Przedmiotem wynalazku jest statyw do niwelacji, przydatny zwlaszcza do niwelacji optycznej, na przyklad w pomiarach geodezyjnych prowadzonych przy budowie statków.Niwelacja optyczna polega na wyznaczaniu polozenia punktu pomiarowego wzgledem odniesienia, two¬ rzacej z poziomem kat a, lub wzgledem plaszczyzny bazowej, tworzacej z poziomem kat a.W pomiarach geodezyjnych, wykonywanych w nawiazaniu do poziomu geometrycznego (niwelacja geo¬ metryczna) stosowany jest powszechnie statyw, posiadajacy trzy teleskopowe nogi, polaczone z plaska glowica.Do glowicy mocuje sie spodarke posiadajaca trzy sruby nastawcze, sluzace do precyzyjnego ustawiania osi ce¬ lowej instrumentu. Spodarka ma cylindryczny otwór, do którego wprowadza sie pionowa os instrumentu i mo¬ cuje sruba zabezpieczajaca. W trakcie pomiarów okresla sie przy kazdym pomiarze wysokosc osi celowej wzdluz linii pionu za pomoca tasmy lub lat, zas centrowanie niwelatora nad punktem bazowym wykonuje sie (w razie potrzeby) za pomoca pionu sznurkowego.Znane sa takze tak zwane piony optyczne (np. z opisu patentowego USA nr 3 772 797).W przypadku prac pomiarowo-kontrolnych, wykonywanych w procesie budowy statków nalezy mierzyc odleglosc osi celowej od punktu bazowego wzdluz normalnej do plaszczyzny bazowej (na przyklad plaszczyzny podstawowej statku), która to normalna tworzy z linia pionu kat a. W takim przypadku pomiar odleglosci osi celowej od punktu bazowego znanymi srodkami jest niedokladny, zas centrowanie instrumentu nad punktem bazowym jest praktycznie niemozliwe.Mankamenty te usuwa statyw wedlug wynalazku. Posiada on trzy teleskopowe nogi, polaczone z glowica pierscieniowa. Eto glowicy przylega plyta, do której przymocowana jest obsada lozyskowa oraz przymocowany jest teleskopowy zespól centrowniczy, przechodzacy swobodnie przez otwór glowicy. Teleskopowy zespól centrowniczy sklada sie z uchwytu oraz z dwóch wspólosiowych przesuwnych wzgledem siebie rurek. Na jed¬ nej rurce naniesiona jest podstawowa podzialka jednostek dlugosci, zas na drugiej rurce znajduje sie noniusz.W obsadzie lozyskowej osadzone jest lozysko, którego os pokrywa sie z pionowa osia instrumentu geodezyjne¬ go, osadzonego na statywie, oraz z osia zespolu centrowniczego, przechodzaca przez jego stozkowa koncówke.2 112 930 Zaleta statywu wedlug projektu jest mozliwosc precyzyjnego centrowania instrumentu geodezyjnego nad punktem bazowym. Po wstepnym ustawieniu statywu nad punktem bazowym mozna bardzo dokladnie napro¬ wadzic os pionowa instrumentu na punkt bazowy, przesuwajac plyte wzgledem glowicy. Zmierzona przy pomo¬ cy zespolu centrowniczego odleglosc osi celowej od punktu bazowego pozostaje niezmieniona podczas po¬ miaru.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia statyw w czesciowym przekroju pionowym A—A, fig. 2 — statyw w widoku z góry, zas fig. 3 — statyw w widoku z boku.Statyw ma glowice 1 polaczona przegubowo z trzema nogami. Do glowicy 1 przylega talerz 2 polaczony ze stozkowa kolumna 3, w której znajduje sie slizgowe lozysko 4, w którym osadza sie cylindryczna pionowa os niwelatora. Do talerza 2 od dolu przymocowany jest nieruchomo uchwyt 5 zespolu centrowniczego, wyposa¬ zony w zacisk 6. Uchwyt 5 przechodzi swobodnie przez otwór glowicy 1. Talerz 2 unieruchamiany jest wzgle¬ dem glowicy 1 za pomoca dwóch dzwigni 7. Do talerza 2 przymocowany jest slimak 8, sluzacy do obracania instrumentu geodezyjnego, zaopatrzonego w slimacznice (nie przedstawionego na rysunku).Kazda noga statywu ma dwie prowadzace rurki 9, polaczone przegubami 10 z glowica 1. W dolnej czesci rurki 9 sa ze soba polaczone dwiema prowadnicami 11 zaopatrzonymi w zaciskowe sruby 12. W prowad¬ nicach 11 osadzona jest przesuwnie zewnetrzna rurka 13, wewnatrz