Przy budowie maszyn i przyrzadów, wprawianych w ruch zapomoca cieczy, znajdujacych sie pod cisnieniem, wazne jest odpowiednie wykonanie szczelnego zamkniecia otworów, wykonanych w scian¬ kach zbiorników, zwlaszcza otworów, znaj¬ dujacych sie na koncach rur o dowolnym przekroju, oraz szczelnego polaczenia konców dwóch rur o dowolnym przekro¬ ju, z których jedna stanowi przedluzenie drugiej, albo tez nalezycie uszczelnionego osadzenia rury w otworze, wykonanym w zbiorniku, zawierajacym ciecz albo gazy pod cisnieniem.Celem uproszczenia opis zawiera tylko jeden z przykladów zastosowania wyna¬ lazku, mianowicie uszczelnienie zamknie¬ cia wylotowego otworu rury, zawierajacej ciecz albo gazy pod cisnieniem.Zamkniecie urzadza sie w nastepujacy sposób: na rurze nacina sie wewnatrz i na- zewnatrz nagwintowanie, przyczem na ru¬ rze tej jest wydrazone gniazdo, mieszcza¬ ce szczeliwo. Zamkniecie osiaga sie zapo¬ moca nagwintowanego czopa oraz szczeli¬ wa, przez mocne dokrecenie czopa zapo¬ moca klucza o raczce odpowiedniej dlugo¬ sci, lub tez koniec rury zostaje zaopatrzo¬ ny w przysrubowany, przypojony albo tez wytoczony kolnierz, na który jest nalozonapokrywa z zastosowaniem podkladki ze szczeliwa. Nastepnie zapomoca pierscienia nagwintowanego \ pociska sie szczeliwo, znajdujace sievm?edzy kolnierzem a po¬ krywa.Pierwsze z (przytoczonych powyzej u- rzadzen nadaje sie do niewielkich otwo¬ rów i niewielkich cisnien.W razie np. potrzeby szczelnego za¬ mkniecia otworu o srednicy 80 mim przy cisnieniu 1500 atm, nalezaloby dociagac czop kluczem z raczka o dlugosci 2 m, do ramienia zas tej dzwigni przylozyc sile okolo 7i kgf coby wymagalo jednoczesne¬ go wysilku co najmniej pieciu ludzi.Opisane powyzej zamkniecia przy uzy¬ ciu duzych czopów1 i wysokich cisnien wy¬ magaja stosowania natezen i ramion dzwi¬ gni (kluczy) stopniowo coraz wiekszych wraz ze wzrostem cisnienia oraz srednicy czopa, az po przekroczeniu pewnej grani¬ cy urzadzenie to przestaje nadawac sie do zastosowania.Ostatnie z opisanych urzadzen sluzy do zamykania wiekszych otworów przy wiekszych cisnieniach. Nalezy jednak za¬ znaczyc, ze ciagniecia czopów, zapewniajacego szczel¬ nosc przy pewnem cisnieniu, przy wpro¬ wadzeniu do urzadzenia cieczy lub gazów, znajdujacych sie pod cisnieniem, calkowi¬ te natezenie czopów zostaje zrównowazone przez dzialanie stale wzrastajacego cisnie¬ nia cieczy lub gazów, jednoczesnie zas szczeliwo, dociskane przez czopy, zostaje odciazone.Jest wiec niezbedne, aby natezenie czopów bylo wieksze niz calkowite cisnie¬ nie, wywierane przez ciecz, a rozluznienie szczeliwa z odpowiednia strata cieczy bylo niemozliwe.Z powyzszego wynika, iz czesci sklado¬ we zamkniecia, t. j. kolnierz, pokrywe i sworznie srubowe, nalezy obliczac na na- tcsenie wieksze, niz natezenie, odpowia¬ dajace iloczynowi przeswitu otworu przez cisnienie cieczy lub gazu; wobec czego w razie potrzeby zamkniecia otworów o du¬ zych srednicach przy wysokich cisnieniach czesci zamkniecia musialyby posiadac od¬ powiednie rozmiary i wymagalyby znacz¬ nych natezen do zamkniecia, coby pocia¬ galo za soba znaczne koszty budowy oraz duza strate czasu