Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzenia do wyrobu narzedzi tnacych, jak frezów, wiertaków i t. p. narzedzi, wi¬ rujacych podczas pracy, w których krawe¬ dzie tnace przecinaja os obrotu narzedzia tnacego. Sposób wyrobu narzedzi tnacych polega na tern, ze materjal, z którego np. frez ma byc wykonany, zaklada sie na trzpien, ulozony obrotowo w sankach, po¬ ruszajacych sie tam i zpowrotem.Sanki poruszaja sie pod katem prostym do osi obrotu frezu profilowego lub innego narzedzia, które wybiera wyzlobienie z da¬ nego materjalu. Nastepnie obraca sie wal, a zarazem czesc obrabiana podczas przesu¬ niecia wzdluz osi czesci obrabianej, a to w stopniu powiekszajacym sie lub zmniejsza¬ jacym, podczas gdy frez profilowy dostaje sie z jednej strony obrabianej czesci na strone druga tak, ze z czesci obrabianej wybrane zostaja wyzlobienia, których kra¬ wedzie boczne przebiegaja ukosnie do sie¬ bie. Te sciany boczne wyzlobien moga przytem biec po linji prostej lub srubowej.Obrotowe narzedzia tnace (frezy i wierta- ki) wykonywa sie w ten sposób, ze co dwie po sobie nastepujace krawedzie tnace ma¬ jacych sie wykonac frezów i podobnych na¬ rzedzi ustawione sa do siebie pod katem, a wiec nie biegna w równych do siebie odleglosciach. Narzedzia tnace tego typu wykazuja te wyzszosc, ze przy uzyciu rów-nej sily daja, przy spokojnym napedzie, wyzsza sprawnosc. Do przeprowadzenia te- go sposobu moga byc zastosowane maszy¬ ny, rysunki których przedstawiaja dwa przyklady wykonania, a mianowicie: fig. 1 przedstawia maszyne w rzucie poziomym; fig. 2—w rzucie bocznym; fig. 3—widok czolowy maszyny; fig. 4, 5, 6, 7, 8 przed¬ stawiaja schematycznie sposób pracy ma¬ szyny; fig. 9 i 10—czesci frezu, wykonane sposobem wedlug wynalazku; fig. 11 przed¬ stawia w widoku bocznym,, a czesciowo w przekroju, druga postac wykonania maszy¬ ny; fig, 12—rzut poziomy; fig- 13—widok czolowy, zas fig. 14 i 15 — szczególy ma¬ szyny.Maszyny wedlug fig. 1 do 10 uzywa sie w polaczeniu z frezarka znana, lecz na ry¬ sunku nieprzedstawiona. Frezarka posia¬ da stól frezarski T, przesuwany tam i zpp- wrotem w lozysku, ponad którym ulozone jest obracane wrzeciono frezu Z dla przy¬ jecia frezu H, w ten sposób, ze os obrotu wrzeciona frezu Z ulozona jest prostopadle do toru, po) którym poruszaja sie sanki T.Naped stolu T i wrzeciona frezu Z odbywa sie w sposób znany. iDo stolu T przysrubo¬ wana jest na stale oslona 1. W oslonie 1 znajduje sie obracany pusty wal 2. Na pu¬ stym wale 2 umocowany jest na stale seg¬ ment zebaty 3. O segment zebaty 3 zaze¬ bia, sie drazek zebaty 4, prowadzony prze¬ suwnie w kierunku pionowym wodzikami, znajdujacemi sie w oslonie 1. Na drazku zebatym 4 znajduje sie czop 6, na którym miesci sie obracana czesc slizgowa 5. Czesc slizgowa 5 moze sie przesuwac w szczeli¬ nie 8 ramienia 28, które jest osadzone o- siowo zapomoca czopa 7 i moze sie obra¬ cac w lozysku 9. Lozysko 9 polaczone jest na stale z sankami S frezarki, w których to sankach poprzecznych przesuwaja sie san¬ ki podluzne T. Dzwignia 28 jest dwura- mienna; posiada ona widelki 29, w których przesuwa sie czesc slizgowa 10. W czesci slizgowej 10 znajduje sie czop korbowy 