Przedmiotem wynalazku jest sposób wielowarstwowego wybierania grubego zloza rud metali, zwlaszcza rud miedzi o miazszosci powyzej 9 m.Stan techniki. Wybieranie grubych zlóz rud metali w tym zlóz rud miedzi, realizuje sie obecnie za pomoca róznych systemów eksploatacji, w których likwidacja powstalych pustek odbywa sie przez wypelnienie ich podsadzka lub przez zawal stropu.W przypadku prowadzenia eksploatacji grubego zloza z koniecznoscia ochrony powierzchni, stosuje sie do wypelniania pustek poeksploatacyjnych podsadzke hydrauliczna zwykla lub utwardzona. Znany system ubierko- wo-zabierkowy z podsadzka hydrauliczna, tamowana za pomoca elastycznej tamy linowej, pozwala — ze wzgledów bezpieczenstwa - na wybieranie zloza o miazszosci nie przekraczajacej 9,0 m.Natomiast systemy wielkich komór - wewnatrz których pracuja ludzie i maszyny - moga byc stosowane tylko w grubym zlozu zbudowanym z mocnych skal i sa niebezpieczne z uwagi na wysokie ociosy a w przypadku koniecznosci ochrony powierzchni wymagaja stosowania bardzo drogiej podsadzki utwardzonej.Istota wynalazku. Sposób eksploatacji grubego zloza rud metali, zwlaszcza rud miedzi o miazszosci w gra¬ nicach 15,0 m-^ 18,0 m dotyczy wybierania calizny zlozowej trzema lub czterema warstwami od góry do dolu.Rozwiazanie wedlug wynalazku polega na zastosowaniu stropu zelbetonowego pomiedzy warstwa druga i trzecia z wypelnianiem pustek poeksploatacyjnych podsadzka hydrauliczna oraz tamowaniem tej podsadzki za pomoca znanej elastycznej tamy czolowej zbudowanej z lin stalowych, siatki ogrodzeniowej i plótna podsadzko¬ wego.Pod stropem zelbetonowym stosuje sie zmiane kierunku eksploatacji zloza o kat 90°, wzgledem kierunku eksploatacji nad tym stropem. W tym celu w okonturowanym polu przyszlego oddzialu wydobywczego, wydzie¬ la sie dwa lub trzy równej dlugosci skrzydla frontu eksploatacyjnego, zawarte pomiedzy upadowymi granicz¬ nymi i rozdzielone upadowymi rozdzielczymi. Upadowe te laczy sie po rozciaglosci wyrobiskiem poziomym, stanowiacym miejsce rozruchu frontu wybierkowego. Wszystkie te wyrobiska wykonuje sie w obudowie kotwio- wej, pod mocnym stropem.* 112995 Eksploatacje rozpoczyna sie pod stropem zloza, prowadzac po rozciaglosci zabierke o szerokosci 10 m. i wysokosci 5,0 m i obudowujac strop kotwami. Z kolei pod tym samym uprzednio obudowanym stropem prowa¬ dzi sie zabierke w drugiej dolnej warstwie. Po wybraniu obu warstw na szerokosc 10 m. buduje sie wzdluz frontu wybierkowego elastyczna tame podsadzkowa i wykonuje na spodku drugiej warstwy plyte zelbetonowa o grubo¬ sci okolo 1,0 m oraz tamuje wloty wyrobisk chodnikowych i wypelnia tak przygotowana pustke poeksploatacyj¬ na podsadzka hydrauliczna. W tym czasie urabianie zloza prowadzi sie w sasiednim skrzydle frontu.Po zakonczeniu podsadzania w omówionej zabierce, rozpoczyna sie nastepny cykl robót wybierkowych.W ten sposób zostaje wyeksploatowana dwoma warstwami górna czesc zloza, od której dolna czesc jest oddzielo¬ na warstwa zelbetonu.Wybieranie dolnej czesci zloza prowadzi sie w sposób analogiczny, jak w górnej czesci zloza, tym razem juz pod warstwa zelbetonu, która stanowi strop dla wyrobisk w dolnej