której osadzona jest wspólosiowo wewnet¬ rzna rurka 14, zaopatrzona w ustawcza srube 15, za pomoca której przesuwana jest wzgledem zewnetrznej rur¬ ki 13. Dolna czesc wewnetrznej rurki 14 zakonczonajest stozkowym ostrzem.W zacisku 6 zamocowana jest nieruchomo zewnetrzna rurka 16, posiadajaca wyciecie 17. Wewnatrz zew¬ netrznej rurki 16 osadzona jest przesuwnie i bezobrotowo wewnetnzna rurka 18, zakonczona stozkowa kon¬ cówka 19. Na zewnetrznej rurce 16 naniesiona jest milimetrowa podzialka 20, zas na wewnetrznej rurce znaj¬ duje sie noniusz 21 o dokladnosci 0,1 mm. Wewnetrzna rurka 18 jest unieruchamiana wzgledem zewnetrznej rurki 16 za pomoca sruby 22.Zespól centrowniczy jest tak zamocowany, ze jego pionowa os, wyznaczona przez stozkowa koncówke 19 pokrywa sie z osia slizgowego lozyska 4 ijest prostopadla do plaszczyzny talerza 2.Poslugiwanie sie opisanym statywem poprzedzone jest wykonaniem w podlozu stozkowego zaglebienia, stanowiacego punkt bazowy. Nad tym wglebieniem ustawia sie statyw, regulujac zgrubnie wysokosc jego nóg przez przesuwanie zewnetrznych rurek 13 w prowadnicach 11. Dokladne ustawienie statywu z osadzonym na nim instrumentem geodezyjnym polega na regulacji wysokosci jednej lub dwu nóg za pomoca odpowiednich srub ustawczych 15. Z kolei naprowadza sie stozkowa koncówke 19 zespolu centrowniczego na punkt bazowy i aretuje sie talerz 2 za pomoca dzwigni 7, przy czym odczytuje sie odleglosc osi celowej od punktu bazowego przy uzyciu podzialki 20 i noniusza 21.Przy niwelacji optycznej os celowa instrumentu pozostaje prostopadla do osi zespolu centrowniczego i do osi pionowej instrumentu, a równolegla do plaszczyzny bazowej, tworzacej z plaszczyzna geometryczna (poziomem) kat a. Z tego wzgledu nie mozna stosowac libelli do regulacji polozenia instrumentu geodezyj¬ nego.Zastrzezenia patentowe 1. Statyw do niwelacji, posiadajacy trzy teleskopowe nogi polaczone z pierscieniowa glowica, znamien¬ ny tym, ze ma przylegajaca do pierscieniowej glowicy (1) plyte (2), do której przymocowanajest lozysko¬ wa obsada (3) oraz jest przymocowany teleskopowy zespól centrowniczy (5,6,16,18,19). 2. Statyw wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze teleskopowy zespól centrowniczyjest otoczony luzno pierscieniowa glowica (1), wskutek czego plyta (2) jest w pewnym zakresie przesuwna równolegle do plaszczyzny styku z glowica (1). 3. Statyw wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze teleskopowy zespól centrowniczy ma uch¬ wyt (5) z zaciskiem (6) oraz zamocowane w zacisku (6) dwie wspólosiowe rurki, przesuwne wzgledem siebie, przy czym na jednej rurce (16) naniesiona jest podstawowa podzialka jednostek dlugosci, zas na drugiej rurce (18) znajduje sie noniusz (21), a teleskopowy zespól centrowniczy jest od dolu zakonczony stozkowa konców¬ ka (19). 4. Statyw wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze w lozyskowej obsadzie (3) zamocowanejest naj¬ mniej jedno lozysko (4), którego os jest prostopadla do plaszczyzny styku plyty (2) z pierscieniowa glowica (1) i pokrywa sie z pionowa osia instrumentu geodezyjnego osadzonego na statywie, oraz z osia teleskopowego zespolu centrowniczego, przechodzaca przezjego stozkowa koncówke (19). 5. Statyw wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 4, znamienny tym, ze kazda teleskopowa noga ma dwie wsporcze rurki (9) polaczone zaciskowymi prowadnicami (11), zas w prowadnicy osadzona jest przesuwnie zewnetrzna rurka (13), stanowiaca prowadzenie dla umieszczonej w niej wewnetrznej rurki (14) zaopatrzonej w ustawcza srube (15), przez pokrecanie którei rurka (14) iest orzesuwna wzgledem zewnetrznei nirlci HTL112 930 Z 1 fy1 Fig 2112 930 FIa.3 Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL