Znany sposób zabezpieczania schronów od gazów trujacych, polegajacy na tern, ze do schronu tloczy sie przy pomocy wenty¬ latora zewnetrzne zatrute powietrze przez filtry z masa chlonna w celu wywolania w schronie nadcisnienia ma te strone ujem¬ na, ze urzadzenie takie dziala tylko do chwili, dopóki masa pochlaniajaca sklad¬ niki trujace nie zostanie nasycona. Prócz tego filtry takie nie chronia od gazów drazniacych, gdyz te z latwoscia przez fil¬ try przechodza. Niedogodnosci powyzszego sposobu usuwa niniejszy wynalazek, pole¬ gajacy na tern, ze zewnetrzne zatrute po¬ wietrze oczyszcza i tloczy do schronu apa¬ rat wirnikowy, oddzielajacy gazy róznia¬ ce sie ciezarem gatunkowym od powietrza.Sposób ten ma te wyzszosc, ze oddziela równiez gazy drazniace, jako wyraznie ciezsze od powietrza, i ze dziala nieo- graniczenie dlugo, gdyz nie stosuje szybko zuzywajacych sie mas chlonnych. Rozu¬ mie sie, ze sposobem tym mozna ochraniac od gazów trujacych nietylko schrony ale i mieszkania.Odmiana powyzszego sposobu polega¬ jaca na tern, ze aparat wirnikowy ze¬ wnetrzne zatrute powietrze oczyszcza i tloczy do schronu przez filtry z masa chlonna, wyróznia sie tern, ze nie dopu¬ szcza do schronu gazów drazniacych, a o- prócz tego powoduje, ze masa chlonna bardzo powoli sie zuzywa, gdyz pochlania tylko resztki gazów trujacych, które moglysie dostac z aparatu wskutek przypadko¬ wej wadliwosci jego dzialania.* « Ujcmna ctóh£przepuszczania gazów drazrffacych posiadaja równiez maski prze¬ ciwgazowe, stosowane podczas dzialan wo¬ jennych. Niedogodnosc te mozna usunac w analogiczny sposób, stosujac aparat wir¬ nikowy malych rozmiarów, uruchomiany zapomoca naciaganej sprezyny przypiety do munduru i polaczony gietkim przewo¬ dem rurowym z filtrem maski przeciwga¬ zowej.Urzadzenie dziala w ten sposób, ze wciagane plucami powietrze przechodzi kolejno przez aparat wirnikowy i filtr maski przeciwgazowej. Gazy drazniace, jako wyraznie ciezsze gatunkowo od po¬ wietrza, oddziela aparat wirnikowy, nato¬ miast inne gazy pochlania masa chlonna w filtrze maski przeciwgazowej. Sposób niniejszy ma: jeszcze i te zalete, ze aparat wirnikowy oddziela takze czesciowo i ga¬ zy trujace, rózniace sie równiez ciezarem gatunkowym od powietrza, choc w mniej¬ szym stopniu, niz gazy drazniace, przez co masa chlonna w filtrze maski nie tak pred¬ ko sie nasyca gazami trujacemi, jakby to mialo miejsce bez stosowania dodatkowo aparatu wirnikowego.Aparat wedlug wynalazku sklada sie z wirnika, który skonstruowany byc musi w ten sposób, aby doplywajace powietrze nie moglo sie znalesc wczesniej w sferze odpowiadajacej jego ciezarowi gatunko¬ wemu, zanim ciezki gaz trujacy nie zosta¬ nie odrzucony sila odsrodkowa ku scian¬ kom, polozonym jak najdalej od osi wiro¬ wania, a gaz lekki nie zajmie miejsca srod¬ kowego; sfera czystego powietrza zostaje polaczona odpowiednim przewodem ruro¬ wym ze zródlem zapotrzebowania, nato¬ miast gazy trujace w miare nagromadze¬ nia musza byc usuwane z wirnika.Aparat moze miec równiez praktyczne zastosowanie do masek ochronnych zol¬ nierskich lub strazackich, przyczem do u- trzymywania wirnika w ruchu obrotowym moze sluzyc mechanizm zegarowy, lub in¬ ny odpowiednio lekki.Aparat wiekszych rozmiarów moze byc uzyty do jednoczesnego zasilania wiekszej ilosci masek, lub do mieszkan. Do napedu powyzszego aparatu moze sluzyc motor elektryczny, lub mechanizm