Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie bloku¬ jace do mechanicznego regulatora przeciwslizgo¬ wego ukladów hamulcowych uruchamianych srod¬ kami cisnieniowymi, zwlaszcza do pojazdów szy¬ nowych, które to urzadzenie nie pozwala kolu zamachowemu sprezonemu z osia pojazdu z mozli¬ woscia wykonywania wlasnych ruchów, na wy¬ konywanie wychylenia kazdorazowo w jednym kierunku w zaleznosci od kierunku obrotu.W znanych regulatorach przeciwslizgowych dzia¬ lajacych zarówno pod wplywem opóznienia jak i przyspieszenia kolo zamachowe, które na skutek swej 'bezwladnosci zapoczatkowuje proces prze¬ laczania w celu zwolnienia sily hamujacej na osi, wprowadzone jest w ruch wahliwy. Dla zmniej¬ szenia tego niepozadanego wahania, prowadzacego do niepotrzebnego obnizania cisnienia w cylin¬ drach hamujacych stosuje sie obecnie elementy blokujace umieszczone pomiedzy kolem zamacho¬ wym i obsada lozysk, które w zaleznosci od odpo¬ wiedniego kierunku ruchu uniemozliwiaja wychy¬ lenie kola zamachowego wrednym kierunku i po¬ zwalaja na ruch tego kola jedynie w kierunku przeciwnym.Takie elementy blokujace umieszczone sa po¬ miedzy, obejmujacym wspólosiowo os napedzanym pierscieniem i osia, przy czynt powoduja one wychylanie osi przy wyprzedzajacym wzglednie opóznionym ruchu osi. Pierscien. napedzany po¬ ciagany jest przez os za posrednictwem zabieraka. 10 15 2 Pierscien napedzany w zaleznosci od kierunku obrotu przybiera takie polozenie, ze uniemozliwia on wychylenie elementów blokujacych w jednym kierunku i pozwala na wychylenie ich jedynie w kierunku przeciwnym. Elementy blokujace za¬ mocowane sa na kole zamachowym za posred¬ nictwem sworzni. Przy przyspieszeniu kola prze¬ kraczajacym wartosc powodujaca zadzialanie re¬ gulatora, elementy blokujace zaklinowuja sie mie¬ dzy pierscieniem i osia w wyniku tego kolo za¬ machowe moze sie przekrecic wzgledem osi jak to przedstawione jest w opisie wylozeniowym RFN nr 2 053 393.Wada tego urzadzenia jest to, ze sila potrzebna do przyspieszenia kola zamachowego musi byc przenoszona przez sworznie, na których osadzone sa elementy blokujace. Jesli sily przyspieszenia sa odpowiednio (duze dojsc moze do odksztalcen trwalych. Ponadto przenoszenie sily odbywa sie na skutek tarcia, a wiec zalezne jest od wspól¬ czynników tarcia wspólpracujacych powierzchni.Znane jest równiez z opisu patentowego RFN nr 1047 238 rozwiazanie polegajace na wybudo- wywaniu na obwodzie kola zamachowego magnesu stalego, który swym jednym biegunem ustawiony jest naprzeciw osadzonego w osi rdzenia z miek¬ kiego zelaza i w ten sposób utrzymuje kolo za¬ machowe w polozeniu srodkowym.Drugi biegun magnesu ustawiony jest naprzeciw zwory uruchamiajacej wlacznik do wlaczenia elek- 112 702112 702 tropneumatycznego zaworu odpowietrzajacego. Je¬ sli, w wyniku nadmiernego przyspieszenia lub opóznienia kola wystapi "wyprzedzajacy lub opóz¬ niony ruch kola zamachowego wzgledem osi, to równiez i magnes staly przesunie sie odpowiednio z obszaru rdzenia wykonanego z miekkiego zelaza zwory i ta ostatnia przesunieta zostanie sila spre¬ zyny i zewrze wlacznik zaworu odpowietrzajacego.Przy obnizeniu sie wartosci