TR201601732A2 - Üç Yedekli Uçuş Kontrol Sistemi - Google Patents

Abstract

Buluş; herhangi bir hava aracının, uçuş idaresini gerçekleştirecek uçuş kontrol sistemi (1000) içerisinde, oylama işlevini yürüten alt sistemin otomatik seçim yapabilmesi için üç yedekli olması ile ilgilidir.

Description

TARIFNAME Uç YEDEKLI UÇUS KONTROL SISTEMI Teknik Alan Bulus; herhangi bir hava aracinin, uçus idaresini gerçeklestirecek üç yedekli elektronik sistem ile ilgilidir. Bulus, insansiz, pilot-opsiyonel ya da pilot idaresi altindaki hava araçlarinda kullanilabilir.

Teknigin Bilinen Durumu Hava araçlarinin uçus idaresini gerçeklestiren elektronik sistemler, yaptiklari görev itibariyle kritik öneme sahiptirler. Bu sistemde yasanacak bir ariza, en ileri seviyede telafisi mümkün olmayan can ve mal kayiplarina, daha genel seviyede operasyonel güvenilirligin yitirilmesine sebep olabilir. Bu sebeple, uçus kontrol sistemlerinin yedekli olarak tasarlanmasi ve gerçeklenmesi gerekmektedir.

Yedeklilik konusunda iki farkli yaklasim mevcuttur. Bunlardan birincisi, ana sistem ve onun sagligini gbzlemleyerek, ana sistemin arizasi halinde devreye giren yedek sistemden olusan pasif yedekliliktir. Digeri ise her daim çalisan, es fonksiyonlu iki adet sistemi barindiran aktif yedeklilik yaklasimidir. Her iki yaklasimda da, kontrolü elde tutan sistemin, diger sistemin saglik durumunu da gözlemlemesi ve aksi bir durumda sistem güvenilirliginin azaldigini operatörlere bildirmesi gerekir.

Aktif yedekli bir sistemde, es fonksiyonlu sistemlerden hangisinin idareyi ele alacagini kontrol etmek için, ayrica bir oylayici alt sisteme ihtiyaç vardir. Bu oylayici alt sistemin vazifesi, sistem yedeklerinin durumunu gözlemlemek, arizali olanlari teshis ve sistemden tecrit etmek, hangi yedegin idareyi ele alacagina karar vermek ve bu karari uygulamaktir. Ancak böyle bir sistemde, sistem güvenilirliginde, oylayici sistemin güvenilirligi darbogaz olarak kalmaktadir.

Burada yapilmasi gereken, oylayici alt sistemin güvenilirliginin mümkün olan en üst düzeye çikartilmasidir. Bu sistemin güvenilirliginin azami düzeye çekilmesindeki en etkin yol ise, oylayici alt sistemin de yedeklenmesidir.

SENSORLER _*__±omiîgfâismii EYLEYJCILER namus; ssçim KONUTLARI Kggggg'féggggdgâki GÜJUl'ul KÜl'leîLARI " SEÇICI DURUMU YER ISTASYONU Mevcut uçus idaresi sistemi Yedekli bir uçus kontrol sisteminde idareyi hangisinin ele alacagi, operatör destekli ya da otomatik olarak yapilabilir. Iki yedekli sistemlerde, sistemlerden birinde olusan açik ya da gizli bir arizanin, otomatik idareci seçimini etkisiz kilacagi asikârdir. Bu sebeple genel olarak iki yedekli sistemler, operator gözlemi altinda islevlerini tam olarak yerine getirebilirler. Bunun yaninda, otomatik seçim yapabilen yedekli bir sistemin tam olarak islevini yerine getirebilmesi için, en az üç adet es fonksiyonlu sistemden mütesekkil olmasi gerekir.

Yedekli sistemlerin, bütüncül yapi içerisinde kendisini tanimlamasi ve digerlerine de kendisini tanitmasi gerekmektedir. Bu da ancak, sistemler arasinda yapilan haberlesmede, ayirt edici kimlik bilgilerinin sistemler arasinda gönderilmesi ile yapilabilir. Burada hangi sistemin, kimliginin ne olacagi ya degistirilemez bir sekilde sistem üretilirken tanimlanir, ya da modüler bir yapiya kavusmak için, yedekler, sisteme baglandiklari noktayi temel alarak kendi kimliklerini belirlerler. Böylelikle, sistem mimarisinde, modüler yedekli alt sistemlerin yeri degisse bile, kendi kimlik tanimlamalari otomatik olarak gerçeklesir ve sistem isleyisinde bir aksaklik söz konusu olmaz. Aksi durumda ise, kimlik tanimlamalari, her sistem için üretim aninda belirlenmek ve degisim gerektiginde, fabrika seviyesinde müdahalede bulunmak sisteminde, üç yedekli otopilot sisteminden gelen motor kontrol sinyalleri, tek bir oylayici sistemde analog kanal anahtarlamasiyla motora aktarilmaktadir. Ayrica burada her bir uçus kontrol sistemi kendi ariza durumuna göre yalnizca 0/1 tarzinda arizaliyim ya da saglikliyim sinyali üretmekte, arizalarin seviyesine göre degerlendirme yapilmamaktadir. Ayrica bu uçus kontrol sisteminde yalnizca motora giden kontrol çikislari için oylama sonucuna göre anahtarlama yapilmaktadir. bilgisayari ve üç adet oylayici ile her bir hattan ayri ayri komut alan üç yedekli eyleyicilere ait kontrol devreleri uçus kontrolü için kullanilmaktadir. Burada her üç uçus kontrol sistemi kendi çikisini ayri ayri hatlara vermekte ve her üç oylayici bu çikislari degerlendirip, seçtikleri çikisi yine her üç hatta ayri ayri vermektedirler. Oylayicilarda ayni algoritmalarin oldugu düsünüldügünde, her üç çikisinda ayni ya da birbirine yakin olacagi bngörülmekte ve eyleyiciler arasinda hareket uyumsuzlugunun olmayacagi belirtilmektedir. Bu sistemde olusabilecek sorun, oylayicilarin arizalanmasi nedeniyle farkli uçus kontrol bilgisayarlarindan farkli komutlarin gelmesi durumunda, eyleyicilerin birbirlerini zorlamasi neticesinde hem uçus kontrolü etkinliginin azalmasi, hem de eyleyicilerin arizalanabilmesidir.

