Przedmiotem wynalazku jest sposób i kalibrator do wytwarzania kalibrowanych sygnalów ech hydroakustycznych, przeznaczonych do kalibrowania aparatury hydroakustycznego wykry¬ wania i identyfikacji obiektów oraz przyrzadów szacowania biomasy, pracujacych w oparciu o aparature hydroakustyczna.Stan techniki. Znane sa nieliczne przyrzady symulujace sygnaly ech hydroakustycznych sluzace do testowania i kalibracji aparatury hydroakustycznej. Znany jest zwlaszcza próbnik echa symulowanego opisany w opisie patentowym Stan.Zjedn, Am. nr 3983530. Echosymulator wedlug tego patentu generuje zwiazana pare sygnalów symulujacych echo odbierane od ryb i echo odbierane ód dna przez sonar o identycznej czestotliwosci do stosowanej w rzeczywistym systemie pomiaru odleglosci. Echosymulator ten znajduje praktyczne zastosowanie do testowania sonarów, echosond, moze byc takze uzyty do sprawdzania urzadzen radarowych. W zasadzie przeznaczony jest do zastapienia szeregu typowo stosowanych przyrza¬ dów takich jak amperomierze, woltomierze, omomierze, oscyloskopy i generatory sygnalowe- jednym zwartym urzadzeniem jakie soba reprezentuje.Istota przedstawionego w tym opisie patentowym rozwiazania jest wytwarzanie dwu rodzajów ech to jest echa ryb i echa dna o odpowiednich amplitudach i czasach trwania kazde i odpowiednio rozmieszczonych na osi czasowej, co równowazne jest rozmieszczeniu przestrzennemu (glebokosci lub odleglosci). Inicjacja przebiegów echosymulatora rozpoczyna narastajace zbocze impulsu nadawanego. Powoduje ono wygenero¬ wanie impulsu dystansu. Czas trwania impulsu dystansu, okreslajacego czasowe rozmieszczenie impulsu nadawczego i impulsu echa ryb, jest wyznaczony odpowiednia stala czasowa, natomiast czasy trwania impulsów echa ryb i echa dna sa wyznaczone odpowiednio innymi stalymi czasowymi, przy czym czas oddzielajacy te dwa rodzaje symulowanych ech od siebie jest okreslony przez dodatkowa stala czasowa.Ponadto echosymulator ten zapewnia zróznicowanie amplitudowe tych ech wskutek oddzialywania sygnalu, odpowiedzialnego za czas trwania echa ryb, na bramke tranzystora polowego stanowiacego zasadniczy element reguTacyjny sterownika poziomu echa. Oczywiscie sygnal echa ryb posiada, wedlug tego rozwiaza¬ nia, amplitude mniejsza od echa dna, jednak w patencie nie zaprezentowano ilosciowych zaleznosci tego stosunku.Zaprezentowane rozwiazanie posiada szereg wad, sposród których mozna wyróznic: — bardzo ograniczony zakres funcjonainy echosymulatora sprowadzony tutaj do generowania scisle ustalonej formy ech, tj. dwóch rozdzielonych sztywno w czasie ech o równiez na stale ustalonych dwu amplitudach;2 121633 — tworzenie wszystkich ukladów uzaleznien czasowych na bazie biernych elementów RC, jak wiadomo podatnych na czynniki zewnetrzne (temperature); — brak mozliwosci dowolnego operowania nastawami a wylacznie po ingerencji w konstrukcje.Reasumujac, echosymulator ten, zgodnie zreszta z intencja jego twórców i przeznaczeniem, moze sluzyc jako podreczny próbnik do szybkiego testowania aparatury hydroakustycznej w zakresie sprawdzenia jej dzialania. Nie moze natomiast sluzyc jako przyrzad pomiarowy do kalibrowania lej aparatury, zwlaszcza w szerokim zakresie wymaganych charakterystyk.Innym, znanym ze zgloszenia nr P-214428, sposobem i urzadzeniem do testowania aparatury hydroaku¬ stycznej jest symulator echosygnalu echosondy. Symulator ten sklada sie z dwóch zasadniczych czlonów funkcjonalnych tj: czlonu pomiarowego wartosci mocy impulsów nadawanych przez badane urzadzenie hydroakastyczne i czlonu generujacego symulowane echo, przy czym oba te czlony powiazane sa wspólnym przelacznikiem rodzaju pracy. Wedlug tego zgloszenia, sposób symulacji echosygnalu polega na tym, ze w stosunku do uformowanego impulsu prostokatnego uzyskanego na drodze detekcji sygnalu nadawczego, nastepuje przesuniecie czasowe, zdeterminowanego nastawami zewnetrznymi, impulsu symulowanego syg¬ nalu echa o okreslonej tymi nastawami amplitudzie, czestotliwosci i czasie jego trwania. Podana równiez w tym sposobie metoda pomiaru mocy impulsu nadawczego jest powszechnie znana i nie wyróznia sie zadna znamiennoscia. W tym wynalazku stosuje sie dwa, niezsynchronizowane ze soba generatory, a mianowicie generator impulsów prostokatnych i generator w.cz. Pierwszy sluzy do bezposredniego, lub poprzezdzielniki taktowania generatora pojedynczego impulsu, natomiast generator w.cz. sterowany uniwibratorem* wytwa¬ rza sygnal sterujacy echa, który poprzez wzmacniacz mocy i dzielnik napiecia wyjsciowego przedostaje sie na wyjscie symulatora, przy czym uniwibrator jest niesynchronizowany. Wskutek tego zaleznosci fazowe wytworzonego sygnalu echa sa nieokreslone. Taprzypadkowosc faz nie musi miec istotnego znaczenia przy zgrubnym testowaniu urzadzen, nie jest natomiast pozadana w wypadkach pomiaru zaklócen fazowych ech jakie czesto wystepuja w warunkach naturalnych (np. odbicia od celów grupowych jakimi sa ryby w lawicach). Testowanie urzadzen hydroakustycznych z uwzglednieniem badania uzaleznien fazowych przy uzyciu tego symulatora staje sie niewykonalne. Jest to istotna wada tego symulatora ograniczajaca wazne pole jego zastosowan. Rozwiazanie wedlug zgloszenia P-214428 nie precyzuje sposobu realizacji nastaw, mozna przypuszczac, ze opiera sie ono na nastawach analogowych typu potencjometrycznego, co jest dopuszczalne pr?y wszelkiego rodzajach testowaniu i próbach sprawnosci urzadzen hydroakustycznych, natomiast jest niewystarczajace podczas ich kalibracji. Brak generatorów skwantyzowanych wartosci czasu (jednostek glebokosci) lub skwantyzowanych wartosci amplitud, w duzym stopniu ograniczaja mozliwosci kalibracyjne tego symulatora.Do klasy kalibratorów natomiast zalicza sie, znany z opisu patentowego Stan. Zjedn. Am nr 3845484, generator sygnalów do testowania lotniczych odbiorników nawigacyjnych. Jest to generator o pelnej synchronizacji przebiegów wewnetrznych, w którym wytwarzane zdokladnoscia do 0,01° impulsy namiarów katowych sa uzyskiwane przy uzyciu stabilnego zródla kwarcowego o czestotliwosci 4,32 MHZ, na drodze kolejnych podzialów w dzielnikach dyfrowych i detekcji za pomoca zespolu komparatorów cyfrowych stanów poszczególnych wyjsc selektora kata fazowego. Struktura blokowa przedstawionego rozwiazania i przyjete w nim konkretne wartosci wyjsciowe (czestotliwosc podnosna 9960 Hz, subharmoniczna czestotli¬ wosc modulujaca 30 Hzitp), czynia generator urzadzeniem o waskiej sferze zastosowan—jest to w gruncie rzeczy wysoko specjalizowany symulator sygnalów azymutalnych brzegowych stacji nadawczych nawigacyj¬ nego systemu okreslania pozycji lotniczych VOR. Zastosowane w nim korekcje bledów wskazan, zwlaszcza oparte o uklady zamknietej petli fazowej swiadcza o duzej dbalosci autorów wynalazku w zakresie uzyskania dokladnego przyrzadu kalibrujacego. Jednak tak specjalistyczne zawezeniejego funkcji spowodowalo utrate jego uniwersalnych zastosowan ijakkolwiek niektóre z rozwiazan tego wynalazku nadaja sie do przystosowa¬ nia, zwlaszcza do testowania sonarów, to w istniejacej postaci wynalazek nie znajduje zastosowania do kalibracji aparatury hydrolokacyjnej.Znany jest równiez z opisu patentowego Stan. Zjedn. Am nr 3471855 system generowania sygnalów testujacych wielokanalowych odbiorników stanowiacy zasadniczo precyzyjny kalibrator przeznaczony do ciaglego poiriiaru stabilnosci wzmocnienia i fazy kazdego z kanalów odbiornika w zakresie ich operacyjnego pasma czestotliwosci. Wyjsciowe sygnaly kalibracyjne kazdego kanalu odbiornika sa porównywane ze stabilnym sygnalem odniesienia celem wytworzenia wyjsciowych sygnalów bledu. Te wyjsciowe sygnaly bledu liniowo zalezaod róznicypomiedzy odniesieniem i sygnalami odbieranymi w poszczególnych kanalach odbiornika. Schemat blokowy systemu,jak równiez opis budowy i dzialania wskazuja na znaczna rozbudowe ukladowa systemu. Spelnienie warunku jednoczesnosci dokonywania pomiarów kalibracyjnych wymagalo pelnego wyposazenia pomiarowego dla kazdego kanalu indywidualnie, zwlaszcza syntetyzerów z petla fazowa, wzmacniaczy i mieszany wbudowanych oddzielnie. Uzyskalo sie niewatpliwie korzysci, zwlaszcza podczas badan bezwzglednych wartosci wzmocnien i faz poszczególnych kanalów wielokanalowego odbior¬ nika, w którym moze byc wymagany wysoki stopien koherencji pomiedzy sygnalami tworzacymi proces121633 3 odbiorczy. Równiez w tym wypadku wysoka specjalizacja tego urzadzenia ogranicza jego mozliwosci stosowania w testowaniu wielokanalowych systemów hydrolokacyjnych jak chociazby wieloprzetworniko- wych echosond czy sonarów wektorowych. Po adaptacji, mozna jednak wykorzystac sposób przedstawiony w tym patencie do celów kalibracji wielokanalowych systemów hydroakustycznych.Istota wynalazku. Wynalazek powinien umozliwic zaprojektowanie sposobu i kalibratora do wytwarza¬ nia kalibrowanych sygnalów ech hydroakustycznych. Podstawowy cel zostal zrealizowany sposobem wedlug wynalazku, w którym w zdeterminowanych przedzialach czasowych, stanowiacych okresy jednostkowych impulsów glebokosci, realizuje sie kolejne takty programu wyznaczajacego obwiednia sygnalu echa hydroa- kustycznego. Faze poczatkowa tego sygnalu ustala sie a priori jako nieodwrócona lub odwrócona. Sygnal sinusoidalny, wypelniajacy to echo, trwa calkowita liczbe swoich okresów. Takwytworzone echo hydroaku- styczne jest jednoznacznie umiejscowione w czasie i równoznacznie umiejscowione na skali glebokosci, metoda zliczania nastawionych liczb jednostkowych impulsów glebokosci, stanowiacych ten sam przebieg impulsowy, który wyznacza takt programu obwiedni.Kalibrator dzialajacy zgodnie z opisanym sposobem wedlug wynalazku posiada cztery wejscia dyrek¬ tyw, okreslajacych program obwiedni echa i jego glebokosciowego umiejscowienia, ponadto-dwa wejscia pobierajace sygnaly z dwustanowego zródla sygnalów kierunku fazy oraz cztery wyjscia: wyjscie sygnalu echa, wyjscie impulsu czasu trwania echa, wyjscie impulsu wyzwalajacego i wyjscie impulsu szerokosci warstwy. Istotnym jest, iz generator sygnalu sinusoidalnego polaczonyjest bezposrednio do wejscia nieodw- racajacego komperatora analogowego i do zwartych od strony wejscia — rezystorów sumacyjaych. Ich drugie konce sa odpowiednio zlaczone z wejsciowymi zaciskami kluczy analogowych w zespole kluczy analogowych wedlug kolejnosci przyporzadkowania, to jest takiego, ze odpowiadajace sobie w kolejnosci rezystory sumacyjne i wejsciowe zaciski kluczy sa ze soba zwarte. Natomiast wyjsciowe zaciski tych sa zwarte i