przyspieszenia wzgled¬ nie opóznienia magnes staly wzglednie ktfto za¬ machowe powróci do swego polozenia srodkowego, co spowoduje równiez rozwarcie wlacznika przez zwore.W tym znanym urzadzeniu nie zapewniono srod¬ ków przeciwdzialajacych odpowietrzaniu przy przyspieszaniu kola lub przy wystepujacym ruchu wahliwym.Znane jest równiez rozwiazanie, w którym dla przenoszenia momentów hamujacych poddaje sie tarcze zebata w obszarze jej zebów dzialaniu nie¬ ruchomego magnesu stalego. Momenty hamowania moga byc równiez przenoszone za posrednictwem sprzegiel hydrokinetycznych lub tak zwanych sprzegiel lepkosciowych.Proponowano juz regulator przeciwposlizgowy, w którym kolo zamachowe polaczone jest z kolem osi za posrednictwem pierscienia zabierakowego polaczonego na stale z obsada lozysk, pierscienia ksztaltowego i wcisnietego w pierscien ksztaltowy zabieraka. Przy wystapieniu opóznienia kola, kolo zamachowe obraca sie wówczas wraz z pierscie¬ niem ksztaltowym wzglednie zabierakiem w wy¬ braniu pierscienia zabierakowego tak daleko, az oprze sie na jednym koncu wybrania. Poniewaz urzadzenie to reaguje zarówno na opóznianie jak i przyspieszanie, zastosowano zawór przeciwslizgo¬ wy, który podczas procesu przyspieszania, na pe¬ wien okres czasu odcina przewód sterujacy. Przy niskich wspólczynrkach przyczepnosci podczas p- kresu odciecia moze sie zdarzyc, ze os uzyska zbyt duza wartosc poslizgu i nie spowoduje przyspie¬ szenia dlatego, ze nie mozna zmniejszyc cisnienia w cylindrze hamujacym.Celem wynalazku jest skonstruowanie urzadze¬ nia blokujacego takiego, aby reagowalo w sposób niezawodny i umuozliwialo bezposrednie przeno¬ szenie sily pomiedzy osia kola i kolem zamacho¬ wym, przy czym przestawianie urzadzenia bloku¬ jacego'musi odbywac sie niezawodnie przy malych predkosciach i powinno byc równiez zachowane przy wysokich predkosciach. • Cel wynalazku zostal osiagniety przez to, ze kolo zamachowe polaczone jest z kolem jezdnym za posrednictwem zabieraka przesuwanego w wy¬ braniu tarczy zabierakowej osadzonej na obsadzie lozysk zesprzeglonej z kolem, zas urzadzenie blo^ kujace ma segment pierscieniowy, na którym osa¬ dzone sa wahliwie dwa elementy blokujace w od¬ stepie od siebie, przy czym elementy te polaczone sa "wahliwie z tarcza zabier^kowa i usytuowane sa po dbu stronach srodkowego polozenia zabie¬ raka i tak wyposazone, ze przy przesunieciu seg¬ mentu pierscieniowego kazdorazowo jeden element blokujacy wychyla sie na tor ruchu zabieraka w wybraniu tarczy zabierakowej, przy czym element blokujacy doprowadzany jest do brzegu wybrania przystawki i zapewnione jest przesuniecie segmen¬ tu pierscieniowego przez zderzak, który oddzia- lowuje na segment pierscieniowy w obu kierun- 5 kach obrotu pokonujac sile unieruchamiajaca wzglednie sile ciagnaca.Korzystnie jezeli zderzak jest zamocowany na tarczy zebatej ulozyskowanej obrotowo na osi w lozysku i jest w strefie oddzialywania nieru- io chomego magnesu stalego na zeby tarczy.W innym przykladzie wykonania urzadzenie we¬ dlug wynalazku posiada zamocowany na tarczy obrotowo i polaczony ze stala czescia regulatora przeciwslizgowego za posrednictwem sprzegla hyd- 15 rokinetycznego. W urzadzeniu blokujacym segment pierscieniowy jest obciazony w polozeniu srod¬ kowym sila nacisku sprezyny. Korzystnie jezeli zabierak wcisniety jest w tarcze ksztaltowa przy¬ mocowana do kola zamachowego. 20 Szczególna zaleta rozwiazania wedlug wynalaz¬ ku jest to, ze pozwala gno na bezposrednie prze¬ noszenie sily pomiedzy kolem zamachowym i osia, to znaczy sila wystepujaca na skutek uderzenia zabieraka o odpowiedni element blokujacy przy 25 przyspieszaniu kola przenoszona jest bezposrednio na tarcze zabierakowa bez obciazenia jakichko1- wiek przegubów. Podczas ruchu wzglednie jazdy, urzadzenie blokujace utrzymywane jest w jego odpowiednim polozeniu badz to przez tarcze ze- 30 bata, badz tez tarcze ze zderzakiem hamowana ciecza. To ustawienie zapewnione jest przez od¬ dzialywujaca na urzadzenie blokujace sila odsrod¬ kowa i ewentualnie sprezyne.Wynalazek zostanie opisany w przykladach wy- 35 konania uwidocznionych na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia urzadzenie blokujace w widoku z boku, fig. 2 — urzadzenie blokujace w przekroju wzdluz linii I—I wg fig. 1 i fig. 3 — widok urza¬ dzenia blokujacego jak na fig. 1, z ustawieniem 40 elementów w przeciwnym kierunku obrotu osi.Przedstawiony na figurze 1—3 regulator prze¬ ciwslizgowy sklada sie z kola zamachowego 12 ulozyskowanego na psi kola wzglednie obsadzie lozysk' 10, do którego to kola zamachowego, po 45 jego stronie czolowej przykrecona jest tarcza ksztaltowa 14, majaca wcisniety zabierak 16. Za¬ bierak 16 wprowadzony jest w wybranie 18 tarczy zabierakowej 20 przymocowanej nieruchomo do obsady lozysk 10. Wybranie 18 umozliwia, wycho¬ dzac ze srodkowego polozenia zabieraka 16, prze¬ krecanie kola zamachowego 12 wraz z tarcza ksztaltowa 14 i zabierakiem 16 w obu kierunkach obrotu o kat o okreslonej wielkosci. To przekre¬ canie kola zamachowego wykorzystywane jest do otwarcia zaworu sluzacego do odpowietrzania cy¬ lindra hamujacego. Wymagane do tego urzadzenie nie jest przedstawione na figurach i nie stanowi przedmiotu wynalazku. Na tarczy zabierakowej 20 60 zamocowane sa wahliwe dwa elementy blokujace 22, 24 na sworzniach 26. Segment pierscieniowy 28, którego, dlugosc w kierunku obwodowym od¬ powiada w przyblizeniu dlugosci wybrania 18, laczy oba elementy blokujace 22, 24 za posred- 6? nictwem wcisnietych w elementy blokujace sworz- 50 555 ni 30. Segment pierscieniowy 28 utrzymywany jest w polozeniu srodkowym przez sprezyne 32.Jak to najlepiej widac na fig. 2 elementy blo¬ kujace 22, 24 maja kolnierzowy wystep 34 wcho¬ dzacy w wybranie 18 tarczy zabierakowej 20. Wy¬ branie 18 rozciaga sie promieniowo tak daleko, ze elementy blokujace 22, 24 moga byc wychylone o okreslony kat, przy czym kazdorazowo jeden element blokujacy wychylany jest poza tor za¬ bieraka 16 zas drugi element blokujacy jedynym "swoim koncem nasuwa sie na tor zabieraka zas drugim swoim koncern docisniety zostaje do konca wybrania 18. Wychylenie elementów blokujacych zapewnione jest przez oddzialywanie sila na jeden z konców segmentu pierscieniowego 28. Przed u- rzadzeniem blokujacym ulozyskowana jest ze swo¬ boda ruchu obrotowgeo