GB1249700A numarali patent ise, hava aracinin yatis, dikilme ve yönelme eksenleri için ayri ayri üçer yedekli bir kontrol sistemi ihtiva etmektedir. Bu sistemde, model tabanli bir kontrolcü, kontrol sinyali seçimindeki oylamada referans olarak kullanilmakta ve her bir sistemin kendi çikisi ile oylayici çikisi arasindaki fark karsilastirilmaktadir. Fark büyükse bir senkronizasyon islemi gerçeklestirilmekte, senkronizasyon gerçeklestirilemiyorsa, ariza durumu olustugu anlasilmaktadir. Bu sistemin çalisabilmesi için senkronizasyon sinyalleri önemli bir parametredir.

Sonuç olarak yukarida anlatilan olumsuzluklardan dolayi ve mevcut çözümlerin konu hakkindaki yetersizligi nedeniyle ilgili teknik alanda bir gelistirme yapilmasi gerekli kilinmistir.

Bulusun Amaci Bulus, mevcut durumlardan esinlenerek olusturulup yukarida belirtilen olumsuzluklari çözmeyi amaçlamaktadir.

Bu bulusta, uçus kontrol sistemi içerisinde, oylama islevini yürüten alt sistemin otomatik seçim yapabilmesi için yedekliligi üçlü olarak saglanmistir. Bu üç yedekli oylayici alt sistem, hem asil idareyi yürütecek alt sistemdeki yedeklerden hangisinin idareyi ele alacagina karar vermekte, hem de kendi aralarinda, birbirlerini denetleyerek, arizali durumdaki oylayici yedegin teshisi ve sistemden tecridi islevini yerine getirmektedir.

Asil idare islevini yerine getiren alt sistemlerde de yine üçlü yedeklilik kullanilmistir. Burada üç yedekliligin kullanilma sebebi ise, oylayici alt sistem yedekleri ile idareci alt sistem yedeklerinin ayni yapida toplanmasi sayesinde, ana sistemin modüler bir yapida teskiline imkân saglanmasidir. Böylelikle, sistem içerisinde yedekli bilesenler, bir bütün halinde sisteme dâhil edilebilmekte ya da sistemden çikarilabilmektedir ve böylece bu alt sistemi olusturan bütün elektronik yapi ve donanimlar da yedeklenmis olmaktadir.

Sistem içerisinde özellikle oylayici alt sistem yedeklerinde ve de genel anlamda idareci alt sistem yedeklerinde bir ariza olusursa ve bu ariza bütün sistemin islevini kusursuz bir sekilde yerine getirmesine engel olacak durumda olursa; diger oylayici alt sistem yedekleri, bu duruma müdahalede bulunur. Bu müdahale, sistem isleyisini bozan yedegin kapatilmasi ya da tekrardan baslatilmasi seklinde olabilmekte ve bu da arizanin giderilmesini ya da en azindan, arizali yedegin sistemden tecrit edilmesini saglamaktadir.

Uç yedekli bir sistemde, yedeklerden birisi ariza yaparsa, ikincil bir ariza ihtimaline karsi, sisteme operatör tarafindan müdahale edilmesine imkân saglanmistir. Ariza durumu olussun ya da olusmasin, operatör tarafindan, çalisan durumdaki yedeklerden biri, idareci olarak atanabilmektedir. Böylelikle, hem sistemin muayenesi esnasinda her üç yedegin de seçim ve kontrol görevlerini tam olarak gerçeklestirip gerçeklestiremedigi kontrol edilebilir, hem de yedeklerden biri arizalandiginda azalan güvenilirlik, operatörün gözlemiyle arttirilabilir.

Ayrica bulusa konu sistemin çalismasi esnasinda, kontrol sistemleri arasinda kontrol çikis sinyallerinin senkronize olmasina da gerek yoktur.

Bulusun yapisal ve karakteristik özellikleri ve tüm avantajlari asagida verilen sekiller ve bu sekillere atiflar yapilmak suretiyle yazilan detayli açiklama sayesinde daha net olarak anlasilacaktir ve bu nedenle degerlendirmenin de bu sekiller ve detayli açiklama göz önüne alinarak yapilmasi gerekmektedir.

Bulusun Anlasilmasina Yardimci Olacak Sekiller Sekil 1, bulusa konu olan sistemi gösteren sekildir. Çizimlerin mutlaka ölçeklendirilmesi gerekmemektedir ve mevcut bulusu anlamak için gerekli olmayan detaylar ihmal edilmis olabilmektedir. Bundan baska, en azindan büyük ölçüde özdes olan veya en azindan büyük ölçüde özdes islevleri olan elemanlar, ayni numara ile gösterilmektedir.