polaczonejednoczesnie z wejsciem odwracajacym wzmacnaiczai z rezystora sprzezenia zwrotnego. Wyjscie wzmacniacza jest zlaczone z drugim koncem rezystora i stanowi wyjscie sygnalu echa. Wejscie nieodwraca- jace wspomnianego wzmacniacza jest uziemione.Istotnym jest dalej, iz wyjscie komparatora, którego wejscie odwracajace jest uziemione, a wejscie nieodwracajace zlaczone z wyjsciem generatora przebiegu sinusoidalnego, polaczone jest z pierwszym wejsciem funktora sumy modulo 2. Drugie wejscie tego funktorajest polaczone ze stalym zaciskiem przela¬ cznika kierunku fazy. Wejsciowe zaciski tego przelacznika sa dolaczone do wyjsc dwustanowego zródla sygnalów kierunku fazy: echa rozpoczynajacego sie zfaza nieodwrócona (pierwszy zacisk)iecha rozpoczyna¬ jacego sie z faza odwrócona (zacisk drugi). Wyjscie funktorajest polaczone z wejsciem zegarowym przeizut- nika typu JK. Wejscia tego przerzutnika sa riaczone z wyjsciem dostepnosci echa programatora sekwencji zalaczania kluczy,jedno bezposrednio a drugie poprzez funktor inwersji. Wyjscie przerzutnikajest polaczone z wejsciem odblokowujacym ukladu zalaczania kluczy i stanowi wyjscie czasu trania echa.Istotnym jest takze, ze generator impulsowy jednostek glebokosci jest polaczony z: wejsciem ukladu nastawy glebokosci echa w warstwie, pierwszym wejsciem dwuwejsciowego funktora koniunkcji i wejsciami zliczajacymi ukladów nastaw glebokosci i warstwy, natomiast do drugiego wejscia ukladu nastawglebokosci dolaczone jest wyjscie generatora impulsów wyzwalajacych, bedace zarazem wyjsciem wyzwalajacym kali¬ bratora. Wejscie ukladu nastaw glebokosci jest sprzegniete z drugim wejsciem ukladu nastaw warstwy.Wyjscie ukladu nastaw warstwy jest jednoczesnie wyjsciem kalibratora. Jest ono dolaczone do pierwszego wejscia pierwszego dwuwejsciowego funktora koniunkcji. Do jego drugiego wejscia jest dolaczone wyjscie drugiego dwuwejsciowego funktora koniunkcji. Ponadto wyjscie dostarczajace sygnalu warstwy ukladu wedlug wynalazku jest jeszcze polaczone z wejsciem wyzwalajacym ukladu nastawy glebokosci echa w warstwie, a wyjscie tego ukladu jest zlaczone z drugim wejsciem drugiego dwuwejsciowego funktora koniunkcji. Istotnym jest wreszcie, iz programator sekwencji zalaczania jest wieloprzewodowo sprzegniety na swoim wyjsciu z wejsciem sterujacym ukladu zalaczania kluczy analogowych. N wyjsc tego ukladu jest polaczone do N wejsc sterowania zalaczaniem kluczy zespolu kluczy analgowowych w przyporzadkowaniu kolejnosciowym. Odpowiadajace sobie w kolejnosci wyjscia i wejscia ukladów zalaczania kluczy i zespolu kluczy analogowych sa ze soba zwarte.Opis rysunku. Przedmiot wynalazkujest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku,na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy kalibratora, a fig. 2—przebieg sygnalów w charakterystycznych punk¬ tach, naznaczonych na schemacie fig. 1 w czasie t.Przyklad wykonania. Generator sygnalu sinusoidalnego GS podlaczony jest bezposrednio na wejscie nieodwracajace komparatora analogowego K i na zwarte od strony wejscia rezystory sumacyjne Rl, R2,...,RN. Drugie konce tych rezystorów sa odpowiednio zlaczone z wejsciowymi zaciskami kluczy analogo¬ wych KI, K2,...,KN w zespole kluczy analogowych ZKA wedlug kolejnosciowego przyporzadkowania, a wyjsciowe zaciski tych kluczy sa zwarte i podlaczone równolegle na wejscie odwracajace wzmacniacza Wi na rezystor sprzezenia zwrotnego RS. Wyjscie wzmacniacza W, którego wejscie nieodwracajacejest uziemnione, zlaczone z drugim konce rezystora RS stanowi wyjscie N kalibratora urzadzen hydroakustycznych.4 121633 Wyjscie komparatora K, którego z kolei wejscie odwracajacejest uziemione, podlaczone jest na pierwsze wejscie funktora sumy modulo 2 SM2, natomiast drugie wejscie tego funktora jest polaczone ze stalym zaciskiem przelacznika fazy F, a wejsciowe zaciski tego przelacznika dolaczone sa do wyjsc dwustanowego zródla sygnalów kierunku fazy: echa rozpoczynajacego sie z faza nieodwrócona FN i echa rozpoczynajacego sie z faza odwrócona FO. Wyjscie funktora SM2 jest podane na wejscie zegarowe CK przerzutnika PJK.Generator impulsowy jednostek glebokosci GJG podlaczony jest do: wejscia Z ukladu nastawy glebo¬ kosci echa w warstwie GEW, pierwszego wejsciadwuwejsciowego funktora koniunkcji B2 i wejsc zliczajacych z ukladów nastaw glebokosci UNG i warstwy UNW.Do drugiego wejscia ukladu UNG dolaczonejest wyjscie generatora impulsów wyzwalajacych GTW bedace zarazem wyjsciem TR kalibratora wedlug wynalazku, a wyjscie ukladu nastaw glebokosci UNG sprzegnietejest z drugim wejsciem ukladu nastaw warstwy UNW, zas wyjscie tego ukladu jest jednoczesnie wyjsciem WA kalibratora, które poza tym jest dolaczone do pierwszego wejscia dwuwejsciowego funktora koniunkcji i BI, a na którego drugie wejscie podanejest wyjscie, równiez dwuwejsciowego, funktora koniunkcji B2, ponadto wyjscie ukladu UNW jest jeszcze dolaczone do wejscia wyzwalajacego ukladu nastawy glebokosci echa w warstwie GEW.Uklad GEW poza wymienionymi polacze¬ niami wejsc Z i wyzwalajacego posiada równiez trzecie wejscie przyjmujace dyrektywy GLEBOKOSCECHA W WARSTWIE i jedno wyjscie dolaczone do drugiego wejscia dwuwejsciowego funktora koniunkcji B2.Wyjscie funktora BI podane jest na wejscie programatora sekwencji zalaczania kluczy PSZ a dwa wyjscia tego programatora, z których pierwsze jest wielozaciskowe, a drugiejednozaciskowe, podane sa odpowied¬ nio: do wielozaciskowego wejscia sterujacego ukladu zalaczania kluczy UZK pierwsze i do wejscia J przerzutnika PJK drugie. Wejscie K tego przerzutnika jest zlaczone z wyjsciem inwertora I, a wejscie tego inwertora jest dolaczone do wymienionego wejscia J w tym przerzutniku, natomiast jego wyjscie Q podane jest na wejscie odblokowujace ukladu UZK, a z kolei N wyjsc ukladu UZK jest podlaczone do N wejsc sterowania kluczami KI, K2,....KN zespolu kluczyanalogowych ZKA wprzyporzadkowaniu kolejnosciowym to znaczy, ze odpowiadajace sobie w kolejnosci wyjscia i wejscia ukladów UZK i ZKA sa ze soba zwarte.Wyjscie Q przerzutnika PJK stanowi wyjscie T kalibratora wedlug wynalazku.Kalibrator, wedlug wynalazku realizuje zadane programem sygnaly ech, charakterystyczny tym,ze faza zawartego w ecfcu sygnalu sinusoidalnego jest ustalona a'priori przez operatora kalibrujacego jako odwró¬ cona lub nieod#rócona oraz sygnal sinusoidalny echa zawiera sie w calkowitej liczbie swoich okresów.Dzialanie kalibratora jest nastepujace. Ustala sie nastepujace dyrektywy: PROGRAM OBWIEDNI, GLEBOKOSC, WARSTWA I GLEBOKOSC ECHA W WARSTWIE. Przelacza sie klucz F w jedno z dwu polozen FN lub FO.Ustalenie odpowiedniej glebokosci wystapienia i szerokosci warstwy w której pojawiac sie ma kalibro¬ wane wedlug zadanego programu odpowiednie echo, dokonywane jest na drodze zliczania zadanych ilosci jednostkowych impulsów glebokosci nastawionych cyfrowo na dekadowych przelacznikach, z których zbudowane sa realizatory tych dyrektyw. Program obwiedni echa moze byc wprowadzany do programatora sekwencji zalaczania kluczy PSZ zarówno recznie, przy uzyciu dwustanowych sygnalów sterujacych lub automatycznie z komputera lub innego autonomicznego procesora w postaci dyrektywy zakodowanej, binarnie lub w kazdej innej postaci wyjsciowego slowa sterujacego. Ilosc kombinacji generowanych obwiedni jest zdeterminowania dlugoscia slowa sterujacego, to jest dyrektywa PROGRAM OBWIEDNI.Zakladajac, ze program generowania obwiedni sprowadza sie do utrzymania stalosci jej amplitudy za czas generowanego echa, dzialania kalibratora wedlug wynalazku jest nastepujace: Sygnal sinusoidalny S z generatora GS jest nieprzerwanie przekazywany na wejscie nieodwracajae komparatora K, którego wejscie odwracajace jest uziemione. Prostokatne impulsy utworzone na wyjsciu komparatora z sygnalów sinusoidalnych sa podawane na pierwsze wejscia funktora sumy modulo 2. Sygnaly te sa sumowane, w znaczenie sumy modulo 2, z sygnalem stanu ustalonego (poziomu) FN lub FO okreslaja¬ cym faze poczatku sygnalu sinusoidalnego w echu. Wynikiem tego sumowania sa impulsy dochodzace do wejscia zegarowego CK przerzutnika PJK. Impulsy na wejsciu CK istnieja nieprzerwanie takjak generowany sygnal sinusoidalny S, przy czym sa one zgodne co do fazy z sygnalem Sjesli przelacznik Fjest ustawiony w pozycje przekazujaca poziom FO, a wiec wysoki stan logiczny (1 logiczna) lub sa one w przeciwfazie z sygnalem S jesli przelacznik F przekazuje na wejscie funktora SM2 poziom FN, a wiec niski stan logiczny (0 logiczne).Sygnal S jest równiez nieprzerwanie przekazywany na zwarte wejsciami rezystory sumacyjne RI, R2,...,RN polaczone drugimi koncami do zacisków kluczy KI, K2,...,KN przy czym na wejscie odwracajace wzmacniacza W dociera on w proporcji wynikajacej z kombinacji zalaczen tych kluczy za przeciag trwania jednostkowych impulsów glebokosci w trakcie impulsu D uzyskiwanego zjednozaciskowego wyjscia progra¬ matora sekwencji zalaczenia kluczy PSZ. Ta kombinacja polaczen kluczy KI, K2,...,KN bedaca wynikiem dzialania ukladu zalaczania kluczy UZK sterowanego z wielozaciskowego wyjscia programatora PSZ, ustalona kazdorazowo na czas odpowiadajacy trwaniu jednostkowego impulsu glebokosci, okresla równo-121633 5 legie polaczenie tych rezystorów sumacyjnych Rl, R2,...,RN które zostaly w konkretnej kombinacji zalaczone przez klucze. Wartosc rezystancji uzyskiwana w tych polaczeniach równoleglych rezystorów wlaczonych kluczami stanowi okreslony stosunek z rezystancja rezystora sprzezenia zwrotnego RS wzmacniacza W a od stosunku tego zalezy wzmocnienie tego wzmacniacza. Zatem wzmacnianie wzmacniacza W równiez jest ustalone na przeciag trwania jednostkowego impulsu glebokosci, zmieniajac swa wartosc wraz z kazdym nastepnym takim impulsem stosownie do aktualnego programu obwiedni.Umiejscowienie w czasie impulsu echa, które wystapi podczas trwania impulsu D jest ustalony na wyjsciu programatora sekwencji zalaczania kluczy PSZ, równoznaczne z umiejscowieniem echa na okreslo¬ nej glebokosci, jest dokonywane z pomoca rozpoczynajacego takt pracy kalibratora generatora impulsów wyzwalajacych GIW oraz cyfrowych ukladów nastaw glebokosci UNG, szerokosci warstwy UNW i glebo¬ kosci w warstwie GEW. Wytwarzanie tych impulsów umiejscawiajacych echo dokonywane jest metoda zliczania jednostkowych impulsów glebokosci i cyfrowej komparacji w momentach uzyskiwania stanów liczbowych nastawionych przez operatora dyrektyw GLEBOKOSC, WARSTWA I GLEBOKOSCECHA W WARSTWIE,___ Efektem dzialania trzech ukladów nastaw w kalibratorze