Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób regulowania na odleglosc zega¬ rów ogólnego typu za posrednictwem cen¬ tralnego zegara normalnego wlaczonego w siec pradu silnego, przyczem regulacja ta moze byc zastosowana do zegarów wy¬ lacznie elektrycznych, to znaczy zegarów pobocznych, a takze do okresowej korek- tury polozenia wskazówek zegarów me¬ chanicznych i wreszcie do okresowego u- ruchomiania dalekich urzadzen sygnalo¬ wych do wyznaczania czasu.W mysl niniejszego wynalazku do re¬ gulacji stosuje sie impulsy pradu wyso¬ kiej czestotliwosci, wiekszej od czestotli¬ wosci pradu silnego w sieci, której przewo¬ dy sluza jednoczesnie do przenoszenia wymienionych impulsów pradu zmiennego, wytwarzanego w centrali zapomoca spe¬ cjalnego zródla pradu, na siec zapomoca specjalnych urzadzen.Prad regulacyjny wytwarza sie np. za¬ pomoca generatora G (fig. 1), przyczem otrzymuje sie pozadana czestotliwosc przez zmiane jego ilosci obrotów; prady regulacyjne przenosi sie na siec, np, za po¬ srednictwem dostrój onych przekazników rezonansowych i przetwornic w sieci pra¬ du stalego. Urzadzenie jest zaopatrzone w zegar normalny N, który za posrednic¬ twem wylacznika S (oznaczonego tylko schematycznie) nadaje do sieci impulsy pradu regulacyjnego w odpowiednich momentach, wiec np. do napedu zegarówpobocznych có minute i l. d. Urzadzenia regulowane w ten sposób z odleglosci sa dostlojtóe dor^fewJi^b okreslonych cze¬ stotliwosci, tak ze reaguja na impulsy tyl¬ ko wtedy, gdy czestotliwosc impulsu od¬ powiada ich wlasnej ilosci drgan; korzy¬ sta sie przytem tak z rezonansu elektrycz¬ nego (przez wlaczanie kondensatora przed cewke magnetyczna danego urzadzenia) i jako tez z rezonansu wytworzonego mecha¬ nicznie (w ten sposób, ze impulsy pradu zmiennego, wzmocnione o ile moznosci przez kondensator, dzialaja na sprezyste kotwice, które wskutek zgodnosci czesto¬ tliwosci zaczynaja bardzo silnie drgac), tak ze moze byc uruchomiany albo elek¬ tryczny kontakt (przekaznik rezonansowy), albo tez mechaniczna energja drgan sluzy wprost do regulacji (mechanizm rezonan¬ sowy).Zegary regulowane z odleglosci moga byc zatem nastepujacych typów. 1. Zegar wylacznie elektryczny, mia¬ nowicie a) z przekaznikiem rezonanso¬ wym, b) z mechanizmem rezonansowym, 2. Zegar mechaniczny z korektura, mianowicie a) z przekaznikiem rezonan¬ sowym, b) z mechanizmem rezonansowym, c) z mechanizmem rezonansowym, który uruchomia mechanicznie zapasowa ener¬ gia Ponizej podano kilka przykladów kon- strukcyj wymienionych typów. la. Gdy wymieniony przekaznik rezo¬ nansowy sklada sie w zasadzie ze sprezyn, pobudzanych do drgania przez wspólny e- lektromagnes i zamykajacych lub otwie¬ rajacych lokalny obwód, wówczas stosuje sie ten przekaznik do znanych zegarów po¬ bocznych, np. w sieciach pradu stalego ze¬ garów pobocznych z mechanizmem wy¬ chwytowym, lecz najczesciej z magnesami, jak np. M1 (fig. Ib), które wzbudzaja sie co minute, wskutek drgan rezonansowych jednej ze sprezyn przekaznika Rlf wobec czego kolo godzinowe pokreca sie o jeden zab (fig. 2), odpowiadajacy jednej minu¬ cie. Druga sprezyna, dostrojona do innej czestotliwosci (nadawanej co godzine), u- ruchomia za posrednictwem magnesu Nt dzwonek Fv który sluzy jako sygnal, wzglednie wybija godziny. Mozna równiez regulowac z odleglosci zegary, wprawiane w ruch zapomoca impulsów pradu stalego, dzialajacego w róznych kierunkach (fig, Ib). Zegary takie maja dwa przeciwne uzwojenia Wx i W2, które wlacza jedna ze sprezyn przekaznika rezonansowego R2.Jezeli generator G wytwarza czestotliwosc odpowiadajaca jednej ze sprezyn, to na¬ piecie dziala np, na uzwojenie Wx i krzy¬ zowa kotwica P (spolaryzowana) obraca sie o 90°. Jezeli potem nastapi uruchomie¬ nie drugiej sprezyny, to napiecie dziala na uzwojenie W2 i kotwica obraca sie znowu o 90°, skutek kolejnych zmian czestotliwo¬ sci jest zatem taki sam, jak przy uzyciu znanego napedu kolejno zmieniajacego kierunek dzialania pradu stalego.W sieciach pradu trójfazowego (fig. la) uzywa sie zegarów wychwytowych albo ze¬ garów nowego typu — dwupradnych (fig. 10). Na wychwyt K dzialaja w przeciwnych kierunkach elektromagnesy Af2 i Af3, z któ¬ rych jeden pociaga wychwyt naprzód, a drugi cofa go znowu, wiec i w tym przy¬ padku daje sie naprzemian dwie czestotli¬ wosci.Ib. W tern wykonaniu stosuje sie do posuwania wskazówki wylacznie energje mechaniczna drgan, które przenosza sie np. na kolo minutowe, a kolo minutowe przenosi ruch na kolo godzinowe w sto¬ sunku 1 : 60 lub 1 : 30. D przenoszenia e- nergji drgan sprezyn rezonansowych na os minutowa moga sluzyc sprezyny dlugie i grube / (fig. 2) albo krótkie i cienkie (fig. 3), albo mloteczki napedowe b (fig. 4); li¬ tera c oznacza cewke, litera d <— magnes staly, litera e — czesci napedzane. Na¬ ped podlug fig. 2 jest mocny, lecz mniej czuly na rezonans, wedlug fig. 3 i 4 jest — 2 —slabszy, lecz bardziej czuly. Do napedu osi minutowej moga sluzyc nastepujace na¬ rzady. a) Odcinki Sl9 S2 (fig, 5) moga byc zaopatrzone w urzadzenia napedowe we¬ dlug fig. 2 i 3, albo jak wskazuje fig. 6 w urzadzenie napedowe mlotkowe wedlug fig. 4. Kazda sprezyna wprawia odnosny odcinek w ruch w przeciwnym kierunku, przyczem ruch ten trwa tak dlugo, az od¬ cinek obracajac sie wyjdzie poza obreb dzialania sprezyny, poczem odcinek ten i os pozostaja tak dlugo w spoczynku, az centrala nada czestotliwosc rezonansowa drugiej sprezynie, która dziala na swój od¬ cinek, w ten sposób os obróci sie raz na minute tylko wtedy, gdy w kazdej minu¬ cie centrala nada kolejno obydwie czesto¬ tliwosci rezonansowe. b) Kolo napedowe Sx z oporkiem A i z jednostronnem obciazeniem G (fig. 7).Sprezyna Tlf wprawiona w drgania rezo¬ nansowe, sprowadza obracanie kola S2 tak dlugo, az wystep B mlotka H zatrzyma oporek A. Kolo zwalnia sie dopiero wtedy, gdy druga sprezyna T2 zacznie drgac i wprawi w ruch mlotek H; wtedy kolo S1 obraca sie pod dzialaniem obciazenia G, które wraca do polozenia dolnego, poczem przebieg rozpoczyna sie na nowo. c) Kolo napedowe S2 z dwoma opor- kami A, B przestawionemi wzgledem sie¬ bie i z dwoma sprezynami F, G z mlotkami i z wystepami C, D oraz ze sprezyna T, dostrojona do czestotliwosci sieci (pradu zmiennego) lub do czestotliwosci po¬ sredniej miedzy wlasnemi drganiami spre¬ zyn F, G (fig. 8), które sa tak dobrane, aby ich drgania wlasne róznily sie mozliwie malo. W tern wykonaniu sluza do napedu dwie kolejno dzialajace czestotliwosci. d) W celu unikniecia koniecznosci u- zywania przekladni 1 :60 wzglednie 1 :30 mozna uruchomiac bezposrednio kolo go¬ dzinowe, pokrecajac je w ciagu kazdej mi¬ nuty o 6°. W tym celu wykonywuje sie ko¬ lo godzinowe, jako kolo wychwytowe o 60 zebach, obracane co minute o jeden zab.Do uruchomiania wychwytu moga slu¬ zyc drgania sprezyny rezonansowej bez¬ posrednio lub posrednio. Dla objasnienia przedstawiono naprzód schematycznie przyklad wykonania napedu z kolem zeba^ tern, a potem przyklad zastosowania po¬ sredniego napedu wychwytowego. Na fig* 9 oznacza litera A os wskazówki minuto¬ wej, litera B — wskazówke, litera C—ko¬ lo z szescdziesieciu zebami, litery D i E — mlotki wahadlowe z pryzmatycznemi pal¬ cami, umieszczone ponad sprezynami rezo- nansowemi F, G, litera H oznacza magnes z cewka /.Gdy sprezyna F zaczyna drgac, to mlo¬ tek D wprawiony w ruch obraca kolo C o polowe podzialki. Gdy obydwie czesto¬ tliwosci