Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia olejów o duzej zawartosci weglowodorów aro¬ matycznych, charakteryzujacych sie duza stabil¬ noscia w warunkach magazynowych oraz wysoka jakoscia, znajdujacych szerokie zastosowanie jako .rozpuszczalniki, plastyfikatory oraz surowce dlo produkcji sadzy. Znany jest sposólb destylacji smo¬ ly pcpiroliitycznej prowadzony glównie w kierun¬ ku uzyskania surowca do produkcji sadzy. W pro¬ cesie tyim .uzyskuje sie mala wydajnosc frakcji olejowej ze wzgledu na mala stabilnosc smoly po- piro&litycznej i jej rozkiEad w trakcie destylacji Uzyskane oleje 'posiadaja wysoka temperature krzepniecia i wyikatziuja sklonnosc do wytracania krystalicznych osadów utrudniajacych destylacje i uzytkowanie tych produktów.Sposób wedlug wynalazku polega na zmiesza¬ niu simoily popiroiitycznej w iflosci 20 do 80% wa¬ gowych otrzymanej przez teanmiozny rozklad w temperaifcujrze 700 dso 900°C frakcja naftowych wrzacych do i250°C, iprzed lufo po wydzóeleniu lek¬ kich produktów pirolizy wrzacych do temperatury 180°C, z oflejaimi pokrakingowymi o temperaturze poczatku wrzenia powyzej 220°C w ilosci od 0 do 80% wagowych, z ekstraktem po selektywnej ra¬ finacji furfuirolem olejów mineralnych, zawieraja- cyan ipcwyizej 45% wagowych atomów wegla zwia¬ zanego w istrukturach aromatycznych^ w .ilosci 20 po oddestylowaniu etylobenzenów lai/b propyloiben- zenów z mieszaniny poalkillacyjnej wytworzonej w procesie alikilacji Ibenzenu etylenem lu/b pro¬ pylenem o temperaturze poczajtku wrzenia powyzej 180°C, w ilosci 0 do 30%^ wagowych. Wytworzona § kompozycja; zawiera minimum 40% atomów w^gla zwiazanego — w strukturach aroHnatyezr*ych pf%y czym stosunek weglowodorów aromatycznych o lancuchach alkilowych zawderajacych ponizej 8 atomów wegla w lancuchu do weglowodorów aro- 10 matyciznych o lancuchach aflflriliowych zawieraja¬ cych powyzej 15 atomów wegla w lanicucftu wy¬ nosi 1 : 0,5 do 1 : 2.Otrzymana kompozycje podda/je sie destylacja z para wodna i odbierajac frakcje lekka wrzaca w zakresie tempe¬ ratur dd ,160 do O&O^, korzystnie 200 do 2A0°C z przeznaczeniem jako iozpusizczalniik do asfaltów, paków lub zywic, frakcje srednia wrzaca w zakre¬ sie temperatur od 200 do 480°C, korzystnie od 220 do 410^ z przeznaczeniem jako surowiec do produkcji sadzy i frakcje ciezka wrzaca w za¬ kresie temperatury od 370 do 580°C, korzystnie od 400 do 480°G, z /przeznaczeniem jako wysckoaro- matyczny plastyfikator do kauczuków i tworzyw sztucznych,, oraz pozostalosc podestylacyjna o tem¬ peraturze poczatku wrzenia powyzej 53i0aC, korzyst¬ nie powyzej 5150°C z przeznaczeniem do otrzymy¬ wania asfaltów drogowych, izolacyjnych, specjal¬ nych,, paków i smól drogowych.Korzystnym efektywnymi roewiiajzaniem jest 15 20 30 113 249 *113 249 wprowadzenie oleju pokrakingowego i fluib) ekstra¬ ktu fufuroiowego i (iuib) .pozostalosci po propylo- foenzenowej i .