napedny recz¬ ny od zwyklej wirówki mleczarskiej. Od¬ powiednio duzy aparat moze zasilac na¬ wet cala siec rur, któremi moze byc do¬ starczane czyste powietrze, np. do masek przy lózkach chorych w szpitalach, nara¬ zonych na ataki gazowe.Przyklady urzadzen i aparatów przed¬ stawione sa na rysunkach.Na fig. 1 przedstawiony jest w przekro¬ ju aparat ksztaltu kulistego, 1 oznacza wirnik, 2— oslone, 3 — skrzydelka we¬ wnatrz wirnika, posiadajace okreslony ksztalt, wytwarzajace wewnatrz oslony pas równikowy 8. Walcowate naczynie 6 stanowi jedna calosc z wirnikiem; fig. 2 przedstawia przekrój po linji a—b fig. 1, a fig. 3 — przekrój po linji c—d fig. 1.Jezeli wirnik 1 uruchomic np. przy po¬ mocy przekladni pasowej 9—10, wówczas powietrze, które dostalo sie do srodka wir¬ nika 1 otworami 11 i 12, zostanie wprowa¬ dzone w ruch obrotowy i dzialaniem sily odsrodkowej zostanie odrzucone ku scian¬ kom, jednakze znajdujace sie w powietrzu ciala ciezsze gatunkowo, jak np. kurz, bez¬ wodnik kwasu weglowego i gazy trujace, zajma miejsce w pasie równikowym 8 wirnika, jako najdalej polozonym od osi wirowania; powietrze bogate w tlen zaj¬ mie miejsce w sasiedztwie tamtych, lecz blizej srodka, jeszcze blizej bedzie powie¬ trze o normalnym skladzie, poczem naste¬ puje powietrze bogate w azot i wreszcie w naczyniu 6 i w przestrzeni miedzy krawe¬ dziami 7 skrzydelek 3 znajda sie ewentu¬ alne gazy trujace, lzejsze od powietrza.Razem z wirnikiem wiruje i rurka 14, której wylot 15 konczy sie w strefie po- — 2 —wietrza o normalnym skladzie, drugi ko¬ niec rurki przechodzi przez uszczelniony otwór 16 w pokrywie 2 i komunikuje sie z rurka nieruchoma 17.Zeby wylot 15 mial komunikacje ze wspomniana strefa nietylko miedzy dwo¬ ma sasiedniemi skrzydelkami, maja one wszystkie na wysokosci wylotu 15 i w pa¬ sie jego wirowania otwory 18.Gdy rurke 17 polaczyc z maska, to podczas wdychania dostaje sie do pluc czyste powietrze ze strefy, do której pro¬ wadzi wylot 15 rurki 14, a, powstale zmniejszone cisnienie w wirniku powodu¬ je doplyw przez otwory 11 i 12 powietrza zewnetrznego. Powietrze wydychane nie dostaje sie do wirnika z powodu urzadze¬ nia zaworowego w masce. Po kilku wde¬ chach zacznie sie gromadzic w wirniku co¬ raz wiecej szkodliwych domieszek, zweza¬ jac coraz bardziej strefe czystego powie¬ trza; aby temu zapobiec wirnik posiada w pasie równikowym szczeliny 19, przez któ¬ re gromadzacy sie gaz trujacy, ciezszy od powietrza, sila odsrodkowa jest wyrzucany nazewnatrz.Do usuniecia gazu lzejszego od powie¬ trza sluzy rurka 20, ssaca gazy wskutek dzialania sily odsrodkowej (fig. 4). Zeby wyrzucone trujace gazy nie gromadzily sie w przestrzeni 21 miedzy wirnikiem 1 i oslona 2 w tej ostatniej sa otwory 22, przez które gazy te moga uchodzic naze¬ wnatrz.Azeby strefe równikowa wirnika kuli¬ stego oddalic od srodka osi wirowania i powiekszyc ja, mozna nadac wirnikowi ksztalt jak na fig. 5. Tutaj scianka wirni¬ ka na swej czesci srodkowej jest wysunie¬ ta i tworzy wystajacy pierscien 23, przez co i oslona 2 przyjmuje podobna postac.Fig. 6 przedstawia aparat o wirniku, o ksztalcie dwu zlozonych do siebie podsta¬ wami stolków, z których górny jest sciety, przyczem fig. 10 przedstawia jego widok zewnetrzny, a fig. 11 — widok zgóry. Cze¬ sci w tym wirniku oznaczone sa temi sa- memi cyframi, co odpowiednie juz wyzej opisane czesci na fig. 1—5. Wnetrze wir¬ nika wedlug fig. 6 jest poprzedzielane plaszczyznami 25; maja one na celu toro¬ wanie drogi do pierscienia srodkowego 8 dla czasteczek ciezszych od powietrza, oraz do srodka dla gazów lzejszych od po¬ wietrza. Plaszczyzny 25 posiadaja podluz¬ ne szczeliny, idace w ksztalcie promieni skierowanych od srodka ku krawedziom.Szczeliny te maja na celu przepuszczanie powietrza przez plaszczyzny w kierunku pionowym, w danym przypadku zdolu do góry. Z ustroju tego wynika, ze przy roz¬ mieszczaniu sie gazów stosownie do cieza¬ rów gatunkowych w kierunku od osi wir¬ nika wzglednie walca 6 do pasa równiko¬ wego 8, nie napotykaja one na zaden o- pór, natomiast ruchowi pionowemu, w da¬ nym przypadku zdolu do góry, stawiaja o- pór plaszczyzny 25 i tylko dzieki szczeli¬ nom w tych plaszczyznach ruch ten nie jest calkowicie zatamowany. Ten stian rze¬ czy powoduje, ze zanim czasteczki gazów dojda do górnej czesci wirnika zdaza sie juz rozmiescic stosownie do swego cieza¬ ru gatunkowego i do konca 15 rurki 14 doplywa powietrze wolne od gazów ciez¬ szych i lzejszych od niego.Przez zmiane nachylenia bocznych po¬ wierzchni stozków tworzacych wirnika moze on przybrac inne postacie, npz jak to przedstawia fig. 12, w widoku zbokii i fig. 13 w widoku zgóry.Aparat przedstawiony na fig. 6 nape¬ dzany jest mechanizmem zegarowym 26, który stanowi dolna czesc przyrzadu.Klucz 27 sluzy do naciagania sprezyny 28, która jest tutaj sila pedna.Gazy usuwane mozna skierowac do specjalnych pochlaniaczy w celu Uniknie¬ cia powtórnego zatruwania powietrza te¬ mi gazami. W tym celu nad szczelinami 22 oslony 2, przez które sa usuwane te gazy, moze byc zastosowana oslona 29 w posta- — 3 —ci okalajacego pasa z rurka odprowadza¬ jaca 30.Na fig, 7 przedstawiony jest widok ze¬ wnetrzny aparatu wedlug fig, 6, przyczem pas oslaniajacy 29 jest czesciowo zdjety, W celu pokazania znajdujacych sie pod nim szczelin 22.Fig, 8 przedstawia ten sam aparat w widoku zewnetrznym zgóry. Widok ze¬ wnetrzny tegoz aparatu, lecz bez mecha- nizsnu zegarowego, przedstawiono na fig, 9, przyczem u dolu widac wystajacy wal wirnika, zakonczony sprzeglem 31 dla sprzezenia przyrzadu z jakimkolwiek me¬ chanizmem napednym. Przez otwory 11 dochodzi zewnetrzne powietrze do apara¬ tu.Jezeli aparat zaopatrzyc w mechanizm zegarowy umieszczony nie od spodu wirni¬ ka, ale obok, jak na fig. 14, gdzie 1 ozna¬ cza wirnik, 26 — kólka mechanizmu, i gdy calosc umiescic w oslonie 32, to otrzyma sie wówczas aparat w postaci wydluzone¬ go plaskiego pudelka, dogodnego do przy- p&sania do munduru zolnierza. Wówczas aparat musi miec polaczenie z filtrem ma¬ ski zapomoca elastycznej rurki. Naciaga¬ nie sprezyny bedzie tutaj dogodniejsze przy pomocy struny 33 pociaganej za kól¬ ko 34.Na fig. 15 przedstawiony jest aparat wiekszych rozmiarów, napedzany motor¬ kiem elektrycznym 35, przytwierdzonym do postumentu 36. Rurka 17 laczy sie tu z naczyniem rozdzielczem 37 o pewnej pojemnosci, które zakonczone jest szere¬ giem rurek 38, a do tych przylaczaja sie maski zapomoca gietkich rurek. W ten sposób jeden aparat moze zasilac kilka masek.Aparat jeszcze wiekszych rozmiarów moze sluzyc do zasilenia duzej ilosci ma¬ sek, ap. w szpitalach narazonych na dzia¬ lania gazów trujacych; maski wówczas la¬ czylyby sie z aparatem zapomoca odpo¬ wiedniej sieci rut. Dla przykladu na fig. 16 przedstawiona jest sala szpitalna na szesc lózek, gdzie do kazdego lózka jest doprowadzenie rurowe 39, Rury 40 i 41 lacza sie we wspólny przewód 42, prowa¬ dzacy do aparatu.W opisanych wyzej przykladach po¬ wietrze jest przeciagane przez aparat sila pluc.Na fig. 17 przedstawiony jest aparat, w którym rurka 17 konczy sie w oslonie 43 wentylatora skrzydelkowego 44. Skrzy¬ delka tutaj osadzone sa na wspólnej osi z wirnikiem. Wentylator polaczony w ten sposób z aparatem moze dostarczac do po¬ mieszczen powietrze wolne od gazów tru¬ jacych, przyczem wentylator umieszcza sie wewnatrz pomieszczenia, podczas gdy reszta aparatu moze pozostac nazewnatrz- Zespól taki moze byc tak urzadzony, ze wentylator bedzie dalszym ciagiem wirni¬ ka, jak np. na fig. 18, na której rurka 14 konczy sie wentylatorem plaskim, sklada¬ jacym sie ze skrzydelek 46, znajdujacych sie. miedzy krazkami 47 i 48.Na fig. 19 pokazany jest wentylator plaski w przekroju po linji e—/ (fig. 18).Praca tego wentylatora oparta jest na dzialaniu sily odsrodkowej. Widok ze¬ wnetrzny powyzszego urzadzenia przed¬ stawia fig. 20.Fig. 21 przedstawia aparat wedlug fig. 20, zastosowany do dostarczania czystego powietrza do pomieszczen zamknietych.Wentylator 49 znajduje sie wewnatrz po¬ mieszczenia, gdy 7-a sciana 45 pozostal a- parat 50. Równiez cale urzadzenie moze byc umieszczone w scianie i pozostawiony tylko wlot po stronie zewnetrznej, a wylot po stronie wewnetrznej. Gdy urzadzenie to bedzie dostatecznych rozmiarów, wów¬ czas .samo pomieszczenie, do którego ma byc dostarczane powietrze wolne od ga¬ zów trujacych, moze byc nieszczelne, gdyz tloczone powietrze bedzie przez szczeliny uchodzic nazewnatrz, nie dopuszczajac tamtedy zewnetrznego zatrutego powie* — 4. —trza. Rurka 30 wydzielony gaz trujacy mo¬ ze byc skierowany do specjalnych pochla¬ niaczy. Jezeli rurka 30 musi byc dluga i stanowi duzy opór, to wówczas w prze¬ wód wstawic mozna pompke odsrodkowa 51 (fig. 22), dostosowana odpowiednio wy¬ miarami i wydajnoscia.Poniewaz gazy trujace, stosowane w czasie dzialan wojennych w przewazaja¬ cej wiekszosci, sa gazami w normalnej temperaturze, bliskiemu punktu skrople¬ nia, a zatem ich wspólczynniki rozszerzal¬ nosci cieplnej nie sa jednakowemi ze wspólczynnikiem powietrza, moze sie oka¬ zac, ze przez uprzednie przepuszczenie zatrutego powietrza przez oziebiacz 52 (fig. 23) wydajnosc aparatu 50 sie zwiek¬ szy. Na fig. 24 przedstawiono oziebiacz mechaniczny 52, skojarzony na jednej osi z aparatem.Wszystkie odmiany opisanego aparatu moga byc tak urzadzone, ze dadza sie przy¬ stosowac do recznego mechanizmu naped- nego zwyklych wirówek mleczarskich, co mialoby znaczenie przy samoobronie wsi.Mozna równiez do obrony przeciwga¬ zowej stosowac aparat w polaczeniu z ma¬ sa chlonna przeciwgazowa, uzywana do masek, wówczas w przewód 14 lub 17 miedzy aparatem a wentylatorem lub zró¬ dlem zapotrzebowania wlacza sie szereg zbiorników z masa chlonna, stosujac do kazdego zbiornika inny preparat, odpo¬ wiadajacy jakiemus z gazów, w tym przy¬ padku rola aparatu ograniczylaby sie do przedwstepnego oczyszczania, a reszte ga¬ zów absorbowalaby masa chlonna, i wów¬ czas aparat móglby byc mniejszych roz¬ miarów, a masa chlonna dlugo moglaby sluzyc zanimby nastapilo przesycenie.Poza tern mozna urzadzic centrale, skladajaca sie z kilku wielkich aparatów, skad powietrze pod cisnieniem rozprowa¬ dzane byloby rurami do ochranianych po¬ mieszczen* PL