Przedmiotem wynalazku jest trzystopniowy zawór rozrzadczy do ukladów hamurcowych w pojazdach szynowych z tlokiem glównym, sterowanym sprezonym powietrzem z przewodu glównego, zawierajacy drugi tlok, do którego przymcowana jest elastyczna pierscieniowa membrana, dociskana sprezyna, która to membrana naprezona jest na swym obwodzie miedzy dwoma metalowymi czesciami korpusu, przy czym jedna czesc korpusu zawiera co najmniej jedna komore, polaczona z cylindrem hamulcowym lub z przestrzenia sterownicza, odizolowana za pomoca membrany od odpowietrzonej przestrzeni, w drugiej czesci korpusu, a do podparcia dajacej sie obciazac sprezonym powietrzem membrany sluzy krawedz korpusu, znajdujaca sie w komorze wewnetrznej korpusu z odpowietrzana przestrzenia, przy czym wkladka pierscieniowa wykonana z materialu odpornego na scieranie przeznaczona jest do osiowego prowadzenia tloka przytwierdzonego do membrany. Znane sa juz tego rodzaju trzystopniowe zawory rozrzadcze, sprzezone z zaworami przekaznikowymi do regulowania cisnienia powietrza w cylindrach hamulcowych. Obciazona sprezonym powietrzem cylindra hamuc- lowego membrana, znajdujaca sie pomiedzy dwiema czesciami korpusu zaworowego, opiera sie na wewnetrznej krawedzi jednej z czesci tego korpusu. Krawedz ta uformowana jest jako prowadnica slizgowa dla membrany. Oczywiste jest, ze opór tarcia tej prowadnicy ma decydujacy wplyw na trwalosc eksploatacyjna membrany. Czesto sie zdarza, ze korpusy zaworów rozrzadczych o których mowa, odlewane sa z materialów, które nie posiadaja dobrych wlasciwosci slizgowych dla membrany gumowej, skutkiem czego ich trwalosc jest znacznie ograniczona. Dla zredukowania ciezaru korpusów zaworów rozrzadczych powstaje czesto koniecznosc odlewania ich z aluminium, które —jak wiadomo -wykazuje szczególnie niekorzystne wlasciwosci slizgowe i to nie tylko w odniesieniu do samej membrany w obrebie jej zamocowania miedzy dwiema czesciami korpusu zaworowego, lecz równiez dla ruchów przytwierdzonego do niej tloka w cylindrycznej czesci korpusu. Jezeli chodzi o tego rodzaju zawory rozrzadcze, to wymagane jest okreslone podporzadkowanie cisnienia sprezonego powietrza w cylindrze ukladu hamulcowego. Jezeli to podporzadkowane cisnienie sprezonym powietrzem membrany ma byc zmienione, to jest pozadana wymiana wkladki korpusu zawierajaca krawedz wkladki dopasowana do zlaczonego z membrana tloka o mniejszym przekroju. W przekladnikach cisnienia dla2 101416 ukladów hamulcowych, gdzie czynnikiem hamujacym jest sprezone powietrze i przy zaworach rozrzadczych przewiduje sie do prowadzenia osiowego tloka przytwierdzona membrane wykonana o prostokatnym przekroju poprzecznym i dopasowana do pierscieniowej wkladki. Zadaniem wynalazku jest opracowanie trójstopniowego zaworu rozrzadczego tak, aby mozliwa byla mala przebudowa przy zmianie podporzadkowanego cisnienia w cylindrze ukladu hamudowego bez koniecznosci wymiany czesci korpusu. Trwalosc eksploatacyjna membrany powinna sie zwiekszyc, takze wtedy, gdy czesci korpusu wykonane sa z aluminium, takze prowadzenie zlaczonego z membrana tloka powinno przy tym ulec pc^rawfe^: :^v -' - • Rozwiazanie zadania zostalo osiagniete przez to, ze wkladka pierscieniowa posiada wewnetrzny cylind¬ ryczny odcinek odchylony wewnatrz cylindra, rozciagajacy sie ponad wewnetrzny brzeg krawedzi korpusu w kierunku odchylonym od membrany Wkladka pierscieniowa wykonana jest ze stali, albo z tworzywa sztucznego. j Szczególnie cenna zaleta wynalazku jest to, ze znane z dobrej jakosci konstrukcje zaworów rozrzadczych moga pozostac w ich nie zmienionej wersji, albowiem wkladke w ksztalcie pokrywy mozna nalozyc na wystajaca wewnetrzna krawedz kolnierza korpusu zaworowego tylko z niewielkim nakladem czynnosci montazowych. Pozostale zawory mozna takze bez trudnosci przestawic. Jest takze mozliwe ustalenie nizszego cisnienia w cylindrze hamulcowym poprzez otrzymana wskutek zastosowania wkladki zmniejszona powierzchnie czynna membrany. Toznaczy, ze poprzez odpowiednia grubosc wkladki mozliwe jest przestawienie zwyczajnych trzystopniowych zaworów rozrzadczych na nizsze parametry cisnieniowe w cylindrach ukladów hamulcowych bez potrzeby wprowadzania jakichkolwiek zmian konstrukcyjnych w korpusie zaworowym. Jedynie tlok, przymocowany do membrany musi byc na swym obwodzie nieco obtoczony. Trzystopniowe zawory moga byc w koncu tak technologicznie skonstruowane, aby mozna je bylo dopasowac do kazdej charakterystyki wystepujacej w cylindrze ukladu hamulcowego, tylko w zaleznosci od doboru odpowiedniej grubosci kolnierza wkladki, bez potrzeby wprowadzania zmian konstrukcyjnych w kor¬ pusie zaworu. Taka sama membrana nie wymaga modyfikacji, jedynie przymocowany talerz tlokowy musi byc dopasowany na obwodzie do przeswitu wkladki, co jest osiagalne na drodze minimalnego obtoczenia tloka. Wkladka moze byc wykonana ze stali lub tworzywa sztucznego, badz tez z tworzywa metalizowanego. Tym nie mniej wynalazek nie limituje tworzywa wkladki do scisle okreslonego rodzaju materialu. Wynalazek wyjasniony jest w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schema¬ tyczny uklad znanego trzystopniowego zaworu rozrzadczego, fig. 2 -wycinek zaworu trzystopniowego jak na fig, 1 w powiekszeniu, fig. 3-ten sam wycinek zaworu jak na fig. 2, lecz odnoszacy sie do zaworu wedlug przedmiotu wynalazku. Znany zawór trzystopniowy wedlug fig. 1 sklada sie z kilkuczesciowego korpusu 1 z komora 2, która posiada polaczenie ze zbiornikiem pomocniczym dla sprezonego powietrza za pomoca przewodu 3, który na rysunku .nie jest przedstawiony. Z komora 2 polaczona jest komora 4, która posiada polaczenie z cylindrem hamulcowym lub z organem sterujacym przez przewód 5. Pomiedzy obiema komorami 2 i 4 znajduje sie podwójny zawór 6, wyposazony w plytke 7, która w komorze 2 dociskana jest sprezyna 8 do zewnetrznego gniazda zaworowego 9, które w polozeniu otwarcia laczy obie komory 2 i 4. Z kolei wewnetrzne gniazdo 10 podwójnego zaworu 6 utworzone jest przez koncówke rurki 11, wykonujacej przesuwny ruch osiowy w komorze 4 i podnoszacej plytke 7 z gniazda 9, pokonujac w celu otwarcia zaworu zewnetrznego sile nacisku sprezyny 8, przy czym na skutek docisku plytki 7 do wewnetrznego gniazda zaworowego 10, zamyka sie wewnetrzna czesc podwójnego zaworu 6. Rurka 11 jest zaopatrzona w tloczek 12, do którego przymocowana jest wewnetrzna czesc pierscieniowa taj membrany 13, a której obwód zewnetrzny zacisniety jest pomiedzy dwiema czesciami korpusu zaworowego 14 i 15, w celu oddzielenia komory 4 od odpowietrzonego wnetrza korpusu 16, w którym koniec rurki jest otwarty. Membrane 13 dociska sprezyna 13', która usiluje przesunac rurke 11 z gniazdkiem 10 do pozyqi otwarcia/Wewnetrzna przestrzen korpusu 16 oddzielona jest scianka 17 od komory 18, posiadajacej polaczenie 19 z przewodem glównym. Przez scianke 17 przeprowadzony jest drugi koniec 19' rurki 11 wstanie szczelnego zamkniecia, który to koniec jest wyposazony w plytke 20 do sterowania znanym zaworkiem akceleracyjnym. Plytka 20 przytwierdzona jest do tloka 22, który z jednej strony przylega do membrany 23, oddzielajacej komore 18 od komory sterowniczej 24 i polaczony jest z przewodem sterowniczym 25. Znany zawór trzystopniowy funkcjonuje w sposób nastepujacy: Na fig. 1 pokazany jest taki uklad trzystopniowego zaworu 1, w którym cylinder hamulcowy znajduje sie w pozeniu spoczynku. W komorze 18 panuje wówczas pelne cisnienienie powietrza równe cisnieniu w przewodzie glównym. Membrana 23 sterujaca101 416 3 glównym tlokiem 22, zajmuje przy tym polozenie, przy którym rurka 11 laczy komore 4 z odpowietrzona przestrzenia korpusu 16, przez co komora 2 odizolowana jest od komory 4. Przy hamowaniu, cisnienie w przewodzie glównym opada, przez co membrana 23 wznosi sie w wyniku dzialania cisnienia w komorze sterujacej 24. Skutkiem.tego zostaje podniesiony tlok glówny 22 z przylegajaca do niego rurka 11, przez co z kolei podnosi sie plytka zaworu 7 z gniazda 9 tak, ze powietrze ma swobodny przeplyw ze zbiornika pomocniczego do cylindra hamuclowego. Komora 4 jest przy tym obciazona cisnieniem cylindra hamulcowego, które obciaza membrane 13. Nastepuje rozluznienie hamulca w wyniku podwyzszenia cisnienia w przewodzie, glównym powietrza oraz uwarunkowane