(lulb) pozostalosci poetyloibenzenowei, jajko czynnika rozcienczajacego i wymywajacego smole z gazów, do procesu wydzielania smoly po- piroiitycznej ,z mieszaniny poreakcyjnej, otrzyma- nej przez termiczny rcizklad w ftemiperaiturize 7Q0 do fllOiO^ frakcji naftowych wrzacych do 250°C„ przed wydzieleniem lekkich produktów pirolizy wrzacych w temperaturze (ponizej 1I80°C. W tych warunkach uzyskuje sie bardzo dobre efekty wy¬ mywania: oraz eliminuje sie krystalizacje i zaty¬ kanie przewodów osadami Dodatkowy efekt w sto- ? "sffifiu^TB^hadM^'iB^OBd^Ka wymywania przez jwpro- | wadzenie malo&rdrnatycznych typowych destyla- ! tów ropy naftowej-do mieszaniny po pirolizie pole- ;' ga-*Wia-*ifcym„ we niayskuje sie smole popirolityczna i modyfikowana o- buzej zawartosci weglcwodcirów aromatycznycTrT*najbardziej korzystnych propor¬ cjach weglowodorów policyfcflicznych do monócy- klicznych. Kompozycja amo^y poirrirolitycznej i (lulb) cdejiu pdfcralkdjnigowego i (lub) ekstraktu fur- furolowego i (lub) pozostalosci popropylobenzeno- weij lub pozostalosci poetyiabenzemowej charakte¬ ryzuje sie takim skladem weglowodorowym, ze mozliwe jest wydzielenie na drodze desty¬ lacji wysokowrzacych i wysokoczasteczkowych 6kladników ismoly popirollitycznej z duza wydaj¬ noscia (bez rozkladu termicznego smofty. Wprowa¬ dzenie jako skladników kompozycji: oleju pokra¬ kingowego, ekstraktu furfurolowego 'i pozostalosci popiropylolbenzenowej lub poetyloibenzenowej zapo¬ biega rozkladowi ciezkich skladników smoly po- pirditycznej, ulatwia wynoszenie wysokoczastecz¬ kowych wejglowodorów aromatycznych w procesie destylacji.Uzyskane frakcje charakteryzuja sie dobra plyn¬ noscia i imala sklonnoscia do kryistalizacji, co ma korzystne znaczenie w procesie oraz w trakcie ich skladowania,, transportu i uzytkowania. Frakcja najlzejsza — olej lekki — pirzezmaczona jest jako rozpuszczalnik zwlaszcza aisfaltów, posiada duza zdolnosc solufbilizacyjna i umozliwia uzyskanie wysokostaibiinych roztworów równiez w mieszani- inie z innymi znanymi rocpoiszczalndkami. Frakcja olejowa srednia — olej do produkcji sadzy — wy¬ róznia sie skladem grupowym korzystnie oddzia¬ lywujacymi na uzyskdiwaoie doibrej jakosci sadzy z duza wydajnoscia,. Moze byc stosowana jako su¬ rowiec wsadowy bezposrednio luib — po skompo¬ nowaniu z typowymi olejami poweglowyimi lulb ponaiftowymi, sluzacymi do produkcji sadzy. Ciez¬ ka frakcja olejowa wrzaca powyzej 400°C, cha¬ rakteryzuje sie wysoka zawartoscia weglowodo¬ rów aromatycznych, korzystna proporcja weglowo¬ dorów aromatycznych o przewadze pierscieni skon¬ densowanych do weglowodorów monoeykiieznych z lancuchem alkilowymi. Dzieki temu posiada wy¬ bitnie dobre wlasnosci zmiekczajace kauczuki, ula¬ twia urabianie mieszanek gumowych, a otrzymana guma 'Charakteryzuje sie dobra wytrzymaloscia mechaniczna. Pozostalosc po procesie