Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymy¬ wania zólcieni reaktywnych rozpuszczalnych w wodzie, nadajacych sie do druku i do ciaglych metod barwienia, o ogólnym wzorze 1, w którym B oznacza reszte zóltego barwnika monoazowego, zawierajacego co najmniej jedna , grupe suflono¬ wa, a R oznacza atom wodoru lub grupe alkilo¬ wa, zawierajaca 1—4 atomów wegla.Zólcienie reaktywne o ogólnym wzorze 1, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, sa znane z polskiego opisu patentowego nr 93 340.Sposób ich wytwarzania polega na kondensacji chlorku cyjanuru w dowolnej kolejnosci i przy równomolowym stosunku reagentów z barwnikiem monoazowym o ogólnym wzorze 2, w którym sym¬ bole maja wyzej podane znaczenia oraz z kwasem aminometylenosulfonowym.Wytworzone barwniki wyodrebnia sie ze sro¬ dowiska reakcji poprzez wysolenie chlorkiem so¬ dowym lub potasowym i odfiltrowanie wytraco¬ nego osadu barwnika.Stwierdzono jednak, ze niektóre zólcienie re¬ aktywne, zwlaszcza zólcienie zawierajace co naj¬ mniej dwie grupy sulfonowe w ukladzie chromo- genowym oraz jako moderator reszte kwasu ami- nometylenosulfonowego, posiadaja bardzo wysoka rozpuszczalnosc w wodzie, co w praktyce przemy¬ slowej stwarza trudnosci przy ich wyodrebnianiu ze srodowiska reakcji. 10 20 25 30 Ponadto stwierdzono, ze w procesie kondensa¬ cji kwasu aminometylenosulfonowego z barwni¬ kiem dwuchlorotriazynowym w srodowisku wod¬ nym i podwyzszonej temperaturze nastepuje czes¬ ciowy rozklad kwasu aminometylenosulfonowego, co przy stosowaniu sposobem wedlug wynalazku- opatentowanego za numerem 93 340 równomólo- wych ilosci substratów prowadzi do niepelnego podstawienia chlorku w ukladzie triazynowym resz¬ ta kwasu aminometylenosulfonowego, wsl£&tek"C2@- go w procesie kondensacji nastepuje czesciowa hy¬ droliza aktywnego chloru, powodujac spadek wy¬ dajnosci i jakosci barwnika.Sposobem wedlug wynalazku w procesie kon¬ densacji kwasu aminometylenosulfonowego z bar¬ wnikiem dwuchlorotriazynowym o ogólnym wzo¬ rze 3, w którym symbole maja wyzej podane zna¬ czenia, prowadzonym wedlug patentu nr 93 340, stosuje sie na 1 mol barwnika dwuchlorotriazy- nowego o ogólnym wzorze 3 1,1—1,3 mola kwasu aminometylenosulfonowego, a po zakonczeniu kon¬ densacji, ewentualnie po dodaniu do masy pore¬ akcyjnej srodków stabilizujacych, takich jak mie¬ szanina ortofosforanów jedno- i dwusodowego lub mocznik, wypelniajacych i/lub przeciwpylnych, jak np. mieszanina oleju wrzecionowego z emul¬ gatorem niejonowym, suszy sie uzyskany barwnik bezposrednio z roztworu w suszarni rozpylowej.Barwniki dwuchlorotriazynowe okreslone ogól¬ nym wzorem 3, otrzymuje sie znanymi metodami, 119 381119 381 np. przez kondensacje chlorku cyjanuru, przy równomolowym stosunku reagentów, z barwni¬ kiem monoazowym o ogólnym wzorze 2 lub przez kondensacja chlorku cyjanuru, przy równomolo¬ wym stosunku reagentów, z dwuamina aroma- 5 tyczna, zawierajaca co najmniej jedna grupe sul fonowa, dwuazowanie produktu kondensacji i sprzeganie uzyskanego dwuazozwiazku ze sklad¬ nikiem biernym.Proces kondensacji barwnika dwuchlorotriazy- 10 nowego z kwasem aminometylenosulfonowym pro - wadzi sie w srodowisku wodnym w obecnosci srodka wiazacego kwas, korzystnie przy pH 6—7 w temperaturze 40—60°C. Jako srodka wiazacego kwas uzywa sie wodorotlenku, weglanu lub wo- 15 doroweglanu sodowego lub potasowego, ewentu¬ alnie soli dwu- i trójsodowych kwasu ortofosfo¬ rowego. Prowadzac proces wytwarzania barwni¬ ków^ ~ftgólnym~ .wzorie 1, w którym symbole ma¬ ja wyzej podane znaczenia, sposobem wedlug wy-, 20 