Opis patentowy opublikowano: 15.05.1981 109378 CZYTELNIA Ur**du Puiimtmwon 1 hi * HiwmpNi i**] Int. CL2 F16D 13/40 B23Q 5/00 Twórca wynalazku: Franciszek Widzowski Uprawniony z patentu: Zaklady Elektrotechniki Motoryzacyjnej „ZEL- MOT,,l Warszawa (Polaka) $przeglo cierne ze sterowaniem pneumatycznym Dziedzina techniki. Wynalazek dotyczy sprzegiel ciernych ze sterowaniem pneumatycznym, prze¬ znaczonych zwlaszcza do napedu obrabiarek.Stan techniki. Znane sa sprzegla cierne, jedno- i wielotarczowe, których sterowanie odbywa sie na drodze pneumatycznej za pomoca sprezonego powietrza, dostarczanego do cylindra sterujacego.W szczególnosci znane sa sprzegla, w których jed¬ na z czesci sprzegla, polaczona jest z tarcza cier¬ na, zaciskana za pomoca cylindra pneumatyczne¬ go pomiedzy dwoma, tarczami, zwiazanymi z druga czescia sprzegla. Sprzegla te spelniaja w zasa¬ dzie prawidlowo swoje funkcje, jednakze wada ich jest to, ze przy odciagnieciu tarcz zaciskajacych od tarczy ciernej sprzegla nie w kazdym przypadku nastepuje pelne wylaczenie sprzegla. Wprawdzie przy rozlaczeniu sprzegla przenoszony przez sprzeglo moment obrotowy spada niemal do zera, jednakze, w szeregu przypadków nie nastepuje pel¬ ne oderwanie tarczy ciernej od jednej z tarcz zaciskowych w zwiazku z czym w przypadku ma¬ lych oporów czesci biernej (napedzanej) sprzegla moze ona byc nadal, chociazby z mniejsza pred¬ koscia obrotowa obracana. Jest to .szczególnie nie¬ korzystne w przypadku zastosowania sprzegla w precyzyjnych ukladach sterowania obrabiarek, zwlaszcza w ukladach o przerywanym ruchu sko¬ kowym, przykladowo polaczonych z mechanizmem tak zwanym krzyzem maltanskim.Zadaniem wynalazku jest stworzenie sterowane¬ go pneumatycznie sprzegla ciernego, w którym po wylaczeniu nacisku na tarcze sprzegla nastepowa¬ loby pelne wylaczenie sprzegla, to jest calkowite przerwanie kontaktu miedzy tarcza cierna i tar¬ czami zaciskowymi sprzegla powodujace calkowi¬ ty zanik przenoszonego momentu obrotowego.Istota wynalazku. Dla zrealizowania zadania wy¬ nalazku, sprzeglo cierne ze sterowaniem pneuma¬ tycznym, przeznaczone zwlaszcza do obrabiarek, posiada osadzona na jednym z walów korzystnie na wale czynnym — obudowe, wewnatrz której wykonany jest pierscieniowy cylinder pneumatycz¬ ny. W cylindrze przesuwa sie pierscieniowy tlok, sprezyscie zwiazany z obudowa, którego jedna z powierzchni czolowych stanowi jednoczesnie po¬ wierzchnie robocza sprzegla. Druga powierzchnie robocza sprzegla tworzy ustawiona w pewnej od¬ leglosci od tloka tarcza zewnetrzna, zwrócona swa powierzchnia robocza w strone tloka cylindra pneumatycznego i sztywno polaczona z obudowa.Pomiedzy tymi tarczami znajduje sie tarcza srod¬ kowa, polaczona z drugim walem ukladu nape¬ dowego, korzystnie za ppmoca ukladu pasków kli¬ nowych, osadzona obrotowo na piascie obudowy sprzegla z mozliwoscia osiowego przesuwu.Tarcza srodkowa znajduje sie ponadto pod dzia¬ laniem sprezyny, odsuwajacej ja od zewnetrznej 30 tarczy obudowy