destylacji sta¬ nowi komponent do modyfikowania asfaltów i pa¬ ków. Wysoka zawartosc aromatów i zywic wply¬ wa na podwyzszenie ciagiiwosci o.ra'z wlasciwosci wiazacych.Sposób wedlug wynaiaizku pozwala, na otrzymy¬ wanie z .produktów ubocznych i odpadkowych wy- 5 twarzanych w (przemysle rafineryjnym i petroche¬ micznym produktów o wysokich walorach jakos¬ ciowych, zastepujacych deficytowe produkty uzy¬ skiwane innymi metodami.Przyklad I. Frakcje ropy naftowej parafi- 10 nowej o granicach wrzenia 7.5 do 208°C i zawar¬ tosci weglowodorów aromatycznych 0% wagowych ogrzewano w piecu rurowym w temperaturze 760°C przez 0„i8 sekundy. Uzyskana mieszanine produktów pirolizy .benzyny podano ochlodzeniu i wykraple- 19 niu ciezkich skladników smoly popirolitycznej wrzacych powyzej temperatury 187°C. (Do procesu wykrojenia smoly dodano przez dysze w ilcsioi równej wagowo ilosci powstajacej w pirolizie smo¬ ly popirolitycznej mieszaniny 20% wagowych pozo- 20 stalosci po oddestylowaniu proipyfloibenzenu z mie¬ szaniny adkilacyjnej uzyskanej przez alkiiacje iben- zenu propylenem, o wlasnosciach: lepkosc kine¬ matyczna 4y9 tmm*/s w 20°C, gestosc w 20°C„ 0,067 g/cm*, itemperatUTa zaplonu 109°C i 80% wa- 25 gowych ekstraktu furfurolowego o wlasnosciach: lepkosc kinematyczna 13,2 mmf/s w 100°C, gestosc w 20°C 0,877 g/om8, temperatura zaplonu ai5°C.Otrzymana smole popirolityczna modyfikowana poddano destylacji pod normalnym cisnieniem na 30 instalacji destylacji rurowo-wiezowej. Z kolumny frakcjonujacej atmosferycznej -odebrano frakcje szczytowa lekka o koncu wrzenia 248°C w ilosci 16% wagowych. Z kolumny prózniowej na szczycie otrzymano frakcje srednia o granicach wrzenia 35 23© do- 410°e z wydajnoscia 28% wagowych,, frak¬ cje Iboczna wrzaca w granicach 4012 do 537°C z wy¬ dajnoscia 27% wagowych i pozostalosc z dna ko¬ lumny wrzaca powyzej i545°C z wydajnoscia 219% wagowych. Wlasnosci frakcji: do 248°C — nDw 48 1,5)6710, d2o 0J960&, temperatura krziepniecia — 33^, lepkosc w '50°C 7,116 immL/s, % CA 66,112; frakcja 280 — 410°C — nn20 IjSMll, d20 Q,066i8 g/cm*y tem- .peratura krzepniecia — 10°C, lepkosc w 50°C 101,fii5 im^, %CA .32,711; frakcja 4012 — 537°C, nD20 45 1^57*3(5, d^o &8S6 g/cm*, temperatura krzepniecia +4°C, %CA 46,87; pozostalosc powyzej 545°C — d* Ml<8 g/cm8.Przyklad' II. Smole popirolityczna wytwo¬ rzona jak w przykladzie 1 w ,iiosci 615% wagowych 50 komponuje sie z 315% wagowymi mieszaniny po¬ zostalosci po oddestylowaniu etyioibenzenów z mie¬ szaniny alkiiacyjnej uizyskanej przez alkiiacje ben¬ zenu etylenem oraz pozostalosc po oddestylowaniu propyilolbenzenów z (mieszaniny alkiiacyjnej uzyska- 55 nej przez alkiiacje benzenu propylenem w stosun¬ ku kil o wlasnosciach: lepkosc ikiinematyczna 4,1 mm2/s w 2i0oC, gestosc w 2l0°C 0,071 g/cm8, temperatura zaplonu <94°C oraz -20'% lekstraktu po rafinacji oleijów mineralnych furfurolem o wla- eo snoseiach: lepkoscfkinematyczna w 100°C 21,3 mm2/sr gestosc w '20oC 0,9181 g/cm8, temperatura zaplenu 2a2°C., Uzyskana komipozycje poddaje sie desty¬ lacji analogicznie jak w przykladzie lj, oidtoierajac frakcje lekka w koncu wrzenia 261°C w ilosci a 25% wagowych, frakcje srednia o granicach wrze-5 113249 6 nia 240—406°C w ilosci 21i% wagowych, frakcje ciezka o granicach wrzenia 308 do -546°C w ilosci 35% wagowych oraz pozostalosc wrzaca powyzej 540°C w ilosci 119% wagowych.Przyklad III. Smole popirolityczna o tem¬ peraturze poczaitku wrzenda 222°C w ilosci 40% wagowych koonpaniuje sie z 30% wagowymi oleju poikrakingowego o izakresie wrzenia 267 do 40i5oC oraz 3(0% ekstraktu furfurolowego o zakresie wrze¬ nia 450^507°C. Uzyskana kompozycje poddaje sie destylacja analogicznie jak w przykladzie 1 i od¬ biera frakcje: lekka o koncu wrzenia. 2i420C w dllo- sci 20'% wagowych, sredinia w granicach wrzenia 240—395°C w ilosci 38% wagowych, ciezka w gra¬ nicach wrzenia 331—i530°C w lilosci 18% wagowych i pozostalosc wrzaca powyzej 350°C w ilosci 2il% wagowych.Zastrzezenia patenlbowe 1-. Sposób wytwarzania olejów o duzej zawar¬ tosci 'weglowodorów aromatycznych,, znamienny tym, ze najpierw sporzadza sie mieszanine smoly popirolitycznej w lilosci 20 do 80% wagowych otrzy¬ manej przez termiczny rozklad w ltam(peraturze 700 do 90fO°C frakcji naftowych wrzacych do 250°C, przed lub po wydzieleniu lekkich produktów piro*- lizy wrzacych do temperatury ISO^, olejów po- krakingowych o temtperalturze poczaitku wrzenia powyzej i2I20°C w ilosci od .0 do 80% wagowych, ekstraktu ipo selektywnej rafinacji olejów mineral¬ nych zawierajacych powyzej 45% atomów wegla 5 zwiazanego w strukturach aromatycznych w 'ilosci 20 do 80% wagowych, pozostalosci po oddestylo¬ waniu etylobenzenów lulb propyloibenzenów ,z mie¬ szaniny poalkilacyjnej wytworzonej w procesie al- kilacjii benzenu etylenem lub propylenem o .tem¬ peraturze ipoczatku wrzenia powyzej 1I800C w .ilosci od 0 do 3(0% wagowych a nastepnie uzyskana mie¬ szanine poddaje sie destylacji korzystnie z para wodna i (lub) pod obnizonym cisnieniem, wydzie¬ lajac frakcje lekka wrzaca w zakresie IGO do 280°C, korzystnie 200 - do 2m°Cv frakcje srednia wrzaca w zakresie od i200 do 480°C, korzystnie od 22(0 do 410°C, frakcje ciezka wrzaca w zakresie od 3710 do 580°C, korzystnie od 40(0 do 480°C i po¬ zostalosc podestylacyjna o poczatku wrzenia "powy¬ zej 530oC, korzystnie powyzej i5(50°C. 2* Sposób wedlug izastrz, \ iznamienny tym, ze poddaje ;sie destylacji mieszanine zawierajaca mi¬ nimum 40% atomów wegla .zwiazanego w^ struk¬ turach aromatycznych,, przy czym stosunek^weglo¬ wodorów aromatycznych o lancuchach alkilowych zawierajacych (ponizej 8 atomów wegla w lancu¬ chu do weglowodorów aromatycznych o lancuchach alkilowych zawierajacych (powyzej 15 atomów we¬ gla w lancuchu wynosi 1:0,5 jdo 1:<2. 15 20 PL