tym przesuniecie sie rurki 11 w dól, które prowadzi do odpowietrzenia komory 4 przy jednoczesnym zamknieciu komory 2. Szczególy funkcjonowania trzystopniowego zaworu rozrzadczego nie sa potrzebne dla zrozumienia dzialania wynalazku. Trzeba tylko wiedziec, ze powierzchnia czynna membrany 13 jest tak obliczona, ze okreslony spadek cisnienia w przewodzie glównym powoduje odpowiedni wzrost cisnienia w przewodzie cylindra hamulcowego. Fig. 2 przedstawia w powiekszeniu fragment zaworu fig. 1, z membrana 13 zacisnieta pomiedzy polówkami 14 i 15 korpusu zaworowego oraz zamocowanie tej membrany na tloku 12. Dla latwiejszej orientacji jednakowe elementy konstrukcyjne z fig. 1 i 2 posiadaja jednakowe znaki odniesienia. Ze zrozumialych wzgledów lezace naprzeciw siebie krawedzie stykajacych sie czesci 14 i 15 w obrebie zamocowania membrany sa tak wygladzone, aby przy ruchach membrany nie powodowaly jej uszkodzen. Zwlaszcza wewnetrzna krawedz korpusu 15 tworzy taka wygladzona powierzchnie 15' tak, ze odbywajace sie na niej ruchy slizgowe membrany 13 nie zagrazaja jej uszkodzeniu. Fig. 3 przedstawia odpowiedni do fig. 2 fragment zaworu wedlug wynalazku. Równiez tutaj jednakowe elementy z*fig. 1, 2 i 3 oznaczone sa tak samo. W odróznieniu od znanego trzystopniowego zaworu rozrzadczego czesc 15 korpusu wyposazona zostala we wkladke pierscieniowa 26, która obejmuje wewnetrzna krawedz kolnierza 15' i w zaleznosci od dobranej grubosci okresla wewnetrzna srednice korpusu 15 jako wymiar dla czynnej powierzchni membrany 13 poddawanej obciazeniom. Wkladka 26 wykonana jest z materialu (metal lub tworzywo) odpowiednio dobranego i tak jest uksztaltowana, aby zapewniala optymalne warunki slizgowe przy wspólpracy z membrana 13. Warunki te moga byc przez to znacznie korzystniejsze niz przy wspólpracy membrany zgola krawedzia 15'; której wlasciwosci slizgowe sa niekorzystne z racji naturalnych cech materialu, z jakiego zbudowany jest korpus zaworowy. Jest rzecza oczywista, ze material na korpusy zaworowe nie moze byc dobierany glównie w zaleznosci od kryterium najkorzystniejszej wspólpracy membrany z krawedzia korpusu. Krawedz 15' jest tak zwymiarowana, ze przez zwykle nasadzenie na nia wkladki 26 ustala sie przeswit wzgledem korpusu zaworowego 15, a tym samym czynna powierzchnie membrany, obciazonej cisnieniem powietrza w cylindrze hamulcowym. Za pomoca odpowiedniego doboru grubosci wkladki 26 mozna dostosowac sam korpus zaworowy 1 do róznych cisnien powietrza w cylindrze hamulcowym, z tym, ze przed uzyciem tej samej membrany 13 z przymocowanym talerzem tlokowym, przy wkladaniu grubszej wkladki 26 nalezy tylko talerz ten lekko obtoczyc na obwodzie. Te same korpusy zaworowe mozna wiec — zaleznie od grubosci nalozonej wkladki adaptowac bez trudnosci do róznych cisnien w cylindrach hamulcowych, a posiadane trzystopniowe zawory znanego typu moga byc montowane przez zastosowanie wkladki o odpowiedniej grubosci na nizsze cisnienie w cylindrze hamulco¬ wym, przy czym'w przypadku uzycia tej samej membrany 13 trzeba tylko z lekka przetoczyc tlok 12 na jego obwodzie, aby mógl sie swobodnie poruszac w obrebie wkladki 26, która dodatkowo polepsza wspólprace membrany, jako element slizgowy i prowadzacy. Poniewaz ze wzgledu na redukcje ciezaru pozadane sa korpusy zaworowe z aluminium, których wlasci¬ wosci slizgowe we wspólpracy z membranami gumowymi sa niekorzystne, to taka wkladka pierscieniowa wedlug wynalazku umozliwia stosowanie aluminium do produkcji lekkich korpusów. Wkladki pierscieniowe moga byc wykonywane np. ze stali lub tworzywa sztucznego pokrytego powloka metalowa. Wskazane jest aby wkladka miala wydluzony kolnierz 26', który pokrywalby czesc cylindryczna krawedzi 15' korpusu, tworzac w ten sposób dogodne prowadzenie dla tloka 12, co stanowi bardzo istotna zalete w korpusach aluminiowych. Na fig. 3 zostala zaznaczona linia przerywana wkladka pierscieniowa z prostokatnym przekrojem poprzecz¬ nym. Tego rodzaju wkladki sa znane, ale maja te wade, ze w wiekszosci przypadków musialyby byc dla takiej wkladki dopasowana odpowiednia krawedz do istniejacego korpusu.101416 PL PL PL PL