Parça Referanslarinin Açiklamasi 1000.

MNN-LAAAAAAAAAÇO MAOCDOONOîm-ßwN-LO' Uçus kontrol sistemi Birinci kontrol ve oylama sistemi Ikinci kontrol ve oylama sistemi Üçüncü kontrol ve oylama sistemi Sistem girisi Sistem çikisi Birinci sistem çikisi Ikinci sistem çikisi Üçüncü sistem çikisi Haberlesme veriyolu . Birinci sistem tanitma bileseni . Ikinci sistem tanitma bileseni . Üçüncü sistem tanitma bileseni . Ikinci sistem oylama çikisi . Üçüncü sistem oylama çikisi . Birinci sistem baglantisi . Ikinci sistem baglantisi . Üçüncü sistem baglantisi . Seçici sistem .Giris çikis sistemi . Seçici sistem durum bilgisi . Kontrol ve oylama sistem giris ve çikisi Kontrol ve oylama sistemleri Oylayici Kontrolcü Kontrolcü durum bilgisi Oylayici durum bilgisi Oylama çikisi Veri girisi Veri çikisi Bulusun Detayli Açiklamasi Bu detayli açiklamada, bulusun tercih edilen yapilanmalari, sadece konunun daha iyi anlasilmasina yönelik olarak ve hiçbir sinirlayici etki olusturmayacak sekilde açiklanmaktadir.

Bulus; herhangi bir hava aracinin, uçus idaresini gerçeklestirecek uçus kontrol sistemi (1000) içerisinde, oylama islevini yürüten alt sistemin otomatik seçim yapabilmesi için üç yedekli olmasi ile ilgilidir.

Bulusa konu olan uçus kontrol sisteminin (1000) unsurlari ve islevleri su sekildedir; - hava aracindan gelen sensör bilgilerini (ataletsel, basinç, pozisyon ve/veya hiz) degerlendiren, hava araci (pozisyon, hiz, durus ve/veya sensör kalibrasyon) durumunu kestiren, uygulanacak hava araci idaresini saglayan kontrol sinyali olan sistem çikisini (5) üreten, her biri içerisinde bulunan yedekli kontrolcülerin (102) ve oylayicilarin (101) ariza durumlarini degerlendiren, birinci, ikinci, üçüncü sistem çikislarindan (6, 7, 8) hangisinin kontrol sinyalini uygulayacagini oylayan, birinci kontrol ve oylama sistemi (1), ikinci kontrol ve oylama sistemi (2) ve üçüncü kontrol ve oylama sistemi (3) olmak üzere en az üç adet kontrol ve oylama sistemleri (100), 0 hava aracina ait sensör bilgilerinin (ataletsel, basinç, pozisyon ve/veya hiz), manuel kontrolcü (102) seçiminin, kontrolcü (102) ve oylayici (101) güç açma kapatma ve yeniden baslatma komutlari ile hava aracinin rota takibi güdümü komutlarinin uçus kontrol sistemine (1000) aktarildigi, hava araci operatörü ile (operatöre giden verilerle) haberlesmeyi saglayan kablolu ya da kablosuz bir haberlesme hatti olan Sistem girisi (4), o kontrolcünün (102) hava araci idaresini saglayan kontrol sinyali ile eyleyici komutlarini, güdüm kararlarini ve oylayicinin (101) seçim karari ile seçici sistemlerin (19) ariza durumlarini giris çikis sistemi (20) disina aktaran, hava araci operatörü ile (operatörden gelen verilerle) haberlesmeyi saglayan kablolu ya da kablosuz bir haberlesme hatti olan sistem çikisi (5), - birinci kontrol ve oylama sisteminden (1) gelen veri çikisini (107) seçici sisteme (19) tasiyan haberlesme hatti olan birinci sistem çikisi (6), n ikinci kontrol ve oylama sisteminden (2) gelen veri çikisini (107) seçici sisteme (19) tasiyan haberlesme hatti olan ikinci sistem çikisi (7), - üçüncü kontrol ve oylama sisteminden (3) gelen veri çikisini (107) seçici sisteme (19) tasiyan haberlesme hatti olan üçüncü sistem çikisi (8), giris çikis sisteminde (20), kontrol ve oylama sistemleri (100) arasinda oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarinin oylayicilar (101) arasinda tasindigi oylayici durum bilgisini (104) tasiyan haberlesme veriyolu (9) (bus tipi haberlesme hatti), birinci sistem baglantisi (16) yoluyla giris çikis sistemine (20) baglanan kontrol ve oylama sisteminin (100) kendisini birinci sistem olarak tanimlamasini saglayan birinci sistem tanitma bileseni (10) (aktif ya da pasif elektronik bir donanimdir) ikinci sistem baglantisi (17) yoluyla, giris çikis sistemine (20) baglanan kontrol ve oylama sisteminin (100) kendisini birinci sistem olarak tanimlamasini saglayan ikinci sistem tanitma bileseni (11), (aktif ya da pasif elektronik bir donanimdir) üçüncü sistem baglantisi (18) yoluyla, giris çikis sistemine (20) baglanan kontrol ve oylama sisteminin (100) kendisini birinci sistem olarak tanimlamasini saglayan üçüncü sistem tanitma bileseni (12), (aktif ya da pasif elektronik bir donanimdir) birinci kontrol ve oylama sisteminin (1), hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin sistem çikisi (5) olarak kullanilacagina dair yaptigi seçimin, seçici sisteme (19) elektriksel veri olarak kablolu ya da devre yoluyla tasindigi haberlesme hatti olan birinci sistem oylama çikisi (13), ikinci kontrol ve oylama sisteminin (2), hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin sistem çikisi (5) olarak kullanilacagina dair yaptigi seçimin, seçici sisteme (19) elektriksel veri olarak kablolu ya da devre yoluyla tasindigi haberlesme hatti olan ikinci sistem oylama çikisi (14), üçüncü kontrol ve oylama sisteminin (3), hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin sistem çikisi (5) olarak kullanilacagina dair yaptigi seçimin, seçici sisteme (19) elektriksel veri olarak kablolu ya da devre yoluyla tasindigi haberlesme hatti olan üçüncü sistem oylama çikisi (15), birinci kontrol ve oylama sisteminin (1) giris ve çikis sinyallerini (sistem girisi (4), birinci sistem çikisi (6), birinci sistem tanitma bileseni (10), birinci sistem oylama (107)), giris çikis sistemine (20) aktaran baglanti elemani (konnektör) olan birinci sistem baglantisi (16), ikinci kontrol ve oylama sisteminin (2) giris ve çikis sinyallerini (sistem girisi (4), ikinci sistem çikisi (7), ikinci sistem tanitma bileseni (11), ikinci sistem oylama çikisi (14), giris çikis sistemine (20) aktaran baglanti elemani (konnekt'or) olan ikinci sistem baglantisi (17), üçüncü kontrol ve oylama sisteminin (3) giris ve çikis sinyallerini (sistem girisi (4), üçüncü sistem çikisi (8), üçüncü sistem tanitma bileseni (12), üçüncü sistem oylama (107)), giris çikis sistemine (20) aktaran baglanti elemani (konnektör) olan üçüncü sistem baglantisi (18), kontrol ve oylama sistemlerinden (100) gelen, hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin sistem çikisi (5) olarak kullanilacagina dair yapilan birinci, ikinci ve üçüncü sistem oylama çikislarini (13, 14, 15) alarak sistem çikisina (5) birinci, ikinci, üçüncü sistem çikislarindan (6, 7, 8) hangisinin verilecegine oy çoklugu ile karar veren seçici sistem (19), (içerisinde yazilim barindirabilen ya da barindirmayan elektronik bir sistemdir) hava arasindan gelen sensör verilerini (ataletsel, basinç, pozisyon ve hiz) alarak, kontrol ve oylama sistemlerine (100) aktaran, kontrol ve oylama sistemi (100) çikisini, seçici sistem (19) üzerinden hava araci (aerodinamik kontrol yüzeyleri ve tahrik sistemini kontrol eden) eyleyici sistemlere aktaran, oylayicilar (101) arasi ariza olup olmadigini belirten oylayici durum bilgisini (104) tasiyan giris çikis sistemi (20), seçici sistemin (19) hangi kontrol ve oylama sisteminin (100), sistem çikisina (5) yönlendirdigine dair bilgiyi tasiyan seçici sistem durum bilgisi (21), seçici sisteme (19) verilecek manuel komutlari alan ve seçici sisteme (19) giren birinci, ikinci ve üçüncü sistem oylama çikislari (13, 14, 15) ve oylama sonucunu içeren durumu gönderen, hava araci operatörü ile haberlesmeyi saglayan kablolu ya da kablosuz bir haberlesme hatti olan kontrol ve oylama sistem giris ve çikisi (22), her üç kontrolcü (102) ve oylayicinin (101) ariza durumuna göre (kontrolcü (102) tarafindan kendisine aktarilan, kontrolcünün (102) ariza durumu bilgisi olan kontrolcü durum bilgisine (103) ve oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarinin oylayicilar (101) arasinda tasindigi oylayici durum bilgisine (104) dayanarak) düzgün çalisan kontrol ve oylama sistemleri (100) arasinda öncelige göre degerlendirme yaparak, hangi kontrolcünün (102) hava aracini idare edecegine karar veren yazilim yüklü bir islemci olan oylayici (101), hava aracindan gelen sensör verilerini alarak, sensör verilerinin dogrulugunu ve tutarliligini degerlendiren ve durum kestirimi yapan ve hava araci idaresini saglayan kontrol sinyalini üreten, bir yazilim yüklü islemci olan kontrolcü (102), oylayiciya (101) aktarilan kontrolcünün (102) ariza durumu bilgisi olan kontrolcü durum bilgisi (103), oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarinin oylayicilar (101) arasinda tasindigi oylayici durum bilgisi (104), oylayicinin (101), hangi kontrolcünün (102) sistemi kontrol edecegine dair karar bilgisinin tasindigi veri hatti olan oylama çikisi (105), hava aracindan gelen sensör verilerinin, giris çikis sisteminden (20) kontrolcüye (102) tasindigi veri girisi (106), hava araci eyleyicilerine gönderilecek hava araci idaresini saglayan kontrol sinyalini giris çikis sistemine (20) aktaran veri çikisi (107), kontrol ve oylama sistemine (100) hava araci operatörü tarafindan gönderilen komutlari ve sensörlerden gelen verileri alan, kontrolcüden (102) eyleyicilere giden komutlari, oylayicilarin (101) oylama verilerini ve operatöre gönderilecek durum bilgilerini ise gönderen giris çikis sistemi baglantisi (108) (konnektör) Bulusa konu olan uçus kontrol sisteminin (1000) yöntem adimlari ise su sekildedir; birinci kontrol ve oylama sisteminin (1), birinci sistem tanitma bilesenini (10), ikinci kontrol ve oylama sisteminin (2), ikinci sistem tanitma bilesenini (11), üçüncü kontrol ve oylama sisteminin (3), üçüncü sistem tanitma bilesenini (12) kullanarak, kendilerini tanitarak, oylayici durum bilgisinin (104) tasindigi ortak haberlesme veriyolunu (9) kullanmak üzere; giris çikis sisteminin (20) sistem girisi (4) üzerinden gelen hava aracina ait sensör (ataletsel, basinç, pozisyon ve hiz) verilerinin, veri girisleri (106) 'üzerinden her üç kontrol ve oylama sisteminin (100) kontrolcülerine (102) sistemin modülerligini saglayan çok yollu mekanik baglantilar (birinci, ikinci, üçüncü sistem baglantilari (16, 17, 18) ve giris çikis sistemi baglantisi (108)) vasitasiyla aktarilmasi, her üç kontrol ve oylama sisteminin (100) kontrolcülerinin (102) veri girisinden (106) gelen sensör verilerini kullanarak hava aracinin pozisyon, hiz, durus ve sensör kalibrasyon kestirimini yapmasi, bahsedilen kontrolcülerin (102) elde ettigi durum kestirim bilgisini kullanarak, veri girisinden (106) gelen ve hava araci operatörü tarafindan gönderilen rota takibi güdüm komutlarini degerlendirmesi ve hava aracinin aerodinamik kontrol yüzeyleri ve tahrik sistemini kontrol eden eyleyicilere gönderilecek sinyalleri üretmesi, bahsedilen kontrolcülerin (102), uçus kontrol sistemi (1000) harici birimler ile olan haberlesmesinin ariza durumunu, sistem girisinden (4) kendisine gelen sensör verilerinin sürekliliginden takip ederek ve bu bilgiyi periyodik olarak oylayicilara (101) göndermesi, bahsedilen esdeger kontrol ve oylama sistemlerinin (100) oylayicilarinin (101), kendisine bagli kontrolcülerinin (102) arizali olup olmadigini, kontrolcü durum bilgisini (103) tasiyan veri hattindan takip etmesi, F. bahsedilen oylayicilarin (101), diger oylayicilarin (101) ve kontrolcülerin (102) ariza durumunu, diger oylayicilardan (101), oylayici durum bilgisinin (104) tasindigi veri hatti üzerinden gelen verilerden takip etmesi, G. bahsedilen oylayicilarin (101) her birinin, diger bütün kontrolcü (102) ve oylayicilarin (101) seçim ve ariza durumlarini göz önüne alarak, hangi kontrolcünün (102) hava aracini idare edecegine (hava aracinin idaresi için en uygun kontrolcü (102)) karar vermesi, H. bahsedilen oylayicilarin (101) G adiminda verdikleri seçim kararlarini oylama çikislarina (105) iletmesi, I. bahsedilen seçim kararlarinin, oylayicilarin (101) oylama çikislarindan (105), birinci, ikinci, üçüncü sistem oylama çikislarina (13, 14, 15), buradan da seçici sisteme (19) aktarilmasi, J. seçici sistemin (19) I adiminda gelen seçim sonuçlarindan en fazla oy alani seçerek, birinci kontrol ve oylama sistemi (1) için birinci sistem çikisini (6), ikinci kontrol ve oylama sistemi (2) için ikinci sistem çikisini (7), üçüncü kontrol ve oylama sistemi (3) için üçüncü sistem çikisini (8) sistem çikisi olarak (5) anahtarlamasi, K. seçici sistemden (19) elde edilen sonucun, seçici sistem durum bilgisi (21) olarak disariya aktarilmasi, L. C adiminda bahsedilen sinyallerin veri çikisi (107) üzerinden giris çikis sistemine (20), giris çikis sisteminin (20) sistem çikisi (5) üzerinden de eyleyicilere gönderilmesi, M. tüm kontrolcülerin (102) ariza bilgisi içeren kontrolcü durum bilgilerini (103) ve tüm oylayicilarin (101) ariza bilgisi içeren oylayici durum bilgilerini (104) sistem çikisina (5) göndermesi, N. seçici sisteminin (19) hangi kontrolcüyü (102) seçtigine dair durum bilgisi ile her bir oylayicinin (101) hangi kontrolcüye (102) oy verdigine dair durum bilgilerini uçus kontrol sistemi (1000) disina aktarmasi, O. kontrolcü (102) ve oylayicilarin (101) güçlerini ariza durumlarina göre otomatik olarak ya da operatörden gelen komutlara göre manuel olarak kapatip açmasi.

Kontrol ve oylama sistem giris ve çikisindan (22) gelen komutlar ile uçus kontrol sistemi (1000), disaridan gelen manuel komutlari uygulayabilir. Buna göre operatörler, oylayicilarin (101) hangi kontrolcünün (102) çikisini, sistem çikisina (5) vereceklerini disaridan gelen bu manuel komut ile belirleyebilirler ya da kontrolcülerin (102) ve oylayicilarin (101) güçlerini kapatip açabilirler veya bunlari tekrar baslatabilirler. Böylelikle uçus kontrol sisteminde edilmis olur. Kontrolcüler (102) ve oylayicilar (101) yine otomatik olarak da kapatip açilabilir veya yeniden baslatilabilir.

P. seçici sistemin (19), seçici sistem (19) girisine gelen manuel seçme komutlarina göre, seçilmek istenen kontrol ve oylama sisteminin (100) uygunlugunu (kontrolcünün (102) çalisir durumda oldugunu ve kontrolü ele almasina mani bir arizasi olmadigini) denetlemesi ve uygunluk durumuna göre istenen kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisini sistem çikisi (5) olarak yönlendirmesi, Esdeger kontrol ve oylama sistemleri (100), giris çikis sistemi (20) üzerinde bagli bulunduklari birinci, ikinci ve üçüncü sistem baglantilarindan (16, 17, 18) sökülerek, digerinin yerine takilabilirler. Sbkme ve takma islemleri, mekanik bir alete ihtiyaç duymayan basit bir konnekt'or ile yapilir. Birinci, ikinci ve üçüncü sistem tanitma bilesenleri (10,11 ve 12) sayesinde, ek bir düzenleme yapmadan uçus kontrol sistemi (1000) yine çalisir halde olacaktir. Böylelikle modüler bir sistem elde edilmis olur. 22 9 54 x@4000

Claims (21)