30 tarczy korbowej //. Tarcza ta znajduje sie na wale 14, ulozonym obrotowo w lozysku 12. Wal 14 otrzymuje naped od napedu wrzeciona frezu Z zapomoca srodków nieuwidocznionych na rysunku. W pustem wrzecionie ulozone jest obrotowo wrzecio¬ no 32, polaczone na stale z tarcza podzia¬ lowa 16. Kablak 15, umocowany na koncu wrzeciona pustego 2, dzwiga sworzen 17, wspólpracujacy z otworami 33 zapomoca tarczy podzialowej 16. Wal 32 moze byc ustawiony przy pomocy sy/orznia 17 od¬ nosnie do walu pustego 2* a wskutek tego moze byc oznaczona ilosc zebów obrabia¬ nego! frezu. Czesc obrabiana A jest umo¬ cowana na trzpieniu 20 zapomoca nasrub- ków 21. Trzpien 20 przytrzymywany jest wrzecionem 32 i klem konika 23. Trzpien 20 polaczony jest dalej zapomoca nasuwki sprzeglowej 19 w ten sposób, ze nie moze przekrecic sie wzgledem walu 32.Sposób pracy jest nastepujacy. Po zalo- zeniu, jak to poprzednio opisano, czesci obrabianej A, która ma byc frezowana, co¬ fa sie sanki podluzne T o tyle, az pla¬ szczyzna czolowa b czesci obrabianej A znajdzie sie poza frezem H. Nastepnie pod¬ nosi sie sanki T, stosownie do glebokosci, która ma byc wykonana w czesci obrabia¬ nej A. Plaszczyzna czolowa b czesci obra¬ bianej A stanowi krawedz nastawienia, przy której rozpoczyna sie obróbka. W tern polozeniu znajduje sie czesc slizgowa 5, ulozona obrotowo na czopie 6 drazka ze¬ batego 4, W rowku 8 ramienia wahadlowe¬ go 28, zaleznie od grubosci ewentualnie od dlugosci czesci obrabianej A, i posunieta dalej ku tylowi od punktu obrotu czopa 7.Jezeli teraz puscimy maszyne w ruch, wów¬ czas obraca sie takie wal 14, napedzajacy czop korbowy 30, wskutek czego ramie wa¬ hajace 28 wychyla sie. Drazek zebaty 4, polaczony z powyzszem ramieniem, prowa¬ dzony w oslonie 1, slizga sie tam i zpowro- tem i wychyla tam i zpowrotem za po* srednictwem segmentu zebatego 3 wrze- — 2 —ciano puste 2, a Wraz z niem czesc obra¬ biana A. Równoczesnie prowadzone zosta¬ ja sanki robocze T ku frezowi H, a ponie¬ waz, jak to juz wyzej opisano, czesc obra¬ biana A, stosownie do wahania ramienia 28, obraca sie w obu kierunkach d, tem w czesci obrabianej A powstaje wl 6 na poczatku posuwu sanek stolowych szerokie wyciecie f. Poniewaz stosownie do poste¬ powego posuwu sanek T takze czesc slizgo¬ wa 5, znajdujaca sie w rowku 8, zbliza sie ku punktowi obrotu ramienia 28, zatem oscylacyjny ruch czesci obrabianej A staje sie oczywiscie coraz mniejszy, a skoro czop obrotowy 6 czesci obrabianej A znaj¬ dzie sie dokladnie naprzeciwko czopa lozy¬ skowego 7 ramienia wahania ,28 (fig. 1 i 2), wówczas ruch drazka zebatego 4, a izara- zem obrót czesci obrabianej A, równa sie zeru. Poniewaz czesc slizgowa 5 w rowku 8 ramienia wahajacego 28, które w czasie toku pracy maszyny nie zmienia polozenia, zbliza sie coraz bardziej do osi ramienia wahajacego, powstaje w ctzesci obrabianej A katowo zwezajace sie wyciecie /, które¬ go krawedzie c i c1 tworza linje * srubowe, stosownie dó nastawionego kata wahania ramienia 28. Krawedz c wyciecia f tworzy przytem krawedz tnaca zeba, podczas gdy krawedz c' jest grzbietem zeba wedlug pro¬ filu frezu H. Zeby, otrzymane w ten sposób w czesci obrabianej A