nalazku, otrzymuje sie z wysoka wydajnoscia bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie barwniki, nie zawierajace produktów hydrolizy barwnika dwuchlorotriazynowego.Wysoka czystosc otrzymanych barwników urno- 25 zliwia pominiecie procesu wydzielania ich ze sro¬ dowiska reakcji przez wysolenie i pozwala na suszenie mieszaniny poreakcyjnej w suszarni rozpylowej bezposrednio po zakonczeniu procesu kondensacji, po ewentualnym dodaniu srodków 30 stabilizujacych, wypelniajacych i/lub przeciw- pylnych.Otrzymywane tym sposobem barwniki sa przy¬ datne szczególnie do ciaglych metod barwienia i druku wyrobów z wlókien celulozowych. Cha- 35 rakteryzuja sie wysokim stopniem zwiazania barwnika z wlóknem, szczególnie w metodach do¬ grzewania oraz, bardzo dobrymi wlasciwosciami uzytkowymi. v Wynalazek ilustruja, nie ograniczajac jego za- 40 kresu nastepujace przyklady, w których czesci i procenty oznaczaja czesci i procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza.Przyklad I. W 450 czesciach wody rozpusz- 45 cza sie 52,0 czesci soli dwusodowej kwasu 2-ami- nonaftaleno-4,8-dwusulfonowego. Nastepnie doda¬ je sie 250 czesci lodu oraz 45 czesci 30°/a kwasu solnego i dwuazuje w temperaturze 0—10° przez wprowadzenie roztworu 10,5 czesci azotynu sodo¬ wego w 50 czesciach wody. Otrzymany zwiazek dwuazoniowy, po zniszczeniu nadmiaru kwasu azotawego, dodaje sie do roztworu 33,5 czesci mieszaniny w stosunku 1:1 kwasów 1-aminona- ftaleno-6- i -7-sulfonowego w 500 czesciach wo¬ dy, zobojetnionej weglanem sodowym do pH 5,5—6,0. Sprzeganie prowadzi sie w temperaturze 5—10° przy wartosci pH nizszym od 4. Po zakon¬ czeniu procesu sprzegania dodaje sie 20l0/o roz¬ twór weglanu sodowego do osiagniecia pH okolo 7. Do otrzymanego roztworu barwnika aminomo- noazowego dodaje sie 0,7 czesci produktu siarczy- nowania maleinianu dwuetyloheksylowego, 300 czesci lodu i 27,8 czesci chlorku cyjanuru. Calosc miesza sie w temperaturze 5—10°, utrzymujac przez wkraplanie 10°/o roztworu weglanu sodo¬ wego wartosc pH srodowiska w granicach 7—7,2.Po zakonczeniu procesu kondensacji roztwór barwnika dwuchlorotriazynowego klaruje sie, wy¬ dziela barwnik przez wysolenie chlorkiem potaso¬ wym i odsacza. Paste barwnika zawiesza sie w 600 czesciach wody, dodaje 15,5 czesci kwasu aminometylenosulfonowego, podgrzewa calosc do temperatury 50—55° i miesza w ciagu okolo 3 go¬ dzin, utrzymujac przez dodawanie 20*/* roztworu weglanu sodowego pH srodowiska w granicach 6,0—6,5. Po zakonczeniu procesu kondensacji ma¬ sy reakcyjnej dodaje sie 9 czesci ortofosforanu dwusodowego, 3 czesci ortofosforanu jednosodowe- go, 7 czesci heksametafosforanu sodowego, 3 czesci mieszaniny oleju wrzecionowego z emulgatorem niejonowym i po dokladnym wymieszaniu suszy w suszarni rozpylowej. Otrzymuje sie barwnik monochlorotriazynowy, barwiacy wlókno celulo¬ zowe na kolor zólty o czerwonym odcieniu. Wy- barwienia i druki wyrózniaja sie czystoscia bar¬ wy i bardzo dobrymi odpornosciami uzytkowymi.W tabeli podano dalsze przyklady barwników otrzymanych sposobem opisanym w przykladzie I, na drodze kondensacji chlorku cyjanuru z barwnikiem aminoazowym, uzyskanym w zna¬ ny sposób przez sprzeganie zdwuazowanego sklad¬ nika czynnego, podanego w kolumnie 2, ze sklad¬ nikiem biernym, wymienionym w kolumnie 3 oraz kondensacje z kwasem aminometylenosulfo - nowym. Wytworzone zólcienie reaktywne barwia wlókno celulozowe w sposób trwaly na odcienie wymienione w kolumnie 4.Tabela Przyklad 1 11 III IV V Skladnik czynny 2 kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy Skladnik bierny 3 3-aminotoluen 3-N-metyloaminotoluen 1 -amino-3-acetyloaminobenzen l-amino-3-metylo-6-metoksyben- zen Barwa 4 zólta zólta • zólta zólta z odcieniem czerwonym ¦ ¦ .119 381 cd. tabeli Przyklad 1 VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX XXI XXII ¦ XXIII XXIV xxv XXVI Skladnik czynny 2 kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój,- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy kwas 4-nitro-4'aminostilbeno-2,2'- -dwusulfonowy kwas 4-nitro-4'aminostilbeno-2,2'- -dwusulfonowy kwas anilino-2,5-dwusulfonowy kwas anilino-2,5-dwusulfonowy kwas anilino-2,5-dwTusulfonowy kwas l-amino-3-acetyloaminoben- zeno-6-sulfonowy (po sprzeganiu hydrolizuje sie grupe acetylowa) kwas l-amino-3-acetyloaminoben- zeno-6-sulfonowy (po sprzeganiu hydrolizuje sie grupe acetylowa) kwas l-amino-3-acetyloaminoben- zeno-6-sulfonowy (po sprzeganiu hydrolizuje sie grupe acetylowa) kwas l-amino-3-acetyloaminoben- zeno-6-sulfonowy (po sprzeganiu hydrolizuje sie grupe acetylowa) Skladnik bierny 3 3-aminofenylomocznik l-amino-3-acetyloamino-6-meto- ksybenzen kwas l-aminonaftaleno-7-sulfo- nowy kwas l-aminonaftaleno-6-sulfo- nowy kwas l-aminonaftaleno-8-sulfo- nowy N-etyloanilina 3-N-((3-hydroksyetylo)-aminoto- luen 3-aminofenylomocznik 1-amino-3-acetyloaminQbenzen 1-amino-3-metylo-6-metoksyben- zen 3-aminofenylomocznik l-amino-3-acetyloaminobenzen N-metyloanilina l-amino-3-acetyloaminobenzen kwas l-aminonaftaleno-6-sulfo- nowy l-amino^2-metoksy-5-metyloben- zen mieszanina kwasów 1-aminona- ftaleno-6- i -7-sulfonowego 1 -(4'-sulfofenylo)-3-karboksypira- zolon-5 l-(4'-sulfofenylo)-3-metylopirazo- lon-5 l-(2',5'-dwuchloro-4'-sulfofenylo)- -3-.metylopirazolon-5 l-(2'-chloro-5'-sulfofenylo)-3-me- tylopirazolon-5 Barwa 4 zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem, czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym 1 zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym zólta z odcieniem czerwonym czcrwonózólta czerwonozólta czerwonozólta zólta zólta zóltozielona zóltozielona |119 381 ciel. tabeli Przyklad 1 XXVII XXVIII XXIX Skladnik czynny 2 kwas l-amino-4-acetyloamino-6- -sulfonowy (po sprzeganiu hydro- lizuje sie grupe acetylowa) kwas l-amino-4-acetyloamino-6- -sulfonowy (po sprzeganiu hydro- lizuje sie grupe acetylowa) kwas l-amino-4-acetyloamino-6- -sulfonowy (po sprzeganiu hydro- lizuje sie grupe acetylowa) Skladnik bierny 3 l-(2'-chloro-5'-sulfofenylo)-3-me- tylopirazolon-5 l-(4'-sulfofenylo)-3-karboksypira- zolon-5 l-(4'-sulfofenylo)-3-metylopirazo- lon-5 Barwa 4 zóltozielona i zólta z czerwonym odcieniem zólta z czerwonym odcieniem Zastrzezenie patentowe 20 Sposób otrzymywania zólcieni reaktywnych rozpuszczalnych w wodzie, o ogólnym wzorze 1, w którym B oznacza reszte zóltego barwnika mo- noazowego, zawierajacego co najmniej jedna 25 grupe sulfonowa, a R oznacza atom lub grupe alkilowa zawierajaca 1—4 atomów wegla, na dro¬ dze kondensacji kwasu aminometylenosulfonowe- go z barwnikiem dwuchlorotriazynowym o ogól¬ nym wzorze 3, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, wedlug patentu nr 93 340, zna¬ mienny lym, ze na 1 mol barwnika dwuchloro- triazynowego o ogólnym wzorze 3 stosuje sie 1,1—1,3 mola kwasu aminometylenosulfonowego, a po zakonczeniu kondensacji, ewentualnie po do¬ daniu do masy poreakcyjnej srodków stabilizu¬ jacych, wypelniajacych i/lub przeciwpylnych, su¬ szy sie uzyskany barwnik 'bezposredinio z roztwo¬ ru w suszarni rozpylawej.B-N-C /N=CS N R %H-C NNHCH2-503H wz. OT 1 B-NH R B-N-C N wzdr 3 L.Z.Graf. 2-d Nr 2 — 179/83 100 egz. A4 Cena 100 zl PL