Przedmiotem wynalazku jest sposób separacji pancerzy chitynowych z maczki ze skorupiakówmorskich zwlaszcza z kryla antarktycznego i urzadzenie do realizacji tego sposobu w postaci rozdzielacza elektrostatycznego.Wynalazek dotyczy technologii przemyslowego przetwórstwa nierybnych produktów morza w szczegól¬ nosci technologii przemyslowego wyrobu maczki bezchitynowej z kryla, i odzyskiwania w celach surowco¬ wych chityny z pancerzy oraz konstrukcji urzadzen w postaci separatorów elektrostatycznych.Znane sa sposoby rozdzialu pylistych drobnoczasteczkowych substancji pochodzenia organicznego, realizujace fizyczna zasade róznicy w aktywnosci elektrostatycznej róznych skladników fizycznej nadkoloi- dalnej mieszaniny skladników mieszaniny, wprowadzanej w obreb oddzialywania pola elektrycznego. Wed¬ lug tej zasady realizuje sie na przyklad elektrostatyczne sortowanie na urzadzeniach przedstawionych w opisach patentcv\)ch RFN nr nr 1 219 874 i 881 782 gdzie sortowany material ziarnisty jest grawitacyjnie przeprowadzany przez otwarto-przestrzenne strefy oddzialywania pola elektrycznego w ukladzie kaskado¬ wym, z usytuowanymi w pionie elektrodami pola elektrycznego i rozdzielany w efekcie koncowym na elementy o zdecydowanie plusowym ladunku jako jedna frakcje i elementy o zdecydowanie minusowym ladunku jako druga z wysortowywanych frakcji a nadto na frakcje o ladunku mieszanym. Dzieje sie to wskutek wzmiankowanej róznicy w aktywnosci elektrostatycznej tych frakcji, i odbywa sie w dwu fazach lub w wiecej niz dwu fazach rozdzialu, w przypadku rozwiazania wedlug opisu patentowego nr 881 782.W sposobie, który jest opisany w opisie patentowym nr 1 219 874 stosuje sie podobnie jak poprzednio opisano równiez dzialanie segregujace pola elektrycznego wytwarzanego pomiedzy elektroda czynna jaka jest wirujacy bebnowy element przenosnikowy, a elektroda bierna osadzona na stale jak równiez przez nadanie substancji kierowanej do rozdzialu wstepnej jej jonizacji przez przeprowadzenie przez strefe oddzia¬ lywania pola w fazie zadawanie jej do procesu.Znane urzadzenia realizujace opisane sposoby postepowania wedlug patentów RFN nr nr 1 219 874 i 881 782 zawieraja w obydwu przypadkach element podstawowy jakim jest wirujacy w osi poziomej beben transportowy, wspólpracujacy z wspólosiowymi z nim elektrodami elektrycznego pola odchylajacego oraz ukladem rynien kierujacych frakcje wyseparowanych skladników sortowanego surowca. W przypadku rozwiazania wedlug opisu nr 1219874 stosuje sie beben transportowy zaopatrzony w wykonane na jego powierzchni segmenty galwanicznie od siebie odseparowane i polaczone indywidualnie kazdy z ukladem diod pólprzewodnikowych we wnetrzu bebna umieszczonych, czyniacych ten beben wielosegmentowa elektroda separujaca. W urzadzeniu tym zastosowane sa równiez dolne zbiorniki pojemnosciowe odgrani-2 118166 czone od siebie pionowymi ustawialnymi sciankami dzielacymi poszczególne frakcje wysortowywanego surowca o zdecydowanie dodatnim ladunku, zdecydowanie ujemnym ladunku oraz o ladunku mieszanym to jest dla elektrycznego pola obojetnym. W rozwiazaniu wedlug opisu nr 881 782 stosuje sie uklad pionowo ustawionych jeden nad drugim kilku obrotowych poziomoosiowych bebnów wspólpracujacych z równoleg¬ lymi do nich elektrodami z korytami separujacymi kaskadowo w grawitacyjnym przeplywie poszczególne wyseparowywane frakcje o róznym stopniu oczyszczenia.Znane i opisane sposoby i urzadzenia te sposoby realizujace w ich zastosowaniu do separacji pancerzy chitynowych z drobnopylistej maczki organicznej otrzymanej z kryla antarktycznego wykazuja szereg wad i niedogodnosci. W szczególnosci, w znanych sposobach przeprowadza sie pylista substancje przez strefy -polaryzacji przemiennej wertykalnej pola elektrycznego wytwarzanego przez generacje potencjalu elektry¬ cznego dobrze nadajace sie do sortowania (lub oczyszczania) materialu na przyklad nasiennego o stosun¬ kowo dosc duzym ciezarze jednostkowym i granulacji, nie nadajacym sie jednak zupelnie do rozdzielania skladników maczki pochodzenia organicznego ze skorupiaków morskich. Maczka ta ma znacznie nizszy dfezar jednostkowy i mniejsza granulacje. Odpowiednie urzadzenia realizujace znane sposoby postaci rozdzielaczy elektrostatycznych w ich praktycznym wykonaniu sa konstrukcjami o znacznej wysokosci (w przypadku 881782) lub o wielkiej liczbie elementów ruchomych, pochlaniajacych duzo energii. Ta ich energochlonnosc oraz dyspozycyjna wysokosc calkowicie dyskwalifikuje je w przypadku potrzeby uzycia na statku rybackim polawiajacym kryla i wytwarzajacym zen wysokobialkowa maczke bezchitynowa z kryla i chityne w postaci wyseparowanych pancerzyków, zwlaszcza wobec potrzeby uzyskania z nich znacznych wydatków jednostkowych.Wynalazek winien zrealizowac zadanie zaprojektowania sposobu separacji pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich, eliminujacego wskazane wady znanych elektrostaty¬ cznych grawitacyjnych metod rozdzialu i zaprojektowania urzadzenia zwartego o malej wysokosci, malo- energochlonnego, nadajacego sie do zastosowania zwlaszcza na statkach rybackich, przystosowanych do po- polowu i przemyslowego przetwórstwa nierybnych produktów morza.Zalozone cele realizuje sposób separacji pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki ze skorupia¬ ków morskich wedlug wynalazku dzieki rozprowadzeniu maczki w cienkiej warstwie korzystnie na przenos¬ niku tasmowym poziomym wibrujacym i nastepnie zblizeniu tej warstwy do ciala bedacego izolatorem elektrycznosci, naelektryzowanego przez tarcie ladunkiem elektrycznosci statycznej, z nastepnym oddziele¬ niem od tego ciala pancerzy chitynowych i odseparowaniem ich od maczki w drodze mechanicznej przez zgarnianie.Postawione zadanie realizuje równiez urzadzenie wedlug wynalazku dzieki temu, ze sklada sie z zasobnika maczki krylowej osadzonego nad poczatkiem czesci czynnej przenosnika tasmowego nad którego srodkowa czesciajest ustawiona obrotowa ruchoma tarczowa elektroda zbierajaca. Elektroda ta ma mecha¬ nizm zmiany wielkosci szczeliny zawartej pomiedzy nia i tasma przenosnika, w której to szczelinie w kontakcie ciernym z powierzchnia robocza elektrody znajduje sie walek elektryzujacy tarciowy oraz usta¬ wiona w stosunku don, pod katem nie mniejszym niz 90°, listwa zgarniajaca, uziemiona uziemieniem. Listwa ta ma pod nia osadzony przenosnik tasmowy i zsyp wyseparowanych elektrostatycznie pancerzyków. Pod walkiem biernym przenosnika tasmowego jest ustawiony zsyp wyseparowanej wysokobialkowej bezchityno- wej maczki z kryla. Pod srodkowa czescia tasmy przenosnika w jej czesci biernej znajduje sie elektroda uziemiajaca. Urzadzenie jest zaopatrzone w dwa walki elektryzujace i dwie listwy zgarniajace ustawione w jednej osi w lustrzanym odbiciu. Tasma przenosnika jest zaopatrzona w urzadzenie wytwarzajacejej drgania lub wibracje, a tarczowa elektroda zbierajaca jest sprzadzona z materialu dielektrycznego najkorzystniej z polistyrenu, polietylenu lub polimetakrylanu metylu.Sposób i urzadzenie do separacji pancerzy chitynowych z kryla wedlug wynalazku, realizujac posta¬ wione zadanie, wykazuja jednoczesnie szereg korzystnych cech technicznych i techniczno-uzytkowych.Urzadzenie w szczególnosci umozliwia uzyskiwanie wysokogatunkowych surowców dla dalszego przerobu na produkty oparte o wykorzystanie chitynazy,jak równiez pozwala na uzyskanie wysokobialkowej maczki ze skorupiaków morskich, zwlaszcza z kryla antarktycznego, praktycznie pozbawionej wtracen chityno¬ wych, nadajacej sie do bezposredniego lub posredniego skarmiania zwierzat hodowlanych, szczególnie przez ptactwo domowe, jak równiez dla hodowli wsadowych szczególnie szlachetnych gatunków ryb slodkowodnych.Urzadzenie wedlug wynalazku, dzieki zastosowaniu w nim podzespolów majacych mozliwosc regulacji parametrów ich pracy w szerokim zakresie, nadaje sie do wykorzystywania go w warunkach morskich na statku rybackim polawiajacym kryla antarktycznego i poddajacym go bezposredniej przeróbce na maczke krylowa w znanych fabrykach statkowych maczki paszowej.Sposób wedlug wynalazku jest szczególowo opisany na przykladzie jego realizacji w urzadzeniu.Przyklad. Uzyto lOOOg maczki z kryla o skladzie: NaCl — 3%, H2O — 10%, tluszcz 15%,pancerze 15%, bialko 57%. Maczke te zalano 2000ml octanu etylu, calosc mieszano w temperaturze 20°C w czasie 20 minut nastepnie oddzielano czesci stale od plynacych droga przecedzenia mieszaniny maczkowo-potasowej118166 3 przez parokrotnie zlozona gaze opatrunkowa i nastepnie odcisnieto mechanicznie. Uzyskana porcje odtlu¬ szczonej wstepnie maczki poddano powtórnie ekstrakcji w octanie etylu, zalewajac maczke 1200ml rozpu¬ szczalnika i energicznie calosc mieszajac a nastepnie rozdzielajac maczke od rozpuszczalnika w sposób wyzej opisany.Uzyskano w wyniku dwukrotnie prowadzonej ekstrakcji 800g maczki zawierajacej 28g NaCl, 68g H:0, 12g tluszczu, 149,6g pancerzy chitynowych i 542,4g bialka, co odpowiada nastepujacemu skladowi procen¬ towemu: NaCl — 3,5%, H20 — 8,5%, tluszcz — 1,5%, pancerze — 18,7%, bialko — 67,8%. Takuzyskana chuda maczke poddano rozdzialowi elektrostatycznemu. Maczke z kryla rozprowadzono w cienkiej 3 mm warstwie korzystnie na elemencie przenosnikowym wibrujacym i nastepnie zblizono te warstwe do naelektry- zowanego elektrycznoscia statyczna ciala, korzystnie izolatora elektrycznosci. Cialo to zostalo naelektryzo- wane przez potarcie. Wskutek zblizenia warstwy i róznicy w aktywnosci elektrostatycznej nastapilo oddzielenie sie pancerzy chitynowych od maczki. Nastepnie spowodowano oddzielenie pancerzy od ciala naelektryzowanego przez mechaniczne zgarnienie zgamiakiem, uzyskujac w ten sposób wysokobialkowa maczke z kryla i pancerzyki chitynowe.Wysokobialkowa maczka z kryla otrzymana w wyzej opisany sposób wazyla 635,8 g i zawierala 24,6 g NaCl, 59,2g wody, lig tluszczu, 31,6g pancerzy i 509,4bialka co odpowiada nastepujacemu skladowi procentowemu: NaCl — 3,87%, woda — 9,31%, tluszcz — 1,1%, pancerze — 4,97%, bialko — 80,12%.Zgarniete zgamiakiem pokruszone pancerzyki wazyly 164,2g a ich sklad chemiczny byl nastepujacy: NaCl 2,1%, woda 5,35%, tluszcz 0,6%, pancerzyki 71,86%, bialko 20,09% co odpowiadalo nastepujacym zawartosciom poszczególnych skladników: sól 3,4g, woda 8,8g, tluszcz Ig, pancerza 118g, bialko33g.Urzadzenie wedlug wynalazku jest szczególowo opisane na przykladzie jego wykonania a zobrazowane na rysunku na którym fig. 1 przedstawia schemat konstrukcyjny urzadzenia w widoku z boku, fig. 2 — schemat konstrukcyjny urzadzenia w widoku z góry i fig. 3 — schemat konstrukcyjny urzadzenia w innym jego wykonaniu. Urzadzenie do separacji pancerzy chitynowych z wysokobialkowej maczki z kryla antarkty¬ cznego wedlug wynalazku sklada sie z zasobnika maczki krylowej 1 majacego regulowana co do wielkosci wydatku S zasuwe 2, wspólpracujacego grawitacyjnie z przenosnikiem tasmowym 3 uruchmianym najlepiej z bezstopniowa regulacja, predkosci zespolem napedowym 4 i poruszajacym sie ruchem jednostajnym pod obrotowa ruchoma tarczowa elektrode zbierajaca 5 majaca najlepiej inydwidualny naped 6 z korzystnie bezstopniowa regulacja predkosci obrotowej. Elektroda ma równiez mechanizm 7 do zmiany wielkosci szczeliny h zawartej pomiedzy elektroda 5 i tasma 17przenosnika. W szczelinie h wspólpracuje z powierzch¬ nia robocza elektrody 5 walek elektryzujacy tarciowy 8 majacy naped, z najkorzystniej indywidualnego zródla napedu 9, z regulacja bezstopniowa predkosci obrotowej. W szczelinie h znajduje sie równiez ustawiona w stosunku do walka S pod katem nie mniejszym niz 90°, listwa zgarniajaca 11, uziemiona uziemieniem 1S i majaca pod nia osadzony odpowiedni przenosnik tasmowy Hz najlepiej indywidualnym napedem 12 oraz zsyp 13 wyseparowanych elektrostatycznie pancerzyków. Pod walkiem biernym 14 prze¬ nosnika 3 jest ustawiony zsyp 15 wyseparowanej wysokobialkowej maczki z kryla a pod srodkowa czescia tasmy 17 przenosnika 3 w jej czesci biernej znajduje sie elektroda uziemiajaca 16. Urzadzenie jest równiez zaopatrzone w dwa walki elektryzujace 8 ustawione wjednej osi w lustrzanym odbiciu. Tasma 17przenosnika 3jest zaopatrzona w urzadzenie wytwarzajace jej drgania lub wibracje o nieznacznej amplitudzie i czestotli¬ wosci. Tarczowa elektroda zbierajaca 5 jest sporzadzona z materialu dielektrycznego, najkorzystniej z polistyrenu, polietylenu lub polimetakrylanu metylu, a kierunek obrotów walka elektryzujacego tarciowego 8 jest przeciwny kierunkowi ruchu tarczowej elektrody zbierajacej 5.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób separacji pancerzy chitynowych z maczki ze skorupiaków morskich przez przeprowadzenie maczki przez strefy oddzialywania pola elektrycznego w ukladzie kaskadowym wpionie miedzy elektrodami pola wywierajacego segregujace dzialanie, oraz wskutek oddzialywania wirujacego elementu bebnowego transportowego bedacego elektroda czynna jak równiez przez nadanie substancji sortowanej wstepnej jonizacji przezjej przeprowadzenie przez strefe oddzialywania pola wfazie zadawania do procesu, znamiewy tym, ze maczke rozprowadza sie w cienkiej warstwie na przenosniku tasmowym poziomym wibrujacym i nastepnie zbliza sie ja do ciala bedacego izolatorem elektrycznosci naelektryzowanego przez potarcie ladunkiem elektrycznosci statycznej, z nastepnym oddzieleniem od tego ciala pancerzy chitynowych i odseparowaniem ich od maczki w drodze mechanicznej przez zgarnianie. 2. Urzadzenie do separacji pancerzy chitynowych z maczki ze skorupiakówmorskich majace wirujacyw osi poziomej beben transportowy, wspólpracujacy z wspólosiowymi z nim elektrodami elektrycznego pola % odchylajacego oraz z ukladem rynien kierujacych frakcje wyseparowanych skladników sortowanego surowca, oraz majace w bebnie wykonane segmenty galwanicznie odseparowane i polaczone indywidualnie4 11S166 kazdy z ukladem diod pólprzewodnikowych we wnetrzu bebna umieszczonych, znamiennetym, ze sklada sie z zasobnika maczki krylowej (1) osadzonego nad poczatkiem czesci czynnej przenosnika tasmowego (3), nad którego srodkowa czesciajest ustawiona obrotowa ruchoma tarczowa elektroda zbierajaca (5), z mechaniz¬ mem (7) zmiany wielkosci szczeliny (h) zawartej pomiedzy elektroda (5) a tasma (17)przenosnika, w której to szczelinie (h) w kontakcie ciernym z powierzchnia robocza elektrody (5) znajduje sie walek elektryzujacy tarciowy (8) oraz ustawiona w stosunku don pod katem nie mniejszym niz 90° listwa zgarniajaca (10) uziemiona uziemieniem (18), majaca pod nia osadzony przenosnik tasmowy (11) i zsyp (13) wyseparowanych elektrostatycznie pancerzyków, przy czym pod walkiem biernym (14) przenosnika (3) jest ustawiony zsyp (15) wyseparowanej wysokobialkowej bezchitynowej maczki z kryla, a pod srodkowa czescia tasmy (17) przenosnika (3) w jej czesci biernej znajduje sie elektroda uziemiajaca (16). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze jest zaopatrzone w dwa walki elektryzujace (8) ustawione w jednej osi w lustrzanym odbiciu i dwie listwy zgarniajace (10) podobnie ustawione. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze tasma (17) przenosnika (3) jest zaopatrzona w urzadzenie wytwarzajace jej drgania lub wibracje. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze tarczowa elektroda zbierajaca (5)jest sporzadzona z materialu dielektrycznego najkorzystniej z polistyrenu, polietylenu lub polimetakrylanu metylu.118 166 9 3 ii 10_ ts •:: ylK3 fit. 3 PL