Przedmiotem wynalazku jest elektroniczny uklad wytwarzajacy impuls zerwania kropli kapiacej elektrody rteciowej stosowany do sterowania ukla¬ du pomiaru chwilowej wartosci pradu w polaro¬ grafii.Stan techniki. Polarografy, zwlaszcza polarogra- fy zmiennopradowe, realizujace pomiar chwilowej wartosci pradu, zawieraja uklady wytwarzajace impuls zerwania kropli i sterowania ukladu pomia¬ ru chwilowej wartosci pradu. Przykladowo jest opiisany nizej uklad realizujacy to zadanie. Wejscie detektora jest sterowane napieciem pobieranym po wzmocnieniu, z rezystora pomiarowego. Napiecie to jest proporcjonalne do wartosci pradu, plyna¬ cego w obwodzie elektrochemicznym i ma ksztalt narastajacych oscylacja. Na wyjsciu detektora po¬ jawia sie napiecie o polaryzacji dodatniej, które¬ go wartosc jest proporcjonalna do amplitudy pra¬ du zmiennego, plynacego w obwodzie pomiarowym.Gwaltowny uskok napiecia, bedacy wynikiem zer¬ wania sie kropli rteci w obwodzie elektrochemicz¬ nym, jest rózniczkowany w ukladzie rózniczkuja¬ cym. Wyjsciowy impuls ukladu rózniczkujacego uruchamia monostabilny generator czasu opóznie¬ nia, który wytwarza impuls o regulowanym czasis trwania. Czas ten jest ustalony przez elementy manipulacyjne aparatu i okresla czas opóznienia próbkowanego pomiaru chwilowej wartosci pradu.Impulsy czasu opóznienia monostabikiego genera¬ tora sa ponownie rózniczkowane w drugim ukla- 10 15 20 dzie rózniczkujacym i wyzwalaja generator impul¬ sów sterujacych uklad do pomiaru chwilowej wartosci pradu. Jednakze w rzeczywistosci ampli¬ tuda pradu polarograficznego zmienia sie znacznie nawet w trakcie jednego procesu pomiarowego.W ekstremalnie trudnych warunkach zmiana am¬ plitudy przekracza nawet dwa rzedy wielkosci.Bezposrednia detekcja pradu zmiennego, wykorzy¬ stana do wytworzenia przebiegu zblizonego do prze¬ biegu pilozebnego i rózniczkowania tylnego zbo¬ cza tego przebiegu, nie daje wówczas jednoznacz¬ nego impulsu zerwania kropli kapiacej elektrody rteciowej.Istota wynalazku. Elektroniczny uklad wytwarza¬ jacy impuls zerwania kropli kapiacej elektrody rteciowej jest utworzony z bloków funkcjonalnych i elementów elektronicznych polaczonych naste¬ pujaco. Wyjscie pierwszego ukladu wzmacniajace¬ go jest polaczone z katoda pierwszej diody pól¬ przewodnikowej i z anoda drugiej diody pólprze¬ wodnikowej. Katoda drugiej diody pólprzewodni¬ kowej jest polaczona ze zródlem tranzystora polo¬ wego, a anoda pierwszej diody pólprzewodnikowej jest polaczona z punktem o potencjale odniesienia.Dren tranzystora polowego, który jest elementem automatycznej regulacji wzmocnienia, jest polaczo¬ ny z wejsciem nieodwracajacym drugiego ukladu wzmacniajacego, przy czym wejscie odwracajace tego ukladu jest polaczone z dzielnikiem rezystan- cyjnym. Wyjscie drugiego ukladu wzmacniajacego, 121 970z jest polaczone z wejsciem trzeciego ukladu wzmacnia¬ jacego, przy czym