czesci zloza.Warstwa zelbetonu ma postac szeregu pasów stykajacych sie ze soba. Kierunek eksploatacji dolnej czesci zloza pod warstwa zelbetonu zmienia sie w stosunku do czesci górnej o kat najlepiej 90°. Wyrobiska prowadzone w trzeciej i czwartej warstwie pod sztucznym stopem z zelbetonu nie wymagaja obudowy.Przedstawione rozwiazanie wedlug wynalazku, w wyniku zastosowania stropu zelbetonowego i zmiany kierunku wybierania czesci zloza pod tym stropem oraz przy zastosowaniu podsadzki hydraulicznej tamowanej znana elastyczna czolowa tama, umozliwia wybieranie prawie bez strat grubych zlóz rud metali, w warunkach koniecznosci ochrony powierzchni. Rozwiazanie to nadaje sie zwlaszcza do prowadzenia eksploatacji zloza rud metali zbudowanego ze slabych skal piaskowcowych, zalegajacego pod stropem utworzonym ze skal twardych i zwiezlych.Objasnienie figur rysunku. W celu lepszego zrozumienia istoty wynalazku zostanie ponizej przedstawiony przyklad jego realizacji z powolaniem sie na rysunki, na których fig. 1 przedstawia widok z góry okonturowane- go i rozcietego wyrobiskami przygotowawczymi pola eksploatacyjnego wraz z trójskrzydlowym frontem eksploa¬ tacyjnym robót wybierkowych, prowadzonych w dwóch pierwszych od góry warstwach zloza, fig. 2 ilustruje prace wybierkowe w pierwszej górnej warstwie, fig. 3 — prace wybierkowe w drugiej warstwie, fig. 4 przedstawia powstale po wybraniu dwóch pierwszych od góry warstw zloza wyrobisko komorowe z wykonana na jego spodku plyta zelbetonowa, fig. 5 przedstawia widok z góry trójskrzydlowego frontu eksploatacyjnego robót wybierkowych, prowadzonych pod sztucznym stropem zelbetonowym, fig. 6 ilustruje prace wybierkowe,prowa¬ dzone prostopadle wzgledem kierunku plyt zelbetonowych sztucznego stropu w trzeciej warstwie, znajdujacej sie bezposrednio pod tym stropem, nad którym cale pole eksploatacyjne jest wypelnione podsadzka hydrauliczna na grubosc wybranych dwóch pierwszych warstw zloza, fig. 7 — prace wybierkowe w warstwie czwartej, fig. 8 przedstawia w przekroju widok wypelnionego podsadzka hydrauliczna calego pola eksploatacyjnego po wybra¬ niu zloza czterema warstwami, fig. 9 przedstawia widok w przekroju poprzecznym zabierki w pierwszej górnej warstwie, fig. 10 — widok wr przekroju poprzecznym wyrobiska komorowego powstalego po wybraniu dwóch górnych warstw zloza, fig. 11 —widok w przekroju poprzecznym wypelnionego podsadzka tegoz wyrobiska komorowego, fig. 12 - widok w przekroju pionowym i podluznym zabierki w trzeciej warstwie, fig. 13 - widok w przekroju pionowym i podluznym prac wybierkowych w warstwie czwartej, fig. 14 — widok w przekroju pio¬ nowym i poprzecznym wypelnionego podsadzka hydrauliczna wyrobiska komorowego powstalego po wybraniu dwóch dolnych warstw zloza, fig. 15 przedstawia schematycznie uklad wzajemnie prostopadlych frontów eks¬ ploatacyjnych w przypadku oddzialu eksploatujacego grube zloze czterema warstwami.Przyklad realizacji wynalazku. Pole oddzialu wydobywczego, pokazana na fig. 1, o szerokosci do kilkuset metrów, okonturowuje sie wyrobiskami chodnikowymi 1, zlokalizowanymi pod stropem 2 zloza 3, zbudowanym z mocnych i zwiezlych skal, dla których to