Przedmiotem wynalazku jest uklad do wymuszania skladowej czynnej doziemnego pradu zwarciowego i tlumienia asymetrii napiec fazowych w kompensowanych sieciach elektroenergety¬ cznych umozliwiajacy prace tego ukladu jako urzadzenia tlumiacego asymetrie napiec fazowych, bez naruszania warunków i programu pracy tego urzadzenia podczas wymuszania skladowej czynnej doziemnego pradu zwarciowego.W kompensowanych sieciach elektroenergetycznych stosowane sa urzadzenia do wymuszania przeplywu skladowej czynnej doziemnego pradu zwarciowego, zwane urzadzeniem wymuszaja¬ cym. Podczas zwarc z ziemia urzadzenie to jest wlaczone do pracy na czas potrzebny do dzialania zabezpieczen ziemnozwarciowych. Laczenie to odbywa sie samoczynnie za pomoca automatyki wymuszania. Podczas normalnej pracy sieci urzadzenie wymuszajacejest wlaczone. Dzialanie tego urzadzenia polega na dolaczeniu do punktu zerowego sieci rezystora wymuszajacego, bezposred¬ nio lub za posrednictwem ukladu sprzegajacego np. transformatora lub dodatkowego uzwojenia zainstalowanego w dlawiku gaszacym.W napowietrznych liniach elektroenergetycznych wystepuja asymetrie pojemnosci poszcze¬ gólnych faz do ziemi. Niewielkie asymetrie pojemnosci w kompensowanych sieciach elektroenerge¬ tycznych powoduja duze asymetrie napiec fazowych tych sieci. Pociaga to za soba szkodliwe, nadmierne naprezenie izolacji co przyczynia sie do zwiekszenia liczby wystepujacych zaklócen w pracy sieci elektroenergetycznych. Przez dolaczenie do punktu zerowego takiej sieci rezystancji tlumiacej mozna wystepujace asymetrie napiec fazowych znacznie obnizyc. Stopien obnizenia tych asymetrii zalezy miedzy innymi od wartosci rezystancji tlumiacej. Rezystancje tlumiace sa dola¬ czane do punktu zerowego w podobny sposób jak rezystancje wymuszajace. Urzadzenie do tlumienia asymetrii napiec fazowych, zwane urzadzeniem tlumiacym, podczas normalnej pracy sieci jest wlaczone. Podczas doziemien urzadzenie to moze byc odlaczanejesli rezystancja tlumiaca ma niewystarczajaca wytrzymalosc cieplna.2 122877 Laczenie urzadzen — wymuszajacego i tlumiacego do pracy realizowane jest samoczynnie za pomoca automatyki. Automatyka do wymuszania dziala w ten sposób, ze po uplywie nastawio¬ nego czasu, od chwili wystapienia doziemienia, zalacza urzadzenie wymuszajace na czas potrzebny na zadzialanie zabezpieczen ziemnozwarciowych, po czym urzadzenie to jest wylaczane i w razie utrzymywania sie doziemienia dalsze dzialanie automatyki jest blokowane. Automatyka urzadze¬ nia tlumiacego natomiast utrzymuje to urzadzenie w stanie zalaczonym w czasie normalnej pracy sieci i wylacza je w razie wystapienia doziemien. Rezystor wymuszajacy móglby wiec byc wykorzy¬ stywany do tlumienia wystapujacych asymetrii napiec fazowych tym bardziej, ze wartosc rezystan¬ cji wymuszajacej jest wystarczajaca do stlumienia wystepujacych w sieciach elektroenergetycznych asymetrii napiec fazowych.Znane jest urzadzenie, w którym czlon rozruchowy pobudza czlon opózniajacy zamykanie stycznika i zamyka ten stycznik, a nastepnie pobudza czlon opózniajacy otwieranie stycznika, który ta czlon przerywa obwód podtrzymania stycznika i doprowadza do jego otwarcia. Czlon rozruchowy zamyka równiez stycznik podczas tlumienia przez to urzadzenie asymetrii napiec fazowych. Urzadzenie to jednak moze byc wykorzystywane w sieciach o niewielkich asymetriach napiec fazowych, gdyz przy wystepowaniu duzych asymetrii nie wystapi w nim samoczynne zamkniecie stycznika do tlumienia tej asymetrii.Celem wynalazku jest opracowanie takiego ukladu wymuszajacego do tlumienia asymetrii napiec fazowych, aby mozliwa byla praca tego ukladu jako wymuszajacego i tlumiacego, niezale¬ znie o wartosci asymetrii napiec fazowych, badz tylkojako wymuszajacego. Program pracy ukladu wymuszajacego nie powinien ulec zmianie w razie stosowania go równiez jako ukladu tlumiacego.Uklad wedlug wynalazku