wedlug wynalazku jest okreslenie momentu, w którym pojawiac ma sie kalibrowany sygnal echa, funktory koniunkcji B2i BI zezwalaja od tego momentu na transmisje impulsów jednostek glebokosci do wejscia programatora sekwencji zalaczania kluczy PSZ, które to impulsy sa impulsami taktujacymi programator, a kazdemu taktowi przyporzadkowany jest zadany program realizowany przez uklad zalaczania kluczy UZK. Pojawienie sie na wyjsciu programatora PSZ impulsu D dostepnosci sygnalu echa nie jest jednoznaczne z momentem wystapienia impulsu czasu trwania echa na wyjsciu Q przerzutnika PJK. Wiadomo, ze stan wejsc w przerzutniku typu JK moze byc przekazany na wyjscie dopiero w momencie pojawienia sie impulsu zegarowego CK, a impuls dostepnosci D ustawia na zadanym poziomie wejscia J i K przerzutnika PJK natomiast stan wyjscia Q przerzutnika równowazny czasowi impulsu trwania echa zmieni sie dopiero w momencie wystapienia zbocza narastajacego impulsu dochodzacego na wejscie CK w tym przerzutniku—i analogicznie moment zakonczenia impulsu D nie konczy impulsu czasu trwania echa bo zmieniany na przeciwny, do poprzednio istniejacego, stan wejscJi K w przerzutniku PJK jest identycznie przekazywany do wyjscia Q dopiero w momencie wystapienia zbocza narastajacego impulsu na wejsciu CK. Tak wiec czas trwania impulsu echa na wejsciu Jjest zawsze pelna wielokrotnoscia okresów impulsów zegarowych na wejsciu CK, którejak poprzednio opisano sa uzyskiwane z przebiegu sinusoidalnego S. Tacalkowita ilosc okresów zegarowych skladajaca siena czas trwania sygnalu echa na wyjsciu kalibratora I wystepuje tak dla kazdej z dwu polaryzacji sygnalu uzyskiwanego na wejsciu sumatora SM2 z przelacznika F, to jest dla sygnalu fazy echa nieodwróconego FN jak i dla sygnalu fazy odwróconej FO. Sygnal czasu trwania echa na wyjsciu kalibratora T, wytwarzany na wyjsciu Q przerzutnika PJK, jest sygnalem odblokowania ukladu zalaczania kluczy UZK, uklad ten uzyskuje w czasie trwania impulsu na wyjsciu T mozliwosc realizacji przelaczen kluczy KI, K2,...,KN zgodnie z aktualnym programem okreslonym dyrektywa PROGRAM OBWIEDNI, przy czym poczatkowa faza wytarzanego zgodnie z tym programem sinusoidalnego echa zalezy od ustawionego przelacznikiem F poziomu na wejscia sumatora modulo 2 SM2.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania kalibrowanych sygnalów ech hydroakustycznych, przeznaczonych do kalibro¬ wania aparatury hydroakustycznego wykrywania i identyfikacji obiektów oraz przyrzadów szacowania biomasy pracujacych w oparciu o aparature hydroakustyczna, zualemy tym, ze w zdeterminowanych przedzialach czasowych, stanowiacych okresy jednostkowych impulsów glebokosci, realizuje sie kolejne takty programu wyznaczajacego obwiednie sygnalu echa hydroakustycznego, z faza poczatkowa tego sygnalu ustalona arbitralnie jako nieodwrócona lub odwrócona, przy czym sygnal sinusoidalny, wypelnia¬ jacy to echo, utrzymuje sie przez calkowita liczbe jego okresów, natomiast tak wytworzone eeho hydroaku- styczne jest jednocznacznie umiejscawiane w czasie, które jest równoznaczne umiejscowieniu na skali glebokosci, metoda zliczania nastawionych liczbjednostkowych impulsów glebokosci, stanowiacych ten sam przebieg impulsowy, który wyznacza takt programu obwiedni. 