wyrobisk chodnikowych 1 wystarczajacym zabezpieczeniem jest znana obudowa kotwiowa 4. Wewnatrz okonturowanego pola drazy sie wiazki upadowych rozdzielczych 5, dzielacych to pole na trzy skrzydla eksploatacyjne 6, 7, 8. Roboty wybierkowe prowadzi sie na przemian w pierwszym 6, w drugim 7 i w trzecim 8 skrzydle frontu,(patrz fig. 2, fig. 3 i fig.4). - Gdy w pierwszym skrzydle 6 trwaja roboty przodkowe, to w tym czasie w drugim skrzydle 7 prowadzone sa prace zwiazane z wykonywaniem plyty zelbetonowej a w trzecim skrzydle 8 z likwidaja pustki poeksploatacyj¬ nej. Prace przodkowe w pierwszej warstwie 10 (patrz fig. 2) polegaja na wybieraniu zloza 3 zabierkami 11 o wysokosci do 5,0 m i szerokosci okolo 10,0 m. prowadzonymi po rozciaglosci.Po wybraniu warstwy pierwszej 10 przystepuje sie do wybierania warstwy drugiej 13 równiez za pomoca zabierek 14. W warstwie drugiej 13 urabianie zloza za pomoca robót strzalowych 15 prowadzi sie ze spodku 16 warstwy pierwszej 10 a na poziomie spodku 17 warstwy drugiej 13 prowadzi sie tylko wybieranie i odstawe urobku 18. W celu umozliwienia wjazdu maszyn 19 na poziom spodku 17 warstwy drugiej 13 wykonuje sie przybierke 20 spodku w jednej z upadowych odstawczych 21 (patrz fig. 1).112995 3 Po wybraniu zabierek 14 w drugiej warstwie 13 powstaje wyrobisko komorowe 22 (patrz fig. 4) o wysoko¬ sci okolo 9 m, szerokosci pod stropem 10 m i przy spodku okolo 8,5 m oraz dlugosci równej szerokosci skrzydla eksploatacyjnego (6, 7, 8). W tym wyrobisku komorowym 22 (patrz fig. 10) rozpina sie wzdluz ociosu 23, pomiedzy stropem 2 i spodkiem 17 tego wyrobiska komorowego 22, elastyczna czolowa tame podsadzkowa 24, konstrukcji linowej. Na spodku 17 komorowego wyrobiska 22 wykonuje sie plyte zelbetonowa 25 grubosci okolo 1,0 m, szerokosci okolo 8,5 m i dlugosci takiej jak wyrobisko komorowe. Po wykonaniu tam bocznych 26 (patrz fig. 1 i fig. 5) wypelnia sie wyrobisko komorowe 22 podsadzka hydrauliczna 27.Po wybraniu w calym polu eksploatacyjnym obu warstw — pierwszej 10 i drugiej 13 zloza 3, powstaje z wykonanych plyt zelbetonowych 25 sztuczny, zelbetonowy strop 28 nad warstwa trzecia 29, i warstwa czwar¬ ta 30. Wybieranie tych ostatnich warstw prowadzi sie w taki sam sposób jak warstwy pierwszej 10 i drugiej 13 z tym, ze kierunek eksploatacji zmienia sie o 90° i prowadzi front wybierkowy po rozciaglosci zloza, równiez trzema skrzydlami eksploatacyjnymi 31, 32, 33 (patrz fig. 5). Pod zelbetnowym sztucznym stropem 28 wykonu¬ je sie rozcinke pola podobna do rozcinki w pierwszej warstwie 10. Wyrobiska chodnikowe 31 izabierki 32 i 33 na froncie eksploatacyjnym pod sztucznym stropem 28 nie wymagaja stosowania zadnego zabezpieczenia obudo¬ wa.Widok poprzeczny kolejnych faz prowadzenia robót wybierkowych w warstwach pierwszej 10 i drugiej 13 pokazano na fig. 9, fig. 10 i fig. 11, natomiast fig. 12, fig. 13 i fig. 14, ilustruja kolejne fazy prowadzenia robót wybierkowych w warstwach trzeciej 29 i czwartej 30 w przekroju pionowym i podluznym, na tle poprzecznego przekroju podsadzonych juz pustek po wybraniu warstw górnych, co wynika zgodnie z wynalazkiem z prostopa- dlowego usytuowania wzgledem siebie frontów eksploatacyjnych warstw rozdzielonych sztucznym stropem 28.Na figurze 15 przedstawiono schematycznie wzajemnie prostopadle usytuowane fronty eksploatacyjne warstw rozdzielonych sztucznym stropem 28, przy czym na figurze tej front robót 34 warstw górnych oznaczono linia ciagla, natomiast front robót 35 warstw dolnych oznaczono linia przerywana.Sposób wedlug wynalazku znajduje z powodzeniem zastosowanie do eksploatacji zloza o miazsosci stano¬ wiacej mniej wiecej krotnosc grubosci warstw rozdzielonych sztucznym stropem, przy czym ilosc warstw wybie¬ ranych pod sztucznym stropem zalezy od grubosci zloza a co za tym idzie moze wystapic w eksploatacji tylko jedna warstwa pod tym sztucznym stropem. Rozwiazanie wedlug wynalazku umozliwia równiez eksploatacje bardzo grubych zlóz z zastosowaniem wiecej niz jednego sztucznego stropu w przekroju pionowym zloza.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wielowarstwowego wybierania grubego zloza rud metali, zwlaszcza rud miedzi, o miazszosci powyzej 9 metrów, w polu eksploatacyjnym rozcietym robotami przygotowawczymi prowadzonymi w obudowie kotwiowej pod mocnym i zwiezlym stropem zloza, znamienny tym, ze w kazdym powstalym kolejno - po wybraniu zabierkami (11, 14) dwóch, poczynajac od góry warstw (10, 13) zloza (3)- wyrobisku komorowym (22), na spodku (17) tego wyrobiska komorowego (22) i na calej jego dlugosci wykonuje sie plyte zelbetonowa (25) i po znanym otamowaniu i wypelnieniu tego kolejnego wyrobiska komorowego (22) podsadzka hydraulicz¬ na (27), wybiera sie cale pole eksploatacyjne kolejnymi zabierkami (11, 14) prowadzonymi w obu warstwach (10, 13), po czym wybieranie zloza ponizej lezacego w tym polu eksploatacyjnym prowadzi sie frontem eksploa¬ tacyjnym (35) usytuowanym poprzecznie do kierunku plyt zelbetonowych (25), przy czym warstwy (29, 30) zloza (3) ponizej - powstalego z tych plyt zelbetonowych (25) - sztucznego stropu w calym polu eksploatacyj¬ nym wybiera sie zabierkami (32, 33) i wypelnia pustke poeksploatacyjna podsadzka hydrauliczna analogicznie jak w obu warstwach nadleglych. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pod kazdym kolejnym w danym polu eksploatacyjnym sztucznym stropem (28), zmienia sie kierunek frontu eksploatacyjnego na poprzeczny wzgledem kierunku plyt zelbetonowych (25) sztucznego stropu (28), bezposrednio nadleglego nad eksploatowanymi warstwami.112 995 .HM ni ji i 26 ID U ^-¦f^ 21 6 Nh.rF TT V / / '' ¦* ¦ <'. 26 21 20 U m.! U n 26 #; Fig.1. 2} 20 8 T-7- 26 2. _L JG._1L^12 Jfl _2. gL JQ . 2Q i ia i2_ ......».,."«n-ni' .-' ".' pmtHHnWnnnHtMf ¦i;i-'iT;TiimTHrTfTTrMrTP't;f'T^ *^ ^ J_ l£ i & a_ 15. 14 J4.21 U 2D 12 19 i 1S. ls 22 21 2£112 995 li t 31 25 32 1—II 26 Fig 5 33 34 25 29. 2Q 24 25_ 24. 25. 24 Yflm m autllll4l^l^nft^11Hn ^ mlrpuffmn ~ Rg6" / /. i, i J';./.vLi^- "U 22 35/ 2Q'^|4 ~^8_ " "~_"3i/ " ~— 3^. 3_5112995 7 25 22 23 'C \—: Rg 10 25 27 35 29 30 I. ,/ • i j I ¦/, /,: Fig 12 "L 3L 27 28 31 :: !i- T~1—. \ \ '. V -'' -J.,J-Wryr-r F,ci: \ ¦ / , -. . i i Ban w i / 36 FigU -1 ' ' -TT- Ti- Hi rti ¦1 v i ¦; ¦ w . ¦ < i ¦ 1 . '«*. 1 ri H U. 38 Fig.15 Prac. Poligr. UP PRL. Naklad 120 + 18 egz.Cena 45 zl. PL