skladajacy sie z czlonu rozruchowego i czlonów opózniajacych zamykanie i otwieranie stycznika i obwodu podtrzymania stycznika w stanie zamknietym ma w obwodzie podtrzymania czlonu opózniajacego otwarcie stycznika wlaczone dzialajacy bezzwlo¬ cznie wlasny zestyk zwiemy i dzialajacy z opóznieniem zwiemy zestyk czlonu opózniajacego zamkniecie stycznika. W obwód podtrzymania stycznika wlaczony jest dzialajacy bezzwlocznie zestyk przelaczny czlonu opózniajacego otwieranie stycznika, a do styku rozwiei nego tego zestyku dolaczony jest drugi obwód podtrzymujacy, w który wlaczone sa: przelacznik wyboru rodzaju pracy i dzialajacy bezzwlocznie zestyk rozwierny czlonu rozruchowego. W drugi obwód zamykania stycznika wlaczone sa: dzialajacy bezzwlocznie rozwierny zestyk czlonu opózniajacego otwarcie stycznika, bezzwlocznie dzialajacy zestyk zwiemy czlonu formujacego impuls zamykajacy, przela¬ cznik wyboru rodzaju pracy i odpadajacy z opóznieniem zestyk zwiemy czlonu formujacego impuls. W koncu w jeden obwód pobudzania czlonu formujacego ipmuls wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy czlonu opózniajacego otwieranie stycznika i przelacznik wyboru rodzaju pracy, a drugi obwód pobudzania tego czlonu przylaczony jest za dzialajacym bezzwlo¬ cznie zestykiem rozw\ernym czlonu rozruchowego do obwodu podtrzymania stycznika.W innym wykonaniu uklad wedlug wynalazku skladajacy sie z czlonu rozruchowego, czlonów opózniajacych zamykanie i otwieranie rozlacznika ma do obwodu zamykania rozlacznika dola¬ czony drugi obwód zamykajacy, w który wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem rozwierny zestyk czlonu opózniajacego zamykanie rozlacznika, przelacznik wyboru rodzaju pracy, dzialajace bez¬ zwlocznie zestyki rozwierne czlonów rozruchowego i opózniajacego otwarcie rozlacznika i odpa¬ dajacy z opóznieniem zestyk zwiemy czlonu formujacego impuls zamykajacy.W obwód otwierania rozlacznika wlaczony jest odpadajacy z opóznieniem zestyk rozwierny czlonu formujacego impuls, a nadto do obwodu tego dolaczony jest drugi obwód otwierania, w który wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem rozwierny zestyk czlonu opózniajacego zamykanie rozlacznika, przelacznik wyboru rodzaju pracy i dzialajacy bezzwlocznie zestyk rozwierny czlonu opózniajacego otwieranie rozla¬ cznika stanowiace równiez czesc obwodu zamykania rozlacznika, oraz dzialajacy bezzwlocznie zestyk zwiemy czlonu rozruchowego. W jeden obwód pobudzajacy czlon formujacy impuls zala¬ czajacy wlaczone sa: przelacznik wyboru rodzaju pracy i dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy czlonu opózniajacego otwieranie rozlacznika, a drugi obwód pobudzajacy tego czlonu dolaczony jest do obwodu zamykajacego rozlacznik przed odpadajacym z opóznieniem wlasnym zestykiem zwiernym. W obwód podtrzymania czlonu opózniajacego otwarcie rozlacznika wlaczone sa dziala¬ jacy bezzwlocznie wlasny zestyk zwiemy i dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy czlonu opóznia¬ jacego zamkniecie rozlacznika.122877 3 Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przykladzie wykonania pokazanym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy ukladu wedlug wynalazku, fig. 2 przedstawia schemat blokowy ukladu w innym wykonaniu, fig. 3 przedstawia schemat blokowo-ideowy ukladu wedlug wynalazku, a fig. 4 przedstawia schemat blokowo-ideowy ukladu w innym wykonaniu.W ukladzie, którego schemat blokowy przedstawia fig. 1, a schemat blokowo-ideowy fig. 3 czlon rozruchowy 1 poprzez przelacznik rodzaju pracy 2 uruchamia czlon 3 formujacy impuls i zamyka stycznik 4. Realizuje sie w ten sposób zamykanie stycznika 4 w sytuacji,gdy doziemienie w sieci ustapi samoczynnie przed uruchomieniem sie urzadzenia wymuszajacego. Stycznik 4 tego urzadzenia po zamknieciu sie jest podtrzymywany w stanie zamknietym w obwodzie 5 i 6, gdy urzadzenie pracuje jako tlumiace