Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowych amin arylosulfonanilidowych pochodnych o- chlorotoluenu o wzorze ogólnym przedstawionym na rysunku, w którym Ri oznacza atom wodoru lub atom chloru, R2 oznacza atom wodoru lub grupe metylowa podstawiona w polozeniu orto- lub para- w stosunku do grupy sulfonanilidowej. R3 i R4oznaczaja atom wodoru, grupe metylowa lub metoksylowa, przy czym w co naj¬ mniej jednym pierscieniu aromatycznym jest zachowany uklad o-chlorotoluenu.Sposób otrzymywania nowych amin arylosulfonanili¬ dowych pochodnych o-chlorotoluenu o wzorze ogólnym .przedstawionym na rysunku, w którym Ri, R2, R3, R4 maja wyzej podane znaczenie wedlug wynalazku polega na tym, ze pochodne nitrobenzenosulfochlorku takieJak 3-chloro-4- metylo-5- nitrobenzenosulfochlorek, 4- metylo-3-nitrobenzenosulfochlorek, 3-nitrobenzenosul- fochlorek 2-metylo-5- nitrobenzenosulfochlorek poddaje sie reakcji kondensacji z aminami aromatycznymi takimi, jak anilina, o-toluidyna, p-toluidyna, 2,4- ksylidyna, o-anizydyna, p-anizydyna, 6-chloro -2- toluidyna, 3-chloro-4-toluidyna, w srodowisku wodnym lub w mieszaninie woda — rozpuszczalnik organiczny nie mieszajacy sie z woda, przy czym reakcje kondensacji prowadzi sie w temperaturze 0-80°C w obecnosci srod¬ ków wiazacych kwasy, na przyklad wodorotlenków weg¬ lanów lub octanów metali alkalicznych i ewentualnie trzeciorzedowych amin alifatycznych lub aromaty¬ cznych, dodawanych w takich ilosciach, aby reakcja przebiegala przy pH = 5-10 w ciagu 1-10 godzin. Jako rozpuszczalniki organiczne nie mieszajace sie z woda stosuje sie benzen, chlorobenzen, toluen, ksylen, nitro¬ benzen, czterochlorek wegla, czterochloroetylen, trójch¬ loroetylen, o-dwuchlorobenzen, natomiast jako trzecio¬ rzedowe aminy alifatyczne lubaromatyczne dodaje sie na przyklad pirydyne, chinoline, dwumetyloaniline, trójety- loamine. Nitróarylosulfonanilidowe pochodne o-chloro¬ toluenu otrzymane w wyniku reakcji kondensacji poddaje sie nastepnie redukcji pylem zelaznym w srodo¬ wisku wodnym, wodno — alkoholowym, wzglednie w mieszaninie woda — -N,N-dwurnetyloformamid, z dodatkiem katalitycznych ilosci takich kwasów,jak kwas solny, octowy, siarkowy, w temperaturze 70-110°C w ciagu 1-5 godzin, a otrzymane w wyniku redukcji ami- noarylosulfonoanilidowe pochodne o-chlorotoluenu wydziela sie ze srodowiska reakcji ogólnie znanymi spo¬ sobami. Jako alkohole dodawane do srodowiska reakcji stosuje sie etanol lub butanol.Aminoarylosulfonanilidowe pochodne o-chlorotolue¬ nu otrzymane sposobem wedlug wynalazku stanowia pólprodukty w syntezie barwników azowych. Barwniki azowe otrzymane w oparciu o te zwiazki charakteryzuja sie lepszymi wlasnosciami uzytkowymi w porównaniu z barwnikami azowymi otrzymywanymi dotychczas, to jest duzo lepsza egal^zacja, kryciem pasiastosci barwnio- nych materialów oraz duzo wyzsza odpornoscia wybar- wien na dzialanie swiatla i czynników mokrych.Sposób wedlug wynalazku ilustruja blizej podane nizej przyklady.Przyklad I. Do mieszaniny 70g wody i 27,1 g 3-3 114 104 4 chloro-4-metylo-5-nitrobenzenosulfochlorku dodano w temperaturze pokojowej w ciagu 0,5 godziny 9,3g ani¬ liny. Reakcje kondensacji prowadzono w ciagu 8 godzin w temperaturze pokojowej, utrzymujac pH srodowiska reakcji =7-7,5 przez dodanie 67g 10% roztworu weglanu sodowego. Po zakonczeniu reakcji kondensacji, miesza¬ nine poreakcyjna ogrzano do temperatury 80°C, nastep¬ nie ochlodzono do temperatury pokojowej, a produkt kondensacji odsaczono, przemyto woda i wysuszono w temperaturze 60°C. 32,6g 