posiadaja równy profil zebowy.Mas dtflna R, umocowana srubami 61 na stole F frezarki w sposób dozwalajacy na rozla¬ czanie. W czesci dolnej R ulozona jest ob¬ rotowo rama B, zapomoca czopa 69. Rama B ma za zadanie przyjac czesci 42, 43 ob¬ rabianej czesci A. Czesc ta jest na stale o- sadzona na trzpieniu 46 miedzy dwoma klami 42 i 43 zapomoca nasrubka 50. Na trzpieniu 46 znajduje sie umocowany za- bierak 47, który jest zagiety i zachodzi w widelki 48. Te widelki 48 sa osadzone na stale na wale 49, dzwigajacym kiel 42, wal zas umieszczony jest obrotowo w ramie B.Dalej na wale 41 jest osadzona tarcza po¬ dzialowa 44, posiadajaca wciecia na obwo¬ dzie. W kazde wciecie tarczy 44 mozna wlozyc dzwignie 45, osadzona obrotowo w ramie B, a znajdujaca sie pod dzialaniem sprezyny, która staraj sie utrzymac dzwi¬ gnie 45 w wycieciach tarczy podzialowej 44.Kiel 43 mozna przestawic zapomoca srubki mikrometrycznej 51. Na wolnym koncu ramy B znajduje sie szczelina po¬ dluzna 65. W szczelinie 65 miesci sie prze¬ suwna czesc slizgowa 59. Czesc slizgowa osadzona jest obrotowo na czopie korbo¬ wym 58, który mozna ustawic w kierunku promienia na tarczy korbowej 57. Tarcza 57 osadzona jest na wale 56, który w dol¬ nej czesci R ulozony jest obrotowo. Na wale 56 osadzone jest kolo slimakowe 55, zazebiajace sie ze slimacznica 54. Wal sli¬ makowy 53 ulozony jest obrotowo w oslo¬ nie C, umocowanej w czesci dolnej. Na wolnym koncu walu slimakowego 53 znaj¬ duje sie kolo pasowe 52, które moze obra¬ cac wal 53, a równoczesnie czop korbowy 58. Do tego celu sluzy naped, nieuwidocz- niony na rysunku.Do obrobienia czesci A przeznaczony jest frez 62, który jest umieszczony i na¬ pedzany w sposób zwykly.Materjal w ksztalcie cylindra A umo¬ cowuje sie na' kle 46, znajdujacym sie w ramie B, miedzy klami 42, 43, a umoco¬ wanym w ramie B zapomoca zabieraka 47 i tarczy podzialowej 44. Stól F porusza sie teraz w kierunku plaszczyzny frezu 62.Równoczesnie jednak wal 53 otrzymuje na¬ ped, wskutek czego rama B porusza sie tam i zpowrotem zapomoca czopa 60.Frez wyrabia w czesci A tylko rowek 63, którego sciany boczne nachylone sa do siebie pod katem. Gdy rowek gotów, wów¬ czas tarcza podzialowa 44 obraca czesc obrabiana o jeden stopien' podzialki i zno¬ wu go zabezpiecza, azeby wyrobic drugi rowek 67. Skoro wszystkie rowki 63 zo- — 3 —stana juz wydrazone, wówczas zwalnia sie czesc obrabiana z trzpienia 46, odwraca sie i na nowo przytwierdza tak, ze teraz mozna znowu wyrobic w czesci obrabianej szereg rowków 64.Przy pomocy niniejszego sposobu row¬ ki moga byc takze wybrane albo wyrobio¬ ne, zamiast frezu, jakiems innem narze¬ dziem przydatnem do tego. Zamiast row¬ ków na obwodzie czesci cylindrycznych moga byc wyrobione takze wreby w przed¬ miotach plaskich. Ruch wzgledny narzedzia i czesci obrabianej moze sie odbywac np. w ten sposób, ze ruch naprzód w kierunku kla, jak równiez ruch wpoprzek, moze sie odbywac z przerwami, a wiec nie jest cia¬ gly, a mianowicie wlaczanie w przerwach wykonywa sie wówczas, jezeli zeby wyro¬ bione zostaja nozem. Zanim nóz rozpocz¬ nie posuw roboczy, czesc obrabiana zosta¬ je nieco przesunieta przez obracanie doko¬ la swej osi. PL