asymetrie napiec fazowych, badz w obwodach 5 i 7, gdy urzadze¬ nie pracuje jako wymuszajace prad. Wyboru obwodów podtrzymujacych dokonuje sie samoczyn¬ nie przez bezzwloczny zestyk przelaczny 8 czlonu 9 opózniajacego otwieranie stycznika 4. Czlon rozruchowy 1 bezzwlocznym zestykiem rozwiernym 10 przerywa równiez obwód 6 podtrzymania stycznika 4 realizujac przez to otwieranie tego stycznika bezzwlocznie po wystapieniu doziemienia w sieci. Zapewnienie trwalego zamkniecia stycznika 4 w czasie tlumienia asymetrii napiec fazowych uzyskano przez uzaleznienie podtrzymania sie czlonu 9 opózniajacego otwieranie stycznika 4 w obwodzie 11 od wlasnego stanu pobudzenia bezzwlocznym zestykiem zwiernym 12 i stanu zadzia¬ lania czlonu 13 opózniajacego zamykanie stycznika 4 dzialajacym z opóznieniem zestykiem zwiernym 14 tego czlonu.W ten sposób zapewniono dzialanie czlonu 9 opózniajacego otwieranie stycznika 4 tylko w czasie wymuszania pradu. Impulsy zamykajace stycznik 4 do tlumienia asymetrii napiec uzyskuje sie przez uruchomianie czlonu 3 formujacego impuls zamykajacy dwoma obwodami pobudzaja¬ cymi 15 i 16. Wlaczony w obwód pobudzania 15 dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy 17 czlonu 9 opózniajacego otwieranie stycznika 4 uruchamia czlon 3 formujacy impuls i zamyka ponownie ten stycznik bezposrednio po zakonczeniu cyklu wymuszania, niezaleznie od wartosci asymetrii napiec fazowych. Wlaczony w obwód pobudzajacy 16 i w obwód 6 podtrzymania stycznika bezzwloczny zestyk rozwierny 10 czlonu rozruchowego 1 po odwzbudzeniu sie tego czlonu zamyka sie uruchamiajac czlon 3 formujacy impuls i zamyka stycznik 4 bezposrednio po odwzbudzeniu sie tego czlonu, czyli po ustapieniu doziemienia w sieci. Zamykanie stycznika 4 do wymuszania realizowane jest w obwodzie 18, a do tlumienia asymetrii napiec w obwodzie 19. Wlaczony w obwód 19 odpadajacy z opóznieniem zestyk zwiemy 20 czlonu 3 formujacego impuls realizuje zamkniecie stycznika 4, zas polaczony szeregowo z nim bezzwloczny zestyk zwiemy 21 tego czlonu 3 umozliwia zamkniecie stycznika nawet, gdy asymetria napiec jest taka duza, ze powoduje pobudzenie czlonu rozruchowego 1.W innym wykonaniu ukladu, którego schemat blokowy przedstawia fig. 2, a schemat blokowo-ideowy fig. 4, czlon rozruchowy 1 bezzwlocznym zestykiem rozwiernym 10 wlaczonym w obwód pobudzajacy 16 czlonu 3 formujacego impuls i czlon 9 opózniajacy otwieranie rozlacznika 22 dzialajacym z opóznieniem zestykiem zwiernym 17 wlaczonym w obwód pobudzajacy 15 czlonu 3 formujacego impuls uruchamiaja ten czlon, poprzez przelacznik wyboru rodzaju pracy 4 i zamykaja rozlacznik 22. Nastepuje dzieki temu zamkniecie rozlacznika 22 po zakonczeniu cyklu wymuszania. Wlaczenie w obwód pobudzajacy 16 bezzwlocznego zestyku rozwiernego 23czlonu 9 opózniajacego otwieranie i dzialajacego z opóznieniem zestyku rozwiernego 24 czlonu 13 opóznia¬ jacego zamykanie ma na celu niedopuszczenie do pobudzania czlonu 3 formujacego impuls w czasie wymuszania. Zestyki te wraz z bezzwlocznym zestykiem zwiernym 25 czlonu rozruchowego 1 tworza równiez obwód 26 otwierania rozlacznika 22 w razie wystapienia doziemienia w sieci elektroenergetycznej. Obwód ten jest dolaczony do obwodu 27 otwierania rozlacznika 22 po cyklu wymuszania. W obwód otwierania 27jest wlaczony odpadajacy z opóznieniem zestyk rozwierny 28 czlonu 3 formujacego impuls. Zestyk ten zapobiega wielokrotnemu zamykaniu i otwieraniu rozlacznika 22 podczas zamykania go przezczlon 3formujacy impuls. W czasie doziemienia w sieci rozlacznik 22 jest zamykany przez czlon opózniajacy 13 w obwodzie 18.Zapewnienie dzialania czlonu 9 opózniajacego otwieranie rozlacznika 22 uzyskano przez uzaleznienie jego podtrzymania w obwodzie 11 od wlasnego stanu pobudzania bezzwlocznym zestykiem zwiernym 12 i stanu zadzialania czlonu 13 opózniajacego zamykanie rozlacznika 22 dzialajacym z opóznieniem