3-chloro-4-metylo-5-nitrobenzenosulfonanilidu otrzymanego w wyniku reakcji kondensacji dodano nastepnie w ciagu 1 godziny do mieszaniny 80g wody, 14 g pylu zelaznego i 0,5 g 30% kwasu solnego, ogrzanej uprzednio do temperatury 95°C. Mieszanine reakcyjna ogrzewano w ciagu 1 godziny w temperaturze 95°C, po czyta ochlodzono do temperatury 70°C, dodano 13,5g 30% wodorotlenku sodu i na goraco odsaczono powstaly osad. Do przesaczu ochlodzonego do temperaturypoko¬ jowej dodano 7g lodowatego kwasu octowego, a wytra¬ cony produkt reakcji odsaczono, przemyto woda i wysuszono w temperaturze 60°C. Otrzymano 26,6g 3- chloro-4- metylo-5-aminobenzenosulfonanilidu o tempe¬ raturze topnienia 133-134°C.Dalsze przyklady II-XIII otrzymywania nowych amin arylosulfonoanilidowych pochodnych o-chlorotoluenu, w których sposób postepowania byl analogiczny jak w przykladzie I, przedstawiono w tablicach 1 i 2, przyczym w tablicy 1 przedstawiono etap kondensacji kazdego z kolejnych przykladów, zas w tablicy 2-etap redukcji zwiazku otrzymanego w wyniku kondensacji.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania nowych amin arylosulfona- nilidowych pochodnych o-chlorotoluenu o wzorze ogól¬ nym przedstawionym na rysunku, w którym Ri oznacza atom wodoru lub atom chloru, R2 oznacza atom wodoru lub grupe metylowa podstawiona w polozeniu orto- lub para- w stosunku do grupy sulfonanilidowej, R3 i R4 — oznaczaja atom wodoru, grupe metylowa lub metoksy- lowa. przy czym w co najmniej jednym pierscieniu aromatycznym jest zachowany uklad o-chlorotoluenu, znamienny tym, ze pochodne nitrobenzenosulibchlorku takie, jak 3-chloro-4- metylo-5-nitrobenzenosulfochlo- rek, 4-metylo-3- nitrobenzenosulfochlorek, 3-nitroben- zenosulfochlorek, 2-metylo -5-nitrobenzenosulfochlorek poddaje sie reakcji kondensacji z aminami aromaty¬ cznymi takimi, jak aniliny, o-toluidyna,p-toluidyna,2,4- ksylidyna, o-anizydyna, p-anizydyna, 6-chloro-2-tolui- dyna, 3-chloro-4-toluidyna, w srodowisku wodnym lub w mieszaninie woda-rozpuszczalnik organiczny nie mie¬ szajacy sie z woda, po czym kondensacje prowadzi sie w temperaturze 0-80°C w obecnosci srodków wiazacych kwasy i ewentualnie trzeciorzedowych amin alifaty¬ cznych lub aromatycznych dodawanych w takich ilos¬ ciach, by reakcja przebiegala przy pH = 5-10 w ciagu 1-10 godzin, po czym nitroarylosulfonanilidowe po¬ chodne o-chlorotoluenu otrzymane w wyniku kondensa¬ cji poddaje sie redukcji pylem zelaznym w srodowisku wodnym, wodno-alkoholowym wzglednie w mieszaninie woda-N,N-dwumetyloformamid z dodatkiem katality¬ cznych ilosci takich kwasów, jak kwas solny, octowy, siarkowy, w temperaturze 70-110°C, w ciagu 1-5 godzin, a otrzymane w wyniku redukcji aminoarylosulfonanili- dowe pochodne o-chlorotoluenu wydziela sie ze srodowi¬ ska reakcji ogólnie znanymi sposobami. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodki wiazace kwasy wprowadza sie do srodowiska reakcji kondensacji wodorotlenki, weglany lub octany metali alkalicznych. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym ze jako rozpuszczalniki nie mieszajace sie z woda dodaje sie do srodowiska reakcji kondensacji benzen, chlorobenzen, nitrobenzen, toluen, ksylen, czterochlorek wegla, czte- rochloroetylen, trójchloroetylen, o-dwuchlorobenzen. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako trzeciorzedowe aminy alifatyczne lub aromatyczne doda¬ wane do srodowiska reakcji kondensacji stosuje sie piry¬ dyne, chinoline, dwumetyloaniline, trójetyloamine. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako alkohole dodawane do srodowiska reakcji redukcji sto¬ suje sie etanol lub butanol. *114 1«4 Tablica 1 Nr przy¬ kladu 1 II III IV V VI VII VIII IX X XI XII I losc i rodzaj wyjsciowego nitrobenze- nosulfochlorki 2 27,1 g3-chlo- ro-4-metylo- b-nitrobenze- nosulfochlor- ku 27,1 y 3-chlo- ro-4-metylo- -5-nitroben- zenosulfo- chlorku 27,1 g 3-chlo- ro-4-metylo- -5-nitrobenze- nosulfochlorki1 27,1 g3-chlo- ro-4-metylo- -5-nitrobenze- nosulfochlorku 27,1 g3-chlo- ro-4-metylo- -5-nitrobenze- nosulfochlorku 27,1 g3-chlo- ro-4-metylo- -5-nitrobenze- nosulfochlorku 22,2 g 3-nitro- benzenosulfo- chlorku 23,6 g 3-chlo- ro-4-metylo- benzenosulfo- chlorku 23,6 g 2-mety- lo-5-nitroben- zenosulfochlor- ku 22,2 g 3-nitro- benzenosulfo- chlorku 23,6 g 2-mety- lo-5-nitroben- zenosulfochlor- ku Ilosc i rodzaj wyjsciowej j aminy 3 10,7 g D-to- luidyny 10,7 g o-to- luidyny 12,1 g2,4- ksylidyny 12,3 g o-ani zydyny 12,3 g p-ani- zydyny 14,2g6-chlo- ro-2-toluidyny 14,2g6-chlo- ro-2-toluidyny 14,2g6-chlo- ro-2-toluidyny 14,2g6-chlo- ro-2-toluidyny 14,2g3-chlo- ro-4-toluldyny 14,2 g 3-chlo- ro-4-toluidyny Srodowisko reakcji 4 70 g wody + 15g chlo- robenzenu 70 g wody + 15 g to¬ luenu 70 g wody + 20 g chlo- robenzenu 70 g wody ¦ + 20 g czte¬ rochlorku wegla 70 g wody + 15 g trój¬ chloroetylenu 70 g wody + 20 g ksylenu 70 g wody 70 g wody + 20 g benze¬ nu 70 g wody + 20 g o-dwu- chlorobenze- nu 70 g wody 70 g wody + 20 g cztero- chloroetylenu Ilosc i rodzaj sród ka wia¬ zacego kwasy 5 5,5 g bezwod¬ nego octanu sodowego 40 g 10% wo¬ dorotlenku sodowego 6,5 g weglanu sodowego 8,5 g bezwod¬ nego octanu sodowego 10,5 g trój- etyloaminy 40 g 10% wo¬ dorotlenku sodowego 6 g wegla¬ nu sodowego + 9,5 g pirydy¬ ny 1,7 g octanu sodu + 32 g 10% wodoro¬ tlenku sodo¬ wego 10 g octanu potasu 40 g 10% wo¬ dorotlenku sodowego 6g weglanu sodowego pH srodowi¬ ska re¬ akcji 6 7,0-7,5 6,5-7,5 ' 7,0-7,5 6,0-7,5 7,0-7,5 6,5-7,5 6,5-7,5 7,0-7,5 6,0-7,5 6,5-7,0 7,0-7,5 Temperatura reakcji C 7 pokojowa pokojowa 10 15 pokojowa pokojowa 5 pokojowa pokojowa 40 pokojowa Czas reakcji godz. 8 4 4,5 4 5 3 d 7 4 4,5 8 4 XIII 23,6 g 2-mety- lo-5-nitroben- zenosulfochlor- ku 14,2g3-chlo- ro-4-toluidyny 70 g wody + 20 q nitro¬ benzenu 8,5 g octanu sodowego 6,0-7,5 pokojowa114 104 Tablica 2 Nr przykla¬ du 1 II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII Ilosc produktu kondensacji poddawanego redukcji g 2 34 34 35,5 35,7 35,7 36,5 32,7 34 34 32,7 34 34 Ilosc pylu ze¬ laznego q 3 14 14 r 14 14 14 14 14 14 14 14 14 14 Srodowisko reakcji 4 50 g wody + 30 g N,N-dwumetyloforma- midu + 0,5 g 50% kwasu octowego 50 g wody + 30 g N,N-dwumetyloforma- midu + 0,5 g 30% kwasu solnego 100 g wody + 0,5 g 50% kwasu octowego + 100 g etanolu 80 g wody + 0,5 g 30% kwasu solnego 80 g wody + 0,5 ej 30% kwasu sol ner; o 50 g wody + 0,5 g 50% kwasu octowego + 40 g N,N-dwumetyloformamidu 80 g wody + 0,5 g 50% kwasu siarkowego 80 g wody + 0,5 g 50% kwasu siarkowego + 50 g N,N-dwumetyloformamidu 50 g wody + 50 g butanolu + 0,5 g 50% kwasu octowego 80 g wody + 0,5 g 30% kwasu solnego 50 g wody + 50 g N,N-dwumetyloforma- midu + 0,5 g 50% kwasu octowego 50 g wody + 0,5 g 30% kwasu solnego + 30 g N,N-dwumetyloformamidu Tempe¬ ratura reakcji °C 5 95 95 Czas reak¬ cji godz. 6 1 1 wrzenia 2 95 95 95 95 95 95 95 95 95 2 o o 1 1.5 1 2 1,5 2 2 Wydajnosc produktu y 7 28,7 31,9 31,2 32,9 33,4 31,3 25,9 26,8 26,2 24 24,5 32,9 Temperatur topnienia 8 149-151 154-155 146-147 141-142,5 138,5-140 166,5-168 139-140,5 147-148 205-206 148-149 145-147 171-173 R] R3 R1 ¥^so2nh/^\r4 NHo Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL