Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du do mierzenia twardosci badanego me¬ talu, przyczem stopien twardosci odczytu¬ je sie na odpowiedniej podzialce.Znane dotychczas przyrzady tego ro¬ dzaju polegaja na tern, iz na wypolerowa¬ na powierzchnie badanego metalu spada pionowo z pewnej stalej wysokosci kulka stalowa, która odbija sie od tego metalu na wysokosc odpowiadajaca jego twardo¬ sci,. Kulka ta spada na powierzchnie dane¬ go metalu z okreslonej wysokosci rurki szklanej lub metalowej i odbija sie na wy¬ sokosc, która po zmierzeniu sluzy do okre¬ slenia twardosci metalu na podstawie od¬ powiednich tablic. Przyrzady te sa jednak bardzo delikatne i mozna je uzywac jedy¬ nie w odpowiednich laboratorjach.Przyrzad w mysl niniejszego wynalaz¬ ku jest natomiast mocny, dokladny i umoz¬ liwia szybkie odczytywanie na podzialce wyniku badania tak, ze mozna nim wykonac w bardzo krótkim czasie szereg prób i po¬ równac je ze soba.Przyrzad ten polega równiez na odbi¬ janiu sie elastycznem twardego ciala odpo¬ wiedniego ksztaltu pod wplywem okreslo¬ nego uderzenia, przyczem wysokosc, na która odbija sie to cialo, okresla twardosc badanego metalu.Wspomniane twarde cialo ruchome po odbiciu sie od badanego metalu zatrzymu¬ je sie jednak w przyrzadzie niniejszym po osiagnieciu swej maksymalnej wysokosci odskoku, która to wysokosc, podobnie jak i w przyrzadach dotychczasowych, odpo-wiada scisle twardosci badanego metalu, przyczem cialo to nie moze juz spasc zpo- wrotemx moze j«dna&; swobodnie podnosic sie dalej.* Cialo twarde, zatrzymane samoczynnie w koncu swego odskoku, moze spasc po¬ nownie na badany metal dopiero po do¬ prowadzeniu tego ciala do polozenia po¬ czatkowego, skad spadlo podczas pierw¬ szej próby i dzieki temu wysokosc, z któ¬ rej moze spadac na badany metal, jest zawsze jednakowa.Powyzsze cialo twarde lub uderzajace moze miec np. postac slupka, który spada swobodnie na badany metal wewnatrz od¬ powiedniej kierownicy; slupek taki posia¬ da na dolnym swym koncu zakonczenie wykonane z twardego metalu, a na gór¬ nym koncu — odpowiednio regulowana glówke.Urzadzenie sluzace do zatrzymywania slupka po jego odbiciu sie do wysokosci maksymalnej ma postac kulek, które, wkli- nowujac sie pomiedzy powierzchnie slup¬ ka i odpowiednia powierzchnie stozkowa, zatrzymuja slupek na wysokosci jego ma¬ ksymalnego odskoku, nie pozwalajac mu spasc na badany metal zpowrotem.Kulki powyzsze mozna podnosic zapo- moca ruchomej tulejki, zaopatrzonej ewen¬ tualnie w sprezynowy pierscien cierny, ce¬ lem wprowadzenia tych kulek w stan nie¬ czynny przed próba, przyczem tulejka ta, opuszczona samoczynnie przez glówke wspomnianego slupka podczas jego spada¬ nia na badany metal, wprowadza przez to kulki te w stan czynny. Celem uzycia przy¬ rzadu do nowej próby kulki te wprowadza w stan nieczynny sam slupek, który podczas powrotu do polozenia przygoto¬ wawczego, czyli w chwili calkowitego wy¬ ciagniecia sie jego z kierownicy ku górze, unosi wspomniana tulejke wraz z kulkami.Poniewaz zas slupek ten zaopatrzony jest w odpowiednia podzialke, wiec, po za¬ trzymaniu go na wysokosci odskoku, moz¬ na na tej podzialce odrazu odczytac wynik próby.Na rysunku przedstawiono przyklad zrealizowania wynalazku.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny przyrzadu w stanie gotowym do wykona¬ nia próby; fig. 2 — widok czesciowego przekroju spadajacego slupka, a fig, 3 — widok slupka nieco odmiennego ksztaltu.Przyrzad posiada slupek 1 zaopatrzony w swym dolnym koncu kulka 2, osadzona zapomoca nasrubowanego pierscienia 3 (fig. 1 i 2). Oczywiscie jednak, wspomnia¬ ny dolny koniec slupka / moze równiez tworzyc pólokragle zakonczenie .4, wyko¬ nane z bardzo twardego metalu (fig. 3).Slupek / moze suwac sie w rurce 5, na któ¬ rej u dolu nasrubowany jest pierscien 6, a u góry pierscien 7.W górnej czesci rurki 5 umieszczone