Znane sa juz próby wyrobu naczyn z dycht. Przy tego rodzaju wyrobie starano sie przedewszystkiem odrazu wytwarzac z dychty czesci o ksztalcie cylindrycznym lub stozkowym zapomoca odpowiednich pras, a nastepnie oddzielnie wykonywac dna lub tez w ten sposób umieszczac dna w formie, aby po sikonczonem prasowaniu gotowe naczynie wychodzilo z formy.Pomysly te nie mialy jednak praktycz¬ nego znaczenia, gdyz korpus naczynia z klepek zmocowanych obreczami daje sie znacznie pewniej i szybciej wykonac, niz cylindryczna czesc z dychty. Zwlaszcza o- sadzanie dna natrafialo w praktyce na wielkie trudnosci; poprzestano wiec na wy¬ robie naczyn z szeregu podluznych kawal¬ ków, tak zwanych klepek, sciagnietych ob¬ reczami. Równiez sposób wyrobu naczyn z dycht, polegajacy na sklejaniu w pra¬ sach pod cisnieniem krawedzi poszczegól¬ nych czesci korpusu naczyn o pozadanym ksztalcie, nie przedstawia wielkich korzy¬ sci, gdyz i w tym przypadku oddzielne c- sadzanie dna zwieksza znacznie koszty produkcji. Beczki z klepek maja te wade, ze podczas zsychania szczelnosc klepek da¬ je sie utrzymac jedynie tylko przez ciagle pobijanie obreczy. W kazdym razie naste¬ puje predko rozluznienie sie klepek i z tegopowodu beczki sklada sie krótko przed na¬ pelnieniem i wyslaniem, Z tych powodów nie Wykonuje sie bfeczek na zapas.Wynalazek polega na tern, ze naczynia z idycht wykonuje sie w prasie w ciagu jed¬ nego tylko okresu prasowania, przyczem kadlub naczynia, skladajacy sie z jednego lub kilku pasma dychty, laczy sie z dnem o zagietych brzegach, wykonanem takze z dychty.Przy uzyciu powyzszego sposobu moz¬ na wykonywac wiadra bardzo szybko i ob¬ nizyc do minimum koszty ich wynobu.Przy osadzaniu dna z dychty o wygie¬ tych brzegach mozna sie tu skutecznie po¬ slugiwac specjalnem przeciw-dnemv zwla¬ szcza w naczyniach cylindrycznych po¬ zwala to w najpewniejszy sposób przymo¬ cowywac dno do kadluba.Przyciskanie brzegów dna do we¬ wnetrznej sciany kadluba odbywa sie w ten sposób, ze przeciw-dno sklada sie z po¬ szczególnych szczek, wykonanych w ksztal¬ cie wycinków kola, które to szczeki pod¬ czas procesu prasowania rozsuwaja sie pro¬ mienisto tak, ze brzeg dna ulega przyciska¬ niu do kadluba w kierunku promieniowym skierowanym nazewnaftrz.Powyzsze rozsuwanie szczek tlocza¬ cych moze sie odbywac niezaleznie od skoku tloka prasy, lecz daje sie równiez dowolnie uzaleznic od ruchu tloka.W celu bardzo silnego wzmocnienia zlacz krawedzi kadluba, mozna pokrywac je zewnetrznemi zlaczkami, których czesci górne moga byc wykonane jako uchwyty.W tym przypadku sciane wewnetrzna na¬ czynia zaopatruje sie w podluzne rowki, w które wklada sie zlacza.Wynalazek moze byc stosowany talk do wyrobu naczyn cylindrycznych, jak rów¬ niez zwezajacych sie ku dolowi. Przy wykonywaniu naczyn cylindrycznych ko¬ rzystnie jest stosowac promieniowy na¬ cisk na kadlub zapomoca zewnetrznych i wewnetrznych czesci prasy, pomiedzy które sie go wklada.Na rysunkach przedstawiono schema¬ tycznie rózne sposoby wykonania wynalaz¬ ku.