Przedmiotem wynalazku jest kompozycja do ek¬ strahowania miedzi z roztworów wodnych, zwlasz¬ cza z roztworów uzyskanych po obróbce rud kwa¬ sami.Znany jest sposób ekstrahowania metali, zwlasz¬ cza miedzi, z roztworu wodnego, w którym mo¬ ta! jest w postaci na przyklad soli, polegajacy na tym, ze roztwór ten kontaktuje sie z roztworem p-hydroksyarylooksyrniu w rozpuszczalniku orga¬ nicznym, a nastepnie oddziela sie faze organiczna, do której przeszla czesc meltalu w postaci zwiaz¬ ku chelatowego z o-hydroksyarylooksymem. Z fa¬ zy organicznej metal mozna odzyskac przez po¬ traktowanie jej roztworem kwasu i wydzielenie metalu np. elektrolitycznie.Podczas reakcji, w wyniku której tworzy sie chelatowy zwiazek metalu, powstaje równiez kwas powodujacy obnizenie pH# roztworu. Reakcja jest odwracalna i zachodzi do osiagniecia punktu rów¬ nowagi, która jest tym korzystniejsiza dla tworze¬ nia sie zwiazku chelatowego, im wyzsza jest war¬ tosc pH roztworu. Czesto roztwór wodny zawie¬ rajacy sól,metalu, np. miedizi, pochodzi z obróbki rudy kwasami i posiada niskie pH. Poniewaz ilosc zwiazku chalatowego istniejacego w stanie rów¬ nowagi jest tym mniejsza im nizsze jest pH, je¬ dynie te o-hydroiksyaryloiksymy, które odznaczaja sie silnym dzialaniem chelatiujacym, beda w stanie w wysclkiim stopniu ekstrahowac metal z roztwo- 15 20 25 30 rów o niskim pH lub o wysokiej zawartosci me¬ talu.Korzysci wynikajacej z silnego dzialania chela- tujacego wispomniainylch oksymów, dzieki czemu uzyskuje sie wysoki stopien ekstrakcji, towarzyszy niedogodnosc polegajaca na tym, ze czesc .miedzi po potraktowaniu ekstraktu kwasem o odpowied¬ niej mocy pozostaje nadal jako chelat. Nie jest to miedz stracona, gdyz chelat ten zostaje zawrócony do procesu, jednakze powoduje to obnizenie jego wydajnosci.Obecnie nieoczekiwanie stwierdzono, ze odzysk miedzi z roztworów obrabianych kwasem mozna znacznie zwiekszyc stosujac do ekstrakcji odpo¬ wiednia koimpozylcje.Wedlug wynalazku, kompozycja do ekstahowa- nia z roztworów wodnych, nadajaca sie do roz¬ puszczania w rozjpusizczalniikfach organicznyldh nie •mieszajacyioh sie z woda, zawiera o-ihydroksyarylo- ksym, który jest' silnym czynnikiem ekstrakcyj¬ nym metali, posiadajacy jako podstawnik grupe z co najmniej 3 alifatycznymi lub alieyklicznymi atomami wegla, albo mieszanine izomerów takiego o-nyclroksyaryloksyimu rózniacych sie pod wzgle¬ dem konfiguracja wspomnianej grupy, oraz alkilo- fenol w ilosci od 0,1 do 3€-krotnej ilosci, liczac wagowo, zawartego o-liydroksyarylolksyimu, przy czym alikilofenol zawiera co .najmniej 3 alkilowe 112 268y- 112 268 atomy wegla i ewentualnie jest podstawiony ato¬ mem, ohloru lub grupa cyjanowa.Dobrze sa znane o-hydiroksyarylokisymy' o ko¬ rzystnych wlasnosciach ekstrahowania metali z roztworów wodnych soli tych metali. Do nich na¬ leza nip. aiDkilo- luJb alkolksysailicyloaldioksymy, opisane w belgijskich opisach patentowych 796 835 i 833 774, podstawione nip. grupalmi alkilowymi lub alkoksy, o-hydroksyarylo-, lub -aikilokefcoksyimy, opisare w brytyjskim cpilsie patentowym 1322 532, w opisie zgloszeniowym RFN nir 2 407 200 i w bel¬ gijiskiim opisie patentowym mr 804 031, o-hyd!rokby- aryloberizyloketokisymy, opisane w belgijskim opi¬ sie patentowym nr 804 030 i o-hyldroksybenzofeno- oikisymy, opisane w opisach patentowych St. Zjedli.AP nr '3 428 449 i nr 3 655 347. Aby oksym i jego zwiazek z metalem poisiadaly odipowiednte roz¬ puszczalnosc w rozpuszczalnikach organicznych, pcwinden on zawierac pewne gruipy, np.' alkilowa, alkilenowe lub cykloalkilcwe o co najmniej trzech atomach wegla, korzystanie do 20 atomów wegla.Rozpuszczalnosc mozna jeszcze zwiekszyc stosu¬ jac mieszanine oksytmcw.W kornjpcizycji wedlug wynalazku korzystnie sa tylko te oksyimy, które posiadaja bardizo wyisioka zdolnosc ekstrakcyjna wzgledem miedzi. Za takie uwaza slie te oksymy, które w 0,2 molarnyfm roz¬ tworze weglowodoru alifatycznego zawierajacego 50% teoretycanej ilosci miedzi, sa w równowadze z 0,1 molarnym roztworem miedzi, w postaci nad¬ chloranu, przy pH ponizej 1..Jako przyklady p-lhydroksyarylooksymów o ' sil¬ nych wlasnosciach ekstrakcyjnych w stosulnlku do miedzi mozna wymienic o-hydroklsyaryloketoksy- my posiadajace w pozycji 3 podstawnik elektoro- ujeimny, np. oksym 3-cMoro-5-nonyloibenzofeinon/u i podobne, znane, z opisu patentowego St. Zjedn. AP mr 3665 347, które w wyzej opisanym badaniu zdolnosci ekstrakcyjnej sa w równJowadze przy pH ponizej 0,5, inne o-hydrdksyaryloketioksylmy za¬ wierajace podstawnik eldktroujeimny w polzycji 3, np. Halogen, znane z brytyjskiego oipisn patento¬ wego nr 1 322 532 lub z belgijskich opisów paten¬ towych nr 804 030 i nr 804 031, a takze podstawio¬ ne sialiicyloaldoksymy, np. alkiloisalicyloaldoksyimy, znane z belgijskich opisów patentowy ich nr 796 836 i nr 833 774, wykazujace równowage w wyzej opi- samyim badaniu zdolnosci ekstrakcyjnej przy ¦ pH okolo 0,5; o-Hydrokisyaryloketoksymy, któire w -pozycji 3 nie posiadaja podstawndka dektroiujemnejgo\, opisa¬ ne np. w brytyjskim oipisie patentowym nr 1322 532, w opisie patentowym St. Zjedn. AP nr 3 42i8 44d i w belgijskich opisach paitentiowych nr 804 030 i 804rOQll«, we wspomnianym badaniu zdol¬ nosci ekstrakcyjnej sa w równowadze przy pH okolo 1,2 lub wyzszym i- wolbec tego nie nadaja sie do komtpolzycji wedlulg wynalazku.Dodatek alkilofenioli zwieksiza nieco zdolnosc u- suwania metalu z chelatów powyzlsaych zwiadków w etapie traktowania wodnym roztworem kwasu nieorganicznego, lecz zolstaje to Wiecej niz slkom- peinisiowiaine pirzez znaczne obnizenie zHolniosci prze¬ chodzenia metalu do oksymy "w -etapie eksltorak- 10 15 20 25 cjii, tak ze ogólny .efekt jest ujdmny. Jednakze gdy silnie dzialajace oksymy' zawieraja równiez alki¬ lowenol jak to ma miejsce w karwpolzycji wedlug wynalazku, powodu1je tio wjprawdizie obnizenie zdol¬ nosci przechodzenia metalu w etapie ekstrakcji, lecz strata na metalu jeislt mniejsza niz zyislk v/ etapie traktowania ekstraktu rozltiwiorem kwasu mi¬ neralnego i w sulmie uzyskuje sie efekt kofrzyst- niejisizy niz bez allkilofenolu. ;-' , Ze wzgledu na wysoka skutecznosc i szybkosc wymiany miedzi zawartej w roztwtonze w duzym stezeniu, szczególnie korzystne sa salicyloaldoksy¬ my alkilowe, zwlaszcza gdy grupy alkilowe two¬ rza lancuch rozgaleziony zawierajacy co najmniej 5 atomów wegla, na przyklad mieszane STinonylo- salicyloaldoksymy i mieszane S-foejrtytaalicyloal- dcksymy, zwlaszctea . mieszanina 5-nonylosalicylo- aldoksyimów, której .skladniki róznia siie pod wteigle- dem budowy lancucha ndnylowego.Mieszanine taka uzyskuje sie przez formyiowa- nie i przeprowadzenie w oksyimy mlietezaniny p- -nonylofenoli, które z kolei otirzylmulje sie przez kondeinisacje fenolu z tryimerem propylenowym. W mieszaninie 5-hefptylOsalicylo!aMQksymów poszcze¬ gólne skladniki róznia sie pOd wzgledem budowy lancucha heiptylowego i otrzymuje sie ja podob¬ nie z heptylofenoli.Jako odpowiednie alkilofenole wymienia sie do- ^ wolny krezol i ich mieszaniny, a zwlaszcza fenole zawierajace w alkilu od 3 do 15 atomów wejgla, na przyklad p-III-irz.-butylofenol, p-iheptylofenol, 4-amylo-5-metylofenol, 2-ichloro-4-nonylofeaiol, 2- -cyjano-4-inonylofenol, p-dodecylofenol, m-ipenta- 35 decylofeniol i p-nonylofenol, a takze ich mieszani¬ ny. ,Niekorzystne . sa fenole z glrupami alkilowymi powyzej 15 atomów wegla, gdyz powoduja powsta¬ wanie^ emulsji. Kortzystne sa aUkilofenole posiada¬ jace grujpy alkilowe od 4 dio 12 atomów^wegla, 4e zwlaszcza mieszainina p-inonylofenoli otrzymana przez kcndjenBaicje fenolu z tryimerem propyleno- wyim.Zawartosc w kompozycji okisyimu zalezy od ste- zeniia soli miedzi w wyjsciowylm roztworze wod- 45 nym poddawanym ekstrakcji i od aparcKtury. Na ogól jednak korzystnie stezenie wynosi od 5 do 200 g oklsymu na litr roapuisizlcizalnoJka organdicznego.Wyzjsiza zawartcisc oksymiu moze wiplynac na nie¬ korzystny wzrost lepikosci fazy organicznej powo- 50 dujac trudnosci operacyjne, natomiast nizlsiza za¬ wartosc bedzie wymagac niepotrzebnie duzych ob¬ jetosci rozpujslzcizalnika; Do rciztwoirów wodnych zaiwierajacych 5 g lub wiecej miedzi korzystnie' stosuje sie 20 dio 200 g 55 oksymu na litr rOzjpuiszicizialnilka organicznego, za¬ wierajacego alkilojfenol w ilosci od 10 do 300% wagoiwyioh uzytogo oksymu, korzy!sltnie 30—^O^/o.W przypadku óiperowandla wysokimi stezeniami wiplytw fenolu ^na dolbre wyniki w etapie oibró/bki 6G ekstraktu kwasem jest tym wyrazniejsze, im jest wyzlsze stezenie olksytmoi i w stiotsuinlku. do niego ' mizsiza ilosc alkilofenolu.Do roztwiorów bardziej rozicieniczonych, zawie- raiajcych na przyklald cd 0,5 do 3 g miedzi w li¬ to trze,' korzystnie stosuje sie roztwór zawierajacy5 od' 5 g wzwyz, korzystnie 10 do 20 g, oksymu w litrze, z dodatkiem alkilofenolu w ilosci od 2 do 10 razy wiekszej od uzytego oksymu, a nawet, je¬ sli, to pozadane, mozna uzyc 20-krotna ilosc alki- lofenoilu ,w .stosunku do oksymu.Kompozycja wedlug wynlalazku moze zawierac -dowolny rozpulsztealnik organiczny nie miesizajajcy sie z woda i przy damyim pH. roztworu poddawa¬ nego elkistiralklcjii obojetny w (stosunku do wody, miedzi i oksylmu. Korzystnymi rozipuisizicizalnilkami sa nip. weglowodory alifatyczne, alieykiiczne i aro¬ matycznie, oraz iidli" mieszaniny, zwlaszcza takie, które zawieraja niewiele (lufo widaic) skladnika a- r ornatyidznego, takze weglowodory chlorowcowane, zwlaszcza chlorowane, wlacznie z roapuiszczialnika- mi o gestosci wiekszej od wody, takie jaik weglo¬ wodory o wysokim stcpniu sdhloriowainóa, np. czte- rochloroetylenj trójohlloroctan, trójchloroetylen i chloroform.Pinzeprowadtzieniie ekstrakcji i Wydizieienie miedzi przy uzyciu kompozycji wekllulg wynlalaizku ko¬ rzystnie obejmuje cztery etapy: 1) kontaktowanie roztworu zawierajacego' sole miedizi z kompozycja wedlug wynalazku, w dhecnoisci rozpuszczalnika organicznego nJie mieszajacego sie z woda, 2) od¬ dzielenie od fazy w rajacej wyekstrahowana miedz w postaci chelatu z o-hydiroiksyarylooksymelm, 3) kontaktowanie tak otrzymanej fazy organicznej t roztworem wod¬ nym kwasu mineralnego i 4) oddzielenie dd fazy organicznej fazy wodnej zawierajacej maiedz w po¬ staci soli z kwalsem mineralnym.Pierwszy i drugi etap mozna przeprowadzic w temperatuirize pokojowej luib jesli to wskazane w temperatuirize nieco podwyizisizoniej, podlozas miesza- riia, tak aby zachodzilo zwiekszenie powierzchni styku fazy wodnej z faza organiczna, powodujac szybslza reakcje tworzenia kompleksu i ekstrakcje.Nastepnie mieszanine pozostawia sie do rozwar¬ stwienia i rozdziela fazy wodna i organiczna. Spo¬ sób moze byc prowadzony systemem periodycznym lub, korzystniej, oiajglym.Ilosc rozpuszczalnika „organicznego dobiera sie w zaleznosci od warunków, takliich jak ilosc wod¬ nego roztworu poddawanego ekstrakcji, stezenie w nim soli miedzi i rodzaj aparatury. Konzytstintie, zwlaszjcza w systemie ciajglytm, stosuje sie wodny roztwÓT i rozpuszczalnik mniej wiecej w równych ofojejosciach.Wairunki w pierwiszyirri i drugim etapie, zwlasz- - oza pH, dobiera sie w zaleznosci od metali obec¬ nych w roztworze wodnym. Na ogól korzystne sa takie warunki, w kltóryich olksyim nie tworzy kom¬ pleksów z metalami niepozadanymi, czyli naste¬ puje ekstrakcja zasadniczo tylko odzyskiwanej mie¬ dzi. Poniewaz podczas tworzenia sie kompleksu moze uwalniac sie kwas, wówczas konieczne jest dodawanie alkaliów, tak aby utrzymywac pH przez caly czas w takim zakresie, jakie jest korzystne dla trwalosci karnpileksu, jednakze nia ogól nalezy tego unikac, zwlaszcza gdy sposób jest pirowadizony systemem ciaglym.Kompozycja wedlulg wynalazku nadaje sie saoze- góMedo elkistrakcji miedizi, która z b-hydroksy- 2ft8 6 arylooksymiami tworzy trwale kompleksy przy ni¬ skach wartosciach pH z roztworów kltóre zawiera¬ ja takze zelazo, kobalt i nikiel, Przy pH ponizej 3 mozna ja zasadniczo wyekstrahowac wolna od tych metali.Etap trzeci i czwarty sposobu mozna dogodnie przeprowadzic kontaktu!jac ze soiba roztwór zawie¬ rajacy koimjplekis oksymu z metalem w rozpusz¬ czalniku organicznym, otrzymany w drugim etapie sposobu, z roztworem wodnym kwasu mineralne¬ go, w odpowiedniej temjperaturizie, zwykle w tern-" peraturze( otoczenia, luib, jesli - to konzyfstne, nieco podwyzszonej, przy mieszaniu., lub innym wizfbu- reemiu mieszaniny w Celu zwiekszenia powieirachni styku fazy organliclzinej z faza wodna, przyspiesza jac w tien sposób rozklad kornlpleksu. Po u'sjpoko- jeniu sie mieszaniny i rozwarstwieniu rozdziela sie fazy. Podobnie jak przy ekstralkciji, stosuije sie korzystnie równe objetosciowo iloslci fazy wodnej i fazy organicznej. Operacje te mozna pnzepirowav dziac metoda okresowa luib korzystniej dia^a. Od¬ dzielona warstwe olngaindiczna zawierajaca zregene¬ rowany oksym, alkilofenol i pozostale ilosci mie¬ dz^ mozna zawrócic do pierwszego etapu procesu.Warstiwe woidna zawierajajca sól miedssi z tówasem miineralnym poddaje sie odpowiedniej ob?rólbce,. korzyst-nie eleiktTo-lizie, óttnzymujaie miedz mefcallilcte- na. \ Jako kwas mineralny korzystnie stosuje s'i£ Idwas siarikpwy o odipowiedniej mocy, to jest od 10Q do 2i50 g w litiize. Po elektrolizie wiodny rozitwór, za¬ wierajacy mie o(d)zys!kana miedz w postaci soli^ za¬ wraca sie do trzeciego etapu proicesu..Oprócz oksymów kompozycja wedlug, wyinalax&u moze dodatkowo zawierac i inne liganKjy, na pffzy" klad alkohole aliifatyczne^ o dlulgiim lanicuchuj jak alkohol kaprylowy, izodekanol, tridekainol-1 lub 2-etylohe^ksanol,-korzystnie w ilosci od 0,5 do 10% wagowych uzytego riozpulszcizalnika.Czasami pozadane jest dodanie anionowego srod¬ ka powienzchriiowocizytnnegoi, nip. kw"asów suJlfiono- . * wych lufo estrów fosforowych,-w celu przyisjpaesLe- * nia tworzenia. sie komipleksu i wymiany metalu miedzy fazami wodina i organiczna, 5 Kompozycja wedlug wynalazku moze byc w po¬ staci roztworu w stezeniu odpowiednim do foez^ posredniego uzycia w opisanytm procesie ^lub,, w celu latTOejsizego magazynowania i tiransiportu mo- ze byc bardziej Stezony (do roadciienJozenia pirzed m~ zyciem).Nizej podane przyklady iluistiruja wynalazek, nie ograniczajac jelgo zakresu. Wyistejpujjace w na/ch czesci i procenty podano wagjo^o (jesli nie zaizna- 95 czono inaiazej).Przyklad I. 20 czesci rbztwioru zawierajajce- go 200 g 5-nonylosalicyloaldoksyimu (ot'rizylmianego wedlug belgiijislkiego oplilsu pat. nr 796 81315) w Mrze rozipuszczalnika „Escaid 100" (inafta zaw^iieira.jaca ce £0*/o zwiiazlków alifatyoznydh), mieszano emer#cz- me w teimperatuirze 20°C z 40 czesciaimd .ro4/woxu wodnego zawierajacego 15 g/l miedzi w postaci siarczanu miedzi i kwas siarkowy do uzyskania pH 2,0. Po 15 minutach, przerwano mielSEaniie, od- 6* czekano, az nasitapalo rozwarstwienie, po czyin faze112 268 8 organiczna oddzielono i. oznaczono w niej za¬ wartosc miedzi. 16 czysci fazy organicznej mieszano przez 15 minut w 50 czesciach wodnego roztworu, do uwal¬ niania metalu z kompleksu, zawierajacego 30 g/l miedzi (jako siarczan miedzi) i lSiO'g/1 kwasu siar¬ kowego. Po. odstaniu oddzielono faze organiczna, w któinej oznaczono zawairtosc miedzi.(Wyinilkd oznaczania wykazaly, ze po ekstrakcji faza organiczna zawierala 22,02 g miedzi w Mitrze, a po dzlialaniu roztworem kwasu ilosc ta zmalala do' 15,60 g, a zatem odzysk miedzi wyoosil 6,42 g/ /litr roztwonu oiklsyimu.W celu wykazania wyzszosci spoisobu wedlug wynalazku, nad .sposobem znanym, postepowano jak wyzej, lecz roztwór w rozpuszczalniku E&caid zawieral dodatkowo p-nonylofencl w ilosci 100 g/l.Faza organiczna po ekstrakcji zawierala 21 g miedzi w litrze, a. po - dzialaniu kwasem 10,99 g, I czyli odzysk miedzi wynosil - 10,11 g w, 1 litrze roztworu oksymu, co stanowi wzrost o 57% ilosci odzyskanej miiedzilAitr roztworu okisymu.Przyklad II. Postepowano jak w przykladzie I, stosujac w pierwszym etapie 1 czesc roztworu w rozpuszczalniku Escaid 100, zawierajacego 50 g/l 5-nonylloSsalicyloaildokisymiu i ewieintuialnie 50 g/l prnonylofenoiu, oraz 2 czesci wodnego roztwo¬ ru o pH 2,0 zawierajaoelgo 3,0 g/l miedzi. W dru¬ gim etapie, do uwalniania miedzi kwasem, stoso¬ wano 1 czesc fazy oirgariicznej po ekstrakcji i 1 czesc roztworu kwasu do uwalniania miedzi, przy¬ gotowanego jak w przykladzie I. Uizy&kamo naste¬ pujace wynikli: W nieobecnosci nonylofeno-lu faza organiczna^ po eitastnakcji zawierala 5,34 g miedzi w litrze i '3,40 g/l po dzialaniu kwasem w drugimi etapie, co daje odzysk miedzi 1,94 g/l.W obecnosci nonylofeniolu odpowiednie wyniki wynosily 5,00 g/l i 2,26 g/l, czyli odzysk miedzi wynosil 2,74 g/l,t a to stanowi Wzrost o 41% w 'porównaniu z doswiadczeniem bez nonylofienolu.Przyklad III. Postepowano jak w przykladzie II, lecz zamiast 5-inoinyloisalicyloaldoksylmu uzyto 64,4 g/l (czyli moliannie odpowiadajaca ilosc) oksy¬ mu 5-inonylo-2-nydroksybenzofenonu (otrzymane¬ go wg opisu pat. St. Zjedn. AJ? nr 3 428 449).Otrzymano nastepujace wyniki: W nieobecnosci nonylofenoiu po ekstrakcji faza organiczna zawierala 4,00 gfl. miedzi, a po dziala¬ niu kiwasem 0,28 g/l, co daje odzysk miedzi 3,72 g/a. iW obecnosci nonylofienolu zawartosc miedzi wy^ nosila odpowiednio 3,52 g i 0,14 g, czyli odzyisk wy¬ nosil 3,38 g/l, zatem obecnosc nonytofenoki, gdy jako oksym stosowano ketoksyrn, wplynela na wy¬ niki ujemnie.Przyklad IV. Postepowano jak w przykladzie II, lecz zamiast 5-nonyloisailicylóaildoksymu uzyto 71 g/l (czyli ilosc molowo równowazna) oksymu 2- -hydiroksy-3-C'hlo,ro-5-nonylobipnzofeinonu (wig opisu pat. St. Zjedn. AP nr 3 655 347). Uzytekano wyni¬ ki: , W nieobecnosci nonylofenoiu po ekstrakcji faza 'organiczna zawierala 4?80 g mieiclzi w litrze,, a po 10 15 20 23 30 35 40 45 50 55 60 «5 dzialaniu kwasem 4,04 g, co daje odzysk miedzi 0,76 g/l.W obecnosci rionylofenolu zaiwa,rtoisc miedzi wy¬ nosila odpowiednio 4,73 g i 3,745 g, zatem odzysk wynosil 0,985 g/l. ¦ Wyniki-te potwierdzaja, ze w przypadku uzycia 2-;hydrcksy- 3-cMoiro-5-nonylobenzofenoniu, który posiada silnie wlasciwosci ekstrakcyjne, dodatek nonylofenoiu wplynal korzystnie na odzysk miedzi (w powyzszych warunkach Wzrost o 30%).Przyklad V. Przygotowano roztwory w roz¬ puszczalniku Escaid 100, z których kazdy zawieral 50 g/l 5-inoinylioisalicyloaldoiksymiu i równoimolowa ilosc alikiloifenolu, jak podano w tablicy 1. Kaz¬ dy roztwór kontaktowano z roztworem wod¬ nym siairczanu miedzi, do uzyskania w roztworze organicznym 5,4 g miedzi w litrze. 1 czesc tak o- tTzymarego roztworu organicznego mieszano ener¬ gicznie z 0,25 czesci wodnego roztworu kwasu do uwalniania miedzi z .komjplekisu (roztwór ten przy¬ gotowano jak w przykladzie I).Mieszanie kontynuowano do uzyskania stanu równowagi, po czym oddzielono faze organiczna, która analizowano na zawartosc miedzi, Wyniki zestawiono w tabeli 1, ¦ Tabela 1 Fenol m-pentadieicylo- fenol 2-imetylo-4-nony- lofenol p-IIiI rz.-butylo- fenol 2-'chloro-4-nony- lofenol p-nonylofenol Stezenie fenoHiu, lg/1 „ 57„8 44,5 28,5 48,3 41,-8 Zawartosc miedzi, g/l, po obróbce kwasem ~i—; i3,59 2,9(2 . ' I3J15 12,94 .2,181 '2,-84 Przyklad VI. Przegotowano roztwór ekstrak¬ cyjny, który zawieral 15 g 5-nony!losaliicyioaiLdo- ksymiu (otrzymanego wedlug belgijskiego opisu pat. nr 796 835) i 45 g 4-nonyllofenolu w litrze roz¬ puszczalnika Bsiciaid IGO. 30 czesci tego roztworu kontaktowano przez 15 minut, przy energicznym mieszaniu, w temp. 20°C, z 60 czesciami roztworu wodnego zawierajacego 1,0 g/l miedzi jako siar¬ czan, przy pH 2,0. Po tym azalsie uzyskano stan równowagi rozdzialu miedzi miedzy oJbie. fazy. Po rozwarstwieniu faz, oddzielono faze organiiczna, w której oznaczono zawairtosc miedzi: Czesc fazy organicznej zawierajacej miedz pod¬ dano dzialaniu równej ilosci (objetosciowo) wod¬ nego roztworu zawierajacego 150,0 g/l kwasu siar¬ kowego i 30 g/l siarlcizanu miedzi. Jieist to sklad typowego wyczerpanego roztworu po elektrolizie rni-edfzii, Fo ener0cznym mieszaniu, mieszanine po-liz m d Zostawiono do rozwarsltwieniia, ,po czym oddzielona faze ongainiicana analizowano na zawartosc miiedzi.Faza organiczna po ekstrakcji zawierala 1,49 g miedzi w litrze, a po doróbcie kwasowej 0,4/2 g, co daje odzyisk miedizi 1,07 g/l roztworu ekstrakcyj¬ nego oksym/nonylofenol.Dla (porównania wylkonano doswiadiczeniie, w którym postepowano jaJk wyzej., lecz uzyto roz¬ twór w Escaid 100 zawieriajacy 15 g/l 5-inonylo- salicyloaldolksymu, bez nonylofenolu. W tyich wa¬ runkach faza organiczna po ekstralkiciji zawierala 1,58 g miedzi w litrze, a po obróbce kwasowej 0,78 g, azyli odzysk miedzi wynosil tylko 0,<80 g/l. 10 16 nia sie równowagi. Uzyty r.oztwóir wodny kwasu mial we wiszysitikidh przypadkach ten sam sklad: 150 g kwasu siarkawego i 30 g miiedzi (uzytej ja¬ ko siarczan)' w litrze wody. Po oddzieleniu faz, oznaczono w nich miedz.- Przyklad IX. 1 czesc (objetosciowo) roztworu Escaid 100, zawierajajcego w litirze 50 g 5-nonylo- salicyioaldolksymu i 50 g p^krezolu, mieszano ener¬ gicznie z dwoma czesciami roztlwoiru wodnego za¬ wierajacego 3,0 g miedizi w litrze (w postaci siar- ozanu), przy pH 2,0. Po "15 minutaidh mliesaanie przerwano, rozdzielono fazy i oznaczono miedz w fazie organicznej. Jedna cizesc talk uzyskanej fazy Stosunek roztw. ekstrakcyj¬ nego do roztw. wodnego (objetosciowo) Ilosc miedzi w fazie org*. (g/D Ilosc miedizi w fazie wodnej dg/i) ; ' • 3:1 0,34 — T< 2:1 . 0,50 — ibela 2 1:1 0,98 0,04 1 :1,5 a,33 0,13 1 :2 JL,49 0,26 1:3,. 1,59 0,47 1 :4 (1,64 (0,59 1:6 (1,65 tt,7'3 Pr z y 'kl.ad VII. Wykonano szereg ekstrakcji stosujac rózny stosunek objetosciowy roztwoiru ekstrakcyjnego do wodnego roztworu poddawane¬ go ekstrakcji. Roztwór ekstrakcyjny skladaj sie z 15 g/l 5-nonyliosailicyloaldoksymu i 45 g/I 4nnonylo- fenoki w rozfpuiszazailnilkiu Esicaid 100. Roztwór wodny zawieral 1,0 g/l miedzi w postaici siarcza¬ nu. Ekstrakcje prowadzono przez 15 minut przy energicznym mieszaniu, w temiperatulrze 25°C i przy pH 2,,0. Po rozdzieleniu faz oznaczono zawar¬ tosc miiedzi w obu fazach..Przyklad VIII. Roztwór ekstrakcyjny, przy¬ gotowany jak w (przykladzie VII, kontaktowaino z wodnym roztworem miiedzi, az do wyekstrahowa¬ nia miedzi do zawartosci w fazie organicznej 1,77 g. Czesc tej fazy mieszano energicznie z rózinymi objetosciami wodnego roztworu kwasu do uistale- 36 40 45 organicznej poddano kontaktowi z dwoma czescia¬ mi (objetosciowo) wodnego roztworu kwaisu, o skladzie 150 g kwasoi siarkowego i 30 g miedzi (jako siarczanu) w litrze wody. Po 15 minutach mlieszania rozdzielono fazy i ponownie ozinacteono miedz w fazie organicznej.Zawartosc miedzi w ekstrakcie i raztwiorze wod¬ nym kwasu wynosila odpowiednio 5,29 g i 2,34 g w litrze, co oznacza przejscie miedzi do roztworu wodnego w ilosci 2,95 g/litr. Bez dodatku p-kre- zolu ekstrakt zawieral 5,4 g miedzi w litrze, a po dzialaniu roztworem wodnym kwasu przeszlo dó niego zaledwie 1^94 g/litr. Dodatek p-krezoiu spo¬ wodowal wzrost odzysku miedzi o 52!°/a.Przyklad X. Postepowano jak w'• przykladzie IX, zastepujac p4crezol 2-cyjaino-4-nionyloif'enolem.Tabela 5 Stosunek obj. roatw. eklstrak^ Cyjnego do roz¬ tworu kw&sU liosc miedizi w fazie org, (g/il) i --TH-rr-iiiTi ¦ ^_^^. ,^ .Ilosc miiedzi w fazie wodnej (g/1 [t^r—-*•¦-'•"-'--—¦-¦¦ - ^ a,42 211 0,44 ,3Z,9 fi W. V." , 'i. u. 3:1 0,46 '34,2 5:1 0,49 36,7 iii 0,83 39,0 9 i i bfiG 41,8 15: i .'Oj-sd 46,8112 268 11 Otrzymano nastepujace wyniki (w gramach na litr): zawartosc miedzi w fazie organicznej ipo ekstrakcji — 4,37 zawartosc miedzi w fazie organicznej po obróbce kwasem — 1,79 ilosc miedzi przeniesionej przez roztwór ekstrakcyjny — 2,53 Przyklad XL Postepówano- jak w przykladzie II, leoz zamiast 5-:nonylasaliicyloaldokisy,mu uzyto 5-heptylosalicy:ioaldokisym.Otrzymano nastepujace wyniki: 5,55 g/l miedzi po' ekistrakcji i 3,80 g/l miedzi po obróbce kwasem, czyli 1,70 g/l miedzi wynosil odzysk.W obecnosci nonylofenolu faza organiczna za¬ wierala 5,27 g miedzi w litrze, a po obróbce kwa¬ sem 2,64 g, czyli odzysk wynosil 2,63 g/l. Dodatek nonylofenolu spowodowal wiec wzrost odzysku miedzi o 50%. 10 15 20 12 Zastrzezenia patentowe 1. Kompozycja do ekstrahowania miedzi z roz¬ tworów wodnych, nadajaca sie do rozpuszczania w rozpuszczalnikach organicznych nie mieszaja¬ cych sie z woda, znamienna tym, ze zawiera o- -hydroksyaryloksym, który jest silnym czynnikiem ekstrakcyjnym metali, posiadajacy jako podstaw¬ nik grupe z co najmniej 3 alifatycznymi lub alicy- klioznymi atomami wegla, albo mieszanine izome¬ rów takiego o-hydroksyaryloksymu rózniacych sie pod wzgledem konfiguracji wspomnianej grupy, oraz alkilofenol w ilosci od 0,1 do 30-ikrotnej ilo¬ sci, liczac wagowo, zawartego o-hydroksyaryloksy¬ mu, przy czym alkilofenol zawiera co najmniej 3 alkilowe . atomy wegla i ewentualnie jest podsta¬ wiony atomem chloru lub grupa cyjanowa. 2. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera rozpuszczalnik organiczny nie miesza¬ jacy sie z woda.DN-3, z. 425/81 Cena 45 zl PL PL