zestykiem zwiernym 14 tego czlonu.4 122877 Zastrzezenia patentowe 1. Uklad do wymuszania skladowej czynnej doziemnego pradu zwarciowego i tlumienia asymetrii napiec fazowych w kompensowanych sieciach elektroenergetycznych zlozony z czlonu rozruchowego, czlonów opózniajacych zamykanie i otwieranie stycznika, obwodów zamykania i podtrzymania w stanie zamknietym stycznika, znamienny tym, ze w obwód (11) podtrzymania czlonu (9) opózniajacego otwarcie stycznika (4) wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy (14) czlonu (13) opózniajacego zamykanie stycznika (4) i bezzwloczny zestyk zwiemy (12) czlonu (9) opózniajacego otwieranie stycznika (4) nadto w obwód (5) podtrzymania stycznika (4) wlaczony jest bezzwloczny zestyk przelaczny (8) czlonu (9) opózniajacego otwieranie stycznika (4), a do styku rozwiernego tego zestyku (8) dolaczony jest drugi obwód podtrzymujacy (6) stycznika (4), w którym wlaczone sa: przelacznik wyboru rodzaju pracy (2) i bezzwloczny zestyk rozwierny (10) czlonu rozruchowego (1), dalej w drugi obwód (19) zamykania stycznika (4) wlaczone sa: bezzwloczny zestyk zwiemy (21) czlonu (3) formujacego impuls, przelacznik wyboru rodzaju pracy (2) i odpadajacy z opóznieniem zestyk zwiemy (20) czlonu (3) formujacego impuls, wreszcie wjeden obwód pobudzania (15) czlonu (3) formujacego impuls wlaczone sa dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy (17) czlonu (9) opózniajacego otwieranie stycznika (4) i przelacznik rodzaju pracy (2), a drugi obwód pobudzania (16) tego czlonu (3) dolaczony jest do obwodu (6) podtrzymania stycznika (4) za bezzwlocznym zestykiem rozwiernym (10) czlonu rozruchowego (1). 2. Uklad do wymuszania skladowej czynnej doziemnego pradu zwarciowego i tlumienia asymetrii napiec fazowych w kompensowanych sieciach elektroenergetycznych zlozony z czlonu rozruchowego, czlonów opózniajacych zamykanie i otwieranie rozlacznika, znamienny tym, ze do obwodu (18) zamykania rozlacznika (22) dolaczony jest drugi obwód (19) zamykania, w który wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem rozwierny zestyk (24) czlonu (13) opózniajacego zamykanie rozlacznika (22), przelacznik wyboru rodzaju pracy (2), bezzwloczny zestyk rozwierny (23) czlonu (9) opózniajacego otwarcie rozlacznika (22), bezzwloczny zestyk rozwierny (10) czlonu rozrucho¬ wego (1) i odpadajacy z opóznieniem zestyk zwiemy (20) czlonu (3) formujacego impuls, dalej w obwód (27) otwierania rozlacznika (22) wlaczony jest odpadajacy z opóznieniem zestyk rozwierny (28) czlonu (3) formujacego impuls, a nadto do obwodu tego dolaczony jest drugi obwód (26) otwierania, w który wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem rozwierny zestyk (24) czlonu (13) opózniajacego zamykanie rozlacznika (22), przelacznik rodzaju pracy (2) i bezzwloczny zestyk rozwierny (23) czlonu (9) opózniajacego otwieranie rozlacznika (23), stanowiace równiez czesc obwodu (19) zamykania rozlacznika (22), oraz bezzwloczny zestyk zwiemy (25) czlonu rozrucho¬ wego (1), nastepnie w jeden obwód (15) pobudzajacy czlon (3) formujacy impuls wlaczone sa: przelacznik rodzaju pracy (2) i dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy (17) czlonu (9) opózniaja¬ cego otwieranie rozlacznika (22), drugi obwód (16) pobudzajacy czlonu (3) dolaczony jest do obwodu (19) zamykajacego rozlacznik (22) przed odpadajacym z opóznieniem wlasnym zestykiem zwiernym (20), zas w obwód (11) podtrzymania czlonu (9) opózniajacego otwieranie rozlacznika (22) wlaczone sa: dzialajacy z opóznieniem zestyk zwiemy (14) czlonu (13) opózniajacego zamyka¬ nie i bezzwloczny zestyk zwiemy (12) czlonu (9) opózniajacego otwieranie rozlacznika (22).122877 1 ¦ 1 16 6 15 i 9 11 i l z h fil 7 1 d 3 \B 18 r i * /ty* / 1 • 9 r~fl 11 6 j/3 27 Z6 1 —A- JL J 3 A —i 18 Zl fcgZ122877 I 13 4BWK #«V « 5 aW/fiJ 19 a 4 fa 3./*?* Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL