Usilowano otrzymywac odlewy stalowe w zelaiznych formach, skladajacych sie z kilku czesci zdejmowanych przed kurcze¬ niem sie odlewu. Sposób ten w zastosowa¬ niu praktycznem wykazuje te wade, ze z jednej strony odejmowanie czesci formy rozpoczyna sie dopiero po skonczonem od¬ lewaniu, z drugiej zas — usuwanie czesci, przeznaczonych do zdjecia z odlewu odby¬ wa sie jednoczesnie, skutkiem czego nie u- wzgiednia sie dostatecznie faktycznych procesów kurczenia sie w poszczególnych strefach odlewu, Znana jest np, forma me¬ talowa do odlewania kól stalowych, w której po wlaniu cieklej stali górny i dolny pierscienie sa jednoczesnie, zdejmowane recznie jeszcze przed skurczeniem sie wienca kola, które odbywa sie w kierunku promieniowym. Pozostale czesci formy, np. pierscien zewnetrzny, otaczajacy wieniec kola, pierscien ograniczajacy wewnetrzna tarcze szprychowa oraz czesc formy two¬ rzaca dolna czesc piasty albo nie sa odej¬ mowane, albo tez odejmuja sie dopiero, po calkowi tern zakrzepnieciu odlewu i to w celu wyjecia tego ostatniego z formy (np. pierscien ograniczajacy od góry wewnetrz¬ na tarcze szprychowa oraz tworzacy gónna czesc piasty). W tym przypadku nie zosta¬ je w dostatecznym stopniu uwzgledniony proces kurczenia sie. Wynika to z tego, ze zgodnie ze sposobem odlewania kól stalo¬ wych w zelaznej formie uwazano za ko¬ nieczne ponad calym wiencem kola utwo¬ rzyc nadlew w ksztalcie pierscienia, co przy odlewie w piasku, masie, albo gliniebyloby oczywiscie zbyteczne i co skutkiem wiekszego dodatkowego nakladu materjalu ^l*iz *lloniec^ tokarni mus! znacznie obnizyc ekonomicz- nosc4 procesu calkowitego. Poniewaz we wspomnianym sposobie wewnetrzne czesci formy, otaczajace piaste, nie wchodza w sklad czesci, które sie odejmuje, wiec we¬ wnatrz piasty nie mozna zastosowac wycia¬ ganego rdzenia, a zatem ma sie tu znowu do czynienia z niepotrzebnym nakladem materjalu oraz zwiekszona praca przy to¬ czeniu i wierceniu, co [równiez obniza ren¬ townosc sposobu.Sposób wedlug wynalazku polega na tern, ze przy odpówiedniem daleko posu- nietem rozczlonkowaniu foamy wszystkie jej czesci otaczajace odlew, a nie koniecz¬ ne do wylaczengo jej podpierania w prze¬ strzeni podczas procesu kurczenia sie, zdejmuje sie maszynowo przed kurczeniem sie, a czesciowo jeszcze przed skonczonem wlewaniem, przyczem zdejmowanie to od¬ bywa sie nie jednoczesnie, lecz strefami w odmierzonych kolejno odstepach czasu.Dopiero dzieki tym zabiegowi mozna dosta¬ tecznie wypelnic warunki pozadane dla procesu kurczenia sie, rozpoczynajacego sie w róznym czasie w poszczególnych strefach odlewu i we wszystkich trzech kierunkach przestrzeni, przyczem nie u- zywa sie materjalu wiecej, niz przy for¬ mowaniu takiego samego odlewu w piasku, masie albo glinie. W niniejszym wynalazku istotnem jest zwlaszcza to, ze usuwanie czesci formy przed kurczeniem sie w po¬ szczególnych strefach wykonywa sie ma¬ szynowo strefami w odmierzonych kolej¬ nych odstepach czasu przy pomocy odpo¬ wiedniego urzadzenia, poniewaz zachowa¬ nie przerw przy zdejmowaniu form rekami albo zapomoca dzwigu wobec szybkiej1 za¬ ledwie sekundowemi odstepami dzielonej kolejnosci przerw nie dawaloby gwarancji wykonania ani nie zapewnialoby rentow¬ nosci procesu. Maszynowe i samoczynne rozbieranie trwalej formy zelaznej jest znane, jednak w przeciwienstwie do niniej¬ szego wynalazku stosowano je jedynie w tym celu, zeby gotowy zakrzeply odlew mozliwie wczesnie wydalac z formy, a for¬ me móc ponownie zastosowac do wyrobu dalszego odlewu, przyczem w dalszem przeciwienstwie do niniejszego wynalazku, wszystkie czesci formy usuwano jednocze¬ snie. Zas maszynowe strefowe w okreslo¬ nych odstepach czasu przed kurczeniem sie, a w razie potrzeby przed zakonczeniem wlewania, kolejne zdejmowanie poszcze¬ gólnych czesci formy z odlewu nie jest do¬ tychczas znane.Na rysunkach, fig. 1 i 2, sluza do wy¬ jasnienia zabiegów przy wyrobie kola do wózka kopalnianego, W przytoczonym przykladzie wlewanie uskutecznia sie przy piascie. Ciekla stal zdazajaca ku wiencowi kola przeplywa przez tarcze szprychowa lub ramiona szprychowe tak, iz otaczajace je czesci formy silnie sie nagrzewaja, mia¬ nowicie czesci wewnetrzne silniej, niz ze¬ wnetrzne. A zatem stal tworzaca wieniec kola oddaje czesc swego ciepla i dostaje sie jako stosunkowo chlodna do pustej przestrzeni formy, tworzacej wieniec kola; tutaj w miejscu zetkniecia z zelazna forma szybko krzepnie i tylko wewnatrz wienca kola jest jeszcze plynna. Gdy stan ten, wy¬ magajacy zabezpieczenia formy otaczaja¬ cej wieniec kola przeminie, to najprzód zdejmuje sie pierscieniowe czesci c i b formy, a nastepnie po odpowiedniej prze¬ rwie zdejmuje sie czesci e i /, a wreszcie usuwa sie rdzen g. Na fig. 2 przedstawiono jedno ze stadjów posrednich, a mianowicie stadjum po usunieciu czesci a i b. Przed calkowitem zakrzepnieciem odlew wspiera sie jeszcze na stole i. PL