wyjscie trzeciego ukladu wzmac¬ niajacego jest polaczone, poprzez uklad automa¬ tycznej zmiany wzmocnienia, z bramka tranzysto¬ ra polowego. Wyjscie trzeciego ukladu wzmacnia¬ jacego jest polaczone ponadto z wejsciem ukladu transformujacego. Wyjecie ukladu transformujace¬ go jest polaczone z wejsciem ukladu detekcji.Wyjscie ukladu detekcji jest polaczone z wejsciem elektronicznego ukladu przelaczajacego o krótkim czasie trwania impulsu. Wyjscie elektronicznego ukladu przelaczajacego jest polaczone z wejsciem B pierwszego ukladu 'uniwibracyjnego, przy czym do wejscia zewnetrznego wymuszania czasu trwa¬ nia impulsu tego ukladu uniwibracyjnego jest pod¬ laczony uklad umozliwiajacy skokowa zmiane cza¬ su opóznienia. Wyjscie pierwazaso ukladu uniwi¬ bracyjnego jest polaczone z wejtsciem B drugiego ukladu uniwibracyjnego. Wyjscia drugiego ukladu uniwibracyjoaego sa -polacjona z przewodami od¬ prowadzajacymi sygnaly sterujace uklad pomiaru chwilowej wartosci pradu oraz uklad sygnalizuja-. cy moment pomiaru. Do wyjsc zewnetrznego wy¬ muszania czasu trwania impulsu drugiego ukladu uniwibracyjnego jest równiez podlaczony uklad umozliwiajacy plynna zmiane czasu trwania po¬ miaru. Pierwszy, drugi i trzeci uklad wrmacniaja- ey evas diody pólprzewodnikowe* tranzystor polo¬ wy i uklad automatycznej zmiany wzmocnienia tworza tor wzmacniajacy z ograniczeniem ampli¬ tudy 1 automatyczna regulacja wzmocnienia ? przesunieciem wartosci sredniej. Uklad transfor¬ mujacy, uklad detekcji i elektroniczny uklad prze¬ laczajacy tworza uklad formowania impulsów.Pierwszy i drugi uklad wnwibracyjny oraz uklad Bfnoffiwiajaeyskokowa zmiane czasu opóznienia i uiktatd umoiliwiajajcy plynna zmiane czasu trwa¬ nia pomiaru tworaa wykonawczy uktod logteray.Fnyklad wfUuiimhL. Wynalaaek, w przykladzie wykonania, Jest p^zedfctawjefty n» rysunku, na któ¬ rym fig. 1 prrtfetawaa Jego uklad Mofcowo~ide- owy, a fig. * ~- wyfcres napieciowa.Pierwszy uklad wzmacniajacy 1 stanowi pierw¬ szy wzrnacndaez- operacyjtoy, które- wejscie aie- odwraea^ee jest pelaezom 2- przewodem doppor wttdaajacym sypial wiciowy A. ^wtyjscie tego ukladu 1 jest peJacsc*** z katoda pierwszej driody 2 krzemowej i z anoda drugiej diody $ krzemo¬ wej, przy czym anoda pierwszej dSog? & krzemo¬ wej- jest polaczona z punktem o potencjale odnje- 6ieniarnatomiast katoda drugiej diody 3 krzemo¬ we} jest polaczona ze zródlem teranzyatem polo¬ wego 4, który jett elementem automatyczne} re- gttiacji wzmocnienja. Dren tranzystora polowego 4 Jest polaczony z- wejsciem nieodwracalnym drugie¬ go ukladu wzmacniajacego $, którym jest drugi wzmacniacz operacyjny, przy czym wejscie od¬ wracajace tego wzmacniacza jest polaczone z dzielnikiem rezystarcyjnym G, T. Wyjseie dru¬ giego ukladu wzmacniajacego 5 jest polaczone X wejsciem trzeciego ukladu wzmacniajacego *• który stanowi trzeci wzmacniac* operacyjny. Wi¬ scie trzeciego ukladu