Przedmiotem wynalazkujest sposób obróbki kól zebatych walcowych i hipoidalno-podobnych o uzebieniu zewnetrznym i wewnetrznym.Dotychczas kola zebate obrabia sie za pomoca skrawania, najczesciej metodami obwiedniowymi na specjal¬ nych obrabiarkach, które posiadaja skomplikowany uklad kinematyczny zapewniajacy skojarzenie ruchów odta- czania przedmiotu obrabianego i narzedzia. Ponadto kola zebate walcowe, stozkowe lub hipoidalne obrabia sie z reguly na róznych obrabiarkach o zróznicowanej konstrukcji i kinematyce.Znany jest równiez sposób radelkowania drobnych elementów uzebionych na zasadzie mikrofrezowania na tokarkach, rewolwerówkach i automatach tokarskich, przy czym uzyskiwane uzebienie stanowi jedynie element faktury powierzchni.Do glównych wad dotychczasowych metod obróbki kól zebatych nalezy zaliczyc stosowanie drogich, specjalnych obrabiarek o skomplikowanych ukladach kinematycznych,jak równiez duzy koszt wykonania narze¬ dzi do obróbki obwiedniowej.Ponadto niemozliwa jest obróbka najednej obrabiarce kól zebatych o uzebieniu zewnetrznym i wewnetrz¬ nym oraz walcowych i hipoidalno-podobnych.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu obróbki kól zebatych walcowych i hipoidalno-podobnych o uzebieniu zewnetrznym i wewnetrznym na tokarkach i rewolwerowkach, automatach tokarskich lub innych obrabiarkach o podobnej kinematyce.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze uzebienie zewnetrzne lub wewnetrzne kól zebatych hipoidal¬ no-podobnych wykonuje sie metoda skrawania obwiedniowego za pomoca narzedzia o konstrukcji zblizonej do noza Fellowsa o zebach prostych lub srubowych dostosowanych do profilu i wymiarów nacinanego uzebienia sprzegnietego z kolem napedzanym przez kolo wzorcowe z nacietym uzebieniem o parametrach geometrycz¬ nych odpowiadajacych narzedziu skrawajacemu. Element, na którym ma byc nacinane uzebienie wraz z kolem wzorcowym mocuje sie na trzpieniu we wrzecionie obrabiarki, natomiast kolo napedzane oraz narzedzie umiesz¬ czone na walku obrotowym mocuje sie w imaku tokarki lub innej podobnej obrabiarki. Z kolei ustawia sie zeby2 113 768 kola napedzanego we wreby kola wzorcowego przez dosuw imaka obrabiarki, tak aby byl pomiedzy nimi minimalny luz obwodowy oraz doprowadza sie do styku narzedzia z przedmiotem obrabianym i po odsunieciu imaka w przeciwnym kierunku uruchamia sie wrzeciono obrabiarki, po czym wlacza sie jej posuw wzdluzny równolegly do osi przedmiotu obrabianego, w wyniku czego narzedzie zaczyna nacinac uzebienie hipoidalno-po- dobne.W przypadku obróbki kól zebatych walcowych na tokarkach, automatach lub innych obrabiarkach o podo¬ bnej kinematyce metoda obwiedniowa kola te obrabia sie za pomoca narzedzia o konstrukcji zblizonej do noza Fellowsa o zebach prostych lub srubowych dostosowanych do profilu i wymiarów nacinanego uzebienia na kole zebatym, sprzegnietego z kolem napedzanym poprzez kolo wzorcowe z nacietym uzebieniem o parametrach geometrycznych odpowiadajacych narzedziu skrawajacemu. Kolo, na którym ma byc nacinane uzebienie wraz z kolem wzorcowym mocuje sie na trzpieniu we wrzecionie obrabiarki, a walek narzedzia i kola napedzanego osadza sie na stale w korpusie trzonka i umieszcza sie na nim obrotowo narzedzie skrawajace, tak aby jego czolo pokrywalo sie z biegurreriS zazebienia „S", zas kolo wzorcowe dosuwa sie do obrabianego kola zebatego, po czym kolo napedzane zdbjmuje sie, a zeby narzedzia wprowadza sie we wreby kola wzorcowego przez dosuw imaka obrabiarki tak, aby pomiedzy nimi byl minimalny luz obwodowy. Z kolei doprowadza sie do styku narzedzia z kolem obrabianym i po odsunieciu imaka w przeciwnym kierunku uruchamia sie wrzeciono obrabiar¬ ki, po czym wlacza sie jej posuw „p" wzdluzny, równolegly do kola obrabianego, w wyniku czego narzedzie zaczyna skrawac kolo obrabiane.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jestjego uniwersalnosc, gdyz umozliwia obróbke kól zebatych o zebach prostych i srubowych, nadaje sie do obróbki kól w pakietach lub do kól zebatych o bardzo szerokich uzebie¬ niach np. walków zebatych, walków wielowypustowych itp. Ponadto sposób ten pozwala na znaczne skrócenie czasu obróbki nacinanego uzebienia oraz na wyeliminowanie ze stosowania drogich i specjalnych obrabiarek do kól zebatych.Sposób wedlug wynalazku blizej objasniono w przykladowym wykonaniu na rysunku w widoku na os wrzeciona tokarki od strony imaka.Na trzpieniu 1 mocuje sie kolo obrabiane 2 oraz kolo wzorcowe 3, które posiada takie parametry geome¬ tryczne jakie bedzie mialo kolo obrabiane 2. Trzpien 1 wraz z kolem obrabianym 2 oraz kolem wzorcowym 3 mocuje sie we wrzecionie tokarki, natomiast w jej imaku mocuje sie trzonek, w którym jest umieszczony obroto¬ wo walek 4 z osadzonym na nim kolem napedzanym 5 oraz narzedziem 6 o profilu podobnym do noza Fellowsa o zebach prostych lub srubowych. Trzpien 1 tworzy z walkiem 4 przekladnie technologiczna o osiach wierz¬ cholkowych, dla których kat „a" wynosi okolo 30° i której biegun zazebienia oznaczono punktem „S". Kat pochylenia linii zeba na narzedziu 6 i kole napedzanym 5 jest taki sam i zalezy od kata pochylenia linii zeba wymaganego na kole obrabianym 2 oraz od przyjetego kata osi ,/z", natomiast kat pochylenia linii zeba oraz liczba zebów kola obrabianego 2 sa takie same dla kola wzorcowego 3.Ponadto liczba zebów narzedzia 6 jest taka sama jak liczba zebów kola napedzanego 5. Odleglosc od bieguna ,.S" czól zebów narzedzia 6 oraz kola napedzanego 5, wyrazona przesunieciami H0 i Hi jest cecha charakterystyczna przekladni pseudohipoidalnej jaka tworza cztery uzebienia podczas obróbki, a mianowicie kolo 2 i narzedzie 6 oraz kola 3 i 5. Najlepiej gdy H0 = Hi, gdyz wówczas parametry geometryczne wszystkich czterech elementów zebatych bioracych czynny lub bierny udzial w obróbce sa równe.Przebieg obróbki wedlug tego sposobu jest nastepujacy. Zeby kola 5 wprowadza sie we wreby kola 3 przez dosuw imaka tokarki, tak aby luz miedzy nimi byl minimalny. Przed rozpoczeciem obróbki polozenie kola 5 wzgledem czola kola 3 musi byc takie, aby jeszcze nie nastepowalo zazebienie lub styk narzedzia 6 z kolem obrabianym 2.W przypadku gdy dojdzie do takiego styku, nalezy przesunac imak tokarski w kierunku przeciwnym do posuwu „p". Gdy ustawienie jest prawidlowe, wlacza sie obroty „np" tokarki. Wówczas kolo 3 zaczyna nape¬ dzac kolo 5, które napedza narzedzie 6 osadzone na wspólnym walku o obrotach „n0". Z kolei wlacza sie posuw wzdluzny „p" i po pewnym czasie narzedzie 6 zaczyna skrawac kolo obrabiane 2, a na kole obrabianym 2 otrzymuje sie uzebienie o takich parametrach geometrycznych jakie ma uzebienie kola wzorcowego 3. W wyni¬ ku trwania posuwu l3p" po pewnym czasie nastepuje wyzebienie kól 3 i 5 nacietego juz uzebienia kola obrabia¬ nego 2. Nacinane w ten sposób kola zebate sa hipoidalno-podobne.W przypadku nacinania kól zebatych walcowych dokonuje sie zmiany polozenia narzedzia 6 przez cofnie¬ cie czola narzedzia 6 wzdluz osi walka tak, aby pokrylo sie ono z biegunem zazebienia „S". Z kolei walek 4 osadza sie na stale w korpusie trzonka, a narzedzie 6 osadza sie na nim obrotowo.Nastepnie kolo wzorcowe 3 dosuwa sie do kola obrabianego 2 i eliminuje sie kolo 5. Wówczas narzedzie 6 w poczatkowej fazie obróbki prowadzi sie ijest napedzane od kola wzorcowego 3, a po wlaczeniu posuwu „p" wyzebia sie z zazebienia z kolem 3 ijest napedzane oraz prowadzone przez kolo obrabiane 2, nie przerywajac procesu skrawania.113 768 3 Stosowanie dodatkowego kola 5 ma te zalete, ze kolo wzorcowe 3 nie jest kaleczone krawedziami skrawajacymi narzedzia 6 przez co trwalosc kola 3 i narzedzia 6 jest wieksza. Narzedzie spelnia tu role wylacznie skrawajaca, funkcje prowadzaca przejmuje kolo 5. Obie te funkcje zostaja polaczone i przyjete przez narzedzie 6, gdy pominie sie kolo 5 napedzane.W podobny sposób mozna obrabiac uzebienie wewnetrzne walcowe i hipoidalno-podobne.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób obróbki kól zebatych i hipoidalno-podobnych o uzebieniu zewnetrznym i wewnetrznym, zna¬ mienny tym, ze kolo zebate (2) hipoidalno-podobne obrabia sie na tokarkach, automatach lub innych obrabiar¬ kach o podobnej kinematyce metoda skrawania obwiedniowego za pomoca narzedzia (6) o konstrukcji zblizonej do noza Fellowsa o zebach prostych lub srubowych dostosowanych do profilu i wymiarów nacinanego uzebienia na kole (2), sprzegnietego z kolem napedzanym (5) poprzez kolo wzorcowe (3) z nacietym uzebieniem o para¬ metrach geometrycznych odpowiadajacych narzedziu (6) skrawajacemu, przy czym kolo (2), na którym ma byc nacinane uzebienie, wraz z kolem wzorcowym (3) mocuje sie na trzpieniu (1) we wrzecionie obrabiarki, zas kolo napedzane (5) oraz narzedzie (6) umieszczone na obrotowym walku (4) mocuje sie wimaku tej obrabiarki, a nastepnie ustawia sie zeby kola (5) we wreby kola (3) przez dosuw imaka obrabiarki tak, aby pomiedzy nimi byl minimalny luz obwodowy oraz doprowadza sie do styku narzedzia (6) z kolem (2) obrabianym i po odsunie¬ ciu imaka w przeciwnym kierunku uruchamia sie wrzeciono obrabiarki, po czym wlacza sie jej posuw „p" wzdluzny, równolegly do osi kola obrabianego (2), w wyniku czego narzedzie (6) zaczyna skrawac kolo (2) obrabiane. 2. Sposób obróbki kól zebatych walcowych o uzebieniu zewnetrznym lub wewnetrznym, znamienny tym, ze kolo zebate (2) walcowe obrabia sie na tokarkach, automatach lub innych obrabiarkach o podobnej kinematy¬ ce metoda skrawania obwiedniowego za pomoca narzedzia (6) o konstrukcji zblizonej do noza Fellowsa o zebach prostych lub srubowych dostosowanych do profilu i wymiarów nacinanego uzebienia na kole (2), sprzegnietego z kolem napedzanym (5) poprzez kolo wzorcowe (3) z nacietym uzebieniem o parametrach geometrycznych odpowiadajacych narzedziu (6) skrawajacemu, przy czym kolo (2), na którym ma byc nacinane uzebienie wraz z kolem wzorcowym (3) mocuje sie na trzpieniu (1) we wrzecionie obrabiarki, a walek (4) osadza sie na stale w korpusie trzonka i umieszcza sie na nim obrotowo narzedzie (6) skrawajace, tak abyjego czolo pokrywalo sie z biegunem zazebienia „S'\ zas kolo wzorcowe (3) dosuwa sie do kola zebatego (2) walcowego, po czym kolo (5) napedzane zdejmuje sie, a zeby narzedzia (6) wprowadza sie we wreby kola wzorcowego (3) przez dosuw imaka obrabiarki tak, aby pomiedzy nimi byl minimalny luz obwodowy oraz doprowadza sie do styku narzedzia (6) z kolem (2) obrabianym i po odsunieciu imaka w przeciwnym kierunku uruchamia sie wrzeciono obrabiarki, po czym wlacza sie jej posuw ,,p" wzdluzny, równolegly do kola obrabianego (2), w wyniku czego narzedzie (6) zaczyna skrawac kolo (2) obrabiane. * •* ^ k. 1 V. 1 i jA PL