przy poslugiwaniu sie tem urzadzeniem.Nastepnie doswiadczenie wykazalo, ze sworznie srubowe sa dociagane niejedna¬ kowo, zwlaszcza zas duze sworznie, docia¬ gane zapomoca klucza, pobijanego mlotem.Rzeczywiste obciazenie tworzywa nie daje sie wskutek tego dokladnie obliczyc tak, iz bezpieczenstwo zawsze zalezy od spraw¬ nosci robotników, zakladajacych urzadze¬ nie zamykajace, przyczem w razie nad miernego dociagniecia sworzni srubowych nawet najmocniejsze czesci zamkniecia moga peknac.Zdarza sie równiez, ze strate cieczy podczas pracy przypisuje sie wadliwemu dociagnieciu sworzni, mozliwe natomiast, ze slusznie nalezaloby ja przypisac wadli¬ wosci uszczelnienia zamkniecia.Wskutek wiec mozliwego bledu w oce¬ nie wytrzymalosci czesci zamkniecia moga byc dociagniete tak, ze wytrzymalosc ich moze zawiesc, co stanowi powazne niebez¬ pieczenstwo przy pracy z cieczami i gaza¬ mi pod wysokiem cisnieniem.Urzadzenie wedlug wynalazku jest po¬ zbawione wszystkich powyzszych wad.Do dokladniejszego wyjasnienia istoty wynalazku sluzy rysunek, na którym fig. 1, 2, 3, 4, 5j 6, 9, 11 i 12 przedstawiaja kilka odmian wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, umozliwiajace szczelne zamknie¬ cie naczyn, zawierajacych sprezone ciecze i gazy, fig. 7 — polaczenie dwóch rur, fig. 8 zas — polaczenie rury ze zbiornikiem.Zamkniecie, przedstawione na fig. 1, sklada sie ze wsrubowanej do rury (albo tez umocowanej za posrednictwem za¬ mkniecia bagnetowego) czesci zamykaja- - 2 —cej 2, wsrubowanej tak daleko, az odsa- da 3 przylgnie do odpowiedniej powierzch¬ ni pierscieniowej, wytoczonej w rurze tak, iz polaczenie miedzy wnetrzem rury oraz otaczajaca ja przestrzenia zewnetrzna ogranicza sie do kolistej szpary 4, znajdu¬ jacej sie miedzy kadlubem rury a czescia zamykajaca.Na szpare 4 naklada sie pierscien u- szczelniajacy 5 o wymiarach mozliwie ma¬ lych, lecz wystarczajacych do calkowitego jej przykrycia.Ten pierscien uszczelniajacy moze byc wykonany z odpowiedniego w kazdym po¬ szczególnym przypadku tworzywa, np. z klingerytu, olowiu, bialego metalu, glinu* zelaza, miedzi lub stali.Pierscien 5 dociska sie jednoczesnie do czolowej powierzchni konca rury i do czo¬ pa zapomoca pierscienia dociskowego 6 i srub 7, osadzonych w sciankach rury; sru¬ by te dociaga sie az do osiagniecia nalezy¬ tego uszczelnienia.W ten-sposób czesc, wytrzymujaca naj¬ wieksze natezenie, t. j. czop 2, nie wymaga calkowitego dociagniecia; obciazenie czo¬ pa mozna dokladnie wyliczyc, mnozac przeswit otworu przez cisnienie.Wymiary pierscienia dociskowego oraz srub, dociaganych przy obciazeniu poczat- kowem, dobiera sie niewielkie w stosunku do cisnienia wewnetrznego oraz rozmiarów pierscienia uszczelniajacego, które jak juz wspomniano, powinny byc równiez mozli¬ wie male.Dociaganie czesci zamykajacej jest wy¬ konywane w ten sposób, ze uniemozliwia przesuwanie sie wzajemne gwintów, dzieki czemu zapobiega równiez przesuwaniu sie czesci zamykajacej, poniewaz przesuniecie takie spowodowaloby zbyt wielkie nateze¬ nie sworzni 7, wskutek czego obie przyle¬ ga jace do siebie powierzchnie, z których jedna nalezy do czesci zamykajacej, dru¬ ga zas do rury, znalazlyby sie na róznych poziomach tak, iz pierscien uszczelniajacy nie dociskalby sie do nich jednakowo i u- szczelnienie przestaloby byc szczelne.Nalezy zaznaczyc, ze w razie pekniecia z jakiegokolwiek powodu, np. wskutek wa¬ dliwego wykonania lub nadmiernego do¬ ciagniecia jednej lub kilku srub 7 albo pierscienia 6 nastapiloby Jedynie silniejsze lub slabsze ulatnianie sie gazu, wzglednie wyciekanie cieczy, lecz w zadnym razie nie mogloby nasitapic niebezpieczne roz¬ pryskiwanie sie czesci zamkniecia, jak to wspomniano powyzej, poniewaz w urzadze¬ niu wedlug wynalazku czop zamykajacy, na który dziala cale cisnienie, pozostaje stale na swem miejscu.Urzadzenie wedlug wynalazku wyka¬ zuje zalety nastepujace; zmniejszenie wa¬ gi poszczególnych czesci skladowych, a za¬ tem i kosztów zamkniecia, oszczednosc na pracy i czasie oraz znacznie latwiejsze na¬ stawianie zamkniecia, poniewaz zbyteczne sie staje stosowanie mlotów albo dlugich dzwigni; bezwzgledne bezpieczenstwo; nier zaleznosc od cisnienia oraz wymiarów o- tworu; zalety te nawet sie zwiekszaja wraz ze wzrostem cisnienia wewnetrznego oraz srednicy otworu.Fig. 2 przedstawia zamkniecie tegoz ro¬ dzaju, w którem gniazda pierscienia u- szczelniajacego maja przekrój zazebiony lub grzebieniasty, co zapobiega rozluznia¬ niu sie pierscienia uszczelniajacego po do¬ ciagnieciu srub.Na fig. 3 przedstawiono w zwiekszonej skali pierscien uszczelniajacy 5. Zamknie¬ cie to nadaje sie do pierscieni uszczelnia¬ jacych z miekkiego metalu do srednich ci¬ snien albo tez do wysokich cisnien przy za¬ stosowaniu twardych metali (zelazo, stal), odksztalcajacych sie z trudnoscia nawet przy znacznem natezeniu.Fig. 4 przedstawia urzadzenie, w któ- rem pierscien uszczelniajacy jest calkowi¬ cie ukryty. Fig. 5 stanowi wycinek fig. 4.Fig. 6 uwidocznia inna postac wykona- — 3 —nia wynalazku, w której pierscien uszczel¬ niajacy 5 jest dociagniety pierscieniem do- ciskowym 6 zaponioca srub 7, umieszczo¬ nych w pierscieniu, nasrulbowanym na czesc zamykajaca 2.Fig. 7 przedstawia polaczenie dwóch rur, w którem obie rury nasrubowtije sie na zlaczke 1 i dociaga sie je tak, aby wystep 3 przylegal do gniazda, wytoczonego w zlaczce /. Koliste szczeliny 4 zamkniete sa pierscieniami uszczelniajacemi 5, na które cisna sruby 7. Pierscien uszczelnia¬ jacy moze byc równiez dowolnego ksztal¬ tu, jak to uwidoczniono na fig, 2, 3, 5, 1:2.Fig. 8 przedstawia urzadzenie, podobne do uwidocznianego na fig. 6; ksztalt pier¬ scienia uszczelniajacego jest taki sam, jak iia fig. 4. Nalezy zaznaczyc, ze równiez i w tym przypadku uszczelnienia nie daloby sie osiagnac, gdyby czesc zamykajaca nie zostala dociagnieta, przez co mozliwy byl¬ by przesuw gwintów' wzgledem siebie, po¬ niewaz przesuniecie cizesci zamykajacej spowodowaloby zmniejszenie cisnienia, wy¬ wieranego przez sruby 7 na szczeliwo.Wedlug fig. 10 i 12 dociaganie pierscie¬ nia uszczelniajacego uskutecznia sie zapo¬ moca pierscienia nagwintowanego 8, na- srubowanego na czesc [zamykajaca, która naciska na pierscien 6. Ten zas cisnie zko- lei na pierscien uszczelniajacy 5.Fig. 11 przedstawia szczegól fig. 10. PL