wzmacniajacego jest polaczo¬ ne, poprzez uklad £ automatycznej zmiany wzmoc¬ nienia, Z .bramka tranzystora polowego 4. Wyjscie fTO 4 trzeciego ukladu wzmacniajacego S jest ponadto polaczone z wejsciem ukladu transformujacego 10, którym jest transformator impulsowy. Wyjscie ukladu transformujacego 11 jest polaczone z ukla- 5 dem 11 detekcji.Wyjscie ukladu 11 detekcji jest polaczone z wej¬ sciem elektronicznego ukladu przelaczajacego 12 o krótkim czasie trwania impulsu. Wyjscie elektro¬ nicznego ukladu przelaczajacego 12 jest polaczone M z wejsciem B pierwszego ukladu uniwibracyjnego 13, utworzonego z uniwibratora scalonego. Wyjiscie pierwszego ukladu uniwibracyjnego 13 jest pola¬ czone z wejsciem B drugiego ukladu uniwibra¬ cyjnego 14. równiez utworzonego z uniwibratora " scalonego. Wyjscia zewnetrznego wymuszania cza¬ su trwania impulsu pierwszego ukladu uniwibra¬ cyjnego 13 sa polaczone z ukladem 15 umozliwia¬ jacym skokowa zmiane czasu opóznienia. Wejscia zewnetrznego wymuszania czasu trwania impulsów » drugiego ukladu uniwibracyjnego* 14 .sa polaczone z ukladem 16- umailiwdajacym plynna zmianie czasu trwania impulsu.Wejscia Q i Q drugiego ukladu uniwibracyjnego 14 sa polaczone z przewodami odprowadzajacymi 25 sygnaly sterujace E, F uklad pomiaru chwilowej wartosci pradu oraz uklad sygnalizujacy moment pomiaru, przy czym te dwa ostatnie uklady nie sa pokazane na rysunku. Pierwszy uklad wzmacnia- i%cy 1* obie diody 8» 3 krzemowe, tranzystor po¬ lowy 4, drugi uklad wzmacniajacy 5, dzielnik re- zystancyjny 6, T, trzeci uklad wzmacniajacy & i uklad 9 automatycznej zmiany wzmocnienia two¬ rza tor wzmacniajacy 17 z ograniczeniem amplitu¬ dy i automatyczna regulacja wzmocnienia z prze- 15 sunieciem wartosci sredniej. Uklad transformuja¬ cy 10, uklad U detekcji i elektroniczny ukladprze¬ laczajacy Uo krótkim,czasie trwania impulsu two¬ rza uklad la loxmowania impulsów. Pierwszy uklad uniwibracyjny 13, drugi uklad uniwibracyjny 14, 10 uklad 15 umozliwiajacy skokowa zmiane, czasu opóznienia i uklad. 16 umozliwiajacy plynna zmiana czasu trwania impulsu, tworza wykonawczy uklad logiczny 19. Dzialanie ukladu jest nastepu¬ jace. Sygnal wejsciowy A jest wzmocniony w to- 15 rze w^nacniaiacym AT,, w którym diody 2, 3 ogra¬ niczaja napiecie wyjjsciowe sygnalów pomiarowych o duzejt amplitudzie pierwszego ukladu wzmacnia¬ jacego l i jednoczesnie spelniaja rola detektora szczytowego* oJwanaoacego ujemna polówke tych * sygnalów^ Tranzystor polowy 4 jest elementem au¬ tomatycznej regulacji wzmocnienia toru wzmac¬ niajacego V. Uklad di£d 2. 3» dzieki wstepnej po¬ laryzacji, przesuwa wartosc srednia napiecia. Dal¬ sze wzmocnienie sygnalu wejsciowego nastepuje 15 w ukladach, wzmacniaiacych 5» 8, które steruja, poparzez uklad 9 automatycznej zmiany wzmoc- nienaa, tranzystor, polowy 4 automatycznie, regu¬ lujacy wzmocnienie toru wzmacniajacego 17.