przy rozsunieciu sie tych tarcz 10 15 20 29 109 378s 109 378 4 przy wlaczeniu sprzegla. Sprezyna odsuwajaca tar¬ cze srodkowa oparta jest swoim drugim czolem ^^teffRif*11™1™ ^ipmpnt. piasty, obudowy sprzegla, ATSyklAdpfye p jloiplko unieruchomione w kierun- Mu osiowym, pierscieniem osadczym. Na piascie -budowy sprzegla wykonany jest przy tym wy- itis^c^r^nicz^jac^ przesuw tarczy srodkowej, tak ustawiony^,JS£*±£zj; .oparciu sie o ten wystep ele¬ mentów zwiazanych z tarcza srodkowa odleglosc miedzy nia a zewnetrzna tarcza obudowy sprzeg¬ la jest w przyblizeniu równa polowie odstepu mie¬ dzy zewnetrzna a wewnetrzna tarczami obudowy pomniejszonemu o grubosc tarczy srodkowej. Dzie¬ ki takiemu rozwiazaniu w przypadku wylaczenia sprzegla tarcza srodkowa odsuwana jest od tarczy zewnetrznej, tracac z nia jakikolwiek kontakt a jednoczesnie ustawiana jest w polozeniu srodko¬ wym pomiedzy obydwiema powierzchniami robo¬ czymi obudowy, tak, ze nie pozostaje w jakimkol¬ wiek kontakcie z powierzchnia robocza na po¬ wierzchni roboczej tloka sprzegla, przez co wobec jakiegokolwiek kontaktu miedzy tarczami sprzegla, przenoszony moimenft obrotowy zmniejszony jest do zera, w szczególnosci wówczas gdy tarcza srod¬ kowa posiada odpowiednio duza grubosc, przeciw¬ dzialajaca skrzywieniu sie tarczy srodkowej.Objasnienie rysunków wynalazku. Wynalazek ob¬ jasniony jest blizej na przykladzie wykonania, przedstawionym na zalaczonym rysunku, w prze¬ kroju podluznym sprzegla wzdluz osi jego obro¬ tu.Objasnienie przykladu wykonania wynalazku.Przyklad wykonania dotyczy sprzegla, w którym obudowa 1 zamocowana jest na wale 6 czynnym, to jest napedzajacym caly mechanizm, co nie wy¬ klucza z zakresu wynalazku sprzegiel, w których obudowa 1 osadzona jest na walku biernym (na¬ pedzanym) mechanizmu. Z obudowa 1 polaczona jest sztywno tarcza zewnetrzna 2, w której po¬ wierzchnia 2a zwrócona do obudowy 1 sprzegla stanowi powierzchnie robocza. Wewnatrz obudowy 1 sprzegla wykonany jest pierscieniowy otwór 7 stanowiacy cylinder pneumatyczny, wewnatrz któ¬ rego osadzony jest przesuwnie tlok 3, którego po¬ wierzchnia 3a zwrócona w kierunku tarczy ze¬ wnetrznej 2 stanowi druga powierzchnie robocza obudowy 1 sprzegla. Tlok 3, posiadajacy postac plaskiej, pierscieniowej tarczy uszczelniony jest w stosunku do scianek otworu 7 za pomoca pierscie¬ ni uszczelniajacych 27 i 28.Tlok 3 polaczony jest sztywno ze sworzniami 8, wprowadzonymi suwliwie poza obudowe 1 sprze¬ gla przy czym uszczelnione sa one w otworach o- budowy 1 za pomoca pierscieni uszczelniajacych 29. Sworznie 8 na zewnatrz obudowy 8 zaopatrzo¬ ne sa w miski oporowe 9, o które oparte sa spre¬ zyny 13, starajace sie poprzez sworznie 8 o do¬ ciagniecie tloka 3 do scianki obudowy 1, a tym samym do odciagniecia' tloka 3 od tarczy ze¬ wnetrznej 2.Przestrzen A miedzy tlokiem 3 a obudowa 1, stanowiaca w istocie cylinder pneumatyczny, po¬ laczona jest otworem 10 z centralnym wydraze¬ niem 11, które otworem 16 pola-czone jest z prze¬ strzenia 15 wewnatrz osadzonej obrotowo na wy¬ stepie 17 obudowy 1 przystawki 18. Obrotowe po¬ laczenie przystawki 18 z wystepem 17 obudowy 1 uszczelnione jest pieriscieniaani uszczelniajacymi 19 i 20. Do przystawki 18 za pomoca krócca 21 i przewodu 22 doprowadzane jest i odprowadzane powietrze pod cisnieniem.Na piascie 5 obudowy 1 na lozyskach 23 i 24 osadzona jest obrotowo tarcza srodkowa 4 pola¬ czona z kolem pasowym 25, z którego moment o- brotowy za pomoca zespolu pasków klinowych przekazywany jest na nie pokazany na rysunku wal bierny (napedzany) mechanizmu. Nie oznacza to jednak, ze zakres wynalazku nie obejmuje roz¬ wiazania, w którym tarcza srodkowa 4 polaczona jest z walem czynnym (napedzajacym) mechaniz¬ mu. Tarcza srodkowa 4 posiada nakladki cierne 4a i 4b, moga jednakze byc mocowane do po¬ wierzchni 2a tarczy zewnetrznej 2 i powierzchni 3a tloka 3. Lozyska 23 i 24 ustalane sa na piascie 5 za pomoca pierscieni osadczych 26 i 30, zabez¬ pieczajacych tarcze srodkowa 4 przeciwko zesu¬ nieciu sie z piasty 5., Lozyska 23 i 24 sa przy tym osadzone osiowo suwliwie, a to lozysko 23 na swoim wewnetrznym pierscieniu, a lozysko 24 na swoim wewnetrznym pierscieniu tak, ze pod dzialaniem miedzy nimi sprezyny 14 tarcza srodkowa 4 moze przesunac sie , az do zetkniecia sie z kolnierzem oporowym 13 na piascie 5 obudowy 1. Kolnierz oporowy 13 jest przy tym tak usytuowany, ze przy dotknieciu tlo¬ ka 3 przez sprezyne 12 do scianki obudowy 1, sprezyna 14 moze przesunac tarcze srodkowa 4 w polozenie w przyblizeniu oddalone o te sama od¬ leglosc od powierzchni roboczych 2a i 3a tloka 3 i tarczy zewnetrznej 2. Dzialanie sprzegla jest nastepujace: wlaczenie sprzegla nastepuje przez doprowadzenie do sprzegla sprezonego powietrza przewodem 22. Poprzez przestrzen 15, otwory i6 i drazenie centralne 11 i otwór 10 dochodzi ono do komory 1, gdzie powoduje przesuniecie tloka 3 przeciwko oporowi sprezyn 12 w kierunku tarczy zewnetrznej 2 i zacisniecie w ten sposób tarczy srodkowej 4 pomiedzy tarcza zewnetrzna 2 a tlo¬ kiem 3, co dzieki silom tarcia powoduje przenie¬ sienie momentu obrotowego z walka 6 poprzez obudowe 1 i tarcze srodkowa 4 na kolo pasowe 25 i dalej na wal bierny.Wylaczenie sprzegla nastepuje przez wypuszcze¬ nie powietrza z komory A przewodem 22. Zwol¬ niony od cisnienia powietrza tlok 3 zostaje za po¬ moca sprezyn 12 odciagniety od tarczy zewnetrz¬ nej 2 do scianki obudowy 1. Jednoczesnie zwolnio¬ na od nacisku tloka 3 tarcza srodkowa 4 pod dzia¬ laniem sprezyny 14 odciagnieta zostaje od tarczy zewnetrznej 2 i przesuwa sie wraz z tlokiem 3 az do chwili, gdy ruch ten zostanie zahamowany kol¬ nierzem oporowym 13. Tlok 3 przesuwajac sie da¬ lej pod dzialaniem sprezyn 12 odrywa sie calko¬ wicie od tarczy srodkowej 4 i w ten sposób prze¬ rwany zostaje jakikolwiek kontakt miedzy czescia czynna (napedzajaca) a czescia bierna, co powodu¬ je calkowity spadek od zera przenoszonego mo¬ mentu obrotowego. 15 20 29 30 35 40 45 50 55 605 108 378 6 PL