2. Kalibrator echa hydroakustycznego posiadajacy cztery wejscia dyrektyw okreslajacych program obwiedni echa ijego glebokosciowego umiejscowienia, ponadto dwa wejscia pobierajace sygnaly zdwustano- wego zródla sygnalów kierunku fazy praz cztery wyjscia, w tym wyjscie echa, wyjscie impulsu czasu trwania echa, wyjscie impulsu wyzwalajacego i wyjscie impulsu szerokosci warstwy, znamienny tym, ze generator sygnalu sinusoidalnego (GS)podlaczonyjest bezposrednio na wejscie nieodwracajace komparatora analogo¬ wego (K) i na zwarte od strony wejscia rezystory sumacyjne (Rl, K2,...RN) których drugie konce sa odpowiednio zlaczone z wejsciowymi zaciskami kluczy analogowych (KI, K2,....,Kn) w zespole kluczy6 121633 analogowych (ZKA) wedlug kolcjnosciowego przyporzadkowania to jest takiego, ze odpowiadajace sobie w kolejnosci rezystory sumacyjne i wejsciowe zaciski kluczy sa ze soba zwarte, natomiast wyjsciowe zaciski tych kluczy sa zwarte i podlaczone na wejscie odwracajace wzmacniacza (W) i na rezystor sprzezenia zwrotnego (RS) zas wyjscie wzmacniacza (W), którego wejscie nieodwracajace jest uziemione, zlaczone z drugim koncem rezystora (RS) stanowi wyjscie sygnalu echa (E) kalibratora, i zarazem wyjscie komparatora (K),którego wejscie odwracajace jest uziemione, a wejscie nieodwracajace zlaczone z wyjsciem generatora przebiegu sinusoidalnego (GS), podlaczona jest na pierwsze wejscie funktora sumy modulo 2 (SM2), zas drugie wejscie tego funktora jest polaczone ze stalym zaciskiem przelacznika kierunku fazy (F) a wejsciowe zaciski tego przelacznika dolaczone sa do wyjsc dwustanowego zródla sygnalów kierunku fazy poczatkowej odpowiednio: echa pierwsze do zacisku (FN) i drugie do zacisku (FO), przy czym wyjscie funktora (SM2)jest polaczone z wejsciem zegarowym (CK) przerzutnika (PJK) azkolei wejscie (J) tego przerzutnika zlaczonejest z wejsciem (D) dostepnosci echa programatora sekwencji zalaczania kluczy (PSZ) oraz poprzez funktor inwersji (I) z wejsciem (K) równiez tego przerzutnika, natomiast wejscie (Q) przerzutnika (PJK)jest podane na wejscie odblokowujace ukladu zalaczania kluczy (UZK)i stanowi wyjscie (T) czasu trwania echa kalibra¬ tora, wedlug wynalazku, ponadto generator impulsowy jednostek glebokosci (GJG) podlaczony jest do: wejscia(Z) ukladu nastawyglebokosci echa wwarstwie (GEW)pierwszego wejscia dwuwejsciowego funktora koniunkcji (B2) i wejsc zliczajacych (Z) ukladów nastaw glebokosci (UNG) i warstwy (UNW), natomiast do drugiego wejscia ukladu nastaw glebokosci (UNG) dolaczone jest wyjscie generatora impulsów wyzwalaja¬ cych (GIW) bedace zarazem wyjsciem wyzwalajacym (TR) kalibratora, a wyjscie ukladu nastaw glebokosci (UNG) sprzegniete jest z drugim wejsciem ukladu nastaw warstwy (UNW), zas wyjscie tego ukladu jest jednoczesnie wyjsciem (WA) kalibratora i jest ono dolaczone do pierwszego wejscia dwuwejsciowego funktora koniunkcji (BI) na którego drugie wejscie podane jest wyjscie funktora koniunkcji (B2), a ponadto wyjscie ukladu (UNW)jest jeszcze dolaczone do wejscia wyzwalajacego ukladu nastawy glebokosci echa w warstwie (GEW), przyczym wyjscie tego ukladu (GEW)jest dolaczone dodrugiego wejscia dwuwejsciowego funktora koniunkcji (B2) i na koncu programator sekwencji zalaczania (PSZ)jest wieloprzewodowo sprzeg¬ niety na swoim wyjsciu z wejsciem sterujacym ukladu zalaczania kluczy analogowych (UZK), którego to ukladu (N) wyjsc jest podlaczone do (N) wejsc sterowania zalaczaniem kluczy (KI, K2,...,KN) zespolu kluczy analogowych (ZKA) w przyporzadkowaniu kolejnosciowym, to jest takim, ze odpowiadajace sobie w kolejnosci wyjscia i wejscia ukladów (UZK) i (ZKA) sa ze soba zwarte.121633 GUBOKOK ECHA W WARSTWIE WA _£igj_ ck- d- (3- nnnn^np n -^t *. t _Fig^2_ PL