1. ISTEMLER
2. Herhangi bir hava aracinda, otomatik seçim yapabilen üç yedekli alt sisteme sahip uçus kontrol sistemi (1000) olup özelligi; hava aracindan gelen sensör verilerini alarak, sensör verilerinin dogrulugunu ve tutarliligini degerlendirerek hava araci durum kestirimi yapan ve hava araci idaresini saglayan kontrol sinyalini üreten, bir yazilim yüklü islemci olan kontrolcü (102) ve kontrolcü (102) tarafindan kendisine aktarilan, kontrolcünün (102) ariza durumu bilgisi olan kontrolcü durum bilgisine (103) ve oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarinin oylayicilar (101) arasinda tasindigi oylayici durum bilgisine (104) dayanarak, kendisi ve diger oylayicilarin (101) ariza durumuna göre, arizasiz çalisan kontrol ve oylama sistemleri (100) arasinda öncelige göre degerlendirme yaparak, hangi kontrolcünün (102) hava aracini idare edecegine karar veren yazilim yüklü bir islemci olan oylayici (101) içeren birinci kontrol ve oylama sistemi (1), ikinci kontrol ve oylama sistemi (2) ve üçüncü kontrol ve oylama sistemi (3) olmak üzere en az üç adet kontrol ve oylama sistemi (100) ve kontrol ve oylama sistemlerinden (100) gelen, hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin sistem çikisi (5) olarak kullanilacagina dair yapilan birinci, ikinci ve üçüncü sistem oylama çikislarini (13, 14, 15) alarak, sistem çikisina (5), hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin verilecegine oy çoklugu ile karar veren seçici sistem (19) içeren ve hava aracindan gelen sensör verilerini alarak, kontrol ve oylama sistemlerine (100) aktaran, kontrol ve oylama sistemi (100) çikisini, seçici sistem (19) üzerinden hava araci eyleyici sistemlere aktaran, oylayicilar (101) arasinda, oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarini belirten oylayici durum bilgisini (104) tasiyan giris çikis sistemi (20) içermesidir. istem 13e uygun sistem olup özelligi; bahsedilen giris çikis sisteminin (20); hava aracina ait sensör bilgilerinin, manuel kontrolcü (102) seçiminin, kontrolcü (102) ve oylayici (101) güç açma kapatma ve yeniden baslatma komutlari ile hava aracinin rota takibi güdümü komutlarinin uçus kontrol sistemine (1000) aktarildigi, hava araci operatörü ile haberlesmeyi saglayan kablolu ya da kablosuz bir haberlesme hatti olan sistem girisi (4), o kontrolcünün (102) hava araci idaresini saglayan kontrol sinyali ile eyleyici komutlarini, güdüm kararlarini ve oylayicinin (101) seçim karari ile seçici sistemlerin (19) ariza durumlarini giris çikis sistemi (20) disina aktaran, hava araci operatörü ile haberlesmeyi saglayan kablolu ya da kablosuz bir haberlesme hatti olan sistem çikisi (5) içermesidir.
3. Istem 1*e uygun sistem olup Özelligi; bahsedilen giris çikis sisteminin (20); o seçici sisteme (19) verilecek manuel komutlari alan ve seçici sisteme (19) giren birinci, ikinci ve üçüncü sistem oylama çikislari (13, 14, 15) ve oylama sonucunu içeren durumu gönderen, hava araci operatörü ile haberlesmeyi saglayan kablolu ya da kablosuz bir haberlesme hatti olan kontrol ve oylama sistem giris ve çikisi (22) içermesidir.
4. Istem 1*e uygun sistem olup özelligi; bahsedilen giris çikis sisteminin (20); durumlarinin oylayicilar (101) arasinda tasindigi oylayici durum bilgisini (104) tasiyan haberlesme veriyolu (9) içermesidir.
5. Istem 1re uygun sistem olup özelligi; bahsedilen giris çikis sisteminin (20); o birinci kontrol ve oylama sisteminin (1) giris ve çikis sinyallerini giris çikis sistemine (20) aktaran baglanti elemani olan birinci sistem baglantisi (16), 0 ikinci kontrol ve oylama sisteminin (2) giris ve çikis sinyallerini giris çikis sistemine (20) aktaran baglanti elemani olan ikinci sistem baglantisi (17), - üçüncü kontrol ve oylama sisteminin (3) giris ve çikis sinyallerini giris çikis sistemine (20) aktaran baglanti elemani olan üçüncü sistem baglantisi (18) içermesidir.
6. Istem 5,e uygun sistem olup özelligi; bahsedilen giris çikis sisteminin (20); birinci sistem baglantisi (16) yoluyla giris çikis sistemine (20) baglanan kontrol ve oylama sisteminin (100) kendisini birinci sistem olarak tanimlamasini saglayan birinci sistem tanitma bileseni (10), ikinci sistem baglantisi (17) yoluyla, giris çikis sistemine (20) baglanan kontrol ve oylama sisteminin (100) kendisini birinci sistem olarak tanimlamasini saglayan ikinci sistem tanitma bileseni (11), üçüncü sistem baglantisi (18) yoluyla, giris çikis sistemine (20) baglanan kontrol ve oylama sisteminin (100) kendisini birinci sistem olarak tanimlamasini saglayan üçüncü sistem tanitma bileseni (12) içermesidir.
7. Istem 1re uygun sistem olup özelligi; kontrol ve oylama sisteminin (100); hava aracindan gelen sensör verilerinin. giris çikis sisteminden (20) kontrolcüye (102) tasindigi veri girisi (106), hava araci eyleyicilerine gönderilecek hava araci idaresini saglayan kontrol sinyalini giris çikis sistemine (20) aktaran veri çikisi (107) içermesidir.
8. Istem 7'ye uygun sistem olup özelligi; bahsedilen giris çikis sisteminin (20); birinci kontrol ve oylama sisteminden (1) gelen veri çikisini (107) seçici sisteme (19) tasiyan haberlesme hatti olan birinci sistem çikisi (6), ikinci kontrol ve oylama sisteminden (2) gelen veri çikisini (107) seçici sisteme (19) tasiyan haberlesme hatti olan ikinci sistem çikisi (7), üçüncü kontrol ve oylama sisteminden (3) gelen veri çikisini (107) seçici sisteme (19) tasiyan haberlesme hatti olan üçüncü sistem çikisi (8) içermesidir.
9. Istem 1'e uygun sistem olup özelligi; kontrol ve oylama sisteminin (100); kontrol ve oylama sistemine (100) hava araci operatörü tarafindan gönderilen komutlari ve sensörlerden gelen verileri alan, kontrolcüden (102) eyleyicilere giden komutlari, oylayicilarin (101) oylama verilerini ve operatöre gönderilecek durum bilgilerini ise gönderen giris çikis sistemi baglantisi (108) içermesidir. istem 1'e uygun sistem olup özelligi; bahsedilen sensör verilerinin; ataletsel, basinç, pozisyon vei'veya hiz verileri olmasidir.
10. Istem 1'e uygun sistem olup özelligi; hava araci durumunun; pozisyon, hiz, durus ve/veya sensör kalibrasyon durumu olmasidir. istem 1=e uygun sistem olup özelligi; bahsedilen eyleyicilerin; hava aracinin aerodinamik kontrol yüzeyleri ve tahrik sistemini kontrol eden sistemler olmasidir.
