Przedmiotem wynalazku jest gazowo-dynamiczna ma¬ szyna fali cisnienia, której wirnik ma w przekroju poprzecz¬ nym podwójnie zakrzywione scianki dzialowe, zamocowane na piascie i na bandazu wienca lopatkowego wirnika, a kazda scianka dzialowa od jednego z dwóch miejsc jest zamocowana 5 i wygieta w obie strony przez jeden z promieni. Znana jest maszyna fali cisnienia ze sciankami dzialo¬ wymi, zakrzywionymi podwójnie w przkroju poprzecznym (opis pat. Wielka Brytania PS nr 1.077.365), których obie takie same powierzchnie sa zamkniete przez linie srodkowa io profilu i przez kazda linie, która laczy oba miejsca zamoco¬ wania, nie lezace na promieniu. Nie jest jednak okreslone, jak duze powinny lub moga byc krzywizny, albo jaka jest dopuszczalna wartosc maksymalna odleglosci linii srodkowej profilu od linii laczacej. Tego rodzaju scianki dzialowe sa 15 z punktu widzenia wystepujacych naprezen cieplnych korzystne, ale nie uwzgledniaja one znacznych naprezen mechanicznych, wynikajacych z sil odsrodkowych, jakie wystepuja w sciankach dzialowych i w miejscach ich zamo¬ cowania. 20 Ponadto znana jest maszyna fali cisnienia (opis pat. Szwajcaria CH-PS nr 458 839), której kazda scianka dzia¬ lowa jest w przejoroju poprzecznym wygieta w obie strony przez co najmniej jeden promien od obu miejsc jej zamoco¬ wania. Wygiecia te sa przy tym tak dobrane, ze moment sily 25 odsrodkowej, wynikajacy z miejsca zamocowania, usytuo¬ wanego w promieniu wynosi w przyblizeniu zero. Dotyczy to obu miejsc zamocowania, jezeli leza one na tym samym promieniu, przy czym w tym przypadku naprezenia cie¬ plne sa bardzo duz Jezeli scianka dzialowa jest z puntku 30 widzenia promieni wygieta w obie strony od jednego z miejsc jej zamocowania, to wówczas naprezenia cieplne w sciance dzialowej sa male, a naprezenia mechaniczne sa w innym miejscu zamocowania scianki duze, natomiast sily cofajace, dzialajace na scianke dzialowa sa znaczne. Nie sa tu równiez podane maksymalnie dopuszczalne wartosci wygiec. Zadaniem wynalazku jest stworzenie takiego uksztalto¬ wania scianek dzialowych maszyny fali cisnienia, zakrzy¬ wionych co najmniej podwójnie w ich przekroju poprzecz¬ nym, które pozwoliloby kazdorazowo na daleko idace wy¬ równanie w piascie, w bandazu wienca lopatkowego wirnika i w scianach dzialowych sum wszystkich wystepujacych tu udzialów naprezen oraz które eliminowaloby wystepowanie wartosci szczytowych tych naprezen. Zadanie to rozwiazano w ten sposób, ze kat srodkowy zawarty pomiedzy dwoma promieniami, utworzonymi przez miejsca zamocowania scianki dzialowej wyznaczono maksymalnie 4°, a kat srodkowy ograniczajacy linie srodkowa profilu scianki dzialowej wyznaczono maksymalnie 7 °. W maszynie fali cisnienia, odpowiadajacej tym warunkom, pomiedzy piasta, bandazem wienca lopatkowego i sciankami dzialowymi powstaja tylko male naprezenia. Naprezenia, wynikajace z sil odsrodkowych sa w scianach dzialowych tak rozdzielone, ze sa one na calej wysokosci scianek dzialowych prawie jednakowe, jezeli maja one rózne znaki. Tak wiec nie moze tu dojsc do tego, aby na¬ prezenia w sciankach dzialowych byly w poblizu jednego z miejsc zamocowania zerowe, a w poblizu drugiego miejsca zamocowania przyjmowaly wartosc maksymalna. 