dzialaja kolejno w kazdej minucie, to zegar dziala jako dwupradny. Na fig. 10 zachowano te same oznaczenia, tylko kolo C jest wykonane jako kolo wychwy¬ towe, na które dziala wychwyt K osadzo¬ ny na trzyramiennym wahaczu L. Litera M oznacza zapadke. Jezeli drga sprezyna F, to wprawia w ruch mlotek D, który u- derza w górne ramie poprzeczne wahacza L i obraca go w kierunku ruchu wskazówek zegara,^przyczem wychwyt K pokreca kolo godzinowe C o jeden zab; gdy zaczyna drgac sprezyna G, to mlotek E uderza w prawe ramie wahacza L, tak ze wychwyt K cofa sie, podczas gdy kolo C, przytrzy¬ mywane przez zapadke M, nie zmienia po¬ lozenia. Kolejne dzialanie obu czestotliwo¬ sci powoduje. zatem przesuwanie sie wska¬ zówki o pelne minuty.Ruch wahacza L mozna równiez zasto¬ sowac do dawania sygnalów w odstepach minutowych np. w ten sposób, ze sam wa¬ hacz zamyka i otwiera jakikolwiek kon¬ takt. Do dawania sygnalów niezaleznych od zegara sluzy trzecia sprezyna rezonan¬ sowa, wstawiona np. pomiedzy dwie wyzej wymienione sprezyny, przyczem sprezy- — 3 —na ta moze uruchomiac odpowiedni kon¬ takt, który powoduje np. uderzenia dzwon¬ ka, albo tez drgania rezonansowe moga byc uzyte bezposrednio do rwprawiania w ruch mloteczka drwonaka, wreszcie sam spre¬ zyna moze dzialac na plyte rezonansowa, która reaguje na rezonans sprezyny. Trze¬ cia sprezyna moze tez sluzyc do korektury polozenia wskazówki zegara (np. napedem zapadkowym) (fig. 11). Drgajaca spezyna rezonansowa N dziala na mlotek o, który uderza swem poprzecznem ramieniem w zapadke M (zaopatrzona w sprezyne co¬ fajaca) i obraca kolo C w kierunku ruchu wskazówek zegara. Obrót ten powstrzymu¬ je np. czopek oporowy P umocowany na kole C i zatrzymywany przez kolanko mlotka gdy wskazówka minutowa stoi na pelnej godzinie. Jezeli wiec nadaje sie co godzine czestotliwosc odpowiadajaca rezo¬ nansowi sprezyny N (znak czasu), to na¬ stepuje korekta niedokladnego ewentual¬ nie polozenia wskazówki minutowej.II. Niniejszy wynalazek moze miec równiez zastosowanie do korektury i na¬ ciagania z odleglosci (w odpowiednich od¬ stepach czasu) zegarów mechanicznych, regulowanych np. zapomoca wahadla; ze¬ gary takie staja sie wtedy w znacznej mie¬ rze niezalezne od sieci, gdyz w razie jej uszkodzenia moga isc jeszcze tak dlugo, jak dlugo wystarcza energja do ich napedu.Odnosne przyklady wykonania przedsta¬ wiaja fig. 12 i 13, Przy regulowaniu zapomoca impulsów pradu zmiennego w godzinowych odste¬ pach wystarcza korekta wskazówki minu¬ towej, np. zapomoca dwu zderzajacych sie dzwigni szczekowych c, d wzglednie c, d( (fig. 12 i 13), które wprawia sie w ruch: a) elektromagnetycznie zapomoca przekaz¬ nika rezonansowego R, albo b) zapomoca napedu rezonansowego R* (w rodzaju przedstawionych na fig. 2 lub 3), wsku¬ tek czego duza wskazówka ustawia sie na godzinie dwunastej. Tak samo, oczywi¬ scie mozna poprawiac dowolne inne polozenie wskazówki, np. na cyfrze szesc.Do przestawiania wskazówki mozna u- zyc, oprócz energji wytworzonej elek¬ tromagnetycznie zapomoca przekaznika rezonansowego, takze jeszcze energja, zaczerpnieta z obwodu lokalnego, lub mechanicznej energji np. sprezyny. Za¬ pasowa energje wyzwala sie mechanicz¬ nie znanemi sposobami za posrednictwem przyrzadu rezonansowego, dzialajacego np, na odchylany mlotek, który zwalnia bez¬ posrednio odpowiednie urzadzenie zaporo¬ we zródla energji mechanicznej. W celu unieszkodliwienia pobocznych wplywów zaleca sie spinac krótko cewki przyrzadu rezonansowego i zwarcie to usuwac tylko w scisle okreslonych momentach, w któ¬ rych odbywa sie korekta polozenia wska¬ zówki.Jednoczesnie lub w innych scisle wy¬ znaczonych okresach uskutecznia sie na¬ krecanie