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny prasy do wykonywania naczyn stozkowych wedlug niniejszego sposobu; fig. 2 — prase wedlug fig. 1 z czesciami przesuwanemi w innem) polozeniu; fig. 3 — widok boczny gotowej kadzi; fig. 4 — czesci skladowe powyzszego naczynia przed zlozeniem; fig. 5 — prase do wyrobu naczyn cylin¬ drycznych; fig. 6 i 7 — przekrój podluzny i widok zgóry prasy w odtmiennem wyko¬ naniu i fig. 8 — przekrój poprzeczny, przed¬ stawiajacy, odnosnie do fig. 6 i 7f wzaijem- ne ulozenie poszczególnych czesci naczy¬ nia, idacego pod prase.Prasa sklada sie z formy 1 (fig. 1 i 2) i odpowiedniego tloczaka 2 oraz z prze- ciw-dna 3, skladajacego sie z poszczegól¬ nych wycinków prasujacych. Wycinki te, sluzace do sprasowywania wygietego brze¬ gu dna 20 naczynia z kadlubem 4, sa po¬ laczone ze soba zapomoca pierscienia ka¬ towego 5 w taki sposób, ze moga sie wzgle¬ dem niego przesuwac dosrodkowo. Pier¬ scien ten porusza sie po nieruchomo osa¬ dzonej czesci walcowej 7, wycietej schod- kowo u góry. Zewnetrzne czesci wycinków prasujacych 3 spoczywaja na nasadzie 8 pierscienia 10, przesuwanego wzdluz osi w prowadzeniach 9 i opartego na sprezynach //. W nasadach 8 umieszczone sa skosnie i dosrodkowo czesci 12, których dolne kon¬ ce umocowane sa obrotowo na slizgaczach 13. Slizgacze te posiadaja walcowe nasad¬ ki 14, które wchodza w otwory czesci wal¬ cowej 7. Czesc zewnetrzna tych nasadek opiera sie o stozkowa czesc 15 sworznia 16, dajacego sie nastawiac wzdluz osi. Swo- rzen ten opiera sie swa gwintowana glów¬ ka 17 w inagwintowanem wycieciu 18, za- mknietem u góry plytka 19. — 2 —Powyzsze urzadzenie umozliwia pro¬ mieniowe przesuwanie slizgaczy 13 -przez pokrecenie sworznia 16, co daje moznosc w dowolnych granicach nastawiania wy¬ cinków prasujacych w pozadanych grani¬ cach w kierunku poziomym i pionowym.Sposób dzialania wspomnianego urza¬ dzenia jest nastepujacy: po wlozeniu do formy 1 czesci 4, tworzacych korpus na¬ czynia, i ulozeniu dna 20 na wycinkach prasujacych 3, tworzacych pierscien, opu¬ szcza sie tlok 2 ku dolowi i laczy wspo¬ mniane czesci naczynia. Dzieki jednocze¬ snemu cisnieniu wzdluz osi na wycinki 3, wycinki te cisna ku dolowi sprezyny U i wskutek tego ulegaja przesunieciu naze- wnatrz dzieki ruchomemu polaczeniu z nie- ruchomemi slizgaczami 13, co powoduje, ze zagiety bczeg dna 20 naczynia dociska sie do wewnetrznej sciany 4 naczynia i scisle sie z nia spaja. Gdy po sprasowaniu tlok 2 podnosi sie ku górze, wskutek zwolnie¬ nia scisnietych sprezyn U gotowe naczy¬ nie unosi sie do góry i latwo daje sie wy¬ jac.Istota konstrukcji prasy do wykonywa¬ nia nowego sposobu polega wiec na tern, ze cisnienie wzdluz osi, wystepujace przy pra¬ sowaniu scian bocznych naczynia* przeno¬ si ne za posrednictwem wlozonego dna w taki sposób na poziomo przesuwane rucho¬ me wycinki prasujace, ze czesci te naciska- ja jednoczesnie na sciane naczynia. Dal¬ sza zasada urzadzenia wedlug wynalazku potega na tern, ze wycinki prasujace po¬ siadaja oprócz ruchu poziomego równiez i ruch pianowy, przyozem opieraja sie na sprezynach, dzieki czemu po ukonczonym procesie prasowania nacisk sprezyny pod¬ nosi gotowe naczynie, co bardzo ulatwia ich wyjmowanie.Celem .pokrycia nakladkami pionowych krawedzi zlaczy, jak to widac ma fig. 3 i 4, wykonuje sie zfcoku na przeciwleglych miej¬ scach wyciecia w formie 1 prasy tak, aby sie wi nich mogly pomiescic wspomniane nakladki Nakladki moga wystawac ponad górna krawedz naczynia i posiadaja ksztalt uchwytów, albo tez krawedz naczynia mo¬ ze byc wykonana jak to widac na fig. 3, Wedlug tego rysunku górna krawedz obu nakladek schodzi sie z górnym brzegiem naczynia. Nasada tloka 2 otrzymuje wtedy odpowiednio wygiety ksztalt Nasada ta o- piera sie na górnym brzegu naczynia i wprowadza w ten sposób przed prasowa¬ niem samoczynnie poszczególne czesci skladowe we wlasciwe polozenie.Jak juz zaznaczono wyzej, fig. 5, 6 i 7 przedstawiaja prasy nadajace sie specjal¬ nie do wyrobu naczyn cylindrycznych. Przy uzyciu tych pras, zarówno jak i w przykla¬ dzie powyzszym! korpus naczynia sklada sie z dwóch kawalków dychty a. W miej¬ scach zetkniecia kawalki te sa pokryte zlaczami c, które w stanie wykonczonym zmocowywuja je razem. Dno b posiada równiez wygiety brzeg, który sprasowuje sie z kadlubem zapomoca wycinków] pra¬ sujacych, stanowiacych przeciw-dno.Do prasowania scian kadluba naczynia sluzy wewnetrzna pierscieniowa forma prasy d czterokrotnie dosrodkowo podzie¬ lona, oraz równiez pierscieniowa zewnetrz¬ na forma e, tez czterokrotnie dosrodkowo podzielona* tak, ze sciany korpusu sciska sie miedzy fortmami d i e pod wplywem cisnienia dosrodkowego. Poszczególne cze¬ sci wewnetrznej formy prasy d daja sie rozsuwac zapomoca stozkowego stempla /, przesuwanego w kierunku pionowym. Po¬ szczególne zas czesci zewnetrznej formy tloczacej e, umieszczone w stazkowem wydrazeniu oprawy g, sciska sie zapo¬ moca glowicy h. Miedzy glowica h pra¬ sy ze stemplem / a wewnetrzna forma d istnieje luzne polaczenie dzieki te¬ mu, ze stempel / posiada zebra (wyste¬ py) o przekroju jaskólczego ogona, które wchodza we wglebienia tegoz ksztaltu, u- tworzone przez poszczególne czesci formy dr lezace obok siebie. Przy podnoszeniu sie 3stempel / zaczepia o wystepy k wewnetrz¬ nej formy d.Przy (podniesionej glowicy h poszcze¬ gólne czesci wewnetrznej formy d sa zsu¬ niete, a czesci zewnetrznej formy prasy e — rozsuniete, gdyz uprzednio zostaly nieco uniesione przez czesc m. W tern po¬ lozeniu wklada sie zlacza ci oba kawalki dychty a. Nastepnie opuszcza sie glowice h ze stemplem /, alby rozsunac wewnetrz¬ na forme d, a sciagnac zewnetrzna e. Od¬ bywa sie to pod idzialaniem glowicy h. Jed¬ noczesnie zagiety brz^g olbu plyt zostaje przycisniety promieniowo do scian naczy¬ nia w podobny sposób, jak to uwidocznio¬ no na fig. 1 i 2.Konstrukcja ta rózni sie mieco od wska¬ zanej na fig, li 2, a