tarcza zebata 36, której zeby pozostaja pod wplywem oddzialywania sta¬ lego magnesu 38 osadzonego nieruchomo na obu¬ dowie regulatora przeciwposlizgowego. Na tarczy zebatej 36 osadzony jest zderzak 40 tak, ze przy odpowiednim przekreceniu tarczy uderza on ó je¬ den koniec segmentu pierscieniowego 28. Przekre¬ cenie tarczy zebatej 36 o niemal pelny obrót prze¬ suwa zderzak 40 z jednej strony segmentu pier¬ scieniowego 28 na druga.Urzadzenie blokujace dziala w nastepujacy spo¬ sób: G'dy kolo rozpoczyna ruch w kierunku przeciw¬ nym do ruchu wskazówek zegara wówczas tarcza zabierakowa 20 porusza sie równiez w tym samym kierunku. Tarcza zebata 36 zostaje przyhamowana pod wplywem magnesu stalego 38 i opóznia sie wzgledem tarczy zabierakowej 20 az do chwili, gdy zderzak 40 uderzy w koniec wycinka pierscie¬ niowego 28 jak to przedstawiono na fig. 1. Na skutek sily hamujacej wywieranej przez magnes 38 na tarcze zebata 36, która to sila, przede wszy¬ stkim przy niskich predkosciach, w wyniku prze¬ suwajacych sie przed magnesem 38 zebów, ma charakter impulsowy, wycinek pierscieniowy 38 zostaje przesuniety w prawo co prowadzi do po¬ lozenia elementów blokujacych 22, 24 pokazanego na fig. 1.Przy ponownym przyspieszeniu 'kola jezdnego podczas procesów hamowania majacych na celu zabezpieczenie przed poslizgiem, zabierak 16 ude¬ rza o wysuniety na jego tor ruchu koniec seg¬ mentu blokujacego 24 i uniemozliwia w ten spo¬ sób opóznianie sie kola zamachowego 12 wzgledem tarczy zabierakowej 20, wzglednie przyspieszaja¬ cego kola jezdnego. Sila bezwladnosci przenoszona jest przy tym przez zabierak 16 poprzez kolnie¬ rzowy wystep 34 elementu blokujacego 24 bezpo¬ srednio na krawedz wybrania 18 tarczy zabiera¬ kowej 20 tak, ze przeguby wzglednie trzpienie 26, 30 nie sa obciazane. Podczas calego czasu trwania jazdy, tarcza zeibata 36 utrzymywana jest stale w polozeniu opóznionym wzgledem tarczy zabie¬ rakowej tak, ze zderzak 40 utrzymuje stale wy¬ cinek pierscieniowy 28 równiez w pokazanym po¬ lozeniu. Polozenie to wzmocnione jest jeszcze sila sprezyny 32 i sila odsrodkowa. Tym samym unie¬ mozliwione jest w sposób niezawodny opóznianie sie kola zamachowego 12 wzgledem kola jezdnego. 702 • Zapobiega to niepotrzebnemu odpowietrzaniu cy¬ lindra hamujacego w wyniku wahliwego ruchu kola zamachowego 12 lub przyspieszeniu kola jezdnego przekraczajacego granice zadzialania re- 5 gulatora.Na figurze 3 przedstawiono odpowiadajacy fig. 1 widok urzadzenia blokujacego jednakze przy prze¬ ciwnym kierunku obrotu kola jezdnego. Elementy blokujace 22, 24 przesuwane sa wraz z tarcza 10 zabierakowa 20 w prawo az koniec wycinka pier- * scieniowego 28 natrafi na zderzak 40 tarczy ze¬ batej 36, która do tego momentu przytrzymywana jest przez magnes 38. Po trafieniu wycinka pier¬ scieniowego 28 na zderzak 40 elementy blokujace 15 22, 24 ulegaja przesunieciu w polozenie pokazane na rysunku i sa w tym polozeniu utrzymywane podczais calego okresu jazidy. W przedstawionym polozeniu zapobiegaja one w opisany juz sppsób opóznianiu sie kola zamachowego 12 wzgledem tarczy zabierakowej 20 wzglednie osi kola jezd¬ nego. Dla zapobiegania stalego dzialania hamu¬ jacego tarczy zebatej 36, magnes staly 38 moze byc osadzony na urzadzeniu, które wychylac go bedzie jedynie podczas procesu hamowania w zbli¬ zone do tarczy zejbatej 36 polozenie, poza tym M utrzymywac bedzie magnes staly 38 w polozeniu oddalonym od tarczy zebatej 36. Mozna równiez zastosowac elektromagnes wzbudzany jedynie pod¬ czas procesu hamowania. 30 Przedstawione i opisane urzadzenie blokujace moze miec zastosowanie równiez w regulatorach przeciw poslizgowych pojazdów samochodowych po odpowiednim zmodyfikowaniu regulatora przeciw¬ poslizgowego. Ponadto urzadzenie blokujace we- 35 dlug wynalazku moze byc stosowane powszechnie w procesach sterowania i regulacji zaleznych od kierunku obrotu, jak np. w wolnobiegu wlaczonym w zaleznosci od kierunku obrotu badz tez od uruchamiania wlacznika lub stycznika miedzy 40 dwoma swobodnie wirujacymi walami lub tar¬ czami.Zastrzezenia patentowe 45 1. Urzadzenie blokujace do mechanicznego re¬ gulatora przeciwposlizgowego ukladów hamulco¬ wych uruchamianych srodkami cisnieniowymi, zwlaszcza do pojazdów szynowych, nie pozwala¬ jace kolu zamachowemu sprzezonemu z osia po- 50 jazdu z mozliwoscia wykonywania wlasnych ru¬ chów, na wykonanie wychylenia kazdorazowo w jednym kierunku w zaleznosci od kierunku obro¬ tu, znamienne tym, ze kolo zamachowe (12) pola¬ czone jest z kolem jezdnym za posrednictwem 55 zabieraka (16) przesuwanego w wybraniu (18) tar¬ czy zabierakowej (20) osadzonej na obsadzie lo¬ zysk (10), zesprzeglonej z kolem, zas urzadzenie blokujace ma segment pierscieniowy (28), na któ¬ rym osadzone sa wahliwie dwa elementy bloku- 60 jace (22, 24) w odstepie od siebie, przy czym ele¬ menty te polaczone sa wahliwie z tarcza zabiera¬ kowa (20) i usytuowane sa po obu stronach srod¬ kowego polozenia zabieraka (16) i tak wyposazone, ze przy przesunieciu segmentu pierscieniowego (28) 65 kazdorazowo jeden element blokujacy (22, 24) wy-7 chyla sie na tor ruchu zabieraka (16) w wybra¬ niu (18) tarczy zabierakowej (20) przy czym ele¬ ment blokujacy (22, 24) doprowadzany jest do brzegu wybrania (18) przystawki i zapewnione jest przesuniecie segmentu pierscieniowego (28) przez zderzak (40), który oddzialywuje na segment pierscieniowy (28) w obu kierunkach obrotu, po¬ konujac sile unieruchamiajaca wzglednie sile ciag¬ naca. 2. Urzadzenie blokujace wedlug zastrz. 1, zna¬ mienne tym, ze zderzak (40) jest zamocowany na tarczy zebatej (36) ulozyskowanej obrotowo na osi w lozysku (10) i jest w strefie oddzialywania nie¬ ruchomego magnesu stalego (38) na zeby tarczy. 702 ,8 3. Urzadzenie blokujace wedlug zastrz. 1, zna¬ mienne tym, ze zderzak (40) zamocowany jest na tarczy obrotowo i polaczony jest ze stala czescia regulatora przeciwslizgowego za posrednictwem 5 sprzegla hydrokinetycznego. 4. Urzadzenie blokujace wedlug zastrz. 1, zna¬ mienne tym, ze segment pierscieniowy (28) jest obciazony w polozeniu srodkowym sila nacisku sprezyny (32).L° 5. Urzadzenie blokujace wedlug zastrz. 1, zna¬ mienne tym, ze zabierak (16) wcisniety jest w tar¬ cze ksztaltowa (14) przymocowana do kola zama¬ chowego(12). l112 702 FIG.1 FIG. 2 FIG. 3 PL PL PL PL PL PL PL PL