zegarów ewentualnie zapomoca przekaznika rezonansowego, albo zapomo¬ ca mechanizmu rezonansowego (który w sieciach pradu zmiennego moze byc do¬ strojony do czestotliwosci sieci, aby utrzy¬ mywal mechanizm zegarowy stale na naj¬ wiekszej zaporowej energji ruchu). Zega¬ ry z ciezarkiem o stosunkowo malej wyso¬ kosci spadku moga byc naciagane w ten sposób, ze przekaznik rezonansowy wlacza w siec solenoid, który podnosi ciezarek.Tak samo mozna stosowac samoczynne podnosniki termiczne lub silnikowe, przy- czem te ostatnie moga byc wlaczone stale w siec; zapasowa energja ruchu powinna byc utrzymywana stale mozliwie najwiek¬ sza.Opisany sposób regulacji moze byc do¬ stosowany do istniejacych zegarów dowol¬ nego typu (zegary wiezowe, kolejowe i tym podobne);.Do regulowania z odleglosci zegarów, przekazników wylacznikowych i podob¬ nych przyrzadów uzywa sie równiez pra-dów wielkiej czestotliwosci, zwlaszcza gdy chodzi o wieksze odleglosci, gdyz prady te sa malo wrazliwe na punkty rozdzielcze sieci. Zalety tej metody mozna polaczyc w mysl niniejszego wynalazku z zaletmi re¬ gulacji zapomoca tonalnie dostrojonych pradów wielkiej czestotliwosci. Wysylanie tych pradów odbywa sie znanemi metodami nakladania pradów (podobnie do tak zwa¬ nych zlaczen telefonicznych) o jednej lub kilku tonalnych czestotliwosciach na wiel¬ ka czestotliwosc, która sluzy jako fala nosna. Rozdzial sygnalów w miejscu od¬ bioru odbywa sie na mocy podwójnego re¬ zonansu w ten sposób, ze wyslane impulsy przechodza naprzód przez elektryczny filtr (mostek wielkiej czestotliwosci) dostrojone wielkiej czestotliwosci, a potem przez przy¬ rzad dostrojony do tonalnej czestotliwosci, np. mechaniczny przekaznik rezonansowy, który pod dzialaniem impulsu uruchomia urzadzenie sygnalowe.Glówna zaleta tej metody podwójnego rezonansu (rezonansu wielkiej czestotli¬ wosci i tonalnej) w porównaniu z rezonan¬ sem czestotliwosci tonalnej jest to, ze czy¬ ni przyrzady odbiorcze niewrazliwemi na zaburzenia atmosferyczne i inne (np. za¬ burzenia radjowe wskutek wyladowan tak zwanych statycznych, które przechodza przez mostki wielkiej czestotliwosci, gdyz przekaznik rezonansowy dostrojony do to¬ nalnej czestotliwosci (a wlaczony pomie¬ dzy mostek wielkiej czestotliwosci, prze¬ kaznik wylacznikowy wzglednie przyrzad sygnalowy) reaguje tylko na impulsy od¬ powiadajace jego wlasnej czestotliwosci, lecz nie odpowiada na aperjodyczne im¬ pulsy spowodowane np. zaburzeniami at- mosferycznemi lub innemi.Istnieje równiez mozliwosc zastosowa¬ nia niniejszego wynalazku w wielkich cen¬ tralach okregowych w ten sposób, ze do czesci sieci wysyla sie rózne (dla poszcze¬ gólnych czesci) impulsy tonalnych fal mo¬ dulowanych, które w pomocniczych cen¬ tralach prostuje sie wzmacnia i przesyla do poszczególnych przyrzadów odbiorczych, wlaczonych w czesc sieci, jako pojedyncze tonalne sygnaly regulacyjne.Na fig. 14 przedstawiono przyklad wy¬ konania takiej sieci zegarowej uruchomio¬ nej zapomoca podwójnego rezonansu. W centrali Z znajduje sie zegar normalny N, który w odpowiednich odstepach czasu przenosi (w tym przypadku pojemnoscio- wo) impulsy regulacyjne modulowane przez prady generatorów tonalnej czestotliwosci TF, a wytwarzane przez generator wielkiej czestotliwosci HF.Przetwornice U chwytaja te impulsy wielkiej czestotliwosci zapomoca dostrojo¬ nego obwodu W, poczem impulsy te prze¬ chodza przez urzadzenie prostownicze, wzmacniaja sie i przechodza na miejscowa ciec V (prad staly), gdzie dzialaja na od¬ powiednio dostrojone przyrzady rezonan¬ sowe (w tym przykladzie mechaniczne przekazniki rezonansowe) i uruchomiaja robocze obwody bocznego zegara A, dzwonka F i przekaznika wlacznikowe- go S. PL