zni- Wynalazek dotyczy kosiarki lub wianki, wyposazonej w przyrzad tnacy o ruchu zwrotnym i przystosowanej do pra¬ cy z dluzsza lub krótsza belka nozowa, przez co umozliwione jest stosowanie naj¬ korzystniejszej w kazdym przypadku dlu¬ gosci belki nozowej bez potrzeby dokony¬ wania jakichkolwiek zmian w mechaniz¬ mie napedowym.W znanych dotychczas maszynach tego rodzaju z przyrzadem tnacym o ruchu zwrotnym, mechanizm napedowy przyrza¬ du tnacego miesci sie przy ramie maszyny najczesciej po stronie scierniska, poniewaz do przeniesienia napedu uzywa sie . dzwi¬ gni goleniowych, z koniecznosci stosunko¬ wo dlugich. Okazalo sie jednak, ze te dzwi¬ gnie lub golenie, znajdujace sie na przed¬ niej stronie zniwiarki o tyle sa niedogodne, ze latwo moga ulec uszkodzeniom, Z tego powodu dzwignie te musza posiadac pewna okreslona grubosc, aby mogly wytrzymy¬ wac uderzenia i potracenia, na które jest narazona przednia strona maszyny. Ponie¬ waz zas natezenie dzwigni goleniowych w czasie pracy polega glównie na ich sciska¬ niu, wskutek czego dzwignie te sa narazo¬ ne na wyboczenie, przeto przy obliczaniu grubosci tych dzwigni miarodajny byl mo¬ ment bezwladnosci przekroju dzwigni i modul sprezystosci uzytego materjalu. O- kazalo sie przytern, ze np. drewniane dzwi¬ gnie tejze wagi, co zelazne, wskutek swe¬ go wiekszego przekroju poprzecznego wy¬ kazuja znacznie wiekszy moment bezwlad¬ nosci, wobec czego najczesciej wybór pada na drewniane dzwignie goleniowe. Rury sta¬ lowe nie okazaly sie wlasciwe do tego celu,poniewaz rury o wlasciwym momencie bez¬ wladnosci posiadaja zjpyt cienkie scianki, aby mogly 'wytrzymywac uderzenia lub potracenia od zewnatrz. Wynalazek niniej¬ szy ma za zadanie usunac wszystkie wady tych znanych napedów przez takie uksztal¬ towanie mechanizmu napedowego, aby mechanizm ten nie zawieral dzwigni gole¬ niowych, a ruch obrotowy byl przeksztal¬ cany w ruch zwrotny zapomoca odpowied¬ niego mechanizmu i przenoszony bezpo¬ srednio na przyrzad tnacy, Z zadania tego wynika przedewszystkiem koniecznosc u- mieszczenia mechanizmu po stronie maszy¬ ny, zwróconej ku niezzetemu zbozu, aby czesci, przenoszace naped, mogly byc jak najmniejsze i nie zabieraly duzo miejsca.Stosownie do tego jedna z glównych cze¬ sci skladowych maszyny wedlug wynalaz¬ ku jest mechanizm, w którym ruch obro¬ towy przenosi sie z podzielonej osi kól biegowych zapomoca przekladni planetar¬ nej i sprzeglowych na walek, równolegly do osi kól biegowych, który porusza w od¬ powiedni sposób wal o ruchu obrotowo- zwrotnym, wystajacy ku przodowi, sprze¬ zony z przyrzadem tnacym i nadajacy mu ruch zwrotny. Wszystkie czesci tej prze¬ kladni mieszcza sie w jednej tylko oslonie, która mozna przesuwac ku górze bez tru¬ du i bez oddzialywania na przyrzad tnacy.Jeden z przykladów wykonania opisa¬ nego powyzej wynalazku uwidoczniono na rysunku.Na rysunku tym fig. 1 przedstawia o- gólny widok zgóry kosiarki lub zniwiarki, wykonanej wedlug wynalazku niniejszego, fig, 2 — widok zboku tejze, fig, 3—• widok zprzodu belki nozowej, ustawionej piono¬ wo, fig, 4—widok zprzodu osi maszyny z kolami biegowemi, fig, 5—przekrój piasty tych kól, uwidoczniajacy ich osadzenie na osi, fig. 6—urzadzenie, ograniczajace ruch ramienia, laczacego jarzmo z kadlubem podczas ustawiania belki nozowej w poloze¬ nie pionowe, uwidocznione na fig, 3, fig, 7— przekrój pionowy przekladni planetarnej, widziany od tylu maszyny, czyli przekrój tejze wzdluz linji 7 — 7 fig. 1; fig. 8 — przekrój w powiekszonej podzialce prze¬ kladni planetarnej wzdluz linji 8 — 8 fig. 7; fig. 9 — czesciowy przekrój tejze prze¬ kladni wzdluz linji 9 — 9 fig. 7; fig. 10 — czesciowy widok ogólny wzmiankowanej przekladni; fig. ll^widok zprzodu tarczy przedzialowej; fig. 12—widok zgóry w cze¬ sciowym przekroju mechanizmu, sluzacego do przetwarzania ruchu obrotowego w ruch zwrotny przyrzadu tnacego; fig. 13 — cze¬ sciowy widok zboku tegoz mechanizmu; fig, i* — widok walka pomocniczego; fig. 15 — przekrój tegoz wzdluz linji 15 ¦¦— 15 fig. 12; fig. 16 — widok zewnetrznego pierscienia biezniowego lozyska wraz z czo¬ pami, umieszczonego na czopie walka po¬ mocniczego, uwidocznionego na fig. 14, Kosiarka lub zniwiarka wedlug wyna¬ lazku posiada pare kól biegowych 15, za¬ mocowanych klinami 17 na osi 16. Kadlub 18 maszyny stanowi jednolity odlew, osa¬ dzony na osi 16. Kadlub dzwiga siedzenie 19 dla woznicy i dwa wsporniki 20, do któ¬ rych mozna przymocowac dyszel 21 i skrzynke na narzedzia nieuwidoczniona na rysunku.Pod kadlubem 18 wpoblizu kola 15 (od strony scierniska) miesci sie wspornik 22, w którym osadzone jest obrotowe ramie 23, wysuniete ukosnie ku przodowi; koniec 24 tego ramienia polaczony jest przegubowo z jarzmem 25, na którem osadzone jest ob¬ rotowo zapomoca czopów 26 ploza 27, po¬ laczona sztywno z poprzeczna belka no¬ zowa 28 (fig. 2).Belka 28 posiada znane zeby ochronne 29, pomiedzy któremi mieszcza sie noze 30, polaczone w sposób dowolny z oprawa 31, wprawiana wraz z nozami w ruch zwrotny przez mechanizm napedowy.Os glówna 16 maszyny sklada sie z dwóch wspólosiowych czesci 16a i 16b (fig. 7), a linja podzialu jej na dwie czesci jestnieco odsunieta od osi symelrji zestawu kól biegowych w strone urzadzenia tnace¬ go. Kadlub 18 rozszerza, sie w miejscu po¬ laczenia obydwóch czesci osi 16, tworzac oslone 18a, zamknieta pokrywa 18b, przy¬ mocowana do niej srubami 32 (fig. 1).Zwrócone ku sobie konce osi 16a i 16b posiadaja srednice nieco mniejsza i sa na¬ gwintowane tak, aby mozna bylo na nie na- srubowac czolowe kola zapadkowe 33a i 336, oddzielone od siebie tarcza 34 (fig. 11), Na zewnetrznych koncach piast tych kól zebatych osadzane sa luzno tarcze sprzeglowe 35a i 35b (fig. 8), zaopatrzone w ucha 36, w których umieszczone sa sworznie 37, przymocowujace tarcze sprze¬ glowe 35a i 35b do tulei 38 i 39, nasunie¬ tych luzno na walki 40 i 41. Na tarczach 35a i 356 osadzone jest obrotowo na czo¬ pach 43, przesunietych przez obie tarcze sprzeglowe i przez tarcze 34, osiem zapa¬ dek 42 (po 4 na kazdej tarczy) (fig. 10), przyciskanych do zebów kól zapadkowych 33a i 33b sprezynami, nawinietemi na trzpieniach 45 i zahaczajacemi o krawe¬ dzie tarcz sprzeglowych (fig. 8 i 10). Przy¬ najmniej jedna z zapadek 42, umieszczo¬ nych na kazdej z tarcz, zaczepia stale o ze¬ by wlasciwego jej kola zapadkowego 33a lub 336.Na koncu walka 40, zwróconym ku sciernisku, zamocowane jest kólko zebate 46, a na odpowiednim koncu walka 41 o- sadzone jest takiez kólko 47, przyczem o- ba kólka zazebiaja sie z wewnetrznym wiencem zebatym kola 48, nasunietego luzno na wal 16a (fig. 7). Na przeciwle¬ glych koncach walków 40 i 41 zamocowane sa nieco wieksze kola zebate 49 i 50, za¬ zebiajace sie z kolem zebatem 51, osadzo- nem luzno na wale 16b i posiadajacem wy¬ dluzona piaste 52, na której umocowane jest duze kolo zebate 53, zazebiajace sie z kólkiem 54, zamocowanem na zwróco¬ nym ku sciernisku koncu walka pomocni¬ czego 55, równoleglego do osi glównej 16 i osadzonego pod nia w wystepie 56 oslo¬ ny 18a.Uzebione wewnatrz kolo 48 (fig. 9) po¬ siada równiez zewnetrzny wieniec zebaty 57. W pokrywie 18b osadzony jest obroto¬ wo walek 58, dzwigajacy na koncu, siega¬ jacym wewnatrz oslony 18a, zapadke 59, zahaczajaca o zeby wienca zewnetrznego 57 kola 48. Na drugim koncu walka 58 za¬ mocowana, jest klamra zaciskowa 60, w któ¬ rej osadzona jest dzwignia 61, polaczona na koncu dolnym obrotowo z korbka 62, zamocowana w pokrywie 18b. Klamre 60 mozna zacisnac na walku 58 sruba 63. Na koniec dolny dzwigni 61, pomiedzy klamra zaciskowa 60 i korbka 62 nawinieta jest sprezyna srubowa 64. Zapomoca powyz¬ szej dzwigni mozna odciagac zapadke 59 od uzebienia 57, po puszczeniu zas tej dzwi¬ gni sprezyna 64 wprowadza zapadke 59 pomiedzy zeby 57.Opisana powyzej przekladnia planetar¬ na napedzana jest zapomoca kól biego¬ wych, przyczem osie 16a i 16b obracaja za posrednictwem tej przekladni walek po¬ mocniczy 55, gdy zapadka 59 zapobiega obracaniu sie kola zebatego 48, a gdy kolo 48 zostaje zwolnione przez zapadke, to wal 55 nie obraca sie.Przekladnia planetarna sluzy do wpra¬ wiania w ruch zwrotny przyrzadu tnacego 30 maszyny. W tym celu ruch obrotowy, przenoszony zapomoca przekladni, nalezy przetworzyc w ruch zwrotny. Pochwa 56 wyposazona jest wewnatrz w tuleje 65 o- sadzona w niej luzno, koniec której, zwró¬ cony ku przyrzadowi tnacemu, tworzy skrzynke 66, zamknieta pokrywa 67. Do wnetrza skrzynki tej siega walek 55, za¬ konczony plaskim kolnierzem 68 (fig. 12, 14 i 15) i pochylym lbem 69, w którym o- sadzony jest prostopadle do powierzchni lba w górnym koncu czop 70; koniec 71 czopa jest nagwintowany i posiada nieco mniejsza srednice. Na wale 55 zamocowa¬ ne jest odpowiednio ciezkie kolo rozpedo- — 3 —we 72, przymocowane do kolnierza 68 sru¬ bami 73 (fig. 15).Pod katem prostym do pochwy 56 osa¬ dzona jest w skrzynce 66 pochwa 74, w której miesci sie walek 75 o ruchu obroto- wo-zwrolnym, dzwigajacy na koncu prze¬ ciwleglym klamre 76, zacisnieta na nim sruba 77 i zaopatrzona w ramie 78. Jeden z konców pochwy 74 przymocowany jest do jarzma 25 (fig. 1), tworzac z ramie¬ niem 23 sztywna rame wahliwa. Koniec dolny ramienia 78 polaczony jest obrotowo z ogniwem 79, zaopatrzonem na drugim koncu w sprezyste szczeki 80, obejmujace kulista glowice 81 oprawy nozowej 31, two¬ rzac zlacze goleniowe (fig. 1, 2, 3).Wal 55 sprzezony jest z walkiem o ru¬ chu pbrotowo-zwrotnym 75 za posre¬ dnictwem mechanizmu, przetwarzajacego ruch obrotowy w zwrotny (fig. 12 do 16).Na czopie 70 osadzone jest lozysko kraz¬ kowe 82, którego zewnetrzny pierscien biez- niowy 83 posiada dwa przeciwlegle sobie czopy 84; na czopach tych umocowane sa obrotowo za posrednictwem srub 86 ra¬ miona jarzma 85, polaczonego sztywno z walkiem 75. Zewnetrzny pierscien bieznio- wy 83 lozyska 82 utrzymywany jest na czopie 70 zapomoca nasrubka 87, nakre¬ conego na jego nagwintowany koniec 71.Ruch obrotowy walka 55 przetwarza sie wiec w ruch obrotowo-zwrotny walka 75, ruch zas walka 75 za posrednictwem ramie¬ nia zwisajacego 78 przekazany zostaje przyrzadowi tnacemu maszyny.Belke nozowa mozna podnosic zapomo¬ ca odpowiednio umieszczonej dzwigni tak, aby przesuwala sie ponad mniejszemi przeszkodami, napotykanemi na roli, lub do polozenia pionowego, celem zmniejsze¬ nia szerokosci maszyny podczas jej prze¬ wozenia.Urzadzenie, sluzace do powyzszego ce¬ lu, posiada postac (fig. 1 i 2) ramienia 88, osadzonego na czopie 89 w ramie glównej.Na ramieniu tern umocowane sa dzwignia reczna 90 i dzwignia nozna 91, z których pierwsza posiada zapadke 92, wskakujaca wlasnym ciezarem we wreby tarczy 93, przymocowanej do kadluba 18. Na koncu ramienia 88 zawieszony jest drazek 94, polaczony z ramieniem 95, osadzonem na osi 96 w jarzmie 25. Drugi koniec ramienia 95 polaczony jest pretem 97 z czescia tyl¬ na odlewu, tworzacego ploze 27.Ramie 23 i pochwa 74 sa jak wiadomo osadzone obrotowo swemi koncami tylnemi pod osia maszyny, przyczem osrodki ich obrotu mieszcza sie na jednej linji. Jezeli wiec dzwignia 90 zostanie przelozona 'tak, aby ramie 88 podnioslo sie ku górze, to ra¬ mie 23 i pochwa 74 podnosza sie, a wraz z niemi zostaje podniesione za posrednic¬ twem preta 97 jarzmo 25, obracajace bel¬ ke nozowa wokolo czopów 26 i przestawia¬ jace ja w polozenie wzniesione, celem u- latwienia przesuwania sie belki ponad prze¬ szkodami, napotykanemi na powierzchni ziemi. Dzwignia nozna 91 wspomaga jedy¬ nie dzwignie reczna 90. Ukosne ramie 23, tuleja 65 i pochwa 74 tworza wiec trój¬ katna sztywna rame, zawieszona wahliwie pod kadlubem 18 maszyny na czopach, u- mieszczonych na jednej linji.Celem podniesienia belki nozowej w po¬ lozenie pionowe (fig. 3) nalezy ograniczyc moznosc odchylania sie ramienia 23 ku gó¬ rze tak, aby pret 97 mógl przestawic bel¬ ke nozowa w jej krancowe polozenie piono¬ we. Do tego celu sluzy dzwignia zaporowa (fig. 1 i 6), wykonana w postaci zwisajace¬ go ramienia 98, osadzonego nastawialnie w dzwigni kolankowej 99, stanowiacej pedal i umocowanej obrotowo na czopie 100, wy¬ stajacym z kadluba 18, przyczem dzwignie 99 i ramie 98 przytrzymuje zwykle w po¬ lozeniu nieczynnem (fig. 6) sprezyna 101.Koniec dolny ramienia 98 zaopatrzony jest w wyzlobienie, dopasowane ksztaltem do ramienia 23. Skoro woznica nacisnie pe¬ dal, to dzwignia 99 odchyla sie, a ramie 98 staje na drodze ramienia 23 i ruch ramie- — 4 —ma tego powstrzymuje, dzieki czemu pret 97 moze ustawic belke nozowa w polozenie pionowe.Do nachylania belki nozowej, celem re¬ gulowania wysokosci pokosu, sluzy stoso¬ wany powszechnie drazek 102 (fig. 1), po¬ laczony z koncem górnym jarzma 25; dra¬ zek ten mozna nastawiac zapomoca odpo¬ wiedniej dzwigni, nieuwidocznionej na ry¬ sunku, celem obracania jarzma 25 wokolo konca ramienia 23 i pochylenia przez to dzwigni nozowej, poniewaz ploza 27, dzwi¬ gajaca belke nozowa, jest polaczona z jarz¬ mem 25.W pewnych przypadkach moze byc ko¬ rzystne zastosowanie belki nozowej, dluz¬ szej od belek, zwykle uzywanych; w tym celu maszyna wedlug wynalazku niniejsze¬ go zaopatrzona jest w urzadzenie, umozli¬ wiajace zwiekszenie rozstepu kól biego¬ wych, dzieki czemu, \y razie uzycia dluz¬ szej belki nozowej, maszyna jest wiecej zrównowazona. Kola biegowe 15, zamo¬ cowane na osi 16 (fig. 1, 4, 5), zaopatrzo¬ ne sa w piasty 103, przesuniete nieco wzgle¬ dem plaszczyzny symetrji kól.. Kadlub 18 posiada wpoblizu kól 15 kolnierze 106, wo¬ bec czego, w razie osadzenia kól 15 na osi 16 wystajacemi koncami piast ku zewnatrz, rozstep kól odpowiada uzyciu w maszynie belki nozowej normalnej dlugosci, w razie zas osadzenia kól 15 na osi 16 koncami piast ku wewnatrz, jak to jest pokazane linjami przerywanemi na fig. 4, rozstep kól wzrasta i maszyna uzyskuje wlasciwa rów¬ nowage, niezbedna przy uzyciu belki no¬ zowej, dluzszej od normalnej.Maszyna wedlug wynalazku pracuje w sposób nastepujacy: podczas ruchu ma¬ szyny, kola biegowe 15 obracaja oba odcin¬ ki 16a i 16b osi glównej 16. Waly 16a i 16b wywoluja obrót kól zapadkowych 33a i 336, poniewaz zas przynajmniej jedna z zapa¬ dek 42 zahacza o zeby tych kól, wiec tarcze 35a i 35b, osadzone luzno, obracaja sie rów¬ niez, wprawiajac w ruch planetarny walki 40, 41 wokolo osi 16a i 16b. Skoro woznica sczepi zapadke 59 z uzebieniem 57 kola 48 zapomoca dzwigni 61, to kolo 48 nie moze sie obracac, wobec czego kola zebate 49 i 50, osadzone na walkach 40 i 41, obracaja kolo zebate 51 i kolo zebate 53, uruchomia¬ jace walek pomocniczy 55.Gdy natomiast zapadka 59 nie zahacza. o zeby zewnetrzne kola 48, to kólka 46 i 47 tocza sie wewnatrz kola 48 w kierun¬ kach odwrotnych, podobnie jak i kola ze¬ bate 49 i 50, które nie moga wskutek tego wprawic w ruch kola 51, wobec czego wiel¬ kie kolo zebate 53 pozostaje nieruchome i nie obraca walka 55.Gdy maszyna zawraca, to opisana prze¬ kladnia zebata umozliwia róznicowy ruch obrotowy kól biegowych 15, poniewaz je¬ dna czesc osi 16 tych kól moze obracac sie wolniej od drugiej nawet w kierunku od¬ wrotnym, a sprzezone z.-temi czesciami 16a i 16b kola zebate wyprzedzac sie moga wza¬ jemnie bez wplywu na naped maszyny, po¬ niewaz pozostale kola przekladni obracaja nadal walek 55; dzialanie maszyny nie u- lega wiec przerwie.Ruch obrotowy walka 55 przekazany zostaje walkowi 75 za. posrednictwem me¬ chanizmu, przetwarzajacego ruch obrotowy walka 55 w ruch obrotowo-zwrotny walka 75, dzieki czemu zwisajace ramie 78 wyko¬ nywa równiez ruch obrotowo-zwrotny, przesuwajac tam i zpowrotem przyrzad tnacy 30 zapomoca ogniwa 79 i oprawy nozowej 31. Wobec, przegubowego pola¬ czenia belki nozowej z jarzmem 25, belka ta moze unosic sie zgodnie z pochyloscia ziemi, nie przerywajac pracy przyrzadu tnacego. Przyrzad tnacy moze wykonywac ruch zwrotny równiez po nastawieniu belki nozowej w polozenie posrednie a nawet w polozenie skrajne, czyli pionowe.Mechanizm napedowy ramienia 78, wraz z planetarna przekladnia zebata, mie¬ sci sie calkowicie w szczelnej skrzynce o- chronnej, która mozna napelnic smarem, — 5 —dzieki czemu wszystkie czesci mechanizmu tego pracuja z minimalnem tarciem.Podczas nastawiania belki nozowej w polozenie pionowe, ramie zaporowe 98 o- granicza wznoszenie sie ramienia 23, wsku¬ tek czego pret 97, poruszany dzwignia, pod¬ nosi belke nozowa w polozenie pionowe.W razie potrzeby zalozenia belki no¬ zowej, dluzszej od zwyklej, nalezy nalozyc kola 15 na os 16 wystepami piast ku we¬ wnatrz, wskutek czego osiaga sie wiekszy rozstep kól i nalezyte zrównowazenie ma¬ szyny.Maszyna, wykonana w mysl wynalazku niniejszego, posiada wszystkie zalety, wy- luszczone powyzej, oraz niezlozona, a wiec tania budowe.Opis powyzszy obejmuje tylko jeden z przykladów wykonania maszyny, w której mozna jednak poczynic rozmaite zmiany nie ograniczajac przez to istoty wynalazku. PL