Przedmiotem wynalazku jest sposób wyodrebnia¬ nia steroli tluszczopotowych w postaci zwiazków addycyjnych. Tluszczopoty stanowia mieszanine e^ strów steroli, glicerydów, kwasów tluszczowych, oraz alkoholi lanolinowych.Znane sa sposoby wyodrebniania steroli z tlu¬ szczopotów po uprzedniej hydrolizie ich estrów.Wyodrebnienie i rozdzial steroli prowadzi sie na drodze frakcyjnej krystalizacji z mieszaniny roz¬ puszczalników lub poprzez wykorzystanie zjawiska tworzenia produktów przylaczenia steroli z takimi substancjami jak: aminy, kwasy organiczne lub bezwodne i uwodnione sole.Produkty przylaczenia cholesterolu do wyzej wy¬ mienionych zwiazków powstaja przez stapianie w temiperaturze okolo 90°C alkoholi tluszczopoto- wych z takimi substancjami jak: kwas adipinó- wy, szczawiowy, mocznik, hydroksyloamina luib jej sole, bezwodny i umodniony chlorek wapnia, bez¬ wodny chlorek cynku, chlorek glinu itp. sole, po czym otrzymany schlodzony stop rozpuszcza sie w rozpuszczalniku a nastepnie odsacza sie utwo¬ rzony kompleks, który rozklada sie przez kilkugo¬ dzinne gotowanie z woda. Po oddzieleniu chole¬ sterolu od roztworu wodnego poddaje sie go kry¬ stalizacji z mieszaniny rozpuszczalników lub alko*- holu etylowego.Znane sposoby wyodrebniania steroli na drodze wyftwarzania nierozpuszczalnych w rozpuiszczaimi- kach organicznych produktów przylaczania wyka¬ zuja szeireg wad natury* technologicznej.Proces krystalizacji produktów addycji na sku¬ tek stapiania surowca zawierajacego sterole z od- czynndJkiem tworzacym zwiazek addycyjny jest wysoce niekorzystny, poniewaz nie pozwala na wyksztalcenie sie krysztalów produktów addycji co wiaze sie z duzymi trudnosciami saczenia o- trzymanego adduktu, który z reguly jest silnie zanieczyszczony. Proces komjpleksowainia steroli za¬ chodzi zwykle w 50 do 70% co obniza ekonomike stosowanych sposobów. Proces wymaga odrebnej uciazliwej operacji rozkladu produktu addycji do wolnego sterolu a nastepnie jego wydzielania z wodnego srodowiska; Wyodrebniony cholesterol wymaga dodajtkowo dlugotrwalego i wielokrotne¬ go oczyszczania na drodze krystalizacji.Celem wynalazku jest poprawienie stanu techni¬ ki dotychczasowych metod poprzez zwiekszenie e- fektywnosci wyodrebniania steroli, zmniejszenie u- ciazliwosci i zwiekszenie wydajnosci procesu wy¬ odrebniania.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze pod wplywem kwasu solnego o stezeniu od 10 do 36*/* lufo ga¬ zowego chlorowodoru z roztworów steroli w roz¬ puszczalnikach nie zawierajacych hydroksylowych grup funkcyjnych stracaja sie prawie ilosciowo na¬ tychmiast lub po krótkim okresie czasu krystali¬ czne polaczenia addycyjne steroli w temperaturze °C jak równiez w temperaturach podwyzszo- 99 20899 208 nych. Ilosciowe stracanie tych polaczen mozna o- siagnac przez oziebienie mieszaniy krystalizuja¬ cej. Stracenie polaczenia addycyjnego uzyskuje sie przy zastosowaniu stechionietrycznej ilosci chloro¬ wodoru lub niewielkiego jego nadmiaru w stosun¬ ku do ilosci steroli zawartych w roztworze. W wy¬ padku gdy w rozpuszczalniku roztworzone sa al¬ kohole tluszczopotowe zwiazek addycyjny chole¬ sterolu wytraca sie lacznie ze sterolami izochole- sterolu to jest lenosterolem i agnosterolem, na¬ tomiast pozostale alkohole tluszczopotowe zostaja w roztworze.