jest urzadzenie zatrzymujace slupek 1 z chwila, gdy po spadnieciu na powierzchnie A badanego metalu odbije sie od niej i o- siagnie maksymalna wysokosc odskoku.Urzadzenie to ma postac pierscienia 8, na¬ srubowanego na szczyt rurki 5 i wytoczo¬ nego wewnatrz w ten sposób, iz poczynajac od srodka swej wysokosci tworzy we¬ wnatrz powierzchnie stozkowata 8', której kat nachylenia wynosi okolo 12 stopni. Po¬ miedzy ta powierzchnia stozkowa a po¬ wierzchnia slupka / znajduja sie odpo¬ wiedniej wielkosci kulki stalowe 9. Gdy przyrzad niniejszy trzyma sie pionowo, to wtedy kulki 9 wklinowuja sie wskutek swego ciezaru pomiedzy pierscieniem 8 a slupkiem / w taki sposób, ze slupek ten nie moze opadac w rurce 5. Jezeli natomiast podniesie sie te wklinowane kulki zapomo¬ ca tulejki 10 obejmujacej je wycieciem, to wtedy kulki te nie wklinowuja sie juz pomiedzy pierscieniem 8 a slupkiem /, wskutek czego ten ostatni moze spadac.Slupek / moze sie wiec zawsze podnosic do góry, upasc jednak moze dopiero po podniesieniu sie tulejki 10 wraz z kulkami — 2 —9 tak, aby nie wklinowywaly sie pomiedzy slupkiem 1 a powierzchnia stozkowa 8' pierscienia 8.Przyrzadu niniejszego uzywa sie w sposób nastepujacy: wyciaga sie najpierw slupek / ku górze tak aby jego dolny pierscien 3 oparl sie o krawedz dolna tu¬ lejki 10 i uniósl ja wraz z kulkami 9. Tu¬ lejka 10 utrzymuje sie w tern polozeniu podniesionem wskutek tarcia o powierzch¬ nie wewnetrzna pierscienia 8 za posrednic¬ twem narzadu // podobnego do pierscie¬ nia tlokowego.Po podniesieniu w ten sposób slupka /, opuszcza sie go swobodnie na powierzch¬ nie A badanego metalu, przyczem tuleja 10 nie zatrzymuje slupka przy spadaniu, gdyz jest podniesiona. W chwili gdy slu¬ pek 1 uderzy o powierzchnie A, górna glówka 12 uderza o szczyt tulejki 10, któ- i-a wskutek tego spada wraz z kulkami 9.Po uderzeniu o powierzchnie badanego me¬ talu, slupek / odskakuje, wznoszac sie w rurce 5 do pewnej wysokosci maksymal¬ nej, zaleznej od zawartosci badanego me¬ talu, po osiagnieciu której zaczyna spadac ponownie, lecz zostaje natychmiast zatrzy¬ many w tym najwyzszym punkcie odsko- ku przez kulki 9 wklinowujace sie pomie¬ dzy ten slupek i pierscien 8.Slupek / zostaje wiec zatrzymywany sa¬ moczynnie na wysokosci odpowiadajacej twardosci badanego przedmiotu. Ponie¬ waz slupek zaopatrzony jest w podzialke 13, mozna wiec na nim odczytac twardosc badanego metalu, przyczem szczyt rurki 5 sluzy jako wskaznik dla podzialki. Pró¬ ba wykonana zapomoca tego przyrzadu trwa zaledwie sekunde.Aby wykonac nowa próbe, nalezy wy¬ ciagnac do konca slupek 1, a mianowicie az do chwili uniesienia przez pierscien 3 tulejki 10.Aby urzadzenie 8, 9, 10 zatrzymujace slupek / bylo czynne z chwila uderzenia slupka w badany metal, nastawia sie glówke 12 w ten sposób, aby przyrzad dzialal dokladnie, Regulacje te mozna równiez wykonywac jednoczesnie zapomo¬ ca mniejszego lub wiekszego nasrubowy- wania na rurke 5 pierscienia 6, zmieniajac przez to dlugosc rurki 5. Regulacje te moz¬ na ulatwic, zaopatrujac szczyt tulejki 10 w wyciecie 10" tak, aby szczyt ten sprezy¬ nowal w chwili uderzenia wen glówki 12, dzieki czemu tulejka 10 dziala pewniej.Aby uniknac hamowania slupka / w rurce 5 przez powietrze, w czesci górnej i dolnej tej rurki 5 znajduja sie otwory wy¬ lotowe dla powietrza 14.Na slupku 1 mozna umiescic dwie po¬ dzialki, np, z jednej strony podzalke od¬ powiadajaca jednostkom Brineira, a z dru¬ giej strony odpowiednie wytrzymalosci w kilogramach, Podzialki te moga miec po¬ stac pasków wpuszczonych w odpowiednie wglebienia utworzone na powierzchni slup¬ ka /, co ulatwia jego wykonanie.Poni?waz slupek 1 trzeba zawsze wy¬ ciagac z rurki 5 az do konca celem unie¬ sienia tulejki 10, wiec juz przez to samo slupek / spada zawsze z jednakowej wy¬ sokosci, co jest niezbedne dla scislosci po¬ miarów twardosci. PL