„ Sygnal wyjisclowy B* toru wzmacniajacego 17 jest podany na uklad transformujacy 1*V w któcym nastepuje usprawnianie pracy taro wzmacniajace¬ go 1T oraz tfcamta&a fluktuacji,wwolaoareh jaArar staniem kropla kapdaceji elektrody rteciowej Na 6 wyjsciu ukladu 11 detekcji utrzymuje si& przez/ 121970 6 czas narastania kropli staly poziom napiecia C, 3rt6ry w momencie zerwania kropli spada do war¬ tosci zera Logicznego. Powoduje to powstanie im¬ pulsu, pozwalajacego na wysterowanie elektronicz¬ nego ukladu przelaczajacego 12. Impuls D z elek- 5 ironicznego ukladu przelaczajacego 12 steruje wej¬ scie B pierwszego ukladu uniwibracyjnego 13 re¬ alizujacego wyznaczanie czasu opóznienia w sto¬ sunku do zerwania kropli kapiacej elektrody rte¬ ciowej. Czas ten wyznacza uklad 15. 10 Drugi uklad uniwibracyjny 14 jest wyzwalany impulsem podanym z wyjscia pierwszego ukladu uniwibracyjnego 13 i wytwarza na wyjsciu im¬ pulsy bramkujace E z regulowanym czasem trwa- Jiia oraz impulsy F sygnalizujace moment pomia- IS ru, przy czym regulacje czasu trwania impulsów E i F realizuje uklad 16.Zastrzezenia patentowe 20 1. Elektroniczny uklad wytwarzajacy impuls zer¬ wania kropli kapiacej elektrody rteciowej utworzony z toru wzmacniajacego, z ukladu formowania impul¬ sów i z wykonawczego ukladu logicznego, zna¬ mienny tym, ze tor wzmacniajacy (17) jest utwo- 2& rzony z trzech ukladów wzmacniajacych <1, 5, 8), 2 dwóch diod (2, 3) pólprzewodnikowych, z tran¬ zystora polowego (4), z dzielnika rezystancyjnego (6, 7) i z ukladu (9) automatycznej zmiany wzmoc¬ nienia, przy czym wyjscie pierwszego ukladu wzmacniajacego (1) jest polaczone z katoda pierw¬ szej diody (2) pólprzewodnikowej i z anoda drugiej diody <3) pólprzewodnikowej, anoda pierwszej dio¬ dy <2) pólprzewodnikowej jest polaczona z punk¬ tem o potencjale odniesienia, katoda drugiej diody (3) pólprzewodnikowej jest polaczona ze zródlem tranzystora polowego <4) bedacego elementem au¬ tomatycznej zmiany wzmocnienia, dren tranzysto¬ ra polowego <4) jest polaczony z wejsciem nieod- wracajacym drugiego ukladu wzmacniajacego (5), wejscie odwracajace drugiego ukladu wzmacniaja¬ cego <5) jest polaczone z dzielnikiem rezystancyj- nym (6, 7), wyjscie drugiego ukladu wzmacniaja¬ cego (5) jest polaczone z wejsciem trzeciego ukla¬ du wzmacniajacego <8), wyjscie trzeciego ukladu wzmacniajacego <8) jest polaczone, poprzez uklad (9) automatycznej zmiany wzmocnienia, z bramka tranzystora polowego (4) i bezposrednio z wejsciem ukladu (18) formowania impulsów. 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze uklad (18) formowania impulsów jest utworzony z szeregowego polaczenia ukladu transformujacego (10), ukladu (11) detekcji i elektronicznego ukladu prze¬ laczajacego (12) o krótkim czasie trwania impulsu. r 19 i' li I I o 1J I I I i A L^ °\ \hi\ . 5 1t 1 ? "* -t Fig.1121 970 Fig. 2 PZGraf. Koszalin A-2272 90 A-4 Cena 100 zl PL