Przedfriiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie do zamiany ruchu obroto¬ wego na ruch udarowy, rózniace sie tern od znanych urzadzen tego rodzaju, ze ruch wsteczny czesci udarowej osiaga sie za posrednictwem kowadla, na które ude¬ rzenie sie przenosi, a nie np. przez wspól¬ dzialanie z czescia obracajaca sie (nape¬ dzana) jak to stosuje sie obecnie.W mysl niniejszego wynalazku wyko¬ nano nowe urzadzenie w ten sposób, ze w napedzanej czesci obrotowej jest pomie¬ szczona czesc udarowa, przesuwana w kierunku wzdluz osi i zaopatrzona w sko¬ sna powierzchnie udarowa, która w jed- nem z krancowych polozen czesci udaro¬ wej wspóldziala z powierzchnia udarowa kowadla, przyczem zastosowano tez za¬ sobnik energji, do którego doprowadza sie cala energje, lub czesc sily potrzebnej do wywolania ruchu udarowego.Aby praca walu napedowego odbywala sie bez wstrzasnien, musza byc zachowane pewne warunki, które objasniono ponizej w zwiazku z fig. 1. Jako zalozenie przyje¬ to, ze do prowadzenia czesci udarowej w czesci obrotowej sluza: srubowy zlobek wykonany w tej ostatniej oraz czop lub klin przymocowany do przesuwajacej sie czesci udarowej a wchodzacy w wymienio¬ ny zlobek prowadniczy.Dalej przyjeto, ze wzniesienie zlobka w napedzanej czesci obrotowej (wal na- pedny)H = 2nr tga Z równan II — otrzymuje sie: w2 — ^i. , , . . , r i ^ 0;!= — (v,—v2), a po podstawieniu gdzie r = srednicy walu napedowego, H a = kat wzniesienia. Przyjeto równiez, równania I : ze pochylanie skosnej powierzchni udaro¬ wej kowadla h=2*R Mjfa-2-? Ul ™ (V2 — Vi) = k cosp 2 tc / , » f _ „ fV2 —vJ = At sinp. 72 H i przez podzielenie otrzymuje sie gdzie p = katowi pochylenia, 7? = sred¬ nicy. Jezeli przy uderzeniu nie dziala tar¬ cie, a zmienna sila miedzy masa uderza¬ jaca i kowadlem = p i dziala na srednicy R, to udzerzenie Hm lecz——r- = 2tu./ 2;u 77m ttP' 2* r /gp 77 '2tt.7 /z ff.fc = 4 TT2 / m fc = jpdt —j v m dv = m (v^ — vj.Jezeli sile te rozlozymy na skladowa ka w kierunku osi i skladowa kt styczna, to k a = k cos P, a moment A / . *R = K. sin p. R.Jezeli m oznacza mase czesci udaro¬ wej, 7 jej moment bezwladnosci, wzgledem obrotowego walu, v1 v2 — jej szybkosc przed uderzeniem, wzglednie po uderze¬ niu, w1 i w2 odpowiednie bezwzgledne szyb¬ kosci katowe czesci udarowej, to biorac vx jako wartosc ujemna, a v2 jako wartosc dodatnia, otrzymuje sie J m (v2 — Vi) = ka = K cosP 1—7 (w2—wi)=klR^k sinp.7?.Jezeli wo = szybkosci katowej walu napedowego, to warunek pracy walu bez wstrzasnien w pochwie wyraza sie: II w1 = w0— -jj- vi 2x W2 = Wo—Tj-' ^2 Jezeli natomiast uderzenie odbywa sie z tarciem, to przecietne tarcie mozna okre¬ slic zapomoca kata tarcia P. Przeprowa¬ dziwszy taki sam rachunek jak wyzej o- trzymuje sie m 'tg Q+P)' Z wywodów tych wynika, ze jezeli ksztalt czesci udarowej jest wiadomy, to znaczy dane jest m i 7, to kazdej wielkosci wzniesienia h powierzchni udarowej kowa¬ dla odpowiada okreslona wielkosc wznie¬ sienia H zlobka w wale napedowym, nie¬ zalezna ód szybkosci vx uderzenia, to zna¬ czy niezalezna od sily uderzenia czesci u- darowej i od stosunku v2 do vA czyli od podatnosci podstawy.Jezeli zatem wzniesienia h i H sa okre¬ slone w sposób wlasciwy, to czesc udaro¬ wa porusza sie w zlobku