¦Rozdzialu cholesterolu od izoeholesterolu doko¬ nuje sie przez krystalizacje z mieszaniny rozpusz¬ czalników benzen-metanol 1:1 lub innego ukladu.Rozklad kompleksu steroli do wolnych steroli nie wymaga dodatkowej operacji, gdyz pod wplywem alkoholi z ktÓTycih krystalizowane sa sterole lub podwyzszonej' temperatury i prózni nastepuje roz¬ pad zwiazku do wolnego sterolu i jedynie rege¬ neracja rozpuszczalnika przez destylacje wymaga uprzedniej neutralizacji chlorowodoru znanymi srodkami.Stwierdzono równiez w trakcie dalszych badan, ze trudnoircizpuszczalne.w rozpuszczalnikach orga¬ nicznych polaczenia addycyjne ze sterolami two¬ rza równiez wcdne roztwory innych chlorowcowo¬ dorów jak: kwas bromowodorowy i jodowodoirowy a takze odpowiadajaca im chlorowcowodoiry gazo¬ we.Stwierdzono równiez, ze analogiczne trudnoroiz- puszczalne w rozpuszczalnikach organicznych zwia¬ zki addycyjne tworzy rozcienczony kwas siarkowy' w zakresie stezen 25 do 70%. Równiez stezony 85%-owy kwas fosforowy tworzy produkty addy- cji nierozpuszczalne w rozpuszczalnikach organw cznych takich jak: benzyna, eter etylowy, naftowy itp., jednakze kompleks ten jest hydrofilny i prze¬ chodzi do fazy wodnej w której równiez nie ulega rozpuszczeniu.Sposób wedlug wynalazku pozwala równiez na wyodrebnienie cholesterolu z odpadów pokrystali- zacyjnych powstajacych podczas wyodrebniania cholesterolu z rdzenia kregowego, oraz mózgu zwierzat, które wedlug znanych metod jest skom¬ plikowane lub wrecz niemozliwe, wedlug rozwia¬ zania natomiast nie przedstawia inajimniejszych tru¬ dnosci. Sposób postepowania przy wyodrebniainiu i rozdzielaniu steroli zwlaszcza z alkoholi tluszczo- potowych wedlug wynalazku przedstawia sie na¬ stepujaco.W rozpuszczalniku organicznym nie zawieraja¬ cym grup hydroksylowych, korzystnie w acetonie roztwarza sie w temperaturze normalnej lub pod¬ wyzszonej alkohole tluszczopotowe lub inny su¬ rowiec zawierajacy sterole, w takiej ilosci azeby nie nastapilo wykrystalizowainie substancji roz¬ puszczonej w temperaturze otoczenia, po czym przy mieszaniu roztworu wkrapla sie w temperaturze korzystnie podwyzszonej czynnik stracajacy to jest: kwas solny, bromowodorowy lub jodowodorowy o stezeniu wyjsciowym 10 do "36% wagowych,, roz¬ tworzony w rozpuszczalniku organicznym nie za¬ wierajacym grup hydroksylowych, lub roztwór za¬ wierajacy roztworzony surowiec poddaje sie wy- - sycaniu gazowym chlorowcowodorem odpowiadaja¬ cym wyszczególnionym kwasom. Do .stracania kom¬ pleksu steroli uzyc mozna równiez wodnego roz¬ tworu kwasu siarkowego o stezeniu 25 do 70% — wagowych korzystnie 50%-owego. Ilosc czynni¬ ka stracajacego potrzebna do stracenia steroli jest nieco wieksza niz stechiometryczna, po uwzgled¬ nieniu zawartosci mydel i innych substancji neu¬ tralizujacych — wiazacych czynnik stracajacy. W trakcie dodawania czynnika stracajacego nastepu¬ je krystalizacja nierozpuszczalnego zwiazku addy¬ cyjnego. Po schlodzeniu zawiesiny krysztalów do temperatury 5 do lf0°C odsacza sie mase krysta¬ liczna a osad przemywa rozpuszczalnikiem z do- datkiem 1 do 2% wagowych czynnika stracaja¬ cego.Otrzymany produkt addycyjny roztwarza sie w temperaturze wrzenia w rozpuszczalniku organicz¬ nym zawierajacym grupe hydroksylowa lub mie- szaninie rozpuszczalników korzystnie metanol-ben- zen 1:1, roztwór schladza sie do temperatury 10°C a nastepnie zawiesine saczy sie a osad przemywa niewielka iloiscia wychlodzonej do 10°C mieszaniny metanol-benzen. Otrzymany osad stanowi izocho- lesterol o czystosci 95%, który mozna dodatkowo oczyscic przez krystalizacje z tej samej