Przedmiotem wynalazku jest sposób i uklad do skracania czasu trwania stanów przejsciowych w generato¬ rach samowzbudnych RC drgan elektrycznych, a zwlaszcza drgan o malej i bardzo malej czestotliwosci.Czas ustalania sie amplitudy i czestotliwosci drgan przebiegu wyjsciowego generatorów samowzbudnych RC wynosi od kilku do kilkuset okresów drgan. Skrócenie tego czasu realizuje sie na drodze zmniejszania stalej czasowej petli ujemnego sprzezenia zwrotnego, stabilizujacej amplitude drgan przebiegu wyjsciowego generatora.W tym celu petla ujemnego sprzezenia zwrotnego jest wyposazona w kondensator o malej pojemnosci.Niedogodnoscia znanego sposobu skracania czasu trwania stanów przejsciowych jest pogorszenie parame¬ trów generatora samowzbudnego w stanie ustalonym przebiegu wyjsciowego, a miedzy innymi wzrost znieksztal¬ cen oraz zmniejszenie stabilnosci czestotliwosci generowanego sygnalu.Istota sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze od chwili rozpoczecia sie stanu nieustalonego przebiegu drgan generatora, kondensatory wchodzace w sklad obwodów sprzezen zwrotnych generatora zasila sie napieciami równymi co do wartosci i znaku napieciom jakie wystepuja na tych kondensatorach w dowolnej, wybranej chwili stanu ustalonego przebiegu wyjsciowego generatora, a po uplywie czasu równym co najmniej trzem stalym czasowym tego obwodu kondensatora i jego zródla zasilania, który ma najwieksza stala czasowa, zasilanie kondensatorów odlacza sie. W wyniku tego czas trwania stanu nieustalonego przebiegu wyjsciowego generatora ulega znacznemu skróceniu. Uklad wedlug wynalazku sklada sie ze zródel napiec, które z jednej strony sa polaczone ze wspólnym, polaczonym do masy generatora punktem, a z drugiej strony sa polaczone poprzez klucze z kondensatorami wchodzacymi w sklad obwodów sprzezen zwrotnych generatora samowzbud¬ nego. Klucze sa sterowane przez czlon sterujacy, który zalacza je na okreslony czas.' Sposób i uklad wedlug wynalazku pozwalaja na wieksze skrócenie czasu trwania stanów przejsciowych generatora niz znany sposób, przy jednoczesnym zachowaniu dobrych parametrów generatora w stanie ustalonym przebiegu wyjsciowego. Ponadto rozwiazanie wedlug wynalazku umozliwia dobór fazy poczatkowej sygnalu wyjsciowego generatora.2 110817 Przedmiot wynalazku jest objasniony na rysunku, który przedstawia schemat ideowy ukladu do skracania czasu trwania stanów przejsciowych w generatorze samowzbudnym RC z. mostkiem Wiena.Dla generatora samowzbudnego RC z mostkiem Wienaf którego napiecie wyjsciowe w stanie ustalonym ma amplitude równa 2,1 V i czestotliwosci 0,15 Hz, mierzy sie napiecia istniejace na kondensatorach wchodzacych w sklad obwodów sprzezen zwrotnych generatora, w chwili gdy wartosc napiecia wyjsciowego generatora przechodzi przez zero od wartosci ujemnych do dodatnich. Napiecia na kondensatorach obwodu dodatniego spfzezeinia zwrotnego wynosza 0Vi-0,7 V a na kondensatorze obwodu ujemnego sprzezenia zwrotnego — 0,425 V. W celu skrócenia czasu trwania stanu przejsciowego przebiegu napiecia wyjsciowego tego generatora, w momencie zalaczenia napiecia zasilania generatora, kondensatory obwodów sprzezen zwrotnych generatora, zasila sie napieciami o podanych powyzej wartosciach i znakach, a po uplywie 10 ms zasilanie kondensatorów przerywa sie. Od tej chwili generator zaczyna generowac napiecie, którego przebieg jest ustalony. W opisanym przykladzie realizacji sposobu wedlug wynalazku najwieksza stala czasowa ma obwód zasilania kondensatora petli ujemnego sprzezenia zwrotnego. Stala ta wynosi 2 ms.Przykladowy uklad do skracania czasu trwania stanów przejsciowych sklada sie z dwóch zródel 1, 2 napiec stalych oraz z trzech elektronicznych kluczy 3, 4, 5 sterowanych przez sterujacy czlon 6. Uklad wspólpracuje z generatorem samowzbudnym RC, skladajacym sie z operacyjnego wzmacniacza 7, którego wyjscie jest polaczone poprzez obwód 8 dodatniego sprzezenia zwrotnego z nieodwracajacym wejsciem tego wzmacniacza 7 oraz poprzez obwód 9 ujemnego sprzezenia zwrotnego z odwTacajacym wejsciem sprzezenia zwrotnego. Obwóa 8 dodatniego sprzezenia zwrotnego sklada sie z szeregowo polaczonych ze soba rezystora Ri kondensatora Ci i drugiego kondensatora C2, który jest polaczony równolegle z drugim rezystorem R2.Równolegly uklad drugiego kondensatora C2 i rezystora R2 jest wlaczony miedzy nieodwracajace wejscie wzmacniacza 7, a wspólny, polaczony z masa punkt generatora. Obwód 9 ujemnego sprzezenia zwrotnego sklada sie z dwóch polaczonych ze soba szeregowo rezystorów R3*R4, przy czym rezystor R4 jest polaczony z drenem polowego tranzystora T, którego zródlo jest polaczone z punktem wspólnym generatora. Miedzy bramka a zródlem tranzystora I jest wlaczony trzeci kondensator Ca, a bramka jest ponadto polaczona poprzez piaty rezystor R5 i szósty rezystor R6 z punktem wspólnym generatora, oraz poprzez piaty rezystor R5 i diode D z wyjsciem wzmacniacza 7 i z trzecim rezystorem R3. Dioda D, rezystory R5, R6 i trzeci kondensator C3 stanowia przetwornik wartosci sredniej napiecia. Pierwsze zródlo 1 napiecia stalego jest polaczone poprzez pierwszy elektroniczny klucz 3 z punktem wspólnym pierwszego rezystora Rt i pierwszego kondensatora Ci wspólny punkt kondensatorów Ci i Cj obwodu 8 dodatniego sprzezenia zwrotnego jest polaczony poprzez drugi elektroniczny klucz 4 z masa generatora, adrugie zródlo 2 napiecia stalego jest polaczone poprzez trzeci elektroniczny klucz 5 z punktem wspólnym trzeciego kondensatora C3 i bramki tranzystora T. Zródla 1 i 2 napiec sar drugiej strony polaczone z masa generatora.Stan przejsciowy przebiegu wyjsciowego generatora rozpoczyna sie w momencie rozpoczecia jego pracy, albo w momencie zmiany jego parametrów, na przyklad czestotliwosci napiecia wyjsciowego. Sterujacy czlon 6 powoduje wówczas zalaczenie elektronicznych kluczy 3, 4, 5, w wyniku czego pierwszy kondensator Ci jest ladowany pradem ze zródla 1, drugi kondensator C^ jest rozladowywany, a trzeci kondensator C3 jest ladowa¬ ny pradem z drugiego zródla 2. Na wyjsciu generatora napiecie jest równe zeru. Po naladowaniu sie kondensato¬ rów Ct i C3 sterujacy czlon 6 powoduje otwarcie elektronicznych kluczy 3,4,5, wówczas na wyjsciu generatora pojawiaja sie drgania o przebiegu ustalonym. Poczatkowa amplituda drgan jest uwarunkowana napieciami na kon¬ densatorach Ci i C? obwodu 8 dodatniego sprzezenia zwrotnego, a poczatkowe wzmocnienie wyznacza wartosc napiecia na kondensatorze C3 obwodu 9 ujemnego sprzezenia zwrotnego.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób skracania czasu trwania przebiegów przejsciowych w generatorach samowzbudnych RC, zna- m i.e nny ty m., ze od chwili rozpoczecia sie stanu przejsciowego drgan generatora, kondensatory wchodzace w sklad obwodów sprzezen zwrotnych generatora zasila sie napieciami równymi co do wartosci i znaków napieciom wystepujacym na tych kondensatorach w dowolnej, wybranej chwili stanu ustalonego drgan generato¬ ra, a po uplywie czasu równego co najmniej trzem stalym czasowym tego obwodu kondensatora i jego zródla zasilania, który ma najwieksza stala czasowa, przerywa sie zasilanie kondensatorów. 2. Uklad do skracania czasu trwania przebiegów przejsciowych w generatorach samowzbudnych RC, znamienny t y m„ ze stanowia go zródla napiec stalych (1,2) które poprzez klucze (3,5) sterowane przez sterujacy czlon (6) sa polaczone z jednej strony z kondensatorami (Ci, C3) obwodów (8,9) sprzezen zwrotnych generatora, a z drugiej strony zródla te sa polaczone z masa ukladu.110817 PL