11. Herhangi bir hava aracinda, otomatik seçim yapabilen üç yedekli bir uçus kontrol yöntemi olup özelligi; hava aracindan gelen sensör verilerini alarak, sensör verilerinin dogrulugunu ve tutarliligini degerlendirerek durum kestirimi yapan ve hava araci idaresini saglayan kontrol sinyalini üreten, bir yazilim yüklü islemci olan kontrolcü (102) kontrolcü (102) tarafindan kendisine aktarilan, kontrolcünün (102) ariza durumu bilgisi olan kontrolcü durum bilgisine (103) ve oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarinin oylayicilar (101) arasinda tasindigi oylayici durum bilgisine (104) dayanarak, kendisi ve diger oylayicilarin (101) ariza durumuna göre, arizasiz çalisan kontrol ve oylama sistemleri (100) arasinda öncelige göre degerlendirme yaparak, hangi kontrolcünün (102) hava aracini idare edecegine karar veren yazilim yüklü bir islemci olan oylayici (101) içeren birinci kontrol ve oylama sistemi (1), ikinci kontrol ve oylama sistemi (2) ve üçüncü kontrol ve oylama sistemi (3) olmak üzere en az üç adet kontrol ve oylama kontrol ve oylama sistemlerinden (100) gelen, hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin sistem çikisi (5) olarak kullanilacagina dair yapilan birinci, ikinci ve üçüncü sistem oylama çikislarini (13, 14, 15) alarak, sistem çikisina (5), hangi kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisinin verilecegine oy çoklugu ile karar veren seçici sistem (19) içeren ve hava aracindan gelen sensör verilerini alarak, kontrol ve oylama sistemlerine (100) aktaran, kontrol ve oylama sistemi (100) çikisini, seçici sistem (19) üzerinden hava araci eyleyici sistemlere aktaran, oylayicilar (101) arasinda, oylayici (101) ve kontrolcü (102) ariza durumlarini belirten oylayici durum bilgisini (104) tasiyan giris çikis sistemi (20) içeren bir uçus kontrol sistemi (1000) vasitasiyla; birinci kontrol ve oylama sisteminin (1), birinci sistem tanitma bilesenini (10), ikinci kontrol ve oylama sisteminin (2), ikinci sistem tanitma bilesenini (11), üçüncü kontrol ve oylama sisteminin (3), üçüncü sistem tanitma bilesenini (12) kullanarak kendilerini tanitarak, oylayici durum bilgisinin (104) tasindigi ortak haberlesme veriyolunu (9) kullanmak üzere; giris çikis sisteminin (20) sistem girisi (4) üzerinden gelen hava aracina ait sensör verilerinin, veri girisleri (106) üzerinden her üç kontrol ve oylama sisteminin (100) kontrolcülerine (102) sistemin modülerligini saglayan çok yollu mekanik baglantilar olan birinci, ikinci, üçüncü sistem baglantilari (16, 17, 18) ve giris çikis sistemi baglantilari (108) vasitasiyla aktarilmasi, her üç kontrol ve oylama sisteminin (100) kontrolcülerinin (102) veri girisinden (106) gelen sensör verilerini kullanarak hava aracinin durumunun kestirimini yapmasi, bahsedilen kontrolcülerin (102) elde ettigi durum kestirim bilgisini kullanarak, veri girisinden (106) gelen ve hava araci operatörü tarafindan gönderilen rota takibi güdüm komutlarini degerlendirmesi ve eyleyicilere gönderilecek sinyalleri üretmesi, bahsedilen kontrolcülerin (102), uçus kontrol sistemi (1000) harici birimler ile olan haberlesmesinin ariza durumunu, sistem girisinden (4) kendisine gelen sensör verilerinin sürekliliginden takip ederek ve bu bilgiyi periyodik olarak oylayicilara (101) göndermesi, bahsedilen esdeger kontrol ve oylama sistemlerinin (100) oylayicilarinin (101), kendisine bagli kontrolcülerinin (102) arizali olup olmadigini, gelen kontrolcü durum bilgisinden (103) takip etmesi, bahsedilen oylayicilarin (101), diger oylayicilarin (101) ve kontrolcülerin (102) ariza durumunu, diger oylayicilardan (101) gelen oylayici durum bilgisinden (104) takip etmesi, bahsedilen oylayicilarin (101) her birinin, diger bütün kontrolcü (102) ve oylayicilarin (101) seçim ve ariza durumlarini göz önüne alarak, hangi kontrolcünün (102) hava aracini idare edecegine karar vermesi, . bahsedilen oylayicilarin (101) G adiminda verdikleri seçim kararlarini oylama çikislarina (105) iletmesi, bahsedilen seçim kararlarinin, oylayicilarin (101) oylama çikislarindan (105), birinci, ikinci, üçüncü sistem oylama çikislarina (13, 14, 15), buradan da seçici sisteme (19) aktarilmasi,
12. J. seçici sistemin (19) I adiminda gelen seçim sonuçlarindan en fazla oy alani seçerek, birinci kontrol ve oylama sistemi (1) için birinci sistem çikisini (6), ikinci kontrol ve oylama sistemi (2) için ikinci sistem çikisini (7), üçüncü kontrol ve oylama sistemi (3) için üçüncü sistem çikisini (8) sistem çikisi olarak (5) anahtarlamasi,
13. K. C adiminda bahsedilen sinyallerin, seçilmis kontrol ve oylama sisteminin (100) veri çikisi (107) üzerinden giris çikis sistemine (20), giris çikis sisteminin (20) sistem çikisi (5) üzerinden de eyleyicilere gönderilmesi islem adimlarini içermesidir.
14. Istem 13'e uygun yöntem olup özelligi; bahsedilen sensör verilerinin; ataletsel, basinç, pozisyon ve/veya hiz verileri olmasidir.
15. Istem 13'e uygun yöntem olup özelligi; hava araci durumunun; pozisyon, hiz, durus ve/veya sensör kalibrasyon durumu olmasidir.
16. Istem 13ie uygun yöntem olup özelligi; bahsedilen eyleyicilerin; hava aracinin aerodinamik kontrol yüzeyleri ve tahrik sistemini kontrol eden sistemler olmasidir.
17. Istem 13'e uygun yöntem olup özelligi; hangi kontrolcünün (102) çikisinin, sistem çikisina (5) verilecegini disaridan gelen manuel bir komut ile belirlemek üzere; . seçici sistemin (19), seçici sistem (19) girisine gelen manuel seçme komutlarina göre, seçilmek istenen kontrol ve oylama sisteminin (100) uygunlugunu denetlemesi ve uygunluk durumuna göre istenen kontrol ve oylama sisteminin (100) çikisini sistem çikisi (5) olarak yönlendirmesi islem adimini içermesidir.
18. Istem 13'e uygun yöntem olup özelligi; 0 tüm kontrolcülerin (102), ariza bilgisi içeren kontrolcü durum bilgilerini (103) ve tüm oylayicilarin (101), ariza bilgisi içeren oylayici durum bilgilerini (104) islem adimini içermesidir.
19. 19. Istem 13'e uygun yöntem olup özelligi; - seçici sistemden (19) elde edilen sonucun, seçici sistem durum bilgisi (21) olarak disariya aktarilmasi islem adimini içermesidir.
20. 20. istem 13'e uygun yöntem olup özelligi; o seçici sisteminin (19), hangi kontrolci'iy'u (102) seçtigine dair durum bilgisi ile her bir oylayicinin (101) hangi kontrolc'üye (102) oy verdigine dair durum bilgilerini uçus kontrol sistemi (1000) disina aktarmasi islem adimini içermesidir.
21. 21. Istem 139 uygun yöntem olup özelligi; - kontrolc'ü (102) ve oylayicilarin (101) güçlerini ariza durumlarina göre otomatik olarak ya da operatörden gelen komutlara göre manuel olarak kapatip-açmasi islem adimini içermesidir.