mieszaniny rozpuszczalników uzyskujac produkt o czystosci 99 %.Przesacz po neutralizacji czynnika stiracajace- go i przesaczeniu odparowuje sie do sucha a otrzy¬ many osad rozpuszcza sie na goraco w alkoholu etylowym i po przesaczeniu krystalizuje sie cho¬ lesterol oziebiajac przesacz do temperatury 25 do °C a nastepnie wytracony cholesterol oddziela sie od lugów i przemywa alkoholem etylowym. Ot¬ rzymany produkt wykazuje temperature topnienia 148°C przy wydajnosci calkiowditeij wyodrebniania 80 do 85% w przeliczeniu na cholesterol zawarty w surowcu. 40 W wypadku, wyodrebniania cholesterolu z odpa- ' idówpokrystalizacyjinych otrzymywania cholesterolu .z rdzenia kregowego i mózgu, odpady rozcien¬ cza sie rozfousizczarnikiem w stosunku 1:3 do 1:5 a nastepnie do roiztworu korzystnie w podwyzszanej 45 temperaturze dodaje sie czynnik stracajacy i po schlodzeniu do 10°C" zawiesine krysztalów saczy sie a osad przemywa sie rozpuszczalnikiem z dodat¬ kiem czynnika stracajacego. Przemyty osad roz¬ twarza sie w temperaturze wrzenia w alkoholu 50 etylowym i po przesaczeniu krystalizuje, obniza¬ jac temperature od 1,5 do 2|0°C a nastepnie saczy i ^przemywa alkoholem etylowym. Otrzymany cho¬ lesterol wykazuje temperature topnienia 148°C.Przed regeneracja rozpuszczalnika z lugów nalezy 55 w znamy sposób izneutralizowac je. - Roztwór kompleksu w alkoholu etylowym przed krystalizacja mozna neutralizowac, jednakze otrzy¬ many cholesterol jest nieco gorszej jakosci.Ponizsize przyklady ilustruja rozwiazanie wedlug M wynalazku.Przyklad I. W 300.1. acetonu rozpuszcza sie 40 kg alkoholi tluszczopoltowych podnoszac tempe¬ rature roztworu do okolo 50°C po czym do uzyska¬ nego roztworu dodaje isie 6 1. istezonego fewasu sol- 85 nego roztworzonego w 20 1. acetonu. Calosc przy99 208 6 mieszaniu schladza sie do temperatury 5°C i utrzy¬ muje ta temperature w ciagu 2 godzin. Otrzymana zawiesine saczy sie a oisad addycyjnego polaczenia steroli przemywa sie 30 1. acetonu z dodatkiem 0,3 1. stezonego kwasu solnego. Otrzymuje sie 24 kg addycyjnego polaczenia, które rozpuszcza sie w 200 1. wrzacej mieszaniny metanol — benzen 1:1 a nas¬ tepnie roztwór schladza sie przy mieszaniu do tern-. peratury ilO°C i uifcrzymiuje te temperature w ciagu 6 godzin po czym wykrystalizowany iizocholesterol odsacza sie i przemywa oziebiona do temperatury °C mieszanine metanol — benzen 1:1 w ilosci I..Uzyskuje sie 9,5 kg iizocholesterolu. Przesacz^ne¬ utralizuje sie nasyconym roztworem wodorotlenku sodu w metanolu i odparowuje do soncha. Pozostaly osad rozpuszcza sie w temperaturze 75°C w 16(0 1. alkoholu etylowego a po przesaczeniu roztworu i jego schlodzeniu do temperatury 30°C i utrzyma¬ niu tej temperatury w ciagu 2 godzin (krystalizuje cholesterol, który przemywa sie alkoholem ^etylo¬ wym w ilosci 20 1. Po osuszeniu w suszarce próz¬ niowej w 90°C i prózni 0,2 ata otrzymuje sie 13,9 kg cholesterolu o temperaturze topnienia 148°C co stanowi 82% wydajnosci w przeliczeniu na chole¬ sterol zawarty w alkoholach tluszczopotowych. Z zawrotu lugów otrzymuje sie dodatkowe ilosci ste¬ roli wlaczajac je do etapu stracania zwiazku addy¬ cyjnego.Przyklad II. ljOO kg odpadów pokrystalizacyj- nych uzyskanych"z lugów pakrystalizacyjmych cho¬ lesterolu z rdzenia kregowego zwierzat o zawartosci % cholesterolu rozpuszcza sie w 300 1. acetonu ogrzanego do temfperatury 50°C po czym do roz¬ tworu dodaje sie 6 d. stezonego kwasu solnego roz¬ puszczonego w ilf5 1. acetonu. Na goraco wytracaja sie krysztaly addycyjnego polaczenia. Zawiesine schladza sie do temperatury 10°C i utrzymuje ia temperature przez 4 godziny po czym saczy zawie¬ sine krysztalów i przemywa 25 1. acetonu z dodat¬ kiem 0^5 1. stezonego kwasu solnego. Przemyty osad rozpuszcza sie iw (150 i. wrzacego alkoholu etylowego roztwór saczy a przesacz schladza sie do °C i po /trzech godzinach odsacza sie wykrystali¬ zowany cholesterol, który przemywa sie 20 1. alko¬ holu etylowego.Otrzymany przemyty osad suszy sie, w wyniku czego otrzymuje sie !1I25 kg cholesterolu o tem¬ peraturze topnienia 14j80C IPrzykllaid III. 1000 1. ekstraktu acetonowego z ekstrakcji suszonego rdzenia kregowego odparo¬ wuje isie do sucha a nastepnie osad rozpuszcza sie w 200 1. benzyny o temperaturze wrzenia 60—80°C a do goracego roztworu dodaje sie 10 1. stezonego kwasu bromowodorowego. Calosc schladza sie do temperatury ,10°C po czym zawiesline saczy sie ¦ i przemywa 40 1. benzyny z dodatkiem 0,4 1. kwasu solnego. Otrzymanym osad zaladowuje sie do kwa- soodpornej suszarni prózniowej ogrzewa do tem¬ peratury 50°C pod próznia 20 mm Hg w wyniku czego nastepuje rozklad zwiazku addycyjnego i otrzymuje sie 16 kg cholesterolu o temperatuirze topnienia 146°C.Przyklad IV. Do 1*1. ©terowego roztworu su¬ rowego cholesterolu otrzymanego z ekstrakcji ace- tonem suszonego rdzenia kregowego zwierzat o zawartosci 8% wagowych cholesterolu dodaje sia ml. wodnego roztworu kiwasu siarkowego o istezeniu 50% wagowych. Wytracony osad adduktu saczy sie i przemywa 100 ml acetonu zakwaszo- nego 1 ml. kwasu siarkowego o stezeniu 50% wa¬ gowych. Otrzymuje sie 60 g zwiazku addycyjnego, 'który rozpuszcza sie w 600 ml. wrzacego alkoholu etylowego. Otrzymany roztwór w celu usuniecia zanieczyszczen mechanicznych saczy sie na gora- co. Przesacz schladza sie do temperatury 20°C, w trakcie czego krystalizuje cholesterol, który saczy sie od lugów i przemywa 100 ml. alkoholu etylo¬ wego po czym suszy. Otrzymuje sie 51 g. chole¬ sterolu o temperaturze topnienia D40°C.ZaltatrZezeinie.. patentowe Sposób wyodrebniania steroli zwlaszcza z tlusz- 80 czopotów na drodze wytracania zwiazków addycyj¬ nych, znamienny tym, ze surowiec zawierajacy ste¬ role rozpuszcza sie w organicznym rozpuszczalniku nie zawierajacym grup wodorotlenowych korzyst¬ nie eter etylowy, aceton, benzyna, benzen itp., a nastepnie do roztworu dodaje sie odczynnliki stra¬ cajace zwiazki addycyjne steroli takie jak: wodny roztwór kwasu solnego lub bramowodorowefeo o stezeniu od 10 do 36% lub roztwór wysyca sie ga¬ zowym chlorowcowodorem lub dziala sie roztwo- 40 rem wodnym kwasu siarkowego o stezeniu 25 do 70%, korzystnie 50%-owym w temperaturze pod¬ wyzszonej, pTzy czym ilosc dodawanego czynnika niezbednego do stracania jest nieco wieksza od molowego równowaznika steroli w roztworze a 46 otrzymany przez wykrystalizowanie zwiazek addy¬ cyjny steroli i czynnika stracajacego oddziela sie od lugów w znany isposób osad przemywa sie roz¬ puszczalnikiem z dodatkiem 1 do 2% wagowych czynnika stracajacego nastepnie zwiazek addycyjny 50 steroli rozklada sie przez rozpuszczenie w rozpuisz^ czalinikach zawierajacych grupy wodorotlenowe ko-, rzyistnie alkohol etylowy, z którego prowadzi sie równoczesnie krystalizacje, a zwiazki addycyjne chloroweowodarów rozklada sie równiez przez w ogrzewanie w temperaturach do iH2iO°*C pod próznia, korzystnie w temperaturze do 50°Ct PL PL