bez wstrzasnien, niezaleznie od sily uderzen, od ilosci ob¬ lotów silnika, od podatnosci, bo trzeba zauwazyc, ze podatnosc podstawy zmie¬ nia sie zaleznie od wykonywanej roboty i jest inna przy nitowaniu, inna przy na¬ wiercaniu i t. d.Wyzej podane wzory wskazuja rów- — 2 —niez, ze sila i napiecie sprezyny lub po¬ dobnej czesci laczace] czesc udarowa z walem napedowym nie wplywa na prace bez wstrzasnien. Zmiana napiecia sprezy¬ ny przy tej samej ilosci obrotów walu na¬ pedowego wplywa tylko na zmiane ilosci uderzen czesci udarowej, gdyz silniejsza sprezyna zwieksza ilosc uderzen.Przy uzyciu urzadzenia wykonanego w mysl niniejszego wynalazku mozna zatem zmieniac ilosc uderzen przez prosta wy¬ miane sprezyny, a przy odpowiedniem do¬ braniu ilosci obrotów walu napedowego i napiecia sprezyny mozna dostosowywac ilosc i sile uderzen do kazdorazowych wy¬ magan. 4 iz2 1 Ze wzoru H.h = wynika, ze m jezeli moment bezwladnosci czesci udaro¬ wej jest bardzo duzy, to kat wzniesienia zlobka w wale napedowym wynosi 90°, to znaczy w1 = wo = w2. W tym- wypadku ruch czesci udarowej (kloca) jest w sto¬ sunku db walu napedowego osiowy, nato¬ miast jezeli kat ten a jest mniejszy od 90°, to wtedy ruch osiowy laczy isie z ru¬ chem obwodowym. Prowadzenie na obwo¬ dzie zapómoca zlobka, czopa lufo klina nie jest konieczne i moze byc wykonane tak¬ ze w inny sposób. Tak np. czesc udarowa moze byc wykonana jako nakretka, a wal jako sruba, albo naodwrót. Mozna sobie równiez wyobrazic, ze obroty silnika nie przenosza sie na czesc udarowa przymu¬ sowo (jak wyzej zaznaczono), lecz za po¬ srednictwem jakiegos urzadzenia sprezy¬ stego, mianowicie czesc udarowa jest po¬ laczona z walem napedowym w ten spo¬ sób, ze w okresie wstecznego ruchu czesci udarowej (kloca) gromadzi sie zasób ener- gji w sprezynie nietylko wskutek jej sci¬ skania lub rozciagania, lecz takze wskutek jej skrecania.Jako zasobniki energji ruchu postepo¬ wego czesci udarowej moga sluzyc nietyl¬ ko sprezyny, lecz takze inne stosowne u- rzadzenia, jak np. sprezarki powietrzne.Do celów gromadzenia energji mozna tez uzytkowac sile odsrodkowa w ten sposób, ze powracajaca czesc udarowa dziala za posrednictwem np. dzwigni na regulator odsrodkowy, obracajacy sie wraz z walem napedowym tak, ze ciezar lub ciezary re¬ gulatora zblizaja sie do srodka obrotu wbrew dzialaniu sily odsrodkowej. W mysl niniejszego wynalazku mozna równiez wy¬ konac zasobnik energji w ten sposób, ze czesc udarowa odbywajac droge powrotna podnosi np. zapómoca stosownej prze¬ kladni odpowiedni ciezar, którego energje potencjalna przenosi sie potem znowu na czesc udarowa, w czasie jego ruchu na¬ przód. Do tego samego celu mozna tez u- zyc jakiejs czesci obciazonej niesymetrycz¬ nie, która w czasie ruchu powrotnego cze¬ sci udarowej wychodzi z polozenia rów¬ nowagi stalej i gromadzi w sobie pewien zasób energji, która oddaje czesci udaro¬ wej w czasie jej ruchu naprzód.Jezeli sprezanie powietrza nie ma za¬ stosowania do celów gromadzenia ener¬ gji, to jednak sprezanie powietrza przez powracajaca czesc udarowa moze byc za¬ stosowane np. do chlodzenia czesci urza¬ dzenia narazonych na dzialanie ciepla, al¬ bo do przedmuchiwania nawierconych o- tworów, o ile omawiane urzadzenie sluzy jako wiertarka górnicza i t. d. Jezeli za¬ stosowano prowadzenie czesci udarowej tego rodzaju, to czesc ta w okresie ruchu powrotnego wykonuje mniej obrotów niz wal napedowy, a w okresie ruchu robocze¬ go obrotów wiecej, to wtedy praca odbywa sie nietylko bez wstrzasnien, lecz oprócz tego osiaga sie jeszcze te korzysc, ze na¬ ped nie potrzebuje pochlaniac 'calej ener¬ gji niezbednej do uderzenia, przez wyzy¬ skanie zmniejszania sie szybkosci katowej czesci udarowej. Przy odpowiednim dobo¬ rze wymiarów poszczególnych czesci zy¬ skuje sie okolo 75% calkowitej energji u- derzenia. — 3 —Na rysunku przedstawiano kilka przy¬ kladów wykonania przedmiotu wynalazku w celu lepszego objasnienia mysli prze- wodiniej niniejszego wynalazku.Na fig, 2 wal napedowy 1 jest zao¬ patrzony w zlobek prowadniczy 2, np. ta¬ kiego ksztaltu jak na fig. 1. Na wale / jest osadzona przesuwnie czesc udarowa 3, której czop 4 przesuwa sie w zlobku prowadniczym 2. Do wolnego konca walu 1 jest przymocowany czop prowadniczy 7, który wchodzi w odpowiedni wykrój kowa¬ dla 6, osadzonego w ramie 5 w ten sposób, ze kowadlo to moze sie tylko przesuwac, a nie obracac, czemu przeszkadza klin 12.Czesc udarowa i kowadlo 6 sa zaopa¬ trzone w jedna lub kilka powierzchni uda¬ rowych 8, wziglednie 9, wykonanych, w mysl niniejszego wynalazku tak, jak to np. wskazuje fig. 1. Jako naped sluzy spre¬ zyna 10 laczaca czesc udarowa 3 z walem 1 w ten sposób, ze konce sprezyny sa przy¬ mocowane do sworzni 4 i 11.Na fig. 3 liczba 1 oznacza wal napedo¬ wy, 2 zlobki prowadnicze walu, 3 czesc udarowa, osadzona przesuwnie w wydra¬ zonym koncu walu 1 i zaopatrzona w czo¬ py 4 wchodzace w zlobki prowadnicze. Ko¬ wadlo 6 jest osadzone takze przesuwnie w ramie 5 i jest zabezpieczone od obrotu za- pomoca klina 12. Skosne powierzchnie u- darowe kowadla i czesci udarowej ozna¬ czono cyframi 9 i 8. Naped stanowi spre¬ zyne 10, opierajaca sie jednym koncem na czesci udarowej, a drugim na wale nape¬ dowym.Urzadzenie przedstawione na fig. 4 róz¬ ni sie tern od urzadzenia przedstawionego na fig. 3, ze jako naped sluzy sprezone powietrze przestrzeni powietrznej 14, znajdujacej sie pomiedzy tylna powierzch¬ nia czesci udarowej 3, a tylna scianka we¬ wnatrz pustego walu napedowego /.Wykonanie wedlug fig. 5 rózni sie tyl¬ ko tern od wykonania przedstawionego na fig. 2, ze zlobki prowadnicze 2 wykonane sa jako zlobki srubowe o odpowiedniem wzniesieniu, wykonane na koncu walu na¬ pedowego 1.Fig. 6 przedstawia wykonanie, W któ- rem czesc udarowa 3 jest wodzona zapo- moca sworznia 4, przesuwajacego sie w zlobku 2.W urzadzeniu przedstawionem na fig. 7 zastosowano jako naped sprezone powie¬ trze w przestrzeni 14, oraz sprezyny 10.Wykonanie wedlug fig. 8 rózni sie tyl¬ ko tern od wykonania wedlug fig. 3, ze ko¬ wadlo 6 jest zaopatrzone w sworzen pro¬ wadniczy 15, na którym czesc udarowa jest osadzona przesuwnie, co umozliwia jej centrowanie.Nalezy zaznaczyc, ze przez pochyle po¬ wierzchnie udarowe nalezy rozumiec wszel¬ kie powierzchnie, zapomoca których obra¬ cajaca sie czesc udarowa moze otrzymac ruch powrotny. Powierzchnie te moga byc zatem krzywe, a czesc udarowa moze sie skladac z jednej lub kilku kul, albo z in¬ nych odpowiednich bryl geometrycznych. PL