105 149105 149 3 Mniej wiecej takie same jak w sciankach dzialowych sa takze naprezenia w piascie i w bandazu wienca lopatkowego w poblizu miejsc zamocowania scianek dzialowych. W ramach podanych granic jest oczywiscie mozliwe stosowanie duzej liczby linii srodkowych profilu oraz odpowiednie zmienianie wystepujacychtunaprezen. Wszyst¬ kie postacie, uwzgledniajace oczywisty wzorzec, maja te wlasciwosci, ze naprezenia sa wystarczajaco wyrównane i tym samym leza w poblizu osiaganego minimum. Na rysunku jest przedstawiona jako przyklad wykonania scianka dzialowa 1 która z punktu widzenia rozkladu naprezen jest bardzo korzystnie uksztaltowana i rozmiesz¬ czona. Kat srodkowy pomiedzy dwoma promieniami, utworzonymi przez miejsca mocowania 3, 4 scianek dzia¬ lowych 1, jest oznaczony symbolem a, a kat srodkowy, który ogranicza linie srodkowa profilu 2 scianki dzialowej 1, jest oznaczony symbolem p. Wielkosci skladowe linii srodkowej profilu 2 scianek dzialowych 1, przyjmujac wielkosc promienia Ro = 100% od punktu 0 do miejsca 3 zamocowania scianek dzialowych 3, 4 na bandazu wienca, sa nastepujace: — linii srodkowej przebiegajacej na luku zakreslonego promieniem Rl=98%. — polaczonego stycznie z ta linia srodkowa pierwszego luku opromieniu krzywizny rl = 9 %, — polaczonego z pierwszym lukiem drugiego wygietego w kierunku przeciwnym luku o promieniu krzywizny r2= % osadzonym w punkcie obrotu na luku wykreslonym promieniem R2=84% — polaczonego z drugim lukiem trzeciego wygiecia w kierunku przeciwnym do luku drugiego luku o promieniu krzywizny r3 =60%, osadzonym w punkcie obrotu na luku wykreslonympromieniemR3 = 87% — polaczonej z trzecim lukiem linii promieniowej siegajacej do luku wykreslonego promieniem R4=60% lub luku wykreslonego promieniem R5=50% — zaleznie od wybranego promienia piasty R4 lub R5. Jest oczywiste, ze te wartosci nie musza byc zachowane calkiem dokladnie, aby uzyskac dobre wlasnosci scianki dzialowej 1 poniewaz wartosci te nalezy przyjac jaka war¬ tosci wskaznikowe. Wartosci te moga byc tak dalece zmienia¬ ne, ze faktyczna linia profilu lezy wewnatrz 1 procentowego rozrzutu bandaza wienca* lopatkowego, po obu stronach linii srodkowej profilu 2 okreslonej przez wspomniane jej parametry. Jezeli linie srodkowa profilu 2 dobierze sie w ten sposób, ze lezy ona wewnatrz bandaza wienca lopatkowego w pro¬ mieniu Ro przy rozrzucie 1%, po obu stronach wyzej okreslonej linii srodkowej profilu 2, to wówczas nalezy uznac te linie jeszcze jako bardzo dobra. Wartosci maksy¬ malne rzedu 4% dla kata srodkowego a i rzedu 7% dla kata srodkowego P nie sa tu przekroczone. Jezeli scianki dzialowe 1 sa wykonane z blachy, to wów¬ czas ich grubosc jest z natury rzeczy wszedzie jednakowa. Jezeli jednak wirnik jest wykonany na przyklad z odlewu, to wówczas istnieje mozliwosc zastosowania scianki dzialo- 4 wej 1, odpornej na wieksze obciazenia. Dzieje sie to z tego powodu, ze grubosc scianki dzialowej 1, poczawszy od jednego miejsca jej zamocowania, stale maleje w kierunku promieniowym, a po osiagnieciu minimum ponownie stale wzrasta w kierunku drugiego miejsca zamocowania. Przeprowadzone obliczenia wykazaly, ze jest przy tym celowe, jezeli grubosc scianki dzialowej 1 jest, w odniesieniu do jej wartosci minimalnej, w poblizu miejsca zamocowania na piascie, trzykrotna, a w poblizu miejsca zamocowania na bandazu wienca lopatkowego, dwukrotna. PL PL PL PL PL PL PL