mianowicie tern, ze poszczególne tloczace wycinki dna prasy rtozsuwaja sie pod dzialaniem stozkowego sworznia o w taki sposób, ze wygiety brzeg obu plyt d naciska od wewnatrz na scia¬ ne a naczynia. Sciaganie wycinków tlocza¬ cych odbywa sie zapomoca pierscienia p zaopatrzonego w plaszczyzny klinowe, które dzialaja na odpowiednie plaszczyzny wspomnianych wycinków. Rozsuwanie wy¬ cinków tloczacych moze sie odbywac rów¬ niez zapomoca innych srodków, np. mimo- srodów lub podobnych urfcadzen. Równiez i zsuwanie wycinków odbywa sie naogól w rozmaity sposób. Odmiennie jak w urza¬ dzeniu wedlug fig. 1 i 2 wycinki prasujace wywieraja nacisk niezaleznie od tloka, lecz równoczesnie. Po ukonczeniu praso¬ wania glowica h unosi sie wraz z tlokiem, a dowolnie umieszczony podnosnik m pod¬ nosi naczynie ku górze; równiez forma e unosi sie nieco.Dosrodkowy nacisk, wywierany na ka¬ dlub, mozna i w ten sposób uzyskac, ze poszczególne czesci zewnetrznej dzielonej fonmy prasy bezposrednio sciska sie w kie¬ runku promienia, a nie wywoluje za po¬ srednictwem nacisku wzdluz osi stempla prasy. Wewnetrzna fortma prasy moze sie wtedy skladac albo z jednego kawalka, lub tez moze byc podzielona i rozsuwana, jak w poprzednich sposobach wykona¬ nia.Fig. 6 i 7 przedstawiaja przekrój po¬ dluzny i widok zgóry urzadzenia, w którem wewnetrzna forma prasy sklada sie z jed¬ nego sztywnego kawalka / (na fig. 7 glowi¬ ca h wewnetrznej tloczni / jest odcieta).Forma sklada sie ze stalej czesci n oraz z ruchomej czesci r przesuwanej promienio¬ wo zapomoca prasy hydraulicznej s w kie¬ runku tloczni /. Zastosowanie tego urza¬ dzenia jest zrozumiale bez blizszych wy¬ jasnien. Oczywiscie, pod dnem b musi byc równiez zastosowane urzadzenie \ do do¬ srodkowego sprasowywania zagietych brze¬ gów z kadlulbem. Obie czesci ni r moga byc równiez ruchome i w tym przypadku dla czesci n muisi sie tez zastosowac urza¬ dzenie hydrauliczne- Nacisk mozna wy¬ wierac w dowolny sposób, nietylko hy¬ draulicznie.Na fig. 8 zaznaczono, ze sciany moga byc utworzone równiez z warstw, z których kazda sklada sie z dwóch kawalków dych¬ ty, przyczem odnosne miejsca zlaczenia sa wzgledem siebie przesuniete. Obie ze¬ wnetrzne czesci dychty zastepuja tu do pewnego stopnia nakladki c, które pokry¬ waly w poprzednio przytoczonych sposo¬ bach miejsca polaczen obu plytek a.Do zamykania naczyn sluzy pokrywka, odpowiadajaca dnu.Szczególy budowy pras do wykonywa¬ nia niniiejiszego sposobu nie ograniczaja sie jedynie do przedstawionych na przy¬ toczonych przykladach i moga posiadac równiez inna konstrukcje w zakresie ni¬ niejszego wynalazku. Istota wynalazku po¬ lega na tern, ze podczas jednego procesu prasowania wykonuje sie nietylko kadlub z poszczególnych czesci, lecz jednoczesnie osadza sie w nim dno z zagietym brze¬ giem.Przy zastosowaniu wynalazku w prak- — 4tyce zaleca sie wykonac wydrazone czesci prasujace, l. j. tloki przeciw-dno, tak, aby je mozna bylo ogrzewac para lub w immy sposób. PL