omawianych szczek wybieraka, fig. 2 — rzut poziomy, a fig. 3 — rzut boczny szczek.Dwie szczeki 1, wyposazone w asymetryczne 123 069123 069 3 4 ostrze 2 i zab 3, sa obrotowo zamocowane przy po¬ mocy lozysk oczkowych 5, na osi obrotu 4, polaczo¬ nej ze zbloczem dolnym 9. Kazda szczeka 1 jest wy¬ posazona w ucho 6, które przy pomocy dolnego sworznia 7 jest polaczone z dragiem 8, zamykaja¬ cym szczeki 1. Dragi 8 sa polaczone ze zbloczem górnym 10 przy pomocy sworznia górnego 11.Zblocze dolne 9 i górne 10 jest wyposazone w krazki 12, przez które przewinieta jest lina 13 zamykajaca szczeki 1 i unoszaca cale narzedzie z urobkiem do góry. Jeden koniec liny 13 jest po¬ laczony ze zbloczem, na przyklad górnym w punk¬ cie 14, a drugi z kpncówka liny podwieszenia 16 po¬ laczonej .'*z mechanizmem (kretlik) 15, umozliwiaja¬ cym obrót wybieraka wokól jego pionowej osi sy¬ metrii, pokrywajacej sie z osia kretlika 15. W gór¬ nej i srodkowej czesci wybierak jest wyposazony w slizgi prowadzace 18, ulatwiajace jego prowadze¬ nie w otworze.Na figurze 1 pokazano polozenie O i O' zebów 3 i obrysu szczeki 1 w stanie rozwartym oraz polo- zenie 0202 odpowiadajace zamknieciu szczek wy¬ bieraka. Na fig. 2 pokazano zarysy niesymetrycz¬ nych ostrzy 2 i szczek 1 wybieraka oraz polozenie O202 zebów 3 odpowiadajace zamknieciu wybiera¬ ka. Zaznaczono tam równiez ucha 6 i lozyska ocz¬ kowe 5, jak tez kierunek obrotu co narzedzia, wyni¬ kajacy z jego pracy w czasie napelniania gruntem.Kazde ostrze 2 razem z zebem 3 moze byc wyko¬ nane w postaci specjalnej nakladki 17 przymocowa¬ nej do poszczególnej szczeki 1. Umozliwia to lepsze przykrycie szczeliny miedzy szczetami 1, powstalej w wyniku niedokladnego zamkniecia szczek 1 (fig. 2).Asymetria ostrzy 2 i umieszczenie zebów 3 wy¬ stepuje wzgledem plaszczyzny wyznaczonej osia obrotu 4 szczek 1 i koncówka liny podwieszenia 16 polaczonej z kretlikiem 15 i lezacej w pionowej osi symetrii wybieraka.Na figurze 2 slad tej plaszczyzny wyznacza linia prosta ObSO^. Ostrze 2 i zab 3 jednej szczeki 1 sa polozone po prawej stronie (punkt 02) wspomnianej linii ObSO^. Ostrze 2 i zab 3 drugiej szczeki 1 sa polozone po lewej stronie linii ObSOb' (punkt °j ). Oba punkty 02 i Oj zebów 3 wybieraka sa od¬ dalone na pewna odleglosc od plaszczyzny prosto¬ padlej do plaszczyzny rysunku dajacej na fig. 2 slad w postaci linii prostej 00S00 . Na wspomnia¬ nej figurze ostrze 2 i zeby 3 sa pokazane linia prze¬ rywana jako linie niewidoczne, wyznaczajace zara¬ zem obrysy nakladki 17, które sa przymocowane od dolu do szczek 1. Obie szczeki 1 po ich zamknieciu stykaja sie wzdluz linii ab b'a'.Na figurze 3 pokazano w rzucie bocznym ksztalt szczek 1 z przymocowanymi do nich nakladkami 17, na których znajduja sie ostrza 2 i zeby 3. Pokaza- . no tam równiez ucha 6 i lozyska oczkowe 5.Wybierak z otwartymi szczekami 1 (fig. 1) jest opuszczany na linie na dno otworu. Prowadzenie czesci górnej wybieraka, wzdluz scianki otworu (li¬ nie 00 i O^ \ jest ulatwione slizgami 18. Na fig. 2 scianka otworu jest przedstawiona w postaci okre¬ gu 00 Ob 00Ob , zas na fig. 3 — z jednej strony — linia ObObl.W pewnym momencie zeby 3 wybieraka dotkna dna otworu (linia O 00 0,2 O' — fig. 1) zatrzymujac sie w polozeniu O O'. Od tego momentu — w wy¬ niku zadzialania specjalnego mechanizmu wybiera¬ ka — naciag liny podwieszenia 16 spowoduje zblize¬ nie zblocza górnego 10 do dolnego 9, a w wyniku tego dragi 8 zamkna' szczeki wybieraka (obrót szczek 1 wokól osi 4). W tym czasie zeby 3 zaczynaja sie bardziej zaglebiac w podloze, powodujac w pewnym stopniu samozakotwiczenie wybieraka. Dzieki temu ostrza 2 moga zaglebiac sie w grunt z wieksza sila.Poza tym asymetria ostrzy przyczynia sie do poja¬ wienia momentu obrotowego, który wprawia wybie¬ rak w nieznaczny ruch obrotowy wokól osi piono¬ wej, bedacej osia symetrii wybieraka. Ruch ten wplywa dodatnio na zaglebienie szczek 1 w urabia¬ ne podloze.Z chwila zamkniecia szczek 1 narzedzie z urob¬ kiem jest unoszone do góry, gdzie nastepuje otwar¬ cie szczek 1 i wysypanie urobku. Po tym momencie cykl pracy wybieraka powtarza sie od nowa.Zastosowanie szczek 1 o profilu zblizonym do cza¬ szy kulistej, zaopatrzonych w ostrza 2 i zeby 3 usta¬ wione asymetrycznie wzgledem pionowej plaszczyz¬ ny symetrii wyznaczonej osia pionowa wybieraka V—V (fig. 1) i osia obrotu 4, jak tez wzgledem dru¬ giej plaszczyzny symetrii prostopadlej do pierwszej i przechodzacej przez te sama os pionowa V—V, daje w wyniku korzysc polegajaca na ulatwieniu penetracji zebów 3 i ostrzy 2 w podloze. Tym sa¬ mym polepsza sie warunki pracy chwytaka, co ma szczególne znaczenie podczas jego pracy w podlo¬ zach zwiezlych. Napelnienie szczek 1 urobkiem jest wieksze, a tym samym jest wieksza wydajnosc pracy.Szczeki 1 mozna stosowac jako wymienne, przy¬ stosowane do produkowanych wybieraków, które sa opuszczane, zamykane i wyciagane z otworu, przy pomocy jednej liny 16. Opisane szczeki 1 moga po¬ siadac wymienne nakladki 17, co pozwala latwiej dostosowac profil ostrzy 2 i zebów 3 do warunków gruntowych. Poza tym nakladki 17 dokladniej po¬ krywaja linie zetkniecia sie dwóch szczek 1, zapo¬ biegajac tym samym wysypywaniu sie lub wyplu¬ kiwaniu urobku przez wode lub zawiesine tiksotro- powa — w przypadku jej stosowania.Zastrzezenie patentowe Urzadzenie do wykonywania otworów okraglych w gruncie, posiadajace szczeki, znamienne tym, ze szczeki (1) o profilu zblizonym do wycinka czaszy kulistej i obrotowo osadzone na osi (4) sa wyposa¬ zone w ostrza (2) i zeby (3) usytuowane asymetrycz¬ nie wzgledem plaszczyzny prostopadlej do osi (4) obrotu szczek (1) i lezacej w osi symetrii urzadze¬ nia, posiadajacego mozliwosc obrotu podczas jego napelniania. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55123 069 r i u PL